Devri

Recherche 'b...' : 5779 mots trouvés

Page 45 : de biezet (2201) à bihan-1 (2250) :
  • biezet
    biezet

    adj. Oblique.

    (1774) AC 28. faout bieset, tr. «fente transversale.» ●140. Signou pere a ziscoës e zeo biezet ar vatrice, tr. «Signes qui indiquent l'Obliquité de la Matrice.»

  • bieziñ
    bieziñ

    voir biezañ

  • biftek
    biftek

    m. (cuisine) Beefsteack.

    (1915) LILH 08/10. Tuchant é tèbrein ur biftek, get ur hartad guin ha me avaleu doar.

  • bigachenn
    bigachenn

    f. (ichtyonymie) Sorte de petit poisson bleu, sans écailles.

    (1950) LLMM 20/48 (île de Sein). bigachenn pesk bihan, glas, diskant, o vevañ er poulloù-mor, penn-touz e Melon (Leon).

  • bigalenn
    bigalenn

    f. –où Dame-jeanne.

    (1744) L'Arm 432a. Dame-jeanne, tr. «Bigalænn.. neu

    (1904) DBFV 22b. bigalen, f. pl. –nneu, tr. «dame-jeanne (l'A.).» ●(1927) GERI.Ern 47. bigalenn V[annetais] f., tr. «Dame-jeanne.» ●(1934) BRUS 240. Une dame-jeanne, tr. «ur vigalen –neu

  • bigam
    bigam

    adj. Bigame.

    (1499) Ca 22a. Bigam. g. bigame.

  • bigami
    bigami

    s. Bigamie.

    (1499) Ca 22a. g. bigamerie. b. bigamy.

  • Biganna
    Biganna

    n. pr. Marianne.

    (1870) MBR 132. Eunn dervez e oa eat Biganna d'ober kouez, tr. «Un jour que Biganna (Marianne) était allée fait sa buée.»

  • bigar
    bigar

    m. –ed (zoologie) Écureuil.

    (1982) HYZH 147/10. (Treboull) hennezh n'eo ket mui ul labous anezhañ, hennezh zo ur bigar. Be' zo ur c'hoad kichenig Kerineg a zo anveet Koad ar Bigarroù.

  • bigarre
    bigarre

    adj.

    (1) Bigarré.

    (c.1500) Cb 106b. [guisquadur] Jtem hoc multicium / cij. gal. vestement de diuerses couleurs. b. guisquadur bigarre.

    (2) sens fig. D'humeur difficile.

    (1710) IN I 182 [lire : 192]. an dilicateri hac ar guiridinez-se en em rentont bigarre, mutin, insupportabl. ●230. eus a un natural bigarre ha variant, colerus, injust. ●321. an humor chagrinus ha bigarre-se.

  • bigarret
    bigarret

    adj. Bigarré.

    (1633) Nom 109b. Vestis polymita, versicolor : habillement bigarré, comme de changeant, ou de quelque matiere où il y a diuersité de couleurs : habillamant bigarret, dillat á lies liou.

    (c.1718) CHal.ms iii. etoffe rayée, tr. «meher brich' bigarret, marellet.»

  • bigned
    bigned

    m. –où (cuisine) Beignet.

    (1744) L'Arm 31b. Bignet, tr. «Bignêtte.. nêdeu. m.» ●Quatre ou cinq bignets, tr. «Puar pé puemp bignêtte

    (1904) DBFV 22b. bigned, bignet, m. pl. eu, tr. «beignet (l'A.).»

  • bignez
    bignez

    coll. (cuisine)

    (1) Beignets.

    (1732) GReg 96a. Bignet, tr. «Bignesen. p. bignès

    (1904) DBFV 22b. bignézen, pl. bignéz, tr. «beignet.»

    (2) Petites crêpes de blé noir épaisses.

    (1981) ANTR 27. Gand bleud gwiniz du e vez greed ivez tartez. Lod a lavar bignez. War ar billig vraz e vezont poazed ivez evel ar c'hrampouez. Kalz tevoh int. Kalz bihannoh ivez. Eur billigad tartez a vez eun dousennad vad anezi. ●(1995) BRYV IV 86. (Milizag) Krampouez teo a veze ive, e tebrem… ar re-ze a veze anvet bignez. Ar bignez a veze meur a hini war ar billig…

  • bignezenn
    bignezenn

    f. –où

    (1) Beignet.

    (1633) Nom 58b. Laganum : bignet, ou croupet : crampoüezen, bingnesen.

    (1732) GReg 96a. Deux ou trois bignets, tr. «Diou, pe, deir bignesen.» ●Deux bignets seulement, tr. «Diou vignesen hep qèn.»

    (1904) DBFV 22b. bignézen, pl. bignéz, tr. «beignet.»

    (2) Petite crêpe épaisse.

