Devri

Recherche 'b...' : 5779 mots trouvés

Page 49 : de bintet (2401) à bisac_had (2450) :
  • bintet
    bintet

    adj. = gwintet.

    ●(1959) BRUD 10/11. bintet o rêr.

  • binvi
    binvi

    plur. banv

  • binviajoù
    binviajoù

    plur. Outillage, instruments.

    ●(1847) MDM 325. pere a veler oc'h en em boursu gant ho binviaichou. ●(1857) CBF 95. ar binviachou, tr. «les instruments de labourage.»

  • binviañ
    binviañ

    v. tr. d. Outiller.

    ●(1931) VALL 520b. Outiller, tr. «binvia.»

  • binviennoù
    binviennoù

    plur. Quelques outils.

    ●(1931) VALL 520b. quelques outils, tr. «binviennou.»

  • binvioù
    binvioù

    plur. benveg

  • bioc'h
    bioc'h

    f. Tumulte de voix.

    ●(1804) RPF 67. Ol er vioh ag er joy saffarus e change én un taul én ur silance yein.

  • bioc'henn
    bioc'henn

    f.

    (1) Tumulte de voix.

    ●(1895) FOV 257. épad er viohen, tr. «pendant tout ce trouble.» ●260. é saü er viohen.

    ●(1904) DBFV 23b. biohen, f., tr. «bruit confus (d'une foule) ; trouble, tumulte (Foér V. 23, 26).» ●34b. buiohen, f., tr. «brouhaha, bruit de voix confuses.» ●(1906) HIVL 72-73. A vesk kement a dud é savé ur vuiohen haval doh trouz er mor bras, ur vuiohen groeit a bedenneu, a gonzeu, a huchadenneu. (…) Pe dosta Bernadet, é voug kentéh er vuiohen. ●(1941) DIHU 363/319. ur viohen e saùè hag e zassonè tro-dro.

    (2) Lakaat ar vioc'henn : faire du scandale.

    ●(c.1910) SDVA.Ern b-400. biohen, f. : lakat er viohen, faire du scandale (ar, à).

    (3) Ober ur vioc'henn àr-lerc'h : ub. : poursuivre qqn de ses cris.

    ●(c.1910) SDVA.Ern b-400. biohen, f. : gobér ur viohen ar é lerh, le poursuivre de ses cris.

  • bioch
    bioch

    m. –où Smille, marteau à deux pointes qui sert à piquer la pierre.

    ●(1744) L'Arm 359b. Smille, tr. «Bioch.. eu. m.»

    ●(1904) DBFV 23a. bioch, m. pl. eu, tr. «smille, marteau à piquer le moellon (l'A.).»

  • biochennek
    biochennek

    voir piochennek

  • biojoù
    biojoù

    plur. Environs, alentours.

    (1) (Les) environs.

    ●(1896) GMB 315. A St Mayeux, guelet ar biójao, voir les environs.

    ●(1908) PIGO ii 71. Diskoueet d’in ar biojaou ! ●(1927) GERI.Ern 49. biojou, C[ornouaille] biojaou pl., tr. «Environs.» ●(1935) BREI 399/2b. Ken brao e oa ar biôjaou. ●(1936) BREI 447/4b. da welet ar biojaou.

    (2) Chom da sellout ar biojoù : rester à faire le curieux.

    ●(1927) GERI.Ern 49. chom da zellet ar biojou, tr. «rester à faire le curieux.»

  • bionenn
    bionenn

    f. –où Tirelire.

    ●(1732) GReg 367b. Esquipot, sorte de petit tronc, ou de tirelire, pour l'argent de la façon des barbes, en attendant le partager, tr. «Byoñnenn. p. byoñnennou.» ●923b. Tire-lire (tire liards) petite boëte de terre qui n'a qu'une fente pour ouverture, un petit tronc portatif fait de fer blanc, qui sert à cueillir, & à reserver l'argent d'une frairie, &c., tr. «Byonen. p. byonennou.»

    ●(1876) TDE.BF 54. Bionenn, s. f., tr. «Tire-lire, esquipot, boîte aux épargnes.»

    ●(1927) GERI.Ern 49. bionenn f., tr. «Tirelire.»

  • biorc'h
    biorc'h

    m. (alimentation) Bière.

    ●(1732) GReg 95b. Petite biere, tr. «Byorc'h.» ●146a. Cervoise, petite biere, boisson faite de blé, d'orge & de houblon, tr. «Byorc'h.»

    ●(1927) GERI.Ern 49. biorc'h m., tr. «Cervoise, petite bière.»

  • biou .1
    biou .1

    m. (argot de Pont-l'Abbé) Bouteille, boutanche.

    ●(1960) LLMM 82/310. Biou, ur biou = Ul litrad evaj. ●(1974) SKVT III 51. Ur biou char-gregoj, truchoned ? ●78. chom a ra ul lonkadenn e strad ar biou. ●74. Triwec'h kwenneg ar biou. ●85. A-boan eo boulc'het ar biou.

  • biou .2
    biou .2

    plur. Vaches laitières.

