Recherche 'b...' : 5779 mots trouvés
Page 45 : de biezet (2201) à bihan-1 (2250) :- biezetbiezet
adj. Oblique.
●(1774) AC 28. faout bieset, tr. «fente transversale.» ●140. Signou pere a ziscoës e zeo biezet ar vatrice, tr. «Signes qui indiquent l'Obliquité de la Matrice.»
- bieziñbieziñ
voir biezañ
- biftekbiftek
m. (cuisine) Beefsteack.
●(1915) LILH 08/10. Tuchant é tèbrein ur biftek, get ur hartad guin ha me avaleu doar.
- bigachennbigachenn
f. (ichtyonymie) Sorte de petit poisson bleu, sans écailles.
●(1950) LLMM 20/48 (île de Sein). bigachenn pesk bihan, glas, diskant, o vevañ er poulloù-mor, penn-touz e Melon (Leon).
- bigalenn
- bigam
- bigami
- BigannaBiganna
n. pr. Marianne.
●(1870) MBR 132. Eunn dervez e oa eat Biganna d'ober kouez, tr. «Un jour que Biganna (Marianne) était allée fait sa buée.»
- bigarbigar
m. –ed (zoologie) Écureuil.
●(1982) HYZH 147/10. (Treboull) hennezh n'eo ket mui ul labous anezhañ, hennezh zo ur bigar. Be' zo ur c'hoad kichenig Kerineg a zo anveet Koad ar Bigarroù.
- bigarrebigarre
adj.
(1) Bigarré.
●(c.1500) Cb 106b. [guisquadur] Jtem hoc multicium / cij. gal. vestement de diuerses couleurs. b. guisquadur bigarre.
(2) sens fig. D'humeur difficile.
●(1710) IN I 182 [lire : 192]. an dilicateri hac ar guiridinez-se en em rentont bigarre, mutin, insupportabl. ●230. eus a un natural bigarre ha variant, colerus, injust. ●321. an humor chagrinus ha bigarre-se.
- bigarret
- bigned
- bignezbignez
coll. (cuisine)
(1) Beignets.
●(1732) GReg 96a. Bignet, tr. «Bignesen. p. bignès.»
●(1904) DBFV 22b. bignézen, pl. bignéz, tr. «beignet.»
(2) Petites crêpes de blé noir épaisses.
●(1981) ANTR 27. Gand bleud gwiniz du e vez greed ivez tartez. Lod a lavar bignez. War ar billig vraz e vezont poazed ivez evel ar c'hrampouez. Kalz tevoh int. Kalz bihannoh ivez. Eur billigad tartez a vez eun dousennad vad anezi. ●(1995) BRYV IV 86. (Milizag) Krampouez teo a veze ive, e tebrem… ar re-ze a veze anvet bignez. Ar bignez a veze meur a hini war ar billig…
- bignezennbignezenn
f. –où
(1) Beignet.
●(1633) Nom 58b. Laganum : bignet, ou croupet : crampoüezen, bingnesen.
●(1732) GReg 96a. Deux ou trois bignets, tr. «Diou, pe, deir bignesen.» ●Deux bignets seulement, tr. «Diou vignesen hep qèn.»
●(1904) DBFV 22b. bignézen, pl. bignéz, tr. «beignet.»
(2) Petite crêpe épaisse.
●(1995) BRYV IV 86. (Milizag) setu e veze c'hweh, seiz bignezenn war ar memez pillig.
- bigod .1
- bigod .2bigod .2
Bigod bras voir bigoudenn .3.
- bigodadbigodad
m. –où Contenu d'un «bigod».
●(18--) GBI I 76. Me 'm eus tri-c'hant bigoded ed, tr. «J'ai dix-huit (sic) bigodes (1) de blé.» (1) Mesure dont je ne connais pas la capacité.»
- bigodaj
- bigodenn
- bigodennerezh
- bigoderezh
- bigodezbigodez
f. –ed Bigotte.
