Devri

Recherche 'b...' : 5779 mots trouvés

Page 45 : de biezet (2201) à bihan-1 (2250) :
  • biezet
    biezet

    adj. Oblique.

    ●(1774) AC 28. faout bieset, tr. «fente transversale.» ●140. Signou pere a ziscoës e zeo biezet ar vatrice, tr. «Signes qui indiquent l'Obliquité de la Matrice.»

  • bieziñ
    bieziñ

    voir biezañ

  • biftek
    biftek

    m. (cuisine) Beefsteack.

    ●(1915) LILH 08/10. Tuchant é tèbrein ur biftek, get ur hartad guin ha me avaleu doar.

  • bigachenn
    bigachenn

    f. (ichtyonymie) Sorte de petit poisson bleu, sans écailles.

    ●(1950) LLMM 20/48 (île de Sein). bigachenn pesk bihan, glas, diskant, o vevañ er poulloù-mor, penn-touz e Melon (Leon).

  • bigalenn
    bigalenn

    f. –où Dame-jeanne.

    ●(1744) L'Arm 432a. Dame-jeanne, tr. «Bigalænn.. neu.»

    ●(1904) DBFV 22b. bigalen, f. pl. –nneu, tr. «dame-jeanne (l'A.).» ●(1927) GERI.Ern 47. bigalenn V[annetais] f., tr. «Dame-jeanne.» ●(1934) BRUS 240. Une dame-jeanne, tr. «ur vigalen –neu.»

  • bigam
    bigam

    adj. Bigame.

    ●(1499) Ca 22a. Bigam. g. bigame.

  • bigami
    bigami

    s. Bigamie.

    ●(1499) Ca 22a. g. bigamerie. b. bigamy.

  • Biganna
    Biganna

    n. pr. Marianne.

    ●(1870) MBR 132. Eunn dervez e oa eat Biganna d'ober kouez, tr. «Un jour que Biganna (Marianne) était allée fait sa buée.»

  • bigar
    bigar

    m. –ed (zoologie) Écureuil.

    ●(1982) HYZH 147/10. (Treboull) hennezh n'eo ket mui ul labous anezhañ, hennezh zo ur bigar. Be' zo ur c'hoad kichenig Kerineg a zo anveet Koad ar Bigarroù.

  • bigarre
    bigarre

    adj.

    (1) Bigarré.

    ●(c.1500) Cb 106b. [guisquadur] Jtem hoc multicium / cij. gal. vestement de diuerses couleurs. b. guisquadur bigarre.

    (2) sens fig. D'humeur difficile.

    ●(1710) IN I 182 [lire : 192]. an dilicateri hac ar guiridinez-se en em rentont bigarre, mutin, insupportabl. ●230. eus a un natural bigarre ha variant, colerus, injust. ●321. an humor chagrinus ha bigarre-se.

  • bigarret
    bigarret

    adj. Bigarré.

    ●(1633) Nom 109b. Vestis polymita, versicolor : habillement bigarré, comme de changeant, ou de quelque matiere où il y a diuersité de couleurs : habillamant bigarret, dillat á lies liou.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. etoffe rayée, tr. «meher brich' bigarret, marellet.»

  • bigned
    bigned

    m. –où (cuisine) Beignet.

    ●(1744) L'Arm 31b. Bignet, tr. «Bignêtte.. nêdeu. m.» ●Quatre ou cinq bignets, tr. «Puar pé puemp bignêtte.»

    ●(1904) DBFV 22b. bigned, bignet, m. pl. eu, tr. «beignet (l'A.).»

  • bignez
    bignez

    coll. (cuisine)

    (1) Beignets.

    ●(1732) GReg 96a. Bignet, tr. «Bignesen. p. bignès.»

    ●(1904) DBFV 22b. bignézen, pl. bignéz, tr. «beignet.»

    (2) Petites crêpes de blé noir épaisses.

    ●(1981) ANTR 27. Gand bleud gwiniz du e vez greed ivez tartez. Lod a lavar bignez. War ar billig vraz e vezont poazed ivez evel ar c'hrampouez. Kalz tevoh int. Kalz bihannoh ivez. Eur billigad tartez a vez eun dousennad vad anezi. ●(1995) BRYV IV 86. (Milizag) Krampouez teo a veze ive, e tebrem… ar re-ze a veze anvet bignez. Ar bignez a veze meur a hini war ar billig…

  • bignezenn
    bignezenn

    f. –où

    (1) Beignet.

    ●(1633) Nom 58b. Laganum : bignet, ou croupet : crampoüezen, bingnesen.

    ●(1732) GReg 96a. Deux ou trois bignets, tr. «Diou, pe, deir bignesen.» ●Deux bignets seulement, tr. «Diou vignesen hep qèn.»

    ●(1904) DBFV 22b. bignézen, pl. bignéz, tr. «beignet.»

    (2) Petite crêpe épaisse.

