Devri

Recherche 'b...' : 5779 mots trouvés

Page 46 : de bihan-2 (2251) à bilhardin (2300) :
  • bihan .2
    bihan .2

    m.

    I.

    (1) Bébé, enfant, petit animal.

    (1849) LLB 14. E drokas hé bihan doh mab er vinourez. ●(1879) BMN 200-201. Guelit ar vamm-se. Na pebez sourci var dro he bianic !

    (1906) BOBL Meurzh (d’après KBSA 198). eun houadez, dek vihan d’he heul.

    (2) Ce qui est petit.

    (c.1718) CHal.ms ii. on peut raisonner du petit au grand, tr. «hellein a rer ober comparag' es er bihan d'er bras, comparagein er bihan doh er bras. es er bihan e her d'er bras.»

    (1849) LLB 1799-1800. Avelsen é huéler, mar geler havalein / Er bihan doh er bras, er guérein é poeniein.

    (3) Petite taille.

    (1872) ROU 58. Ar bian eo a glemer enna, tr. «c'est la petite taille qu'on lui reproche.» ●(1890) MOA 205a. C'est le défaut de taille qu'on lui reproche, tr. «ar bihan eo a glemer ennhan.»

    (4) Ar bihan a : le peu de.

    (1790) MG 308. er pèn-caus ag en ol drougueu e zou er bihan a gas e rér ag en devotion.

    (1976) LIMO 23 octobre. er bihan a zeur ar-lerh en neué-amzér hag en hanv sèh-korn.

    II.

    (1) Evit ur bihan dra : au moindre prétexte.

    (1790) MG 223. hou prièd e demallehai deoh eid ur bihan-dra n'ou pehai degassét gueneoh meit leu ha huèn.

    (2) Ur bihan dra : le moindrement.

    (1838) OVD 182. Ret-é trohein gronce (...) doh tout er péh e ellehé ur bihan dra allume er goal inclination.

    (3) Ur bihan dra : un tout petit peu.

    (1838) OVD 104. avancet ur bihan-dra hou téad ar hou tivès.

    (4) Ur bihan a dra : la moindre, la plus petite chose.

    (1843) LZBg 1 blezad-2l lodenn 140. ur bihan a dra e zou erhoalh eid ou laquat de vout souéhet bras.

    (5) Peu.

    (1841) IDH 204. hou pihan a fé, hou manq a réflexion e zou caus.

    (6) [devant un v.] Le défaut de, le fait de peu (+ v.).

    (1872) ROU 56. Ar bian pedi eo a goll ac'hanomp, tr. «M. à m. Cest le peu prier qui nous perd.»

    (1931) VALL 554b. le peu de prière nous perdra, tr. «ar bihan-bedi hor c'hollo.»

  • bihan-plad
    bihan-plad

    (habillement) =

    (1912) BSAf xxxix 304-305. Peu à peu, et localement, selon les caprices féminins, le deon a diminué d'étendue. Constituant le plad-bien, ne mesurant plus que deux pouces ; puis le bien-plad, moins d'un pouce (Plogastel-Saint-Germain) ; enfin la bigouden, où le deon n'est plus qu'un bec de quelques lignes.

  • bihanaat
    bihanaat

    v.

    I. V. intr.

    (1) Diminuer de taille, rapetisser, apetisser.

    (1499) Ca 22a. [bihan] g. amenuser appeticier. b. bihanhat. ●(c.1500) Cb 26a. [bihan] g. appetisser. b. bihannat.

    (1659) SCger 37a. decroitre, tr. «bihanat.» ●132a. bihanat, tr. «appetisser.» ●(c.1718) CHal.ms i. decroistre, tr. «discresquein, bihannat.» ●(c.1718) CHal.ms iii. rapetisser, tr. «bihannat.» ●(1744) L'Arm 15a. Appetisser, tr. «Bihannatt

    (2) par ext. Diminuer de surface, en nombre, en quantité, en force, etc.

    (1744) L'Arm 32a. Jamais le Grain n'a diminué & jamais il ne diminuera, entre les mains d'un Blatier, tr. «Bisscoah enn Étt n'enn-déss bihannéitt na birhuiquein né reye, étré deournn ur Portéour.»