    ●(1499) Ca 139a. Mirer an biu. g. vacher qui garde les vaches.

    ●(1659) SC 106. diamani, miret ar biou n'o devezo quet a lez. ●(1732) GReg 946a. Vache, tr. «Beoc'h. p. beoc'henned, byou. byoc'h. buoc'h. beuc'h. pp. byou, beuc'henned.»

    ●(1869) FHB 211/16a. o vond da c'horo ar biw. ●(1870) FHB 292/244a. biou eus an Normandi hag [e]ujennet ar Poitou.

    ●(1905) BOBL 13 mai 34/3a. biou leaz ha kezeg iaouank. ●(1905) BOBL 10 juin 38/3e. Al loned-korn, ar biou-leaz, ar moc'h. ●(1927) GERI.Ern 49. biou C[ornouaille] pl. général, tr. «Bêtes à cornes.» ●(1928) BREI 61/2d. Leiz ar c'hilorn a lêz gant pep hini eus ar biou. ●(1983) PABE 212. (Berrien) biou-laez «vaches à lait» (le mot laez pouvant être sous-entendu).

  • biou .3
    biou .3

    m. (?) War ar biou : au hasard (?).

    ●(1986) GEVU v 124. (Pouldahu) War 'r maezioù aze, pa vi ezhomm da fardañ ur c'hraou pe un dra bennak, pa vanke dezho mañsonerien, 'teuent da Bouldeuilh. Atav vi kavet un bennak aze kea ! Peurvuiañ ar re vi kavet e-giz-se, war ar biou (?), vient ket traoù re vat-iston anezho, tr. «A la campagne, quand il fallait construire une étable ou autre chose et que les maçons faisaient défaut, on venait à Pouldavid en chercher. On en trouvait toujours ! Souvent, ceux que l'on trouvait de cette façon, au hasard, n'étaient pas des meilleurs.»

  • biou-lart
    biou-lart

    plur. (zoologie) Limaces.

    ●(1928) BREI 61/2d. tammou buzug ha biou lart. ●(1964) LCJL 40. biou-lart (vaches grasses) qui, à Plounévézel et Plérin, désigne les limaces.

  • biouel
    biouel

    m. (alimentation) Levure. cf. goell

    ●(1744) L'Arm 23b. Azime, tr. «Bara hemp biouile.» ●(1790) Ismar 279. bara hemb bihouil.

    ●(1855) BDE 320. bara hemb bihouil.

    ●(1904) DBFV 23b. biouél, biouil, m., tr. «levain, ferment.» ●(1913) AVIE 151. dihoallet doh biouil er fariziéned.

  • bipig
    bipig

    m. enfant. Biberon.

    ●(1935) CDFi 14 septembre. Lizig a luskello he breur bihan hag a roio d'ezan e vipig... pa en devezo sec'hed.

  • bir .1
    bir .1

    m./f. –où

    I. (armement) Flèche.

    ●(1710) IN I 304. an hini a falvez dezan tenna gant an arbalastr, a saich endra ell ar bir etreze hac ennâ. ●(1727) IN II (avis) vi. ar sicour-se peini a serviche din da vodrier evit para ar birou. ●(1727) HB 13. ar birou lem. ●(1732) GReg 334b. Empenne, aileron d'une flèche, tr. «Stu. p. stuyou ; stuyou ar sæz, ou, ar vir.»

    ●(1839) BESquil 44. er staguein doh troèd ur huèn hac el lahein a denneu bire. ●(1855) BDE 675. bireu luem. ●(1867) MGK 97. eur bir lemm. ●(1879) GDI 253. ur bir luêm.

    ●(1904) DBFV 23b. bir, m. pl. eu, tr. «flèche.» ●(1913) FHAB Meurzh 83. Ar birou a fuc'h atao a-dreuz d'an ear, hogen, rouesât a reont. ●(1927) GERI.Ern 49. bir m. (et f.) pl. ou, tr. «Flèche.»

    II. (pathologie)

    (1) Élancement de douleur.

    ●(1904) DBFV 23b. bir, m. pl. eu, tr. «élancement (de douleur).» ●(1928) FHAB Meurzh 91. evit klask dizonjal ar birou a oa o waska e galon.

    (2) [au plur.] Coliques.

    ●(1900) BUSF 16. Chom e hras klañ get en droug, e hrér er bireu a nehon. ●(1903) EGBV 32. bireu, m. pl., tr. «colique, douleurs aiguës d'entrailles.» ●(1904) DBFV 23b. bireu, béraou, tr. «pointes de douleurs, coliques.»

    (3) Méningite.

    ●(1934) BRUS 224. La méningite, tr. «er béreu, m.»

  • bir .2
    bir .2

    m./f. (géographie)

    I. Anse, baie.

    ●(1914) ARVG mae 72. Bae Lansieu ha bir an Argenon; entreze eman ledenez Sant-Yagu. ●(1915) KZVr 116 - 23/05/15. Bir (et vir) masc., tr. «baie.» ●mond da besketa er bir, tr. «aller pêcher dans l’anse, dans la baie.»