    (1995) BRYV IV 86. (Milizag) setu e veze c'hweh, seiz bignezenn war ar memez pillig.

  • bigod .1
    bigod .1

    m. –ed Bigot.

    (1744) L'Arm 31a. Bigot, tr. «Bigott.. odétt. m.»

    (1838) OVD 136. mar larér é oh ur bigot. ●(1868) KMM 97. piou eo ar bigod en om touez ?

    (1904) DBFV 22b. bigod, m. pl. ed, tr. «bigot.»

  • bigod .2
    bigod .2

    Bigod bras voir bigoudenn .3.

  • bigodad
    bigodad

    m. –où Contenu d'un «bigod».

    (18--) GBI I 76. Me 'm eus tri-c'hant bigoded ed, tr. «J'ai dix-huit (sic) bigodes (1) de blé.» (1) Mesure dont je ne connais pas la capacité.»

  • bigodaj
    bigodaj

    m. Bigoteries.

    (1744) L'Arm 31a. Bigoterie, tr. «Bigottage. m.»

    (1838) OVD 131. hé modesti e bassou eit bigodage. ●(1856) GRD 265. bigotage quement a dud.

    (1904) DBFV 22b. bigodaj, m., tr. «bigoterie.» ●(1906) HIVL 160. er pedenneu, d'é chonj ean, ne oent meit bigotaj.

  • bigodenn
    bigodenn

    f. –ed, bigodezed Bigotte.

    (1744) L'Arm 28b. Beguine, tr. «Bigodeenn.. ézétt. f.» ●31a. Bigote, tr. «Bigodeenn.. ézétt. f.»

    (1869) BSGc 19. n'e roet dez-hi nemet an hano a vigoden.

    (1904) DBFV 22b. bigoden, pl. bigodézed, tr. «bigote.» ●(1905) KANngalon Here 518. Koz bigoden, pez divalo.

  • bigodennerezh
    bigodennerezh

    m. Bigoterie.

    (1905) HFBI 306. né garé ker ober bigodennéres.

  • bigoderezh
    bigoderezh

    m. Bigotterie.

    (1710) IN I 186. ur bigoterez pe un hipocrisi.

  • bigodez
    bigodez

    f. –ed Bigotte.

    (1839) BESquil 633. ne oé galhuet nameit bigotès, follès. ●(1860) BAL 211. e lacaat a rezont gaouadez, bigodez, everez e cuz, etc. ●(1868) FHB 198/331b. «Klevit ar vigodez gan he zarmon !» eme ar suner-gwer.

    (1909) NOAR 40. bigodez aheurtet. ●(1912) MMPM 102. da verc'h a zo eur vigodez.

  • bigoez
    bigoez

    coll. (botanique) Cynorrhodons.

    (1919) DBFVsup.ad 73a. bigoézen, pl. bigoéz (Arv[or], tr. «gratte-cul.»

  • bigoezenn
    bigoezenn

    f. (botanique) Cynorrhondon.

    (1919) DBFVsup.ad 73a. bigoézen, pl. bigoéz (Arv[or], tr. «gratte-cul.»

  • bigof
    bigof

    m. Panse, gros ventre.

    (1732) GReg 689b. Panse, estomac, ventre gras, & trop gros tr. «bigoff. p. bigoffou

    (1927) GERI.Ern 47. bigof m., tr. «Panse.»

  • bigofeg
    bigofeg

    m. –ed, bigofeion Pansard.

    (1633) Nom 272a. Ventricosus, vel ventriosus, ventrosus : ventru pansard, pansu : vn bigoffecq, vn coffec bras, coffyot, coff an braoüet.

    (1732) GReg 689b. Pansard, tr. «bigoffecq. p. bigoffegued

    (1927) GERI.Ern 47. bigofeg m., tr. «pansard.»

  • bigofegez
    bigofegez

    f. –ed Femme ventrue.

    (1732) GReg 689b. Pansarde, tr. «bigoffeguès. p. ed

    (1929) FHAB Mae 183. Ar melen hag ar gwenn, bigofogez, ar melen hag ar gwenn !

  • bigofek
    bigofek

    adj. Gros, ventru.

    (1659) SCger 132a. bigofec, tr. «qui a deux ventres.»

    (1877) FHB (3e série) 34/268b. An dra-ze a laka darn anezho da zont re vilgovec.

    (1906) BOBL 24 mars 79/2e. Evel m'ez eo bilgovek. ●(1927) GERI.Ern 47. bigofek adj., tr. «pansard.»

  • bigorn .1
    bigorn .1

    adj. Melc'hwedenn vigorn : escargot.

    (1907) VBFV.fb 38a. escargot, tr. «melhuen bigorn

  • bigorn .2
    bigorn .2

    m. –ed, bigerniel

    I. (zoologie)

    (1) Escargot.