    (1839) BESquil 178. én ur santein hé nerh é vihannat. ●(1896) HIS 54. kèr hi doé kemér bled, er bled ne vihané ket geti.

    (1903) MBJJ 42. Euz an tu-man ne c'hall Bonifasio nemet bihanaat. ●(1908) PIGO II 142. Ezom awalc'h o devoa ar re C'hlas da ziskwizan, rak bihanât a rent. ●(1915) HBPR 7. Hag ar feiz a deue, a nebeud da nebeud, da vianaad er c'halonou. ●(1920) AMJV 52. an diezamanchou a ieas var viannât. ●(1922) EOVD 120. er fréieu é kreskein hag en argand é vihannat. ●(1937) TBBN 6. er bouid e vihanné eùé. ●(1942) FHAB Du/Kerzu 224b. terri a ra warno, trouc'het eo o alan, bihanaat a ra o herr. ●(1945) GPRV 5. Bihanaat a ra bep bloaz niver an dud o goar [ar grasou].

    (3) sens fig. (en plt du cœur) Se serrer.

    (1878) EKG II 174-175. biannaat a rea he galoun pa sonje e rankche dispartia.

    (1970) BHAF 20. santet meur a wech o halon o vihanaad en o hreiz.

    (4) (en plt de la clarté du jour) Diminuer.

    (1931) GUBI 192. Mes bihannat e hra en dé.

    II. V. tr. d. sens fig.

    (1) Diminuer, amoindrir (inquiétude, regrets, etc.).

    (1838-1866) PRO.tj 185. Evit bihannat ma foanniou. ●(1839) BESquil 445. de vihannat me hourage. ●(1870) FHB 300/311b. o sonjal bihanaat he anken.

    (1908) FHAB Mezheven 166. ar sonj da vihannât mirit an dud-ze. ●(1910) MBJL 123. peadra (…) da vihanaat ma c'heun.

    (2) Diminuer, réduire (dépenses, etc.).

    (1744) L'Arm 11b. Altérer quelque chose, tr. «Bihannatt materisse unn dra bénag.» ●(1790) MG 58. el lod e ya guet er-ré-ral, ne vihanna quet hou ç'hani. ●76. ni ou fayou deoh, hemb bihannad hou c'obr a nitra… ●(17--) TE 203. er pedein de vihannad en drougueu e bayènt d'é dad.

    (1889) ISV 12. biannaat grouez an heol pa vez re dom.

    (1907) FHAB Even 115. e vo red deomp bihannaat an aluzenn a roëmp d'an Emglev. ●(1924) FHAB Mezheven 204. bihanat o dispignou.

  • bihanadur
    bihanadur

    m. –ioù Diminution.

    (1927) GERI.Ern 47. bihanadur m., tr. «diminution.» ●(1931) VALL 219b. Diminution, tr. «bihanadur m.»

  • bihanaet
    bihanaet

    adj. Diminué.

    (c.1500) Cb 64a. [diminuaff] ga. diminue. b. bihanneat.

  • bihanboazh
    bihanboazh

    adj.

    (1) (Œuf) à la coque.

    (1732) GReg 670a. Œufs à la coque, tr. «vyou bihan-boaz

    (2) Pas assez cuit.

    (1732) GReg 685b. Pain qui n'est pas cuit, tr. «bara bihan-boaz

    (1867) FHB 142/304b. Neuze ar c'hreun a vez devet hag ar minvig a vez boug, bianboaz.

    (1927) GERI.Ern 47. bihanboaz, tr. «peu cuit.»

    (3) sens fig. (Chrétien) de peu de foi.

    (1732) GReg 167b. Chrétien à gros grains, tr. «Cristen bihan-boaz

  • bihanded
    bihanded

    f.

    I. (sens abstrait).

    (1) Petitesse.

    (1612) Cnf 9a-b. an pechet so veniel, à palamour dan bihandet eues an tra lazret.

    (1744) L'Arm 230a. Insuffisance, tr. «Bihandætt

    (1904) DBFV 22b-23a. bihanded, m., tr. «petitesse.» ●(1927) GERI.Ern 47. bihanded f., tr. «(une) petitesse.»

    (2) Misère.

    (1580) G 63. Byhandet yvez am bezo, tr. «J'aurai aussi de la misère.»