●(1839) BESquil 633. ne oé galhuet nameit bigotès, follès. ●(1860) BAL 211. e lacaat a rezont gaouadez, bigodez, everez e cuz, etc. ●(1868) FHB 198/331b. «Klevit ar vigodez gan he zarmon !» eme ar suner-gwer.
●(1909) NOAR 40. bigodez aheurtet. ●(1912) MMPM 102. da verc'h a zo eur vigodez.
- bigoezbigoez
coll. (botanique) Cynorrhodons.
●(1919) DBFVsup.ad 73a. bigoézen, pl. bigoéz (Arv[or], tr. «gratte-cul.»
- bigoezennbigoezenn
f. (botanique) Cynorrhondon.
●(1919) DBFVsup.ad 73a. bigoézen, pl. bigoéz (Arv[or], tr. «gratte-cul.»
- bigof
- bigofeg
- bigofegez
- bigofek
- bigorn .1
- bigorn .2bigorn .2
m. –ed, bigerniel
I. (zoologie)
(1) Escargot.
●(1932) BRTG 177. er maligorn e zo bigorn en Argoèdiz.
(2) Bigorneau.
●(1710) IN I 113. pa en em avance ar gouagou var ar sabl, e lesent eno bigornou. ●(1744) L'Arm 31a. Bigorneau, tr. «Biguorne.. biguornétt. m.»
●(1856) VNA 26. des Bigorneaux, tr. «Bigorned.» ●(1889) ISV 347. a gement seurt bigerniel zo bet crouet gant Doue.
●(1904) DBFV 22b. bigorn, m. pl. bigorned, tr. «bigorneau, limaçon de mer.» ●(1907) VBFV.bf 6b. bigorn, m. pl. ed, tr. «bigorneau, littorine.» ●(1924) BILZbubr 40/897. na meskl na bigorned. ●(1927) FHAB Meurzh 67a. ar brennig hag ar bigorned all a gaver er mor.
(3) Bigorned-Tremenac’h : bigorneaux argentés, bigorneaux pointus, troque mage.
●(1970) ICTB II 215. bigorned Tremenah [recueilli à l’Aber-Wrac’h; = Mollusca prosobranchia (Monodonta lineata (da Costa)) = Gl. "bigorneaux argentés", bigorneaux gris"]. ●216. bigorned Tremenah [recueilli à Kellerdud, Plouguerneau; = Mollusca prosobranchia (Gibula magis (L.)) = Gl. "troque mage"]. ●218. bigorned Tremenah [recueilli aux Corejou, Plouguerneau; = Mollusca prosobranchia (Calliostoma papillosum (da Costa)) = Gl. "bigorneau pointu"].
II. enfant. Terme d'affection.
●(1982) PBLS 155. (Langoned) bigorn, tr. «terme d'affection pour les enfants.»
III.
(1) Bezañ lakaet war ar bigorn : mettre à genoux en pénitence.
●(1857) CBF 58 (L). Diwall, me da lakai war ar bigorn, tr. Troude/Milin «Prends garde, je te mettrai à genoux au milieu de l'église.» ●(1890) MOA 381 (L). Mettre un enfant en pénitence, tr. J. Moal «lakaat eur c'hrouadur var ar bigorn (le faire agenouiller sur une bigorne, au catéchisme.)»
●(1905) HFBI 300 (L). ac é voan lakéat var ar bigorn, éguis ma vézé lavaret neuzé, da lavaret éo é pinijen. ●(1908) FHAB Gwengolo 267 (L) *Laouig Beg ar Spins. Bara seac'h epad eiz devez ha var ar bigorn keït all ! ●(1924) FHAB C'hwevrer 67 L. ar Bunel. «M' eus aoun out bet lakaet war ar bigorn hirio ?»
(2) Pakañ buan en e vigorn :
●(1909) BOBL 13 mars 220/2d. Ar miniistr a oa bet awalc’h d’ezan kozeal eun tammik rok, sethu raktal depute ar C’hastellnevez, pehini oa rezon vad gantan evid ar wech-ma, o paka buan buan en e vigorn, hag o tenna kuit e c’houlen.