    II. Appellatifs.

    (1) Bir-an-Argenon : Anse de l’Arguenon (Saint-Cast-Le-Guildo)

    ●(1914) ARVG mae 72. Bae Lansieu ha bir an Argenon; entreze eman ledenez Sant-Yagu.

    (2) Bir-Gwiseni : Anse de Guisseny.

    ●(1914) ARVG mae 72. Bir Gwiseni.

  • Bir-an-Argenon
    Bir-an-Argenon

    n. de l. Anse de l’Arguenon (Saint-Cast-Le-Guildo)

    ●(1914) ARVG mae 72. Bae Lansieu ha bir an Argenon; entreze eman ledenez Sant-Yagu.

  • birbilhat
    birbilhat

    v. intr. cf. barbilhat

    (1) Bavarder.

    ●(1925) BILZ 138. da virbilhat ha da bre... bre... brezegi.

    (2) par ext. =

    ●(1925) BILZ 116. eur wazennig dour beo ha seder a virbilhe, a c'hoarie gant ar yeot glas.

  • birbilher
    birbilher

    m. –ion Bavard. cf. barbilher

    ●(1924) BILZbubr 43-44/1034. Bilzig, c'houi en goar ervad, ne oa na birbilher, na brabanser. ●Birbilher, tr. «bavard.»

  • birbilherezh
    birbilherezh

    f. –ioù Bavardage.

    ●(1925) BILZ 151. birbilherezou kasus, tr. «bavardages.»

  • biret
    biret

    adj. = (?) Atteint d'une flèche (?).

    ●(1866) FHB 59/53a. ar c'haro biret var ar menes.

  • birigosted
    birigosted

    plur. (zoologie) Palourdes.

    ●(1915) KZVr 116 - 23/05/15. Birigosted, pluriel, tr. «palourdes. Pont-l'Abbé, Albaret.»

  • birou
    birou

    m. (zoologie) Escargot.

    ●(1909) BROU 206. (Eusa) Birou, tr. «Escargot.» ●(1941) FHAB Mae/Mezheven 48. Pa vez c'hoant da lakat eur velfedenn grogennek da zispaka he c'herniel e leverer d'ezi : – Birou, birou, astenn da gorn, me a lavaro d'it e pelec'h ema da dad ha da vamm ; dindan an daol, e Porz-Paol, o tebri kig ha kaol ! Pa ne zispak ket ar «birou» e gerniel goude beza pedet meur a wech, e tufer warnan.

  • birouj
    birouj

    m. –où Toton.

    ●(1919) DBFVsup 8a. birouch (Pont[ivy]), tr. «toton.»

  • birous
    birous

    adj.

    (1) Fluide, qui coule.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. fluide, tr. «birous.»

    ●(1904) DBFV 23b. birous, adj., tr. «fluide.» ●(1927) GERI.Ern 42. birous, tr. «qui coule.»

    (2) Chassieux.

    ●(c.1718) CHal.ms i. chassieus, tr. «picous, birous.»

    ●(1904) DBFV 23b. birous, adj., tr. «chassieux.» ●(1927) GERI.Ern 42. birous, tr. «chassieux.»

  • birouz
    birouz

    m. Chassie.

    ●(c.1718) CHal.ms i. chassie, tr. «picous, birous.»

  • birouzaj
    birouzaj

    m. Chassie.

    ●(1904) DBFV 23b. birouzaj, m., tr. «chassie.» ●(1927) GERI.Ern 42. birouaj m., tr. «chassie.»

  • birri
    birri

    plur. Barreaux. Cf. barr .2.

    ●(1869) TDE.FB 92a. Les barreaux d'une cage, tr. «biri eur gaoued.»

    ●(1911) SKRS II 92. seulvui e lamment [al loened gouez] gant ar gounnar ouz biri ho c'haoued.

  • Birvidaou / Birvidoù
    Birvidaou / Birvidoù

    n. de l. Ar Birvidaou : Les Birvideaux (phare & ville légendaire, presqu’île de Quiberon).

    (1) Birvidaou.

    ●(1908) (1966) QUIB 181-182. Un chacun a vu Berbido entre Belle-Isle et Quiberon. ●(1943) CHDI 43. Juden er Birvideu get ou mantelleu ru ! ●83Pardon er Birvideu. Dirak aod goué Kiberén é huéler kerreg hag e zo bet distaget guéharal doh en doar. Ur juden e zispleg éh es tud é viùein ataù éno, didan er mor. Er Birvideu e hrér anehé. Dèbrein e hrant meskl ha brennig. Ur uéh pep blé, dé pardon sant Kolman, ou guélér guéhavé é trémen ar en deùen, mantelleu ru-kel geté, é vonet d'er chapél hag é tistroein d'er mor bras. (Juden Bro Kiberén). ●(1959) MOJE II 2. En donvor d'an aot gouez, dirag Kiberen, eur goulou-noz a sked en neñvou. Tour-tan ar Birvidaou an hini eo, ar piled-koar sanket war vez morel kêr Aïza. (...) Beb bloaz, pardon Sant Kolman eo devez kaer ar Birvidaou. ●(1966) QUIB 180. De l'île engloutie, il reste, à trois mètres sous le niveau des basses mers, le plateau submergé des Birvideaux : Er Birvidew, les remous.