    II. (sens concret).

    (1924) SKET II 97. ez eus diwanet vilded, gwanded ha nammded ar c’horf, bihanded ar vent, ar c’hlenvedou, ar gwall-siou, an drouk-plegiou.

  • bihander
    bihander

    m.

    (1) Petitesse.

    (1710) IN I 184. ar biander, an iselder, ar vilder, pe an disterder, hac ar baourentez a so enomp.

    (1927) GERI.Ern 47. bihander m., tr. «petitesse (qualité).»

    (2) Disette.

    (1919) DBFVsup 7b. bihandér, tr. «disette.»

  • bihanek
    bihanek

    adj. = (?) bihanik (?).

    (1827/29) VSA 89. dan dud vianec, tr. «aux petites gens.»

  • bihanez
    bihanez

    f.

    (1) Petitesse.

    (1499) Ca 22a. ga. petitesse. b. bihannez.

    (2) (C'est) peu de chose.

    (1557) B I 249. En un tour quen flour labouret / Ez eu bihanez gouzuezet / Na ell bout guelet nemet dou, tr. «dans une tour travaillée avec tant de soin, c'est un défaut, sachez-le, de ne voir que deux fenêtres.»

    (3) Misère, manque de ressources.

    (14--) N 654. Fet an bet man so poan ha bihanez, tr. «l’histoire de ce monde est peine et misère.» ●1708-1709. Kaer a legion autrounez / So breman e cals bihanez, tr. «La ville des légions, Messieurs, / Est maintenant dans une grande peine.» ●(1530) J 141. Hoguen ny dre hon drouguyez / Onneux dellezet en bet man / Bezaf en languys en guys man, / Ha poan ha doan, ha bihanez, tr. «mais nous par notre méchanceté, nous avons mérité des hommes qu’ils nous fissent souffrir ainsi toutes sortes de maux, d’ennuis et de douleurs.» ●(1557) B I 366. En un prison em guiryonez / Da gouzaff poan ha bihannez, tr. «Dans une prison, en vérité, pour y souffrir peine et misère.» ●(1575) M 1608. Pez poan, pez bihanez, pez tristez bontez yen, tr. «Quelle peine, quelle misère, quelle tristesse, sort qui glace (d’effroi).» ●3312-3314. Ancouffnez oll oar vn stroll ho holl poan / Hodeues quet gouzaffet en bet man ; / Araint breman noman han bihanez, tr. «Oublier entièrement à la fois toute leur peine / Qu’ils ont soufferte en ce monde, / Ils le feront maintenant, là, et la misère.» ●(1650) Nlou 58. Da quifin an nos man, / En deffoue bihanes, tr. «à l’occasion de cette nuit / eu du malheur.» ●72. N’en deffoa lem bemdez, / Nemet poan bihanez, tr. «Il n’avait, douloureusement, chaque jour, / Que souffrance de misère.» ●143. Ro’uen Aelez, / A so deuet en bet man, / Breman en bihanez, tr. «au roi des anges, / qui est venu en ce monde / maintenant, dans la misère.» ●333. Songet pobl an bet man, houman vo’an bihanez, tr. «Pensez-y, gens de ce monde, telle était la misère.»

    (1927) GERI.Ern 47. bihanez f., tr. «modicité, faute de ressources.»

    (4) Détresse, affliction.

    (1732) GReg 281b. Detresse, affliction d'esprit, tr. «bihanez. p. ou

  • bihanidigezh
    bihanidigezh

    f. Diminution.

    (1464) Cms (d’après GMB 67-68). bihannidigaez, amoindrissement. ●(1499) Ca 22a. [bihan] Jtem hec minoratio / onis. g. amaindrissence. b. bihanidigaez.

    (1931) VALL 23a. Amoindrissement, tr. «bihanidigez f.» ●219b. Diminution, tr. «bihanidigez f.»

  • bihanikaat
    bihanikaat

    v.

    (1) V. tr. d. Rendre tout petit.

    (1767) ISpour 164. à guementt ma houess enn bihaniqueitt.

    (1927) GERI.Ern 48. bihanikaat v. a., tr. «rendre tout petit.»

    (2) V. intr. Devenir tout petit.

    (1927) GERI.Ern 48. bihanikaat v. n., tr. «devenir tout petit.»

    (3) V. pron. réfl. En em vihanikaat : se faire tout petit.