(3) Sevel kestell war vigerniel : bâtir des châteaux en Espagne.
●(1915) KZVr 114 - 09/05/15. Sevel kestel war vigerniel, tr. «bâtir des châteaux en Espagne.»
- bigorn .3bigorn .3
s. –où (habillement) Cape à homme.
●(1732) GReg 134b. Cape à hommes, tr. «bigorn. p. bigornou.»
- bigornek
- bigornennbigornenn
f. bigorned (ichtyonymie)
(1) Bigorneau.
●(1633) Nom 44a. Cochlea : limaçon de mer : melfeden mor, bigornen. ●44b. Cochleæ domus, calyx : la coquille du limaçon : croguen an bigornen.
●(1904) DBFV 22b. bigornen, f. pl. bigorned, tr. «bigorneau, limaçon de mer.» ●(1934) BRUS 255. Un bigorneau, tr. «ur vigornen, f., pl. bigorned, m.»
(2) Krank-bigornenn : bernard-l'hermite.
●(1944) GWAL 163/175. (Ar Gelveneg) krank-bigoulenn (krank-bigornenn, a vev e krogen ur vigornenn, pe velc'houedenn-vor).
- bigornetabigorneta
v. intr. Pêcher des bigorneaux.
●(1876) TDE.BF 52a. Bigorneta, v. n., tr. «Chercher ou ramasser des limaçons de mer.» ●(1889) ISV 347. Va den a iea d'an enizi da vigorneta.
●(1924) BILZbubr 38/840. Bilzig ha Madelen ac'h aio d'an ôd, da vigorneta, da goukousa. ●(1931) VALL 67a. chercher des bigorneaux, tr. «bigorneta.»
- bigornetaerbigornetaer
m. –ion Pêcheur de bigorneaux.
●(1889) ISV 348. ar bigorneter a ziscuezas din eun dervez penauz e tigoueze kementse. ●350. Hor bigorneter a ziscolpe he zaoulagad dre ma zea, o clask guelet eur c'holibri bennag.
●(1915) KZVr 114 - 09/05/15. Bigorneter, masc., tr. «celui qui ramasse des bigorneaux.»
- bigoudenn .1bigoudenn .1
adj.
(1) Ar vro Vigoudenn : le pays bigouden.
●(1947) YNVL 11. Ti-kêr ur gumun eus ar vro vigoudenn.
●(1969) LLMM 137/428. N'eus ket pell c'hoazh, etre Ploeneg ha Plouzevet (Plozevet pe Plodemet mar kirit) ez eo bet savet ur monumant tost da Borzh Poulc'han, ur Vigoudenn-vaen, hag e c'hellit lenn war-c'horre "Amañ echu Bro-Bigoudenn". ●(1973) SKVT ii 128. gant ar vro vigoudenn. ●(1995) LMBR 5. eus ar Vro Vigoudenn da Venez-Mikael-ar-Mor.
(2) (homme) Bigouden.
●(1973) SKVT II 115. ur c'houer bigoudenn.
(3) (costume) Bigouden.
●(1947) YNVL 20. an daou-mañ fichet-kaer en o dilhad bigoudenn.
(4) Tore bigoudenn : grosse galette. Voir tore .1.
●(1958) ADBR LXV 532. Tore : coll. - Grosses galettes de consistance spongieuse et de faible diamètre. Le mot figure dans VALL. à l'article "galette", sans commentaire. A l'H[opital-]C[amfrout] on lui adjoint habituellement le qualificatif "bigouden" : Hirio vo tore bigouden da lein.
- bigoudenn .2bigoudenn .2
f./m. –ed
I. F. (habillement)
(1) F. Coiffe des femmes bigoudènes.