    (2) [Toponymie locale]

    ●(1943) CHDI 84. Tré e zo. / Duhont karreg er Uiz e hira hé diazé.

  • birvidig
    birvidig

    f./m. –où Grande soif, pépie.

    ●(1904) DBFV 23b. birùidig, m. pl. eu, tr. «pépie.» ●(1905) DIHU 1/11. Tapet en des hou ronsed er virùidig, pautred. ●(1906) DIHU 14/242. En diankadell en doé kroget enné hag er virùidig eùé ar en ol. ●(1927) GERI.Ern 49. birwidig m., tr. «Pépie.» ●(1932) BRTG 99. cherreh e hra er virùidig ar un dro.

  • birvidigezh
    birvidigezh

    f.

    I.

    (1) Bouillonement.

    ●(1915) KZVr 116 - 23/05/15. Birvidigez, féminin, tr. «bouillonnement, action de bouillir.»

    (2) Pétillement d'un liquide.

    ●(1732) GReg 717a. Petillement, parlant du vin, &c., tr. «Birvidiguez.»

    II. sens fig.

    (1) Ardeur, ferveur.

    ●(1732) GReg 50a. Ardeur, passion, vivacité, fougue, tr. «birvidiguez.»

    ●(1877) BSA 30. Morse n'oa guelet guerc'hes iaouanc o pedi Doue gant muioc'h a virvidigez.

    ●(1915) KZVr 116 - 23/05/15. Birvidigez, féminin, tr. «ardeur, ferveur.» ●(1927) GERI.Ern 49. birvidigez f., tr. «ferveur, ardeur, vivacité.»

    (2) Pétillement.

    ●(1732) GReg 717a. Petillement, parlant des yeux, &c., tr. «Birvidiguez.»

    ●(1904) DBFV 21b. berùidigeh, f., tr. «pétulance.» ●(1915) KZVr 116 - 23/05/15. Birvidigez, féminin, tr. «pétillement, pétulance.»

  • birvidik
    birvidik

    adj.

    (1) Enthousiaste.

    ●(1838) CGK 20. Ebatou quer birvidicq.

    ●(1915) HBPR 55. gant eur vouez ker birvidik.

    (2) (Amour) brûlant, ardent, passionné.

    ●(1909) FHAB Gwengolo 267. eur garantez virvidik ha krenv. ●(1910) MBJL 101. ar garante virvidik a diskoeet eno ouz Sakramant an Oter.

    (3) (Envie) brûlante.

    ●(1907) KANngalon Mae 407. ar c'hoant birvidik en deuz.

    (4) (Prière, foi) fervente.

    ●(1876) BJM 4. dre he bedennou birvidik.

    ●(1907) KANngalon Mezheven 413. Ar pedennou birvidika ne dalont ket eun oferen heuliet mad. ●(1909) FHAB Gouere 197. eur feiz birvidik. ●(1911) BUAZperrot 8. pedennou birvidik ha pinijennou kalet. ●(1921) PGAZ 1. an dra-ze en deuz great d'ar feiz chom beo ha birvidik er galoun. ●(1915) HBPR 53. pedennou birvidik varzu ar baradoz. ●(1936) PRBD 65. eur feiz birvidik.

    (5) (Accueil) agité, rugueux.

    ●(1889) ISV 354. e doare da rei eun digemer birvidik d'ar forbanet.

    (6) (en plt de qqn) Fervent, ardent, bouillant, remuant.

    ●(1732) GReg 50a. Ardent d'humeur, vif, bouillant, tr. «birvidic.»

    ●(1864) SMM 42. Lod so christenien birvidic, lod clouar.

    ●(1910) EGBT 144. birvidik, tr. «fervent.» ●(1911) BUAZperrot 72. eur c'hristen birvidik. ●(1927) GERI.Ern 49. birvidik, tr. «bouillant, remuant ; fervent, ardent, zélé.»

  • birvidikaat
    birvidikaat

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Rendre plus fervent, aviver.

    ●(1909) FHAB Gwengolo 262. tomma ar c'halonou ha birvidikat ar feiz. ●(1963) BAHE 35/58. da virvidikaat ar pardonioù.

    (2) Vivifier.

    ●(1935) ANTO 183. Evel da virvidikaat (…) an danevell vurzudus a vennen rei da anavezout d'am c'henvroiz.

    II. V. intr. Devenir plus brûlant, plus ardent.

    ●(1911) BUAZperrot 589. Birvidikât bemdez a rea he c'harantez e kenver he nesa. ●(1935) ANTO 26-27. e santen ma gwad o tont evel war virvidikaat em gwazied.

  • Birvidoù
    Birvidoù

    voir Birvidaou

  • birvik
    birvik

    adj. Chaleureux.

    ●(1896) LZBt Mae 31. trugare birvik.

  • birviken
    birviken

    adv. & m.