    (1857) LVH 122. aveit hum vihanniquat dirac Doué.

  • bihanikadur
    bihanikadur

    m. Action de rendre ou devenir tout petit.

    (1927) GERI.Ern 48. bihanikadur m., tr. «action de rendre ou devenir tout petit.»

  • bihanitez
    bihanitez

    f.

    (1) Petitesse.

    (1831) RDU 153. Un dén scandalus (…) e zisco d'en ol goannedigueah ha bihanité é speret.

    (2) Disette.

    (1907) VBFV.fb 31b. disette, tr. «bihañnité, f.» ●(1919) DBFVsup 7b. bihannité, tr. «disette.»

  • bihanniver
    bihanniver

    m. Minorité (en nombre).

    (1964) LLMM 107/446. Kement-se a ziskouez ne vez dieubet ar pobloù nemet gant ur bihanniver mennet start.

  • bihouilh
    bihouilh

    m. –où Pétaudière.

    (1744) L'Arm 281a. Petaudier, tr. «Filage Artizantétt. f. : bihouill.. eu m.»

    (1904) DBFV 23a. bihouilh, m. pl. eu, tr. «pétaudière (l'A.).»

  • bihoutik
    bihoutik

    adj. Tout petit.

    (1924) DIHU 161/164. Hag en hani bihoutig tra-sé.

  • bij
    bij

    interj. Onomatopée qui imite le bruit d'une houssine qui frappe.

    (1964) BRUD 18/16. Setu ma tiroll e-kreiz ar youhadennou bole kamm-digamm ar skourjezenn. Bij... Bij... Bij !

  • bij-bij
    bij-bij

    =

    (1915) KZVr 115 - 16/05/15. beza bij-bij, tr. «chuchoter, Molène, Cuillandre.»

  • bijolrig
    bijolrig

    m.

    (1) Chevreuil.

    (2) Terme d'affection à l'égard des petits enfants.

    (1952) LLMM 31/56. (Douarnenez) Bijolrig a vez lavaret eus ur bugel bihan. ●(1952) LLMM 32-33/132. (Douarnenez) (ar c'hazh-mañ) zo deuet kalz muioc'h da zen ; egile zo ur bijobrig (lire : bijolrig). ●(1977) PBDZ 169. (Douarnenez) bijolc'hik, tr. «chevreuil.»

  • bijolroù
    bijolroù

    plur. Toutes petites choses.

    (1952) LLMM 31/56. (Douarnenez) Bijolrou : traoù bihan-tre.

  • bijon
    bijon

    m. Merc'her ar bijon : mercredi des cendres.

    (c.1718) CHal.ms i. le Iour des cendres, tr. «merherh el luru, merherh er bijon a sarz[eau].»

    (1904) DBFV 23a. bijon, m. m merher er bijon, le jour des cendres (Ch. ms.).

  • bikblog
    bikblog

    m. –où (jeu) Bilboquet. C’hoari bikblog : jouer au bilboquet / jeu de bilboquet.

    (1744) L’Arm 421b. Bilbloquet, tr. «Hoari Bic-bloc

    (1876) TDE.BF 51a. Biblogou, s. pl. m., tr. «Bilboquet.» ●Biblok, s. m., tr. «Le même que biblogou.» ●C’hoari biblok, tr. «jouer au bilboquet.»

    (1904) DBFV 23a. bikblok, s., tr. «bilboquet (l’A.).»

  • bikblogoù
    bikblogoù

    voir bikblog

  • biken
    biken

    adv., n. & excl.

    I. Adv.

    A.

    (1) Jamais (au futur).

    (1878) EKG II 7. Bikenn ! bikenn, ne daimp da zoudarded ar republik.

    (1905) DIHU 2/28. er madeu guirion ne dreménant bukin. ●(1904) DBFV 23a. bikin, biken, buken, adv., tr. «jamais (à l'avenir).» ●(1907) BSPD I 181. buken ne rein kement-sé, buken n'adorein en diaul. ●196. nitra n'hellou buken me lakat de chanjein. ●234-235. ha ne venné ket anehi en dout buken kin pried meit Jézus-Krist.

    (2) Toujours, sans arrêt.

    (1854) GBI I 82. pa vez bikenn hen laret d'in, / (....) Na ouffen bikenn da gredi, tr. «Et quand tu me le dirais éternellement (...) Non, jamais je ne te croirais.»