●(1912) BSAf xxxix 304-305. Peu à peu, et localement, selon les caprices féminins, le deon a diminué d'étendue. Constituant le plad-bien, ne mesurant plus que deux pouces ; puis le bien-plad, moins d'un pouce (Plogastel-Saint-Germain) ; enfin la bigouden, où le deon n'est plus qu'un bec de quelque lignes. ●(1915) KZVr 114 - 09/05/15. Bigouden, tr. «coiffe de femme de Pont-l'Abbé et de Plogastel-Saint-Germain, Milin.» ●(1972) SKVT I 24. He bigoudenn a-dreuz, un disterañ, war he fenn.
(2) E bigoudenn : portant la coiffe bigoudène.
●(1973) SKVT II 15. merc'hed bihan e bigoudenn.
II. M./F.(en plt des gens, avec une majuscule)
(1) M. Ur Bigoudenn : un homme du pays bigouden.
●(18--) OLLI 481B. Son ar Bigoudenned.
●(1919) BUBR 9/234. e dammig-tro e bro ar Bigoudenned. ●(1923) KNOL 141. Eur weach e oa eur Bigouden hag a oa maro e bried. ●147. Ar Bigouden koz. ●(1924) ZAMA 10. Hogen eur c'hiz a-holl-viskoaz a oa neuze e rouantelez ar Vigoudenned. ●25. evit lavaret kenavo da balez ar Vigoudenned. ●78. An dra-man a zo evit lavaret d'eoc'h e ree goap ar Bigoudenned ouz Mizerig. (...) hag ar Bigoudenned a gendalc'he da c'hoapaat. ●(1926) FHAB Eost 299. Yann Vari a raer anean hag eun tamm mat a vigoudenn zo dioutan. ●(1927) CONS 347. evithan da veza eur Bigouden. ●(1931) FHAB Mae/168-169. ez eas warzu kêrbenn ar Bigoudenned. ●(1947) YNVL 29. va bigoudenn. ●(1951) BLBR 36/15. etre ar c'hlaziged hag ar Vigoudened. (…) Glaziged ha Bigoudened a zo amezeien. ●(1955) STBJ 119. Dizale e voe eur bobl tud en dro deomp : drandoueed ha bigoudenned, glaziged ha bourledenned, kaperien ha kapenned ha re-all c'hoaz. ●(1969) LLMM 137/428. En traoñ, emañ ar C'hab-Kaval, pe bro ar Vigouterien hag ar Bigoudenned – tud disheñvel-krenn diouzh ar Gaperien. ●(1974) COBR 401. Bigoudenn coll. nom donné aux femmes et aux hommes de la région de Pont-l'Abbé. ●(1995) LMBR 27. ar grilh-traezh giz ar Bigoudenned.
(2) F. Ur Vigoudenn : une femme du pays bigouden.
●(1924) ZAMA 78. Eur mintinvez, e-kreiz miz gouere, e tremenas diou Vigoudenn dirak hor chalboter. ●(1936) IVGA 13. Ar vaouez, eur vigoudenn war-dro hanter-kant vloaz. ●(1955) STBJ 23. eur vigoudenn penn-tach pe ziou. ●(1962) TONA.index 78. Bigoudenn, femme de Pont-l'Abbé.
(3) Bro ar Bigoudenned : le pays bigouden.
●(1919) BUBR 9/234. e dammig-tro e bro ar Bigoudenned. ●(1923) KNOL 142. Ger kals anavezet e bro ar bigoudenned. ●(1924) ZAMA 7. pa zigouezas, eun abardevez hanv, war zouarou e baeron, ar roue Pentudi, a astenne e c'halloud war holl Vro ar Vigoudenned, zoken war Bont-'n-Abad. 15 Kalz gwelloc'h e vije bet d'in beza bet paeron da vab an truilhaoueka pilhaouer eus bro ar Vigoudenned, eget beza eat da zerc'hel war mean-font ar Vadiziant eur bitouz ken diempenn. 33 Evel-se 'vo great ! eme roue koz Bro ar Vigoudenned. ●(1929) FHAB Genver 13. e kreiz bro ar Vigoudenned. ●(1946) KSFR II N° 3 [p. 15]. Abaoe Santez-Marin n'emaomp mui e bro ar bigoudenned.