    (1932) BRTG 177. er maligorn e zo bigorn en Argoèdiz.

    (2) Bigorneau.

    (1710) IN I 113. pa en em avance ar gouagou var ar sabl, e lesent eno bigornou. ●(1744) L'Arm 31a. Bigorneau, tr. «Biguorne.. biguornétt. m.»

    (1856) VNA 26. des Bigorneaux, tr. «Bigorned.» ●(1889) ISV 347. a gement seurt bigerniel zo bet crouet gant Doue.

    (1904) DBFV 22b. bigorn, m. pl. bigorned, tr. «bigorneau, limaçon de mer.» ●(1907) VBFV.bf 6b. bigorn, m. pl. ed, tr. «bigorneau, littorine.» ●(1924) BILZbubr 40/897. na meskl na bigorned. ●(1927) FHAB Meurzh 67a. ar brennig hag ar bigorned all a gaver er mor.

    (3) Bigorned-Tremenac’h : bigorneaux argentés, bigorneaux pointus, troque mage.

    (1970) ICTB II 215. bigorned Tremenah [recueilli à l’Aber-Wrac’h; = Mollusca prosobranchia (Monodonta lineata (da Costa)) = Gl. "bigorneaux argentés", bigorneaux gris"]. ●216. bigorned Tremenah [recueilli à Kellerdud, Plouguerneau; = Mollusca prosobranchia (Gibula magis (L.)) = Gl. "troque mage"]. ●218. bigorned Tremenah [recueilli aux Corejou, Plouguerneau; = Mollusca prosobranchia (Calliostoma papillosum (da Costa)) = Gl. "bigorneau pointu"].

    II. enfant. Terme d'affection.

    (1982) PBLS 155. (Langoned) bigorn, tr. «terme d'affection pour les enfants.»

    III.

    (1) Bezañ lakaet war ar bigorn : mettre à genoux en pénitence.

    (1857) CBF 58 (L). Diwall, me da lakai war ar bigorn, tr. Troude/Milin «Prends garde, je te mettrai à genoux au milieu de l'église.» ●(1890) MOA 381 (L). Mettre un enfant en pénitence, tr. J. Moal «lakaat eur c'hrouadur var ar bigorn (le faire agenouiller sur une bigorne, au catéchisme.)»

    (1905) HFBI 300 (L). ac é voan lakéat var ar bigorn, éguis ma vézé lavaret neuzé, da lavaret éo é pinijen. ●(1908) FHAB Gwengolo 267 (L) *Laouig Beg ar Spins. Bara seac'h epad eiz devez ha var ar bigorn keït all ! ●(1924) FHAB C'hwevrer 67 L. ar Bunel. «M' eus aoun out bet lakaet war ar bigorn hirio ?»

    (2) Pakañ buan en e vigorn :

    (1909) BOBL 13 mars 220/2d. Ar miniistr a oa bet awalc’h d’ezan kozeal eun tammik rok, sethu raktal depute ar C’hastellnevez, pehini oa rezon vad gantan evid ar wech-ma, o paka buan buan en e vigorn, hag o tenna kuit e c’houlen.

    (3) Sevel kestell war vigerniel : bâtir des châteaux en Espagne.

    (1915) KZVr 114 - 09/05/15. Sevel kestel war vigerniel, tr. «bâtir des châteaux en Espagne.»

  • bigorn .3
    bigorn .3

    s. –où (habillement) Cape à homme.

    (1732) GReg 134b. Cape à hommes, tr. «bigorn. p. bigornou

  • bigornek
    bigornek

    adj. (Queue) en trompette.

    (1931) VALL 611a. queue en trompette (chien), tr. «bigornek

  • bigornenn
    bigornenn

    f. bigorned (ichtyonymie)

    (1) Bigorneau.

    (1633) Nom 44a. Cochlea : limaçon de mer : melfeden mor, bigornen. ●44b. Cochleæ domus, calyx : la coquille du limaçon : croguen an bigornen.

    (1904) DBFV 22b. bigornen, f. pl. bigorned, tr. «bigorneau, limaçon de mer.» ●(1934) BRUS 255. Un bigorneau, tr. «ur vigornen, f., pl. bigorned, m.»

    (2) Krank-bigornenn : bernard-l'hermite.

    (1944) GWAL 163/175. (Ar Gelveneg) krank-bigoulenn (krank-bigornenn, a vev e krogen ur vigornenn, pe velc'houedenn-vor).

  • bigorneta
    bigorneta

    v. intr. Pêcher des bigorneaux.

    (1876) TDE.BF 52a. Bigorneta, v. n., tr. «Chercher ou ramasser des limaçons de mer.» ●(1889) ISV 347. Va den a iea d'an enizi da vigorneta.