    ●(1995) BRYV IV 86. (Milizag) setu e veze c'hweh, seiz bignezenn war ar memez pillig.

  • bigod .1
    bigod .1

    m. –ed Bigot.

    ●(1744) L'Arm 31a. Bigot, tr. «Bigott.. odétt. m.»

    ●(1838) OVD 136. mar larér é oh ur bigot. ●(1868) KMM 97. piou eo ar bigod en om touez ?

    ●(1904) DBFV 22b. bigod, m. pl. ed, tr. «bigot.»

  • bigod .2
    bigod .2

    Bigod bras voir bigoudenn .3.

  • bigodad
    bigodad

    m. –où Contenu d'un «bigod».

    ●(18--) GBI I 76. Me 'm eus tri-c'hant bigoded ed, tr. «J'ai dix-huit (sic) bigodes (1) de blé.» (1) Mesure dont je ne connais pas la capacité.»

  • bigodaj
    bigodaj

    m. Bigoteries.

    ●(1744) L'Arm 31a. Bigoterie, tr. «Bigottage. m.»

    ●(1838) OVD 131. hé modesti e bassou eit bigodage. ●(1856) GRD 265. bigotage quement a dud.

    ●(1904) DBFV 22b. bigodaj, m., tr. «bigoterie.» ●(1906) HIVL 160. er pedenneu, d'é chonj ean, ne oent meit bigotaj.

  • bigodenn
    bigodenn

    f. –ed, bigodezed Bigotte.

    ●(1744) L'Arm 28b. Beguine, tr. «Bigodeenn.. ézétt. f.» ●31a. Bigote, tr. «Bigodeenn.. ézétt. f.»

    ●(1869) BSGc 19. n'e roet dez-hi nemet an hano a vigoden.

    ●(1904) DBFV 22b. bigoden, pl. bigodézed, tr. «bigote.» ●(1905) KANngalon Here 518. Koz bigoden, pez divalo.

  • bigodennerezh
    bigodennerezh

    m. Bigoterie.

    ●(1905) HFBI 306. né garé ker ober bigodennéres.

  • bigoderezh
    bigoderezh

    m. Bigotterie.

    ●(1710) IN I 186. ur bigoterez pe un hipocrisi.

  • bigodez
    bigodez

    f. –ed Bigotte.

    ●(1839) BESquil 633. ne oé galhuet nameit bigotès, follès. ●(1860) BAL 211. e lacaat a rezont gaouadez, bigodez, everez e cuz, etc. ●(1868) FHB 198/331b. «Klevit ar vigodez gan he zarmon !» eme ar suner-gwer.

    ●(1909) NOAR 40. bigodez aheurtet. ●(1912) MMPM 102. da verc'h a zo eur vigodez.

  • bigoez
    bigoez

    coll. (botanique) Cynorrhodons.

    ●(1919) DBFVsup.ad 73a. bigoézen, pl. bigoéz (Arv[or], tr. «gratte-cul.»

  • bigoezenn
    bigoezenn

    f. (botanique) Cynorrhondon.

    ●(1919) DBFVsup.ad 73a. bigoézen, pl. bigoéz (Arv[or], tr. «gratte-cul.»

  • bigof
    bigof

    m. Panse, gros ventre.

    ●(1732) GReg 689b. Panse, estomac, ventre gras, & trop gros tr. «bigoff. p. bigoffou.»

    ●(1927) GERI.Ern 47. bigof m., tr. «Panse.»

  • bigofeg
    bigofeg

    m. –ed, bigofeion Pansard.

    ●(1633) Nom 272a. Ventricosus, vel ventriosus, ventrosus : ventru pansard, pansu : vn bigoffecq, vn coffec bras, coffyot, coff an braoüet.

    ●(1732) GReg 689b. Pansard, tr. «bigoffecq. p. bigoffegued.»

    ●(1927) GERI.Ern 47. bigofeg m., tr. «pansard.»

  • bigofegez
    bigofegez

    f. –ed Femme ventrue.

    ●(1732) GReg 689b. Pansarde, tr. «bigoffeguès. p. ed.»

    ●(1929) FHAB Mae 183. Ar melen hag ar gwenn, bigofogez, ar melen hag ar gwenn !

  • bigofek
    bigofek

    adj. Gros, ventru.

    ●(1659) SCger 132a. bigofec, tr. «qui a deux ventres.»

    ●(1877) FHB (3e série) 34/268b. An dra-ze a laka darn anezho da zont re vilgovec.

    ●(1906) BOBL 24 mars 79/2e. Evel m'ez eo bilgovek. ●(1927) GERI.Ern 47. bigofek adj., tr. «pansard.»

  • bigorn .1
    bigorn .1

    adj. Melc'hwedenn vigorn : escargot.

    ●(1907) VBFV.fb 38a. escargot, tr. «melhuen bigorn.»

  • bigorn .2
    bigorn .2

    m. –ed, bigerniel

    I. (zoologie)

    (1) Escargot.