III. (en plt de qqc.) Moyette.
●(1915) KZVr 115/2cd - 16/05/15. bigouden, féminin, tr. «la moyette ou savaden qui est formée de gerbes en éventail, à Briec, Enquête sur les termes agricoles.» ●(1962) EVBF 82. ["gerbe"] bigoudenn, ar vigoudenn, pl. bigoudennou, St-Yvi (en forme de coiffe bigoudène).
IV. enfant. Pénis.
●(1958) HYZH 4/31. "Bigoudenn" (q.v.), er c'hontrol, ne feuk ket : talvout a ra kentoc'h evit kalc'h ar vugale. ●85/48-50. Kalc'h zo anavezet gant un arster skiantel; pidenn ivez gant un arster gros, ha pich gant unan gros-tre. Tud deut ha n'int ket eleveziek betek re a lavar bigoudenn. ●(1968) PENM 102. Be po, pe po ket / Eur Vigouden, Eur Vigouden / Be po, pe po ket / Eur Vigouden da gou[s]ked... / Na po ket, na po ket / Eur Vigouden da gousked, tr « Aurez-vous, n'aurez-vous pas / Une Bigoudenne, une Bigoudenne / Aurez-vous, n'aurez-vous pas / Une Bigoudenne pour dormir... / Vous n'aurez, vous n'aurez pas / Une Bigoudenne pour dormir. » ●note de l’auteur : « Pauvres Bigoudens ! Toutes les disgrâces étaient en eux. Lourdauds et rustres ! Leurs filles parurent faciles et pour se disculper, marins et paysans chantaient sur un air de gavotte ». Cf. (1996) GESI 46 qui donne la bonne explication. ●(1995) ABBV 43. bigoudenn b. pénis (des enfants) [...]. (recueilli à Saint-Yvi. Cf. (1968) PENM 102). ●(1996) GESI 46. (un tammig dre fent a-zivout paotred a ne vern pe oad) kalc'h (sevenoc'h eget "pich"). Son : Be 'po, be 'po ket, Ar vigoudenn, ar vigoudenn, Be 'po, be 'po ket, Ar vigoudenn na gousk ket.
V. Blasons populaires : voir Drandoue, Drandour, lentig .3, Montaoban, Neizh-Big.
- bigoudenn .3bigoudenn .3
f. -ed Mollusca prosobranchia.
(1) Bigorneaux Mollusca prosobranchia.
●(1970) ICTB II 215. bigoudou p bigoudenn sf (recueilli à Kerlouan = Mollusca prosobranchia, tr. « tous bigorneaux »).
(2) Turritelle Turritella communis.
●(1970) ICTB II 225. bigoudeun, eud, bigoudenn, -ed (recueilli dans le Vannetais et à Lesconil-Pougoazec = Molusca prosobranchia (Turritella communis, Risso turritelle)).
●(2007) DGRG 43b. bigoudenn f. -ed turritelle (Turritella communis) (mollusque).
(3) Buccin Buccinum undatus.
●(1970) ICTB II 230. bigod braz, bigoudenn v. recueilli à Guiseni = Mollusca prosobranchia (Buccinum undatus L.), tr. « buccin »).
- bigoudennerbigoudenner
m. –ion Homme du pays bigouden.
●(1952) LLMM 31/56. (Douarnenez) Gwaz ur vigoudenn a zo : ur bigoudenner e D[ouarnene]z, un neizh-big pe ul lentig e Pouldergad, ur bigoudenner pe un dran Doue e Kemper.
- bigoudennezbigoudennez
f. Femme du pays bigouden.
●(1979) BRUDn 28/19. da fortunia gand eur vigoudenez yaouank a oa deuet da vatez.
- bigouledbigouled
s. (ichtyonymie) Bigorneau.
●(2010) MOPES 231. (Ar Gelveneg) Bigomed, bigouled (bigorneau) : Littorine, vignot, bulot. Nom donné à tout gastéropode marin à coquille spiralée.