    (1924) BILZbubr 38/840. Bilzig ha Madelen ac'h aio d'an ôd, da vigorneta, da goukousa. ●(1931) VALL 67a. chercher des bigorneaux, tr. «bigorneta

  • bigornetaer
    bigornetaer

    m. –ion Pêcheur de bigorneaux.

    (1889) ISV 348. ar bigorneter a ziscuezas din eun dervez penauz e tigoueze kementse. ●350. Hor bigorneter a ziscolpe he zaoulagad dre ma zea, o clask guelet eur c'holibri bennag.

    (1915) KZVr 114 - 09/05/15. Bigorneter, masc., tr. «celui qui ramasse des bigorneaux.»

  • bigoudenn .1
    bigoudenn .1

    adj.

    (1) Ar vro Vigoudenn : le pays bigouden.

    (1947) YNVL 11. Ti-kêr ur gumun eus ar vro vigoudenn.

    (1969) LLMM 137/428. N'eus ket pell c'hoazh, etre Ploeneg ha Plouzevet (Plozevet pe Plodemet mar kirit) ez eo bet savet ur monumant tost da Borzh Poulc'han, ur Vigoudenn-vaen, hag e c'hellit lenn war-c'horre "Amañ echu Bro-Bigoudenn". ●(1973) SKVT ii 128. gant ar vro vigoudenn. ●(1995) LMBR 5. eus ar Vro Vigoudenn da Venez-Mikael-ar-Mor.

    (2) (homme) Bigouden.

    (1973) SKVT II 115. ur c'houer bigoudenn.

    (3) (costume) Bigouden.

    (1947) YNVL 20. an daou-mañ fichet-kaer en o dilhad bigoudenn.

    (4) Tore bigoudenn : grosse galette. Voir tore .1.

    (1958) ADBR LXV 532. Tore : coll. - Grosses galettes de consistance spongieuse et de faible diamètre. Le mot figure dans VALL. à l'article "galette", sans commentaire. A l'H[opital-]C[amfrout] on lui adjoint habituellement le qualificatif "bigouden" : Hirio vo tore bigouden da lein.

  • bigoudenn .2
    bigoudenn .2

    f./m. –ed

    I. F. (habillement)

    (1) F. Coiffe des femmes bigoudènes.

    (1912) BSAf xxxix 304-305. Peu à peu, et localement, selon les caprices féminins, le deon a diminué d'étendue. Constituant le plad-bien, ne mesurant plus que deux pouces ; puis le bien-plad, moins d'un pouce (Plogastel-Saint-Germain) ; enfin la bigouden, où le deon n'est plus qu'un bec de quelque lignes. ●(1915) KZVr 114 - 09/05/15. Bigouden, tr. «coiffe de femme de Pont-l'Abbé et de Plogastel-Saint-Germain, Milin.» ●(1972) SKVT I 24. He bigoudenn a-dreuz, un disterañ, war he fenn.

    (2) E bigoudenn : portant la coiffe bigoudène.

    (1973) SKVT II 15. merc'hed bihan e bigoudenn.

    II. M./F.(en plt des gens, avec une majuscule)

    (1) M. Ur Bigoudenn : un homme du pays bigouden.

    (18--) OLLI 481B. Son ar Bigoudenned.

    (1919) BUBR 9/234. e dammig-tro e bro ar Bigoudenned. ●(1923) KNOL 141. Eur weach e oa eur Bigouden hag a oa maro e bried. ●147. Ar Bigouden koz. ●(1924) ZAMA 10. Hogen eur c'hiz a-holl-viskoaz a oa neuze e rouantelez ar Vigoudenned. ●25. evit lavaret kenavo da balez ar Vigoudenned. ●78. An dra-man a zo evit lavaret d'eoc'h e ree goap ar Bigoudenned ouz Mizerig. (...) hag ar Bigoudenned a gendalc'he da c'hoapaat. ●(1926) FHAB Eost 299. Yann Vari a raer anean hag eun tamm mat a vigoudenn zo dioutan. ●(1927) CONS 347. evithan da veza eur Bigouden. ●(1931) FHAB Mae/168-169. ez eas warzu kêrbenn ar Bigoudenned. ●(1947) YNVL 29. va bigoudenn. ●(1951) BLBR 36/15. etre ar c'hlaziged hag ar Vigoudened. (…) Glaziged ha Bigoudened a zo amezeien. ●(1955) STBJ 119. Dizale e voe eur bobl tud en dro deomp : drandoueed ha bigoudenned, glaziged ha bourledenned, kaperien ha kapenned ha re-all c'hoaz. ●(1969) LLMM 137/428. En traoñ, emañ ar C'hab-Kaval, pe bro ar Vigouterien hag ar Bigoudenned – tud disheñvel-krenn diouzh ar Gaperien. ●(1974) COBR 401. Bigoudenn coll. nom donné aux femmes et aux hommes de la région de Pont-l'Abbé. ●(1995) LMBR 27. ar grilh-traezh giz ar Bigoudenned.