    (3) Une fois.

    (1900) KAKE 249. Mar diwez deoc'h dimezi, biken / Va c'hredit, c'houi 'vezo betet.

    B. Loc. adv.

    (1) Biken-atav : très souvent.

    (1958) BLBR 109/ 14. Biken atao Cette expression, surprenante à première vue, est très usitée pour énoncer la répétition fréquente d'un acte. «Kaoud a reot biken ato Yann en ti-ze.» (Vous trouverez très souvent dans cette maison.) Un acte continu, ininterrompu, exige «ato» seul. (St-Segal. Y. Madec, 1942.).

    (2) Biken-james =

    (1727) HB 81. n'am list quet da gousquêt / Biquen-james e maro ar pec'het. ●173. Na zeut biquen-james / Va Jesus, dam c'huitaat.

    (3) Da viken : à jamais, pour toujours.

    (1927) GERI.Ern 48. da viken, tr. «à jamais, pour toujours.»

    C. [en locution]

    (1) Keit ha bezañ biken atav = kement ha troc'hañ berr.

    (1877) FHB (3e série) 6/48a. Keit ha beza biken ato o counta hon istor...

    (2) Gouel sant Bikenig : saint-glinglin.

    (1950) LLMM 23/50. Pe marteze, pa vo gouel sant Bikenig !...

    II. N.

    (1) Ur biken, ur viken : longtemps, une éternité.

    (1870) FHB 259/399a. beza eur vuken o lacaat he manegou. ●(1888) KZV 4. evit eur biken.

    (1901) GKLA 27. hag evid eur biken. ●(1927) GERI.Ern 48. evid eur biken, tr. «à jamais, pour toujours.» ●(1936) IVGA 24. abaoe ur viken. ●296. ar Barner a vije ur viken o tiluzia ar gudenn. ●(1947) YNVL 123. setu ur viken n'en deus ket lakaet e dreid en iliz. (1972) SKVT I 70. hag a chome aze ur viken d'en em lavarout traoù. ●(1974) SKVT III 70. Ur viken e pade ar Bedenn-sul.

    (2) Hed ur biken : un temps infini.

    (c.1763/'67) SE 87. Mèn Lavarfé teir overen / Entre veac'h-u gat oc'hhini / Penaos morbleu het er biquen / Emouc'h o tarbas anizi.

    III. Loc. exclam.

    (1) Biken ebet ! : jamais au monde !

    (1868) GBI I 210. N'oufenn bikenn da gredi, o nann, bikenn er-bed ! tr. «je ne saurais jamais te croire, oh ! non, jamais au monde !»

    (2) Biken da viken ! : jamais jamais ! Au grand jamais !

    (1927) FHAB Gouere 141. Morse, biken da viken !

    (3) Tanfoeltr biken ! : au grand jamais.

    (1868) SBI I 236. Tanfoeltr biken, minorès, n'ho poa gwelt ma daou-droad !

    (1909) BROU 239. (Eusa) tañfoultr biken.

    (4) Foeltr biken ! : au grand jamais. cf. birviken

    (1829) HBM 11. ma crogo ennòn ar c’holica, mar tostaàn foeltr biqen d’ar vezen daonet-màn. ●(1836) FLF 7. rac foelt-biqen / Na deu ar sonch-se em c’hlopenn ! ●(1850) MOY 152. Foeltr biken dioute n’em bo compassion.

    (1908) PIGO ii 57. Foeltr biken nan in, eme Job.

  • bikilh
    bikilh

    voir bekilh

  • bikl
    bikl

    adj. Bigle.

    (1499) Ca 21b. Bicl. g. bicle. vide in loacre.

    (1659) SCger 74b. louche, tr. «bicl

    (1904) DBFV 23a. bikl, adj., tr. «bigle, louche.»

  • bil .1
    bil .1

    f. Galoche.

    (1915) KZVr 115 - 16/05/15. Bil, feminin, tr. «galoche.» ●(1924) BILZbubr 39/866. daoust d’ean da vea jil ha da vea arc’hant (tro dôl zao !) war ar vil.

  • bil .2
    bil .2

    m. –où

    (1) Ober bil : se faire de la bile.