- bigoulienn
- bigouronbigouron
m. –ed (ichtyonymie) Bigorneau noir.
●(1633) Nom 46a. Limax : limaçon : melfet mor, bigourounet.
- bigouterbigouter
m. –ion
(1) Homme du pays bigouden.
●(1972) SKVT i 9. ennañ startijenn eur c’hreunenn vigouter penn-da-benn e go. ●(1985) ANEX 178. les hommes de la région s'appellent eux-mêmes Bigouter, les autres les nomment Lantig (lent, timide, maladroit). ●(1986) HYZH 167-168/18. bigouter [bigutar], pl. bigouterien, ar bigouterien : bigouden (homme).
(2) Bro ar Vigouterien : pays Bigouden.
●(1969) LLMM 137/428. En traoñ, emañ ar C'hab-Kaval, pe bro ar Vigouterien hag ar Bigoudenned – tud disheñvel-krenn diouzh ar Gaperien.
- bigr
- bigriañ
- bigrier
- bigrierezh
- Bihan
- bihan .1bihan .1
adj., adv., prép. & conj.
I. Attr./Épith.
A.
(1) Petit.
●(1499) Ca 22a. Bihan. g. petit. ●144a. Nedel bichanoch. l. quominus aduerbium. ●(c.1500) Cb 25a. [beth] migrocosmus / mi. g. le petit monde cest homme qui petit dure. b. an bet byhan / pe vn den na veo nemeur. ●26a. ga. moult petit. b. bihanic. ●g. tres petit. b. quen bihan.
●(1710) IN I 271. an asen bian.
►[empl. comme subst. avec sens collectif] Ceux qui sont petits.
●(1650) Nlou 17. Da barn bras ha bihan, tr. «pour juger grands et petits.»
●(c.1680) NG 108. ol, bihan ha bras.
●(1821) SST vi. bras ha bihan, cos ha yoanq, habil hac ignorant.
►[devant le subst.]
●(1982) TKRH 80. reiñ re vihan aluzon.
(2) (en plt des enfants dans une famille) An eil bihanañ : l'avant dernier.
●(1936) LVPR 62. An eil bihana oa eus a zaouzek.
(3) (en plt de la mer, etc.) Dont le niveau est bas.
●(1846) DGG 162. Ar velinerien ne dleont mala da zul nemet dre necessite, abalamour d'an dour-bian. ●(1874) FHB 503/261b. pa vez biana ar mor.
(4) (en plt de l'eau, des sources) Dont le débit est faible.
●(1900) KRL 8. Pa ne garg C'hoevrer an touffleio / E ve bihan an andonio (Trég[or]), tr. «Lorsque février ne remplit pas les fossés, les sources sont peu abondantes.»
(5) Un dra vihan : une chose de peu d'importance.
●(1893) IAI 108. Er memez taol e bet saveteat ive ar relijion, an Iliz, an oll zevenidigez kristen. Ne ket eun dra vian.
(6) [empl. devant un adj.] Peu.
●(14--) Jer A.70. Byhan soynget eu guenez sur /Da dygarez fals lazr paryur, tr. « Tu as peu réfléchi, sûrement, / A ton excuse, voleur faux (et) parjure »
B. [au superl.]
(1) D'ar bihanañ : au moins.
●(1790) MG 301. réd-è m'hur bou caz doh en ol péhedeu marvel, d'er bihannan.
●(c.1825-1830) AJC 49. pe dar biana, neun abaty mesc ar religiuset. ●316. a retorn dar bianan voar on gis en frans. ●520. deus da laquad fin breman dar bianan. ●(1838) OVD 70. me gonzou mad a nehai d'er bihanan.
●(1931) GUBI 202. Bout oé d'er bihañnan eih béleg é Pluniaù.
(2) Da vihanañ : au moins.
●(1499) Ca 55b. Dauihanaff. g. au moins. ●(1612) Cnf 10b. da bihanaff vn guez en bloaz. ●46b. pé dauihanaff reiff credou do restituiff dezo.