    ●(1932) BRTG 177. er maligorn e zo bigorn en Argoèdiz.

    (2) Bigorneau.

    ●(1710) IN I 113. pa en em avance ar gouagou var ar sabl, e lesent eno bigornou. ●(1744) L'Arm 31a. Bigorneau, tr. «Biguorne.. biguornétt. m.»

    ●(1856) VNA 26. des Bigorneaux, tr. «Bigorned.» ●(1889) ISV 347. a gement seurt bigerniel zo bet crouet gant Doue.

    ●(1904) DBFV 22b. bigorn, m. pl. bigorned, tr. «bigorneau, limaçon de mer.» ●(1907) VBFV.bf 6b. bigorn, m. pl. ed, tr. «bigorneau, littorine.» ●(1924) BILZbubr 40/897. na meskl na bigorned. ●(1927) FHAB Meurzh 67a. ar brennig hag ar bigorned all a gaver er mor.

    (3) Bigorned-Tremenac’h : bigorneaux argentés, bigorneaux pointus, troque mage.

    ●(1970) ICTB II 215. bigorned Tremenah [recueilli à l’Aber-Wrac’h; = Mollusca prosobranchia (Monodonta lineata (da Costa)) = Gl. "bigorneaux argentés", bigorneaux gris"]. ●216. bigorned Tremenah [recueilli à Kellerdud, Plouguerneau; = Mollusca prosobranchia (Gibula magis (L.)) = Gl. "troque mage"]. ●218. bigorned Tremenah [recueilli aux Corejou, Plouguerneau; = Mollusca prosobranchia (Calliostoma papillosum (da Costa)) = Gl. "bigorneau pointu"].

    II. enfant. Terme d'affection.

    ●(1982) PBLS 155. (Langoned) bigorn, tr. «terme d'affection pour les enfants.»

    III.

    (1) Bezañ lakaet war ar bigorn : mettre à genoux en pénitence.

    ●(1857) CBF 58 (L). Diwall, me da lakai war ar bigorn, tr. Troude/Milin «Prends garde, je te mettrai à genoux au milieu de l'église.» ●(1890) MOA 381 (L). Mettre un enfant en pénitence, tr. J. Moal «lakaat eur c'hrouadur var ar bigorn (le faire agenouiller sur une bigorne, au catéchisme.)»

    ●(1905) HFBI 300 (L). ac é voan lakéat var ar bigorn, éguis ma vézé lavaret neuzé, da lavaret éo é pinijen. ●(1908) FHAB Gwengolo 267 (L) *Laouig Beg ar Spins. Bara seac'h epad eiz devez ha var ar bigorn keït all ! ●(1924) FHAB C'hwevrer 67 L. ar Bunel. «M' eus aoun out bet lakaet war ar bigorn hirio ?»

    (2) Pakañ buan en e vigorn :

    ●(1909) BOBL 13 mars 220/2d. Ar miniistr a oa bet awalc’h d’ezan kozeal eun tammik rok, sethu raktal depute ar C’hastellnevez, pehini oa rezon vad gantan evid ar wech-ma, o paka buan buan en e vigorn, hag o tenna kuit e c’houlen.

    (3) Sevel kestell war vigerniel : bâtir des châteaux en Espagne.

    ●(1915) KZVr 114 - 09/05/15. Sevel kestel war vigerniel, tr. «bâtir des châteaux en Espagne.»

  • bigorn .3
    bigorn .3

    s. –où (habillement) Cape à homme.

    ●(1732) GReg 134b. Cape à hommes, tr. «bigorn. p. bigornou.»

  • bigornek
    bigornek

    adj. (Queue) en trompette.

    ●(1931) VALL 611a. queue en trompette (chien), tr. «bigornek.»

  • bigornenn
    bigornenn

    f. bigorned (ichtyonymie)

    (1) Bigorneau.

    ●(1633) Nom 44a. Cochlea : limaçon de mer : melfeden mor, bigornen. ●44b. Cochleæ domus, calyx : la coquille du limaçon : croguen an bigornen.

    ●(1904) DBFV 22b. bigornen, f. pl. bigorned, tr. «bigorneau, limaçon de mer.» ●(1934) BRUS 255. Un bigorneau, tr. «ur vigornen, f., pl. bigorned, m.»

    (2) Krank-bigornenn : bernard-l'hermite.

    ●(1944) GWAL 163/175. (Ar Gelveneg) krank-bigoulenn (krank-bigornenn, a vev e krogen ur vigornenn, pe velc'houedenn-vor).

  • bigorneta
    bigorneta

    v. intr. Pêcher des bigorneaux.

    ●(1876) TDE.BF 52a. Bigorneta, v. n., tr. «Chercher ou ramasser des limaçons de mer.» ●(1889) ISV 347. Va den a iea d'an enizi da vigorneta.

    ●(1924) BILZbubr 38/840. Bilzig ha Madelen ac'h aio d'an ôd, da vigorneta, da goukousa. ●(1931) VALL 67a. chercher des bigorneaux, tr. «bigorneta.»