    (1936) IVGA 134. Na ra ket bil. ●(1973) SKVT II 9. Neb a ra bil a zeu tort ha vil, n'eo ket gwir ?

    (2) [au plur.] Ober biloù : se biler, se faire de la bile.

    (1973) SKVT II 9. Ne oa ket gwelloc'h ober biloù...

  • bil .3
    bil .3

    s. Billot.

    (1915) KZVr 115 - 16/05/15. bil ou bilgoad, tr. «billot, Tréguier, Biler.»

  • bilajenn
    bilajenn

    f. –où Village.

    (17--) CCn 2015. en bilagen Berda.

    (c.1825-1830) AJC 4259. a sortisan prond a regomb deus ar vilagen. ●4521. mesc ar bilageno. ●4616. er memes bilagen. ●(1884) LZBt Meurzh 51. Da noz ec'h arrijomp gant eur bourg pe bilajen.

    (1908) PIGO II 79. war-dro d'hon bilajen. ●(1913) LZBt Gwengolo 3. ar billajenno bulgare. ●(1919) MVRO 17/1a. Bilajennou a zo bet distrujet gant an dic'hlan. ●(1920) FHAB C'hwevrer 242. ar c'heriadennou (...) E Treger : ar bilajennou.

  • bilbern
    bilbern

    m. Grand tas de.

    (1982) PBLS 108. (Langoned) bilbern, tr. «grands tas, amoncellement.»

  • bilbich
    bilbich

    voir finij

  • bilbod .1
    bilbod .1

    f. Bobine.

    (1941) FHAB Gwengolo/Here 89. (Tregon ha tro-dro) Bilbod = gg. Eur vilbod a zo eur ganell goad da lakaat neud.

  • bilbod .2
    bilbod .2

    m. –où

    (1) Motte de beurre.

    (1915) KZVr 115 - 16/05/15. Bilbod, masc., tr. «morceau (de beurre, etc.), Even.» ●(1974) BAHE 81/14. o vont da werzhañ d'ar foar ur bilbod amann.

    (2) Rondin.

    (1967) BAHE 51/17. Hag e stagomp da sevel ul loj gant bilbodoù koad.

    (3) Penn bilbod : grosse tête.

    (1915) KZVr 115 - 16/05/15. eur penn bilbod, tr. «une grosse tête, Haut-Tréguier.»

  • bilen .1
    bilen .1

    adj.

    (1) Repoussant, vil.

    (1557) B I 325. en lech villain abhominabl, tr. «dans ce lieu terrible et affreux.» ●355. Dyaoullou bras vil ha bilen, tr. « De grands démons hideux et repoussants.» ●(1576) Cath p. 19. vn roe debil fall mortell hagrac bilen ha difform, tr. «un roi débile, faible, mortel, vil, odieux et difforme.»

    (2) Vilain, roturier.

    (1659) SCger 106b. roturier, tr. «bilen.» ●132a. bilen, tr. «roturier.»

    (1927) GERI.Ern 48. bilen adj., tr. «Roturier.»

  • bilen .2
    bilen .2

    m. –ed Vilain, roturier.

    (c.1500) Cb 26a. Bilen rust. g. rude vilain. ●(1557) B I 798. Da bizhuiquen perguen en estrenua / Bilen qui rep disheuelep heb ioa / Ez i deza breman ia dan iayn, tr. «tu vas aller pour jamais dans la torture et dans l'émoi, chien odieux, vilain, qui n'as point fait de bien.»

    (c.1680) NG 1077. Intre deu lair villan.

    (1927) GERI.Ern 48. bilen m., tr. «Roturier.» ●(1929) FHAB Ebrel 132. Ne c'heus ket a vez, bilen ?

  • bileni
    bileni

    f. Vilenie.

    (1710) IN I 64-65. ma c'heffaçont ar vileni ha ma chasseont ar flear eus ar pec'het. ●(1792) BD 5226. ar vileny ous da dreit a so choas atachet, tr. «La vilenie est encore attachée à tes pieds.»

  • Biler
    Biler

    n. de l. Billiers.

    (1748) CI.pou 181. Bilére.

  • bilgerc'h
    bilgerc'h

    coll. (botanique) Folle avoine.