    (2) F. Ur Vigoudenn : une femme du pays bigouden.

    (1924) ZAMA 78. Eur mintinvez, e-kreiz miz gouere, e tremenas diou Vigoudenn dirak hor chalboter. ●(1936) IVGA 13. Ar vaouez, eur vigoudenn war-dro hanter-kant vloaz. ●(1955) STBJ 23. eur vigoudenn penn-tach pe ziou. ●(1962) TONA.index 78. Bigoudenn, femme de Pont-l'Abbé.

    (3) Bro ar Bigoudenned : le pays bigouden.

    (1919) BUBR 9/234. e dammig-tro e bro ar Bigoudenned. ●(1923) KNOL 142. Ger kals anavezet e bro ar bigoudenned. ●(1924) ZAMA 7. pa zigouezas, eun abardevez hanv, war zouarou e baeron, ar roue Pentudi, a astenne e c'halloud war holl Vro ar Vigoudenned, zoken war Bont-'n-Abad. 15 Kalz gwelloc'h e vije bet d'in beza bet paeron da vab an truilhaoueka pilhaouer eus bro ar Vigoudenned, eget beza eat da zerc'hel war mean-font ar Vadiziant eur bitouz ken diempenn. 33 Evel-se 'vo great ! eme roue koz Bro ar Vigoudenned. ●(1929) FHAB Genver 13. e kreiz bro ar Vigoudenned. ●(1946) KSFR II N° 3 [p. 15]. Abaoe Santez-Marin n'emaomp mui e bro ar bigoudenned.

    III. (en plt de qqc.) Moyette.

    (1915) KZVr 115/2cd - 16/05/15. bigouden, féminin, tr. «la moyette ou savaden qui est formée de gerbes en éventail, à Briec, Enquête sur les termes agricoles.» ●(1962) EVBF 82. ["gerbe"] bigoudenn, ar vigoudenn, pl. bigoudennou, St-Yvi (en forme de coiffe bigoudène).

    IV. enfant. Pénis.

    (1958) HYZH 4/31. "Bigoudenn" (q.v.), er c'hontrol, ne feuk ket : talvout a ra kentoc'h evit kalc'h ar vugale. ●85/48-50. Kalc'h zo anavezet gant un arster skiantel; pidenn ivez gant un arster gros, ha pich gant unan gros-tre. Tud deut ha n'int ket eleveziek betek re a lavar bigoudenn. ●(1968) PENM 102. Be po, pe po ket / Eur Vigouden, Eur Vigouden / Be po, pe po ket / Eur Vigouden da gou[s]ked... / Na po ket, na po ket / Eur Vigouden da gousked, tr « Aurez-vous, n'aurez-vous pas / Une Bigoudenne, une Bigoudenne / Aurez-vous, n'aurez-vous pas / Une Bigoudenne pour dormir... / Vous n'aurez, vous n'aurez pas / Une Bigoudenne pour dormir. » ●note de l’auteur : « Pauvres Bigoudens ! Toutes les disgrâces étaient en eux. Lourdauds et rustres ! Leurs filles parurent faciles et pour se disculper, marins et paysans chantaient sur un air de gavotte ». Cf. (1996) GESI 46 qui donne la bonne explication. ●(1995) ABBV 43. bigoudenn b. pénis (des enfants) [...]. (recueilli à Saint-Yvi. Cf. (1968) PENM 102). ●(1996) GESI 46. (un tammig dre fent a-zivout paotred a ne vern pe oad) kalc'h (sevenoc'h eget "pich"). Son : Be 'po, be 'po ket, Ar vigoudenn, ar vigoudenn, Be 'po, be 'po ket, Ar vigoudenn na gousk ket.

    V. Blasons populaires : voir Drandoue, Drandour, lentig .3, Montaoban, Neizh-Big.

  • bigoudenn .3
    bigoudenn .3

    f. -ed Mollusca prosobranchia.

    (1) Bigorneaux Mollusca prosobranchia.

    (1970) ICTB II 215. bigoudou p bigoudenn sf (recueilli à Kerlouan = Mollusca prosobranchia, tr. « tous bigorneaux »).

    (2) Turritelle Turritella communis.

    (1970) ICTB II 225. bigoudeun, eud, bigoudenn, -ed (recueilli dans le Vannetais et à Lesconil-Pougoazec = Molusca prosobranchia (Turritella communis, Risso turritelle)).

    (2007) DGRG 43b. bigoudenn f. -ed turritelle (Turritella communis) (mollusque).

    (3) Buccin Buccinum undatus.

    (1970) ICTB II 230. bigod braz, bigoudenn v. recueilli à Guiseni = Mollusca prosobranchia (Buccinum undatus L.), tr. « buccin »).

  • bigoudenner
    bigoudenner

    m. –ion Homme du pays bigouden.