  • bigornetaer
    bigornetaer

    m. –ion Pêcheur de bigorneaux.

    ●(1889) ISV 348. ar bigorneter a ziscuezas din eun dervez penauz e tigoueze kementse. ●350. Hor bigorneter a ziscolpe he zaoulagad dre ma zea, o clask guelet eur c'holibri bennag.

    ●(1915) KZVr 114 - 09/05/15. Bigorneter, masc., tr. «celui qui ramasse des bigorneaux.»

  • bigoudenn .1
    bigoudenn .1

    adj.

    (1) Ar vro Vigoudenn : le pays bigouden.

    ●(1947) YNVL 11. Ti-kêr ur gumun eus ar vro vigoudenn.

    ●(1969) LLMM 137/428. N'eus ket pell c'hoazh, etre Ploeneg ha Plouzevet (Plozevet pe Plodemet mar kirit) ez eo bet savet ur monumant tost da Borzh Poulc'han, ur Vigoudenn-vaen, hag e c'hellit lenn war-c'horre "Amañ echu Bro-Bigoudenn". ●(1973) SKVT ii 128. gant ar vro vigoudenn. ●(1995) LMBR 5. eus ar Vro Vigoudenn da Venez-Mikael-ar-Mor.

    (2) (homme) Bigouden.

    ●(1973) SKVT II 115. ur c'houer bigoudenn.

    (3) (costume) Bigouden.

    ●(1947) YNVL 20. an daou-mañ fichet-kaer en o dilhad bigoudenn.

    (4) Tore bigoudenn : grosse galette. Voir tore .1.

    ●(1958) ADBR LXV 532. Tore : coll. - Grosses galettes de consistance spongieuse et de faible diamètre. Le mot figure dans VALL. à l'article "galette", sans commentaire. A l'H[opital-]C[amfrout] on lui adjoint habituellement le qualificatif "bigouden" : Hirio vo tore bigouden da lein.

  • bigoudenn .2
    bigoudenn .2

    f./m. –ed

    I. F. (habillement)

    (1) F. Coiffe des femmes bigoudènes.

    ●(1912) BSAf xxxix 304-305. Peu à peu, et localement, selon les caprices féminins, le deon a diminué d'étendue. Constituant le plad-bien, ne mesurant plus que deux pouces ; puis le bien-plad, moins d'un pouce (Plogastel-Saint-Germain) ; enfin la bigouden, où le deon n'est plus qu'un bec de quelque lignes. ●(1915) KZVr 114 - 09/05/15. Bigouden, tr. «coiffe de femme de Pont-l'Abbé et de Plogastel-Saint-Germain, Milin.» ●(1972) SKVT I 24. He bigoudenn a-dreuz, un disterañ, war he fenn.

    (2) E bigoudenn : portant la coiffe bigoudène.

    ●(1973) SKVT II 15. merc'hed bihan e bigoudenn.

    II. M./F.(en plt des gens, avec une majuscule)

    (1) M. Ur Bigoudenn : un homme du pays bigouden.

    ●(18--) OLLI 481B. Son ar Bigoudenned.

    ●(1919) BUBR 9/234. e dammig-tro e bro ar Bigoudenned. ●(1923) KNOL 141. Eur weach e oa eur Bigouden hag a oa maro e bried. ●147. Ar Bigouden koz. ●(1924) ZAMA 10. Hogen eur c'hiz a-holl-viskoaz a oa neuze e rouantelez ar Vigoudenned. ●25. evit lavaret kenavo da balez ar Vigoudenned. ●78. An dra-man a zo evit lavaret d'eoc'h e ree goap ar Bigoudenned ouz Mizerig. (...) hag ar Bigoudenned a gendalc'he da c'hoapaat. ●(1926) FHAB Eost 299. Yann Vari a raer anean hag eun tamm mat a vigoudenn zo dioutan. ●(1927) CONS 347. evithan da veza eur Bigouden. ●(1931) FHAB Mae/168-169. ez eas warzu kêrbenn ar Bigoudenned. ●(1947) YNVL 29. va bigoudenn. ●(1951) BLBR 36/15. etre ar c'hlaziged hag ar Vigoudened. (…) Glaziged ha Bigoudened a zo amezeien. ●(1955) STBJ 119. Dizale e voe eur bobl tud en dro deomp : drandoueed ha bigoudenned, glaziged ha bourledenned, kaperien ha kapenned ha re-all c'hoaz. ●(1969) LLMM 137/428. En traoñ, emañ ar C'hab-Kaval, pe bro ar Vigouterien hag ar Bigoudenned – tud disheñvel-krenn diouzh ar Gaperien. ●(1974) COBR 401. Bigoudenn coll. nom donné aux femmes et aux hommes de la région de Pont-l'Abbé. ●(1995) LMBR 27. ar grilh-traezh giz ar Bigoudenned.