    (1942) VALLsup 16b. menue avoine, tr. «bilgerc'h T[régor].» ●(1982) LLMM 210/24. ar gwinizh e koste Lanuon : erru eo leun a «Velgerc'h» (folle avoine).

  • bilgoad
    bilgoad

    m. Billot.

    (1915) KZVr 115 - 16/05/15. bil ou bilgoad, tr. «billot, Tréguier, Biler.»

  • bilgod
    bilgod

    coll. (ichtyonymie) Bigorneaux.

    (1915) KZVr 115 - 16/05/15. Bilgod, tr. «limaçon de mer, bigorneau Tréguier, Biler.» ●(1942) DADO 8. Nebeut a dra : eur silienn, daou pe dri levneg, eul legestr hag eur vozad vilgot.

  • bilgofek 
    bilgofek 

    voir bigofek

  • bilgota
    bilgota

    v. intr. Pêcher des bigorneaux.

    (1915) KZVr 115 - 16/05/15. Bilgota, tr. «chercher des bigorneaux Tréguier, Biler.» ●(1931) VALL 67a. chercher des bigorneaux, tr. «bilgota

  • bilh .1
    bilh .1

    m./f. –où cf. bilh-koad

    I.

    A.

    (1) Tronc d'arbre abattu, grume.

    (1904) DBFV 23a. bilh, m. pl. eu, tr. «tronc d'arbre abattu.»

    (2) Bille de bois.

    (1876) TDE.BF 52b. Bill, s m., tr. «Billot, grosse pièce de bois ; pl. ou

    (1927) GERI.Ern 48. bilh m., tr. «Grosse pièce de bois.»

    (3) Épith. sens fig. (Homme) costaud.

    (1912) BUEV 88. chet ean kavet ur bill den.

    B.

    (1) Bout de bois pointu dont on se sert pour serrer un faix.

    (1937) DIHU 312/279. bill (s. f.) : ur broch koed, beg moén get kocheu ér beg anehon aveit stardein er brahadeu ed. ●(1987) GOEM 168. le goémonier se saisit d'un fort bâton taillé en pointe, le vilh qu'il engage sous le filin. Il s'en sert comme d'un cabillot de bois pour trésillonner le cordage. Quant la tension maximale est atteinte, le bout pointu du bâton est enfoncé dans la masse de goémon. ●(1942) VALLsup 19a. Bâton qui sert pour serrer une charge, etc, tr. «bilh L[eon] m.»

    (2) spécial. Cheville de bois pour fermer les pantalons.

    (1840) EBB 8. ou la serrer [la culotte] avec une bille ou petit morceau de bois arrondi.

    (1919) DBFVsup 7b. bilh, f., tr. «cheville, fausset, broche d'un haut-de-chausse.» ●(1927) GERI.Ern 48. bilh V[annetais] f., tr. «Cheville, fausset, broche d'un haut-de-chausse.»

    (3) Mandrin.

    (1914) DFBP 204b. mandrin, tr. «Bill

    II. sens fig.

    (1) Sort.

    (17--) TE 117. couéh e ras er bill ar famill Zaré. ●152. Couéh e ras er bill guet famill Cis hac anfin guet Sàul, é vab. Èl-ce Doué e ziscoas splann é ma ean e regl er billeu.

    (2) Tennañ d'ar bilh : tirer au sort.

    (1732) GReg 685a. Tirer à la courte paille, tr. «Van[netois] teenneiñ d'er bilh

    (1904) DBFV 23a. Tennein d'er bilh, tr. «tirer à la courte paille, au sort.»

    (3) Tennañ d'ar bilhoù : tirer au sort.

    (1744) L'Arm 264a. Tirer à la [Courte-paille], tr. «Teennein d'er billeu.» ●362b. Tirer au sort, tr. «Teennein d'er billeu.» ●(17--) TE 117. Eit quemènt-ce ean e ras de bep Tribu tènnein d'er billeu, ha couéh e ras er bill ar famill Zaré. ●151-152. De guetan peb Tribu e dènnas d'er billeu (…) Couéh e ras er bill guet famill Cis hac anfin guet Sàul, é vab.

    (1861) BSJ 10. Rannet ou dès men dillad étré-z-hai dirac men deulagad, hag ar me sæ ou dès tennet d'er billeu.