    I. Adv.

    A. [au futur]

    (1) Jamais.

    ●(14--) Jer A.105. Byzvyquen bet an maru, me re dyt en argoez, / Ne compsaff en Bezlem, ez vec’h bet em goez, tr. « Jamais jusqu’à la mort, je te (le) donne comme signe, / Je ne dirai à Bethléem que vous avez été (?) en ma présence (?). » ●(1499) Ca 22b. Bizhuyquen. g. nul temps. ●(c.1500) Cb 26a. Bizhuyquen. g. nul temps iamais. ●(1521) Cc [bizhuyquen]. Bizhuyquen. g. iamais. ●(1505) Vc 16. Anna, bizuicquen mellezour, tr. «Anna, (à) jamais miroir.» ●(1575) M 2064. nedeux spy bizhuicquen, tr. «il n'y a d'espoir jamais.» ●(1612) Cnf.epist 14. n'en deo quet dign da bezaff bizuiquen bellec.

    ●(1659) SCger 67b. iamais ie ne le feray, tr. «biruiquen ner grin.» ●(c.1680) NG 298-300. Berhuiquin ne gredeze / He houe prince na baron / Er bet quement ha enf. ●1885. Birhuiquin Jesus ne velan.

    ●(1856) VNA 97. Elle ne me verra jamais, tr. «Birhuiquin n'em gùélou.» ●(1878) EKG II 99. Allaz ! n'ho guelign birviken er bed-man !

    ●(1904) DBFV 23b. birùikin, berùekin, birùikin, adv., tr. «jamais (à l'avenir).»

    (2) À jamais, toujours.

    ●(1650) Nlou 4. ez viomp oll tasset / Da bezaff bizuiquen, en ancquen ha penet, tr. «nous fûmes tous condamnés / à être à jamais dans l'angoisse et la douleur.»

    ●(c.1680) NG 481-482. E vezaint berhuiquin / En iffernë. ●1111-1112. En Iffernë zo vn ty / Maleurus berhuiquin.

    ●(1847) BDJ 66. Eveldhan a bado birviken.

    ●(1904) DBFV 23b. birùikin, berùekin, birùikin, adv., tr. «à jamais, toujours.»

    B. [au passé] Jamais.

    ●(1896) RECe xvii 264. Birwiken n'hi c'haraz 'n hé galon, tr. «(Qui) jamais ne l'aima dans son cœur.»

    II. Loc. adv.

    (1) Birviken mui : jamais plus.

    ●(1612) Cnf 70a. Hac e proposaff fermamant bizihuyquen muy n'o offanciff.

    (2) Birviken-james : jamais jamais.

    ●(1824) BAM 49. ha Doue n'en devezo biquen truez oc'h an eneou paour-se ? Birviqen jamæs. ●(1877) EKG I 180. Birviken james.

    (3) Da virviken : à jamais.

    ●(1557) B I 798. Da bizhuiquen perguen en estrenua / Bilen qui rep disheuelep heb ioa / Ez i deza breman ia dan iayn, tr. «tu vas aller pour jamais dans la torture et dans l'émoi, chien odieux, vilain, qui n'as point fait de bien.» ●(1612) Cnf 79a. mar fell deoch beuaff da bizuyquen gueneff.

    ●(c.1680) NG 841. Mar bes er fin de vuhuiquin. ●(1792) CAg 25. A ol-viscoah de virhuiquin.

    ●(1894) BUZmornik 197. ha ren a rai da virviken e ti Jacob.

    ●(1904) DBFV 23b. de virùikin, tr. «à jamais.»

    (4) Da virviken james : à tout jamais, pour toujours.

    ●(c.1802-1825) APS 124. bout de virhuiquin-jamæs forbannet doh t'hou. ●(1855) BDE 345. gloér hag inour d'oh (...) de virhuiquin jamæs.

    (5) Da bep birviken : à tout jamais, pour toujours.

    ●(1912) MMPM 31. roït dezan ar c'hloar da bep birviken.

    (6) A virviken : pour toujours.

    ●(c.1680) NG 1461. De vezouet obliget, er fin, a birhuiquen, / De vezouet en Iffernë.

    (7) A virviken da james : à tout jamais.

    ●(1612) Cnf 13a. me az condaffn miserabl dan tan infernal à bizuyquen da iames. ●62a. an iffernn à bizhyuquen da Iames. ●67a. Benniguet ra vezet ha trugarequaet à bizhuyquen da iames.

    III. M. Éternité.

    ●(1612) Cnf 82a. Hoguen bizhuyquen, an bizhuyquen-mã n'en deuezo fin. ●(1633) Nom 222b. Æuum : eternité : eternite, bizuicquen.

    ●(1903) BTAH 52. Ama 'ma kear ar Birviken, tr. «C'est ici la ville de l'éternité.»

    IV. Foeltr birviken ! : au grand jamais. cf. biken

    ●(1932) CDFi 19 novembre. ne vezo pardonet biken, foeltr birviken !

  • birvikenegezh
    birvikenegezh

    f. Éternité.