    (1952) LLMM 31/56. (Douarnenez) Gwaz ur vigoudenn a zo : ur bigoudenner e D[ouarnene]z, un neizh-big pe ul lentig e Pouldergad, ur bigoudenner pe un dran Doue e Kemper.

  • bigoudennez
    bigoudennez

    f. Femme du pays bigouden.

    (1979) BRUDn 28/19. da fortunia gand eur vigoudenez yaouank a oa deuet da vatez.

  • bigouled
    bigouled

    s. (ichtyonymie) Bigorneau.

    (2010) MOPES 231. (Ar Gelveneg) Bigomed, bigouled (bigorneau) : Littorine, vignot, bulot. Nom donné à tout gastéropode marin à coquille spiralée.

  • bigoulienn
    bigoulienn

    f. –ed (ornithologie) Hirondelle.

    (1977) PBDZ 137. (Douarnenez) bigoulienned, tr. «hirondelles.» ●(1979) VSDZ 137. (Douarnenez) Vigoulienned tout pep seurt liv aze, tr. (p. 300) «Des hirondelles de toutes les couleurs.»

  • bigouron
    bigouron

    m. –ed (ichtyonymie) Bigorneau noir.

    (1633) Nom 46a. Limax : limaçon : melfet mor, bigourounet.

  • bigouter
    bigouter

    m. –ion

    (1) Homme du pays bigouden.

    (1972) SKVT i 9. ennañ startijenn eur c’hreunenn vigouter penn-da-benn e go. ●(1985) ANEX 178. les hommes de la région s'appellent eux-mêmes Bigouter, les autres les nomment Lantig (lent, timide, maladroit). ●(1986) HYZH 167-168/18. bigouter [bigutar], pl. bigouterien, ar bigouterien : bigouden (homme).

    (2) Bro ar Vigouterien : pays Bigouden.

    (1969) LLMM 137/428. En traoñ, emañ ar C'hab-Kaval, pe bro ar Vigouterien hag ar Bigoudenned – tud disheñvel-krenn diouzh ar Gaperien.

  • bigr
    bigr

    m. Bigre.

    (1895) FOV 267. Braü a jau, mès er bigr / A houdé deu vis-sou é oé deit de vout tigr ! tr. «C'était un joli cheval, disaient-ils ; mais, le vilain ! depuis deux mois il y avait du tigre en lui.»

    (1904) DBFV 22b. bigr, m., tr. «vilain animal (Foér Ver., 33).»

  • bigriañ
    bigriañ

    v. intr. Braconner.

    (1931) VALL 79b. Braconner, tr. «bigria.» ●(1969) BAHE 60/48. e oa echu ivez da vigriañ.

  • bigrier
    bigrier

    m. –ion Braconnier.

    (1924) NFLO. braconnier, tr. «bigrier.» ●(1931) VALL 79b. Braconnier, tr. «bigrier.» ●(1942) DHKN 102. penaos é kargè muioh er vigrierion d'er jiber d'en termen-sé ag er blé. ●(1978) BAHE 99-100/62. Un tamm bigrier e oa Emil…

  • bigrierezh
    bigrierezh

    m. Braconnage.

    (1931) VALL 79b. Braconnage, tr. «bigrierez m.»

  • Bihan
    Bihan

    n. de pers.

    (1792-1815) CHCH 121. Iahann er Bihan, tr. « Jean Le Bihan. »

  • bihan .1
    bihan .1

    adj., adv., prép. & conj.

    I. Attr./Épith.

    A.

    (1) Petit.

    (1499) Ca 22a. Bihan. g. petit. ●144a. Nedel bichanoch. l. quominus aduerbium. ●(c.1500) Cb 25a. [beth] migrocosmus / mi. g. le petit monde cest homme qui petit dure. b. an bet byhan / pe vn den na veo nemeur. ●26a. ga. moult petit. b. bihanic. ●g. tres petit. b. quen bihan.

    (1710) IN I 271. an asen bian.

    ►[empl. comme subst. avec sens collectif] Ceux qui sont petits.

    (1650) Nlou 17. Da barn bras ha bihan, tr. «pour juger grands et petits.»

    (c.1680) NG 108. ol, bihan ha bras.

    (1821) SST vi. bras ha bihan, cos ha yoanq, habil hac ignorant.

    ►[devant le subst.]

    (1982) TKRH 80. reiñ re vihan aluzon.

    (2) (en plt des enfants dans une famille) An eil bihanañ : l'avant dernier.

    (1936) LVPR 62. An eil bihana oa eus a zaouzek.

    (3) (en plt de la mer, etc.) Dont le niveau est bas.

    (1846) DGG 162. Ar velinerien ne dleont mala da zul nemet dre necessite, abalamour d'an dour-bian. ●(1874) FHB 503/261b. pa vez biana ar mor.