    (2) F. Ur Vigoudenn : une femme du pays bigouden.

    ●(1924) ZAMA 78. Eur mintinvez, e-kreiz miz gouere, e tremenas diou Vigoudenn dirak hor chalboter. ●(1936) IVGA 13. Ar vaouez, eur vigoudenn war-dro hanter-kant vloaz. ●(1955) STBJ 23. eur vigoudenn penn-tach pe ziou. ●(1962) TONA.index 78. Bigoudenn, femme de Pont-l'Abbé.

    (3) Bro ar Bigoudenned : le pays bigouden.

    ●(1919) BUBR 9/234. e dammig-tro e bro ar Bigoudenned. ●(1923) KNOL 142. Ger kals anavezet e bro ar bigoudenned. ●(1924) ZAMA 7. pa zigouezas, eun abardevez hanv, war zouarou e baeron, ar roue Pentudi, a astenne e c'halloud war holl Vro ar Vigoudenned, zoken war Bont-'n-Abad. 15 Kalz gwelloc'h e vije bet d'in beza bet paeron da vab an truilhaoueka pilhaouer eus bro ar Vigoudenned, eget beza eat da zerc'hel war mean-font ar Vadiziant eur bitouz ken diempenn. 33 Evel-se 'vo great ! eme roue koz Bro ar Vigoudenned. ●(1929) FHAB Genver 13. e kreiz bro ar Vigoudenned. ●(1946) KSFR II N° 3 [p. 15]. Abaoe Santez-Marin n'emaomp mui e bro ar bigoudenned.

    III. (en plt de qqc.) Moyette.

    ●(1915) KZVr 115/2cd - 16/05/15. bigouden, féminin, tr. «la moyette ou savaden qui est formée de gerbes en éventail, à Briec, Enquête sur les termes agricoles.» ●(1962) EVBF 82. ["gerbe"] bigoudenn, ar vigoudenn, pl. bigoudennou, St-Yvi (en forme de coiffe bigoudène).

    IV. enfant. Pénis.

    ●(1958) HYZH 4/31. "Bigoudenn" (q.v.), er c'hontrol, ne feuk ket : talvout a ra kentoc'h evit kalc'h ar vugale. ●85/48-50. Kalc'h zo anavezet gant un arster skiantel; pidenn ivez gant un arster gros, ha pich gant unan gros-tre. Tud deut ha n'int ket eleveziek betek re a lavar bigoudenn. ●(1968) PENM 102. Be po, pe po ket / Eur Vigouden, Eur Vigouden / Be po, pe po ket / Eur Vigouden da gou[s]ked... / Na po ket, na po ket / Eur Vigouden da gousked, tr « Aurez-vous, n'aurez-vous pas / Une Bigoudenne, une Bigoudenne / Aurez-vous, n'aurez-vous pas / Une Bigoudenne pour dormir... / Vous n'aurez, vous n'aurez pas / Une Bigoudenne pour dormir. » ●note de l’auteur : « Pauvres Bigoudens ! Toutes les disgrâces étaient en eux. Lourdauds et rustres ! Leurs filles parurent faciles et pour se disculper, marins et paysans chantaient sur un air de gavotte ». Cf. (1996) GESI 46 qui donne la bonne explication. ●(1995) ABBV 43. bigoudenn b. pénis (des enfants) [...]. (recueilli à Saint-Yvi. Cf. (1968) PENM 102). ●(1996) GESI 46. (un tammig dre fent a-zivout paotred a ne vern pe oad) kalc'h (sevenoc'h eget "pich"). Son : Be 'po, be 'po ket, Ar vigoudenn, ar vigoudenn, Be 'po, be 'po ket, Ar vigoudenn na gousk ket.

    V. Blasons populaires : voir Drandoue, Drandour, lentig .3, Montaoban, Neizh-Big.

  • bigoudenn .3
    bigoudenn .3

    f. -ed Mollusca prosobranchia.

    (1) Bigorneaux Mollusca prosobranchia.

    ●(1970) ICTB II 215. bigoudou p bigoudenn sf (recueilli à Kerlouan = Mollusca prosobranchia, tr. « tous bigorneaux »).

    (2) Turritelle Turritella communis.

    ●(1970) ICTB II 225. bigoudeun, eud, bigoudenn, -ed (recueilli dans le Vannetais et à Lesconil-Pougoazec = Molusca prosobranchia (Turritella communis, Risso turritelle)).

    ●(2007) DGRG 43b. bigoudenn f. -ed turritelle (Turritella communis) (mollusque).

    (3) Buccin Buccinum undatus.

    ●(1970) ICTB II 230. bigod braz, bigoudenn v. recueilli à Guiseni = Mollusca prosobranchia (Buccinum undatus L.), tr. « buccin »).

  • bigoudenner
    bigoudenner

    m. –ion Homme du pays bigouden.