●(1659) SCger 80b. tout au moins, tr. «da vihana.» ●(1710) IN I 272. pe da viana profitabl bras. ●(1732) GReg 67b. Au moins, tr. «Da vihanan. da nebeutan.»
●(1922) LZBt Mezheven 14. Ma karjent, da pihanan, laket war o chouk krec'hen loëned ! ●(1922) LZBt Gwengolo 4. da pihanan e kavas ive eun tam frealzidigez. ●38. ar beleg, da pihanan a sikour ane da vervel. ●(1924) LZBt Mezheven 18. breman da pihanan.
(3) Pa brederer bihanañ : quand on y pense le moins.
●(1927) GERI.Ern 47. pa brederer bihanañ, tr. «quand on y pense le moins.»
C. [au compar.]
(1) Bihanoc'h : moins.
●(1659) SCger 80b. moins, tr. «bihanoc'h.» ●(1790) MG 302. ne mès meid ul liard, ha hoah bihannoh eid ul liard.
●(1907) BSPD I 25. Uinek vlé ha naù miz bihañnoh tri dé é ma bet pab hag é pen en Iliz.
(2) Bihanoc'h a : moins de.
●(1790) MG 10. Arça, bihannoh a langage. ●47. revé m'en dès mui pé bihannoh a hlahar.
(3) Moindre.
●(1659) SCger 80b. moindre, tr. «bihanoc'h.»
II. Épith.
A.
(1) (religion) Sul-Fask vihan : Quasimodo.
●(1880) SAB 289. Sul fasc-vian (Quasimodo).
(2) Berv bihan =
●(1913) DIHU 102/371. Er berù bihan e vé hiroh aveit hani er chistr.
(3) (toponymie) Kernev-vihan =
●(1935) BREI 424/d. St-Nikolas-ar-Pelem (...) Kerne vihan eo bro ar c'hezek.
B. Bihan dra.
(1) Peu de choses.
●(1732) GReg 106b-107a. Il se boude pour peu de choses, tr. «Mouza a ra evit bihan-dra.»
●(1862) JKS 194. Bihan dra eo ar pez a c'houzanvit.
●(1931) ATBR 29. C'houec'h kant mil lur ? Bihan dra eo.
(2) (Ur) bihan dra : le moindrement.
●(17--) TE 84. ol er péh e eèllehai blessein ur bihan-dra Lézenneu quer santel.
●(1825) COSp 11. Mæs a pe seller bihan dra doh er fæçon ma hum gomportant.
III. Adv.
A.
(1) Ez vihan : petitement.
●(c.1500) Cb 26a. [bihan] g. petitement. b. ez bihan.
(2) Un peu, une petite partie.
●(1879) GDI 58. Larein e hrér penaus rai ha bihan n'en dé quet musul.
●(1905) IMJK 188. é sellan èl ur hrès bras aveit on em bout bet bihan ag en donézoneu-sé kaer de huélet.
(3) Peu.
●(c.1785) VO 126. Ne oai quet bihan en hum annaiein en ul léh quen trist. ●(1790) MG 389. N’en dai quet bihan e uélér a faus changemanteu a vuhé.
●(1856) VNA 152. Je ne fréquente les gens de ville que le moins que je puis, tr. «Ne hantan en dud a guér meit bihannan ma hellan.» ●(1867) FHB 121/133a. paët bihan.
●(1976) LIMO 20 mars. ha hoah klanv bihan.
(4) Peu.
●(1839) BESquil 522. na bihannet a fin-vad en dès ean bet !
●(1957) DSGL 194. Perag em es bihan, pe wélan ho pes ré ?
(5) [empl. devant un subst. + mut. adouc.] Peu de.
●(1942) DHKN 37. Get bihan boén.
B. Loc. adv.
(1) Ez vihan(ik) : étant petit, quand il ou elle était petit.
●(1921) PGAZ 46. Lakeat e vezent ez-vianig da labourat. ●(1925) KANNgwital 274/9. diskuez a rea ez vihan petra vije ez vras.