    (4) (en plt de l'eau, des sources) Dont le débit est faible.

    (1900) KRL 8. Pa ne garg C'hoevrer an touffleio / E ve bihan an andonio (Trég[or]), tr. «Lorsque février ne remplit pas les fossés, les sources sont peu abondantes.»

    (5) Un dra vihan : une chose de peu d'importance.

    (1893) IAI 108. Er memez taol e bet saveteat ive ar relijion, an Iliz, an oll zevenidigez kristen. Ne ket eun dra vian.

    (6) [empl. devant un adj.] Peu.

    (14--) Jer A.70. Byhan soynget eu guenez sur /Da dygarez fals lazr paryur, tr. « Tu as peu réfléchi, sûrement, / A ton excuse, voleur faux (et) parjure »

    B. [au superl.]

    (1) D'ar bihanañ : au moins.

    (1790) MG 301. réd-è m'hur bou caz doh en ol péhedeu marvel, d'er bihannan.

    (c.1825-1830) AJC 49. pe dar biana, neun abaty mesc ar religiuset. ●316. a retorn dar bianan voar on gis en frans. ●520. deus da laquad fin breman dar bianan. ●(1838) OVD 70. me gonzou mad a nehai d'er bihanan.

    (1931) GUBI 202. Bout oé d'er bihañnan eih béleg é Pluniaù.

    (2) Da vihanañ : au moins.

    (1499) Ca 55b. Dauihanaff. g. au moins. ●(1612) Cnf 10b. da bihanaff vn guez en bloaz. ●46b.dauihanaff reiff credou do restituiff dezo.

    (1659) SCger 80b. tout au moins, tr. «da vihana.» ●(1710) IN I 272. pe da viana profitabl bras. ●(1732) GReg 67b. Au moins, tr. «Da vihanan. da nebeutan

    (1922) LZBt Mezheven 14. Ma karjent, da pihanan, laket war o chouk krec'hen loëned ! ●(1922) LZBt Gwengolo 4. da pihanan e kavas ive eun tam frealzidigez. ●38. ar beleg, da pihanan a sikour ane da vervel. ●(1924) LZBt Mezheven 18. breman da pihanan.

    (3) Pa brederer bihanañ : quand on y pense le moins.

    (1927) GERI.Ern 47. pa brederer bihanañ, tr. «quand on y pense le moins.»

    C. [au compar.]

    (1) Bihanoc'h : moins.

    (1659) SCger 80b. moins, tr. «bihanoc'h.» ●(1790) MG 302. ne mès meid ul liard, ha hoah bihannoh eid ul liard.

    (1907) BSPD I 25. Uinek vlé ha naù miz bihañnoh tri dé é ma bet pab hag é pen en Iliz.

    (2) Bihanoc'h a : moins de.

    (1790) MG 10. Arça, bihannoh a langage. ●47. revé m'en dès mui pé bihannoh a hlahar.

    (3) Moindre.

    (1659) SCger 80b. moindre, tr. «bihanoc'h

    II. Épith.

    A.

    (1) (religion) Sul-Fask vihan : Quasimodo.

    (1880) SAB 289. Sul fasc-vian (Quasimodo).

    (2) Berv bihan =

    (1913) DIHU 102/371. Er berù bihan e vé hiroh aveit hani er chistr.

    (3) (toponymie) Kernev-vihan =

    (1935) BREI 424/d. St-Nikolas-ar-Pelem (...) Kerne vihan eo bro ar c'hezek.

    B. Bihan dra.

    (1) Peu de choses.

    (1732) GReg 106b-107a. Il se boude pour peu de choses, tr. «Mouza a ra evit bihan-dra

    (1862) JKS 194. Bihan dra eo ar pez a c'houzanvit.

    (1931) ATBR 29. C'houec'h kant mil lur ? Bihan dra eo.

    (2) (Ur) bihan dra : le moindrement.

    (17--) TE 84. ol er péh e eèllehai blessein ur bihan-dra Lézenneu quer santel.

    (1825) COSp 11. Mæs a pe seller bihan dra doh er fæçon ma hum gomportant.

    III. Adv.

    A.

    (1) Ez vihan : petitement.

    (c.1500) Cb 26a. [bihan] g. petitement. b. ez bihan.

    (2) Un peu, une petite partie.

    (1879) GDI 58. Larein e hrér penaus rai ha bihan n'en dé quet musul.

    (1905) IMJK 188. é sellan èl ur hrès bras aveit on em bout bet bihan ag en donézoneu-sé kaer de huélet.

    (3) Peu.

    (c.1785) VO 126. Ne oai quet bihan en hum annaiein en ul léh quen trist. ●(1790) MG 389. N’en dai quet bihan e uélér a faus changemanteu a vuhé.