    ●(1952) LLMM 31/56. (Douarnenez) Gwaz ur vigoudenn a zo : ur bigoudenner e D[ouarnene]z, un neizh-big pe ul lentig e Pouldergad, ur bigoudenner pe un dran Doue e Kemper.

  • bigoudennez
    bigoudennez

    f. Femme du pays bigouden.

    ●(1979) BRUDn 28/19. da fortunia gand eur vigoudenez yaouank a oa deuet da vatez.

  • bigouled
    bigouled

    s. (ichtyonymie) Bigorneau.

    ●(2010) MOPES 231. (Ar Gelveneg) Bigomed, bigouled (bigorneau) : Littorine, vignot, bulot. Nom donné à tout gastéropode marin à coquille spiralée.

  • bigoulienn
    bigoulienn

    f. –ed (ornithologie) Hirondelle.

    ●(1977) PBDZ 137. (Douarnenez) bigoulienned, tr. «hirondelles.» ●(1979) VSDZ 137. (Douarnenez) Vigoulienned tout pep seurt liv aze, tr. (p. 300) «Des hirondelles de toutes les couleurs.»

  • bigouron
    bigouron

    m. –ed (ichtyonymie) Bigorneau noir.

    ●(1633) Nom 46a. Limax : limaçon : melfet mor, bigourounet.

  • bigouter
    bigouter

    m. –ion

    (1) Homme du pays bigouden.

    ●(1972) SKVT i 9. ennañ startijenn eur c’hreunenn vigouter penn-da-benn e go. ●(1985) ANEX 178. les hommes de la région s'appellent eux-mêmes Bigouter, les autres les nomment Lantig (lent, timide, maladroit). ●(1986) HYZH 167-168/18. bigouter [bigutar], pl. bigouterien, ar bigouterien : bigouden (homme).

    (2) Bro ar Vigouterien : pays Bigouden.

    ●(1969) LLMM 137/428. En traoñ, emañ ar C'hab-Kaval, pe bro ar Vigouterien hag ar Bigoudenned – tud disheñvel-krenn diouzh ar Gaperien.

  • bigr
    bigr

    m. Bigre.

    ●(1895) FOV 267. Braü a jau, mès er bigr / A houdé deu vis-sou é oé deit de vout tigr ! tr. «C'était un joli cheval, disaient-ils ; mais, le vilain ! depuis deux mois il y avait du tigre en lui.»

    ●(1904) DBFV 22b. bigr, m., tr. «vilain animal (Foér Ver., 33).»

  • bigriañ
    bigriañ

    v. intr. Braconner.

    ●(1931) VALL 79b. Braconner, tr. «bigria.» ●(1969) BAHE 60/48. e oa echu ivez da vigriañ.

  • bigrier
    bigrier

    m. –ion Braconnier.

    ●(1924) NFLO. braconnier, tr. «bigrier.» ●(1931) VALL 79b. Braconnier, tr. «bigrier.» ●(1942) DHKN 102. penaos é kargè muioh er vigrierion d'er jiber d'en termen-sé ag er blé. ●(1978) BAHE 99-100/62. Un tamm bigrier e oa Emil…

  • bigrierezh
    bigrierezh

    m. Braconnage.

    ●(1931) VALL 79b. Braconnage, tr. «bigrierez m.»

  • Bihan
    Bihan

    n. de pers.

    ●(1792-1815) CHCH 121. Iahann er Bihan, tr. « Jean Le Bihan. »

  • bihan .1
    bihan .1

    adj., adv., prép. & conj.

    I. Attr./Épith.

    A.

    (1) Petit.

    ●(1499) Ca 22a. Bihan. g. petit. ●144a. Nedel bichanoch. l. quominus aduerbium. ●(c.1500) Cb 25a. [beth] migrocosmus / mi. g. le petit monde cest homme qui petit dure. b. an bet byhan / pe vn den na veo nemeur. ●26a. ga. moult petit. b. bihanic. ●g. tres petit. b. quen bihan.

    ●(1710) IN I 271. an asen bian.

    ►[empl. comme subst. avec sens collectif] Ceux qui sont petits.

    ●(1650) Nlou 17. Da barn bras ha bihan, tr. «pour juger grands et petits.»

    ●(c.1680) NG 108. ol, bihan ha bras.

    ●(1821) SST vi. bras ha bihan, cos ha yoanq, habil hac ignorant.

    ►[devant le subst.]

    ●(1982) TKRH 80. reiñ re vihan aluzon.

    (2) (en plt des enfants dans une famille) An eil bihanañ : l'avant dernier.

    ●(1936) LVPR 62. An eil bihana oa eus a zaouzek.

    (3) (en plt de la mer, etc.) Dont le niveau est bas.

    ●(1846) DGG 162. Ar velinerien ne dleont mala da zul nemet dre necessite, abalamour d'an dour-bian. ●(1874) FHB 503/261b. pa vez biana ar mor.

    (4) (en plt de l'eau, des sources) Dont le débit est faible.