    ●(1861) BSJ 97 (note ms. anonyme). éternité, beruikinegèh.

  • birvilh
    birvilh

    f. –où

    (1) (en plt de qqn) État d'excitation.

    ●(1915) KZVr 116 - 23/05/15. Birvilh, féminin, pluriel ou, tr. «tressaillement de joie, d'épouvante, remuement, agitation, bouillonement, battement répété et fréquent.» ●Ar virvilh a zo em gwazied, tr. «mon sang bout dans mes veines. Milin.» ●(1947) YNVL 35. Re a virvilh eo an dra-se evit ar memes devezh hag ar memes den. ●(1955) STBJ 94. Eur redadeg kezek-houarn a dlee mont e-biou ha, morse c'hoaz, ne oa bet e Pleiben eur seurt tra da zidui an dud. N'eo ket souezus, eta e oa birvilh gant re ar barrez hag e c'hortozent gant mall ar re a anver bremañ, war ar c'hazetennou, «ramzed an heñchou bras.»

    (2) (en plt de la mer) Agitation, bouillonnement.

    ●(1962) LLMM 95/404. Eno e c'houezhe dalc'hmat un avel yac'hus ha kreñv hag e veze birvilh gant ar mor.

  • birvilhañ / birvilhat
    birvilhañ / birvilhat

    v.

    I. V. intr.

    (1) (en plt de qqn) Être excité, agité.

    ●(1915) KZVr 116 - 23/05/15. Birvilha, verbe neutre, tr. «tressaillir de joie, de peur, se remuer, (s') émouvoir, Milin.» ●(1981) ANTR 157. Red eo distana goude re virvilla.

    (2) (en plt d'un liquide) Bouillonner.

    ●(1925) BILZ 116. eur wazennig dour beo ha seder a virbille. ●(1939) MGGD 81. Briz e oa gorre ar mor gant pennou ar pesked o tont er-maez dioutañ ha birvilhat a rae gant ar firbouch a oa ennañ.

    (3) (en plt d'une foule) S'agiter.

    ●(1985) AMRZ 39. Eun neiziad merien hag a virville, eur pez trouz ganto.

    II. V. tr. d. Animer.

    ●(1931) VALL 26b. Animer ; exciter (le courage, etc.), tr. «birvilha.»

  • birvilher
    birvilher

    m. –ion (?) Homme qui aime parler, bavard (?) agitateur (?) confusion avec birbilher, marvailher (?).

    ●(1963) LLMM 96/5. Yann-Louj a oa bet re hir e deot ha, daoust d'e vezh-natur, e rankas sentiñ. Marteze ivez, ar birvilher a oa anezhañ ne c'houlenne ket gwelloc'h evit hen ober.

  • birvilhet
    birvilhet

    adj.

    (1) Animé.

    ●(1915) KZVr 116 - 23/05/15. beza birvilhet eus a eur feiz kre, tr. «être animé d'une foi forte, Combeau.»

    (2) Excité.

    ●(1958) BRUD 3/31. emede an oll war-zao e Pont-Koblant, birvilhet o 'fenn o hedal eun darvoud iskiz bennag da c'hoarvezoud. ●(1964) ABRO 109. ha, birvilhet-holl, e krie a-bouez penn.

  • birviñ
    birviñ

    v.

    I. V. tr. d.

    A.

    (1) Faire bouillir (un liquide).

    ●(1633) Nom 211a. Decoquere ad palmum : boüillir tant que la quarte partie soit consommée : biruiff quen na ve consoummet an pederuet queufren.

    ●(1877) EKG I 191. en eur virvi va banne zoubenn ar brignenn.

    ●(1910) YPAG 4. peilhât pato, birvi dour, ribotât lêz, lakat lêz da zevel, skotan podou.

    (2) Faire bouillir (qqc.) dans un liquide.

    ●(1744) L'Arm 160b. Fomentation, tr. «Frotadurr unn drouc bénac guett lezeu bêrhuéd ér guin.»

    ●(1925) BILZ 115. Ar beüt a vije bervet, dibluskennet keit ha ma vije tomm.

    (3) Birviñ ar c'houez : faire la lessive.

    ●(1925) FHAB Mezheven 229. pa deu ar poent d'ar wreg da virvi ar c'houez.

    B. sens fig. Birviñ (soñjoù, gwidreoù, etc).

    ●(1939) KOLM 43. Un diavéz ker pinùik, brud é santeleh hag é benijenneu e lakè penneu er Pikted ha Dalriadianed de verù chonjeu dishaval a zivout Kolmkel. ●(1959) TGPB 198. Met ne ouien ket e verve kemend-all a widre e klopenn vrein va enebour.

    II. V. intr.

    A. Bouillir.

    ●(1499) Ca 22a. Biruiff. g. boullir.

    ●(1659) SCger 16a. bouillir, tr. «birui pr. beruet.» ●(1744) L'Arm 34b. Bouillir, tr. «Beruein.» ●(1790) MG 89. Hun Eutru (…) en doai hul laqueit de gousquèt ar er plous. Chetui, berhuein e ra men goaid én-an, quel liès gùéh ma chongean én dén-hont. ●(17--) EN 3339-3440. an dour o viruin, / ma voan toled a bars, evid ma discornin, tr. «l'eau était à bouillir, / en sorte que je fus jeté dedans pour me dégeler.»