    (1856) VNA 152. Je ne fréquente les gens de ville que le moins que je puis, tr. «Ne hantan en dud a guér meit bihannan ma hellan.» ●(1867) FHB 121/133a. paët bihan.

    (1976) LIMO 20 mars. ha hoah klanv bihan.

    (4) Peu.

    (1839) BESquil 522. na bihannet a fin-vad en dès ean bet !

    (1957) DSGL 194. Perag em es bihan, pe wélan ho pes ré ?

    (5) [empl. devant un subst. + mut. adouc.] Peu de.

    (1942) DHKN 37. Get bihan boén.

    B. Loc. adv.

    (1) Ez vihan(ik) : étant petit, quand il ou elle était petit.

    (1921) PGAZ 46. Lakeat e vezent ez-vianig da labourat. ●(1925) KANNgwital 274/9. diskuez a rea ez vihan petra vije ez vras.

    (2) A vihan da vras : de fil en aiguille ; petit à petit.

    (1790) MG 161. hac a vihan de vras, me zévisas dehou ma histoër. 164. hac a vihan de vras, en hum ziscoér er péh ma vér.

    (1879) GDI 197. Hag èl-cé a vihan de vras er servitour e arrihuou betag el laironcieu brassan.

    (1927) GERI.Ern 47. a vihan da vras (V[annetais]), tr. «de fil en aiguille, de proche en proche.»

    (3) Da vihan da vras : peu à peu.

    (1869) SAG $$$. Hag ouz-penn, da vihan-da-vraz.

    (4) Etre bihan ha bras : l'un dans l'autre.

    (1909) BOBL 22 mai 230/2e. Etre bihan ha braz, eur vioc'h a ro beb bloaz tri mil litrad troaz.

    (5) Mui pe vihan(-oc'h) : plus ou moins.

    (1838) OVD 92. ellein e rér neoah ou hélie mui pé bihan. ●221/238. mui pé bihannoh.

    (6) Dre vihan : par trop peu.

    (1879) GDI 58. Penaus é péhér enep d'er religion dré vihan. (...) péhein énep d'er vertu a religion é dihue fæçon : dré rai pé dré vihan. (...) Ne e béh énep d'er vertu a religion dré vihan, pe ne vennamb quet rantein de Zoué en inour hag en aboeissanç souveræn e zou deliet dehou.

    (7) A-vihanoc'h : sans cela.

    (1790) MG 28. A vihannoh, Pierr ne vou quet heurus inou.

    (1879) GDI 34-35. a vihannoh Doué e larehé guet ræson er péh e laré gùéharal d'er bobl juif : «Er bobl-ce m'inour a vêg, mæs é galon e zou pêl doh-ein. ●48. A vihannoh, péhèd-é hum durul d'er pratiqueu-cé.

    (1913) AVIE 83. a vihañnoh n'hou pou digol erbet.

    (8) Ken bihan : non plus.

    (1839) BESquil 503. péhani, deustou ma oé é yondre, n'en hanàuas quet quer bihan.

    IV. Loc. prép. A-vihanoc'h.

    (1) [devant un subst.] À moins de.

    (1792) HS 171. é houent collet à vihannoh ur secour pront à berh Doué. ●319. n'eèllér quet labourat à vihannoh ur vacacion benac.

    (2) [devant un v.] Sauf à.

    (1839) BEScrom 1. hag a vihannoh bout passet doh tud ingrat, n'ellet quet refuse a garein Jésus-Chrouist.

    (1913) AVIE 42. a vihañnoh bout gañnet a neùé, hañni ne hel guélet ranteleh Doé.

    V. Loc. conj. A-vihanoc'h ma : à moins que.

    (1790) MG 300. ne falai quet dehou rein deh en assolvèn, a vihannoh n'hi devezai renonciet d'hé galand. ●(1792) HS 58. à vihannoh ne vehai oueit hou brér youancan guet-tai.

    (1857) LVH 61-62. Anfin, a vihannoh ne vehé press, ha dangér é hortos.

    (1907) VBFV.bf 6b. a vihañnoh ne, conj. tr. «à moins que.» ●(1913) AVIE 299. rak, a vihañnoh ma hein kuit, er Spered Santél ne zei ket devat oh.

    VI.

    (1) Mont bihan an … :

    (1925) FHAB Mezheven 216 Kaorantin P. Koulskoude m'en dije gouezet Sourdeak e oa aet bihan ar boued e kastell Tristan, e vije deut a-benn eus al laer bras.

    (2) Bezañ bihan e galon : voir kalon.

    (3) Ober beg bihan : voir beg.

    (4) Koll e bod-houarn bihan : voir pod-houarn.

    (5) Bezañ lakaet war e dorchenn vihan : voir torchenn.

    (6) Bihan evel ur gwennegad bara : voir gwennegad.

    (7) C'hoari e benn bihan : voir penn.

    (8) Mont war e benn bihan : voir penn.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...