    ●(1900) KRL 8. Pa ne garg C'hoevrer an touffleio / E ve bihan an andonio (Trég[or]), tr. «Lorsque février ne remplit pas les fossés, les sources sont peu abondantes.»

    (5) Un dra vihan : une chose de peu d'importance.

    ●(1893) IAI 108. Er memez taol e bet saveteat ive ar relijion, an Iliz, an oll zevenidigez kristen. Ne ket eun dra vian.

    (6) [empl. devant un adj.] Peu.

    ●(14--) Jer A.70. Byhan soynget eu guenez sur /Da dygarez fals lazr paryur, tr. « Tu as peu réfléchi, sûrement, / A ton excuse, voleur faux (et) parjure »

    B. [au superl.]

    (1) D'ar bihanañ : au moins.

    ●(1790) MG 301. réd-è m'hur bou caz doh en ol péhedeu marvel, d'er bihannan.

    ●(c.1825-1830) AJC 49. pe dar biana, neun abaty mesc ar religiuset. ●316. a retorn dar bianan voar on gis en frans. ●520. deus da laquad fin breman dar bianan. ●(1838) OVD 70. me gonzou mad a nehai d'er bihanan.

    ●(1931) GUBI 202. Bout oé d'er bihañnan eih béleg é Pluniaù.

    (2) Da vihanañ : au moins.

    ●(1499) Ca 55b. Dauihanaff. g. au moins. ●(1612) Cnf 10b. da bihanaff vn guez en bloaz. ●46b. pé dauihanaff reiff credou do restituiff dezo.

    ●(1659) SCger 80b. tout au moins, tr. «da vihana.» ●(1710) IN I 272. pe da viana profitabl bras. ●(1732) GReg 67b. Au moins, tr. «Da vihanan. da nebeutan.»

    ●(1922) LZBt Mezheven 14. Ma karjent, da pihanan, laket war o chouk krec'hen loëned ! ●(1922) LZBt Gwengolo 4. da pihanan e kavas ive eun tam frealzidigez. ●38. ar beleg, da pihanan a sikour ane da vervel. ●(1924) LZBt Mezheven 18. breman da pihanan.

    (3) Pa brederer bihanañ : quand on y pense le moins.

    ●(1927) GERI.Ern 47. pa brederer bihanañ, tr. «quand on y pense le moins.»

    C. [au compar.]

    (1) Bihanoc'h : moins.

    ●(1659) SCger 80b. moins, tr. «bihanoc'h.» ●(1790) MG 302. ne mès meid ul liard, ha hoah bihannoh eid ul liard.

    ●(1907) BSPD I 25. Uinek vlé ha naù miz bihañnoh tri dé é ma bet pab hag é pen en Iliz.

    (2) Bihanoc'h a : moins de.

    ●(1790) MG 10. Arça, bihannoh a langage. ●47. revé m'en dès mui pé bihannoh a hlahar.

    (3) Moindre.

    ●(1659) SCger 80b. moindre, tr. «bihanoc'h.»

    II. Épith.

    A.

    (1) (religion) Sul-Fask vihan : Quasimodo.

    ●(1880) SAB 289. Sul fasc-vian (Quasimodo).

    (2) Berv bihan =

    ●(1913) DIHU 102/371. Er berù bihan e vé hiroh aveit hani er chistr.

    (3) (toponymie) Kernev-vihan =

    ●(1935) BREI 424/d. St-Nikolas-ar-Pelem (...) Kerne vihan eo bro ar c'hezek.

    B. Bihan dra.

    (1) Peu de choses.

    ●(1732) GReg 106b-107a. Il se boude pour peu de choses, tr. «Mouza a ra evit bihan-dra.»

    ●(1862) JKS 194. Bihan dra eo ar pez a c'houzanvit.

    ●(1931) ATBR 29. C'houec'h kant mil lur ? Bihan dra eo.

    (2) (Ur) bihan dra : le moindrement.

    ●(17--) TE 84. ol er péh e eèllehai blessein ur bihan-dra Lézenneu quer santel.

    ●(1825) COSp 11. Mæs a pe seller bihan dra doh er fæçon ma hum gomportant.

    III. Adv.

    A.

    (1) Ez vihan : petitement.

    ●(c.1500) Cb 26a. [bihan] g. petitement. b. ez bihan.

    (2) Un peu, une petite partie.

    ●(1879) GDI 58. Larein e hrér penaus rai ha bihan n'en dé quet musul.

    ●(1905) IMJK 188. é sellan èl ur hrès bras aveit on em bout bet bihan ag en donézoneu-sé kaer de huélet.

    (3) Peu.

    ●(c.1785) VO 126. Ne oai quet bihan en hum annaiein en ul léh quen trist. ●(1790) MG 389. N’en dai quet bihan e uélér a faus changemanteu a vuhé.

    ●(1856) VNA 152. Je ne fréquente les gens de ville que le moins que je puis, tr. «Ne hantan en dud a guér meit bihannan ma hellan.» ●(1867) FHB 121/133a. paët bihan.