    ●(1877) EKG I 129. evel ma c'houez ar podad leaz lakeat da virvi var an tan. ●(1897) EST 62. En deur e duem, e verw, tr. «L'eau s'échauffe, bout.» ●63. de verwein ar en tan, tr. «à bouillir sur le feu.»

    ●(1904) DBFV 21b. berùein, v. n., tr. «bouillir.»

    (2) Bouillonner.

    ●(1904) DBFV 21b. berùein, v. n., tr. «bouillonner.»

    B. par ext.

    (1) (en plt de boissons alcoolisées) Fermenter.

    ●(1902) PIGO I 81. en eur chilaou e jistr o virvi. Dre ma verve, a liou anean a chenche. ●(1934) BRUS 65. Fermenter (boissons), tr. «berùein.» ●(1935) BREI 437/1d. Awechou, ar jistr, goude peurgarget ar barrikennou, ne verv ket evel m'eo dleet : elec'h teurel diwarnan forz koc'h-jistr, ne dol nemet eun eonenn wenn, ha ne ra ket e dog. ●(1938) WDAP 2/104. barrikennou, sistr o virvi enno.

    (2) Pétiller.

    ●(1904) DBFV 21b. berùein, v. n., tr. «pétiller.»

    (3) (en plt du feu) =

    ●(1915) HBPR 152. beilla var an tan a verve c'hoaz.

    C. sens fig.

    (1) (en plt de plusieurs éléments) Fourmiller, grouiller.

    ●(1792) HS 190. de barein guet un darn-pod er vreinnaté hac er préüèt e verhüai tro-ha-tro dehou.

    ●(1866) BOM 6. eur stroll verien, / O virvi er boultren.

    ●(1914) DFBP 266a. pulluler, tr. «Birvi.» ●(1915) KZVr 116 - 23/05/15. Birvi, verbe neutre, tr. «grouiller, fourmiller.» ●(1925) SFKH 8. Berùein e hrent é men gulé.

    (2) Birviñ gant : grouiller, fourmiller de, être infesté de.

    ●(1904) DBFV 21b. berùein, v. n., tr. «grouiller.» ●berùein a anstu, tr. «grouiller de vermine.» ●(1910) MBJL 72. Nebeud a dud ive dre ar ruio, hag en e vervont an deio all gant a dremenerien a zo enne. ●(1732) GReg 743b. Plein de poux, tr. «tud e verv gued amstu.» ●(1957) ADBr lxiv 4/447. (An Ospital-Kammfroud) couvert de puces (...) se dit : o virvi emañ gand ar c'hwenn. ●lxv 4/536. Birvi a ra ar horz al'douar gand an dorifored : a-druilhadou emaint diouto.

    (3) S'exciter.

    ●(1907) PERS 211. heb santout he galon o virvi.

    (4) Ne pas tenir en place d'excitation, être en ébullition.

    ●(1866) FHB 94/333b. Evidomme, otrou a verve var va izili.

    ●(1903) MBJJ 47. Birvi ive 'ra ma spered ha birvi ma fantazi : ha me 'n em lakat da zevel eur werz diwar-benn enezen Kors. ●(1904) DBFV 21b. berùein, v. n., tr. «s'agiter avec impatience.» ●(1909) FHAB Mae 130. e trid hag e c'houlen eur eur virvi : (…). ●(1907) AVKA 190. Ha Martha, hi, a veske hag a verve evid aoza pep tra evid un digemer mad. ●(1915) KZVr 116 - 23/05/15. Birvi, verbe neutre, tr. «être en ébullition, en mouvement, excité, ne pouvoir tenir en place.»

    (5) (en plt du regard) Briller.

    ●(1838) CGK 19. da lagad quèr lem (…) / O virvi a blijadur. ●(1877) EKG I 84. he lagad lemm o virvi enn he benn.

    ●(1900) ANDP 16. e lagad o virvi war e vignon. ●(1902) PIGO I 179. e zaoulagad entanet a verve en e benn.

    (6) Abonder.

    ●(1920) LZBl Gouere 326. Ar c'houezen a verv var he dal.

    (7) (en plt d'une image à l'écran) Être brouillé.

    ●(1982) PBLS 631. (Langoned) birviñ ra an télé, tr. «l'image de la télé est brouillée.»

    (8) Birviñ gant ar c'hoant : brûler d'envie.

    ●(1903) MBJJ 3. birvi a ra gant ar c'hoant da deski e-unan eur bern treo.

    (9) Birviñ gant : déborder de.

    ●(1861) BSJ 263. hur halon é verhuein guet er garanté.

    ●(1939) RIBA 126. En hoér-man e rekehè berùein get er vuhé.

    (10) (en plt d'un sentiment, d'une émotion) Brûler.