(2) A vihan da vras : de fil en aiguille ; petit à petit.
●(1790) MG 161. hac a vihan de vras, me zévisas dehou ma histoër. ●164. hac a vihan de vras, en hum ziscoér er péh ma vér.
●(1879) GDI 197. Hag èl-cé a vihan de vras er servitour e arrihuou betag el laironcieu brassan.
●(1927) GERI.Ern 47. a vihan da vras (V[annetais]), tr. «de fil en aiguille, de proche en proche.»
(3) Da vihan da vras : peu à peu.
●(1869) SAG $$$. Hag ouz-penn, da vihan-da-vraz.
(4) Etre bihan ha bras : l'un dans l'autre.
●(1909) BOBL 22 mai 230/2e. Etre bihan ha braz, eur vioc'h a ro beb bloaz tri mil litrad troaz.
(5) Mui pe vihan(-oc'h) : plus ou moins.
●(1838) OVD 92. ellein e rér neoah ou hélie mui pé bihan. ●221/238. mui pé bihannoh.
(6) Dre vihan : par trop peu.
●(1879) GDI 58. Penaus é péhér enep d'er religion dré vihan. (...) péhein énep d'er vertu a religion é dihue fæçon : dré rai pé dré vihan. (...) Ne e béh énep d'er vertu a religion dré vihan, pe ne vennamb quet rantein de Zoué en inour hag en aboeissanç souveræn e zou deliet dehou.
(7) A-vihanoc'h : sans cela.
●(1790) MG 28. A vihannoh, Pierr ne vou quet heurus inou.
●(1879) GDI 34-35. a vihannoh Doué e larehé guet ræson er péh e laré gùéharal d'er bobl juif : «Er bobl-ce m'inour a vêg, mæs é galon e zou pêl doh-ein. ●48. A vihannoh, péhèd-é hum durul d'er pratiqueu-cé.
●(1913) AVIE 83. a vihañnoh n'hou pou digol erbet.
(8) Ken bihan : non plus.
●(1839) BESquil 503. péhani, deustou ma oé é yondre, n'en hanàuas quet quer bihan.
IV. Loc. prép. A-vihanoc'h.
(1) [devant un subst.] À moins de.
●(1792) HS 171. é houent collet à vihannoh ur secour pront à berh Doué. ●319. n'eèllér quet labourat à vihannoh ur vacacion benac.
(2) [devant un v.] Sauf à.
●(1839) BEScrom 1. hag a vihannoh bout passet doh tud ingrat, n'ellet quet refuse a garein Jésus-Chrouist.
●(1913) AVIE 42. a vihañnoh bout gañnet a neùé, hañni ne hel guélet ranteleh Doé.
V. Loc. conj. A-vihanoc'h ma : à moins que.
●(1790) MG 300. ne falai quet dehou rein deh en assolvèn, a vihannoh n'hi devezai renonciet d'hé galand. ●(1792) HS 58. à vihannoh ne vehai oueit hou brér youancan guet-tai.
●(1857) LVH 61-62. Anfin, a vihannoh ne vehé press, ha dangér é hortos.
●(1907) VBFV.bf 6b. a vihañnoh ne, conj. tr. «à moins que.» ●(1913) AVIE 299. rak, a vihañnoh ma hein kuit, er Spered Santél ne zei ket devat oh.
VI.
(1) Mont bihan an … :
●(1925) FHAB Mezheven 216 Kaorantin P. Koulskoude m'en dije gouezet Sourdeak e oa aet bihan ar boued e kastell Tristan, e vije deut a-benn eus al laer bras.
(2) Bezañ bihan e galon : voir kalon.
(3) Ober beg bihan : voir beg.
(4) Koll e bod-houarn bihan : voir pod-houarn.
(5) Bezañ lakaet war e dorchenn vihan : voir torchenn.
(6) Bihan evel ur gwennegad bara : voir gwennegad.
(7) C'hoari e benn bihan : voir penn.
(8) Mont war e benn bihan : voir penn.