    ●(1976) LIMO 20 mars. ha hoah klanv bihan.

    (4) Peu.

    ●(1839) BESquil 522. na bihannet a fin-vad en dès ean bet !

    ●(1957) DSGL 194. Perag em es bihan, pe wélan ho pes ré ?

    (5) [empl. devant un subst. + mut. adouc.] Peu de.

    ●(1942) DHKN 37. Get bihan boén.

    B. Loc. adv.

    (1) Ez vihan(ik) : étant petit, quand il ou elle était petit.

    ●(1921) PGAZ 46. Lakeat e vezent ez-vianig da labourat. ●(1925) KANNgwital 274/9. diskuez a rea ez vihan petra vije ez vras.

    (2) A vihan da vras : de fil en aiguille ; petit à petit.

    ●(1790) MG 161. hac a vihan de vras, me zévisas dehou ma histoër. ●164. hac a vihan de vras, en hum ziscoér er péh ma vér.

    ●(1879) GDI 197. Hag èl-cé a vihan de vras er servitour e arrihuou betag el laironcieu brassan.

    ●(1927) GERI.Ern 47. a vihan da vras (V[annetais]), tr. «de fil en aiguille, de proche en proche.»

    (3) Da vihan da vras : peu à peu.

    ●(1869) SAG $$$. Hag ouz-penn, da vihan-da-vraz.

    (4) Etre bihan ha bras : l'un dans l'autre.

    ●(1909) BOBL 22 mai 230/2e. Etre bihan ha braz, eur vioc'h a ro beb bloaz tri mil litrad troaz.

    (5) Mui pe vihan(-oc'h) : plus ou moins.

    ●(1838) OVD 92. ellein e rér neoah ou hélie mui pé bihan. ●221/238. mui pé bihannoh.

    (6) Dre vihan : par trop peu.

    ●(1879) GDI 58. Penaus é péhér enep d'er religion dré vihan. (...) péhein énep d'er vertu a religion é dihue fæçon : dré rai pé dré vihan. (...) Ne e béh énep d'er vertu a religion dré vihan, pe ne vennamb quet rantein de Zoué en inour hag en aboeissanç souveræn e zou deliet dehou.

    (7) A-vihanoc'h : sans cela.

    ●(1790) MG 28. A vihannoh, Pierr ne vou quet heurus inou.

    ●(1879) GDI 34-35. a vihannoh Doué e larehé guet ræson er péh e laré gùéharal d'er bobl juif : «Er bobl-ce m'inour a vêg, mæs é galon e zou pêl doh-ein. ●48. A vihannoh, péhèd-é hum durul d'er pratiqueu-cé.

    ●(1913) AVIE 83. a vihañnoh n'hou pou digol erbet.

    (8) Ken bihan : non plus.

    ●(1839) BESquil 503. péhani, deustou ma oé é yondre, n'en hanàuas quet quer bihan.

    IV. Loc. prép. A-vihanoc'h.

    (1) [devant un subst.] À moins de.

    ●(1792) HS 171. é houent collet à vihannoh ur secour pront à berh Doué. ●319. n'eèllér quet labourat à vihannoh ur vacacion benac.

    (2) [devant un v.] Sauf à.

    ●(1839) BEScrom 1. hag a vihannoh bout passet doh tud ingrat, n'ellet quet refuse a garein Jésus-Chrouist.

    ●(1913) AVIE 42. a vihañnoh bout gañnet a neùé, hañni ne hel guélet ranteleh Doé.

    V. Loc. conj. A-vihanoc'h ma : à moins que.

    ●(1790) MG 300. ne falai quet dehou rein deh en assolvèn, a vihannoh n'hi devezai renonciet d'hé galand. ●(1792) HS 58. à vihannoh ne vehai oueit hou brér youancan guet-tai.

    ●(1857) LVH 61-62. Anfin, a vihannoh ne vehé press, ha dangér é hortos.

    ●(1907) VBFV.bf 6b. a vihañnoh ne, conj. tr. «à moins que.» ●(1913) AVIE 299. rak, a vihañnoh ma hein kuit, er Spered Santél ne zei ket devat oh.

    VI.

    (1) Mont bihan an … :

    ●(1925) FHAB Mezheven 216 Kaorantin P. Koulskoude m'en dije gouezet Sourdeak e oa aet bihan ar boued e kastell Tristan, e vije deut a-benn eus al laer bras.

    (2) Bezañ bihan e galon : voir kalon.

    (3) Ober beg bihan : voir beg.

    (4) Koll e bod-houarn bihan : voir pod-houarn.

    (5) Bezañ lakaet war e dorchenn vihan : voir torchenn.

    (6) Bihan evel ur gwennegad bara : voir gwennegad.

    (7) C'hoari e benn bihan : voir penn.

    (8) Mont war e benn bihan : voir penn.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...