    ●(1907) AVKA 244. gant ar gounar o virvi enhan. ●(1911) BUAZperrot 471. ar feiz a verve en o c'halon e deus digaset hizio o bugale da lida ar memes gouel.

    (11) Scintiller.

    ●(1907) AVKA 314. ar stered a grogê dija da virvi en oab.

    (12) Birviñ ar gounnar en e galon : bouillir, bouillonner de colère.

    ●(1861) BSJ 207. Er gounar, péhani e verhué én ou haloneu, ne zé quet hemb quin ag er jalousi.

    (13) (en plt de plusieurs personnes) Birviñ en-dro d'ub. : se bousculer, se presser, s'agiter autour de qqn.

    ●(1932) BRTG 168. Abrest é ma bet er galanted é verùein én dro d'er plah. ●(1933) BLGA 7. Ar c'halanted a verve eta en-dro d'ar plac'h yaouank.

    (14) =

    ●(1825) COSp 53. quenteh èl ma santehet er goal-imur é verhuein én hou pèn. ●150. a pe gommance hun goal-inclinationeu mignon berhuein én omp.

    III. [empl. devant un v. amené par la prép. «da»] Birviñ d'ober udb. : se hâter de faire qqc.

    ●(1934) MAAZ 173. pedér groah é fichal hag é verùein de glask ha de dolpein ou brageriseu.

    IV.

    (1) Birviñ evel un taol-gwenan : être très nombreux.

    ●(1904) BMSB 85 (Ku) F. ar May. An ingroes a zo stank azalek beg ar lan, / Ken stank ma verv an dud egiz eun tôl guenan.

    (2) Birviñ evel ur grugell verien : être très nombreux.

    ●(1935) CDFI 1 juin (L) *Ab-Sulio. Tremen-distremen a raent hep ehan ha bervi evel eur grugell verien.

    (3) Emañ ar soubenn o virviñ : voir soubenn.

    (4) Birviñ e gouez dindanañ : voir kouez.

    (5) Bezañ e laezh o virviñ : voir laezh.

    (6) Birviñ e wad : voir gwad.

  • bis
    bis

    m. & interj.

    I.

    (1) enfant. Chat.

    ●(1955) STBJ 174. E lavar ar re vitous e oa (...) eur c'haz eur bis.

    (2) Onomatopée pour appeler les chats.

    ●(1927) GERI.Ern 49. bis, int. pour appeler un chat. ●(1958) BLBR 109/ 14. E Leon e lavarer «bis ! bis !...» da helver ar haz. ●(1978) MOFO 120. Bich, bich, bich ! et le chat accourt.

    II. Treiñ ar bis : s’occuper à des bagatelles, tuer le temps.

    ●(1942) FHAB Mae/Mezheven 171 (Ki Sant-Vig) J.-L. Peron. Trei ar bich (le chat) = s'occuper à des bagatelles, tuer le temps.

  • bisac'h
    bisac'h

    m. & interj. biseier

    I.

    (1) Bissac.

    ●(c.1500) Cb [squerb]. Jdez hec sistrarcia / e. ou besace. b. bissach. ●(1633) Nom 119a. Pera : gibbeciere : bissach, balisen, gibiceren. ●Ascopera, mantica : escarcelle, gibbeciere : gibbicieren, malisen, bissach. ●Funda, follis, reticulum : besace : bissach.

    ●(1659) SCger 14a. besace, tr. «bisaic'h.» ●(1744) L'Arm 29b. Besace, tr. «Bissacq. f.» ●31b. Bissac, tr. «Bissac.. bissagueu. f.»

    ●(1867) FHB 102/399a. he vissac'h ganta oc'h e chouc. ●(1867) MGK 12. pep a visac'h var ho skoaz. ●War he skoaz da bep den pa daolaz eur bisac'h. ●(1874) FHB 496/207. reseo ar bisac'h hag ar vaz a bardoner.

    ●(1922) EMAR 111. Dont a rae da goulz koan, skoazellet gant e vaz, / E dreid pounner a-stlej, eur bisac'h war e skoaz. ●(1987) GOEM 100. Le goémonier a un petit sac, ar bisac'h ou ar sac'h, où il met diverses choses pour aller en mer : le rôle de navigation du bateau et surtout le «casse-croûte ».

    (2) Loc. interj. (juron) Bisac'h ar c'horaiz ! : bissac du carême !

    ●(1829) HBM 14. Nan, nan, bisac'h ar c'horaïz, eme Mizer.

    II. Reiñ e visac'h da ub. : éconduire un prétendant.

    ●(18--) RGE 55. Rac aze eus daou pe dri, / O deus bet o bissac'h diganti. ●(1895) GMB 69. O deus bet o bissac'h ganti, tr. Émile Ernault (d’après Rimou p. 57) «elle a éconduit ses amoureux.».

    ●(1931) VALL 239. Éconduire (un prétendant), tr. F. Vallée «rei e visac'h da fam.»

  • bisac'had
    bisac'had

    m. –où Contenu d'un bissac.

    ●(1969) BAHE 60/32. un tamm bisac'had war ar choug.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...