    (1913) AVIE 331. Er soudarded e gemér é zillad, e hra pedèr loden anehé, ul loden eit pep soudard, hag e den d'er billeu eit gout petra en dehé bet peb unan. Ean en devoé ur sé hag e oé groeit rah én ur péh hag hemb groui erbet. Ind e lar enta étré zé : n'he roegamb ket, mes tennamb d'er billeu eit gout più en dou hi.

    (4) Teurel ar bilh =

    (1979) VSDZ 134. (Douarnenez) setu vie graet din un alc'houez da vont da gemer ma zro ivez, hag hennezh oa ar bilh. Al lodenn gig a oa 27 gwenneg, 26 gwenneg… oa ket ker an traoù, met… An alc'houez oa ar bilh : lod a lakae ur veskenn, lod 'lakae un dra all… evit gwelout petra vo ho lodenn deoc'h… Ar c'higer a droc'he tout al lodennoù aze, ha goude a vie ur vaouez : ‘Ale, troit ho kein !' hag hi neuze a daole ar bilh… ‘Ale, honnezh zo din !', tr. (p. 296) «c'est à moi que l'on donnait la clé (pour aller faire la queue) qui servait de jeton. La part de viande coutait vingt-sept sous, vingt-six sous… ce n'était pas cher, mais… La clé servait de jeton : certains prenait un dé-à-coudre, d'autres autre chose… pour savoir quelle serait votre part… Le boucher coupait les parts et il disait ensuite à une femme : ‘Tournez le dos !' et c'est elle qui tirait au sort… ‘C'est ma part !'»

    (5) Teurel bilhoù àr udb. : mettre qqc. au tirage au sort.

    (1829) CNG 103. E abideu a bartageant, / Ar é saï billeu e daulant. ●(1861) BSJ 244. Mæs èl ne oé quet groui erbet é sæ er Salvér ha ma oé teisset rah én ur péh, n'ou doé quet vennet he ronguein, hag ind e daulas billeu ar nehi eit gouyèt guet pihue é vehé couéhet. Profæti David e gavé amen é gùir, rac ean en doé laret : Ind e rannou men dillad étré-z-hai hag e daulou billeu ar me sæ.

  • bilh .2
    bilh .2

    f. –où Bâillon.

    (c.1718) CHal.ms i. Baaillon, tr. «bil, ur uil, ur stronquel.» ●(1744) L'Arm 419a. Baillon, tr. «Bill.. leu. f.» Baillonner, tr. «Laquad ur vill

    (1904) DBFV 23a. bilh, f. pl. eu, tr. «bâillon.» ●(1927) GERI.Ern 48. bilh V[annetais] f., tr. «baillon.»

  • bilh .3
    bilh .3

    s.

    (1) enfant. Ober bilh : faire pipi.

    (1924) NFLO. pipi (faire), tr. «ober bilh

    (2) Loc. adv. Bilh-bilh : à grosses gouttes.

    (1910) MAKE 54. An dour a redas bilh-bilh eus daoulagad Gwennole. ●(1955) STBJ 73. e tivere bilh-bilh ar c'houezenn diouz e dal.

  • bilh-koad
    bilh-koad

    m. Bille de bois.

    (1732) GReg 178b. Mettre des coins en une bille de bois pour la fendre, tr. «Guenna ur vilh-goad evit he fauta.»

    (1906) HIVL 97. en dén en doé reit é vohal e oé bet é zeu droed flastret d'ur bill koed é klask er lakat ar er based. ●(1908) BOBL 03 octobre 197/2c. pignet var eur bill koat evid hen heskenn pa dorraz ar chaden a zalc'he ar bill deuz ar marc'h-koat. ●(1976) LIMO 07 août. en ané dir ar hé bill-koed onn.

  • bilhard
    bilhard

    m. (jeu) Billard.

    (1744) L'Arm 31a. Billard, tr. «Unn hoari billartt.» ●Bille, tr. ●32a. «Boule-billart.. bouleu-billart. f.» Blouse, tr. «Toul er voule billartt

    (1866) FHB 95/339b. c'hoari billard.

    (1904) DBFV 23a. bilhard, tr. «billard.»

  • bilhardiñ
    bilhardiñ

    v. intr. Billarder.

    (1744) L'Arm 421b. Billarder, tr. «Billardein

    (1904) DBFV 23a. billardein, v. n., tr. «Billarder.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...