Recherche 'di...' : 6655 mots trouvés
Page 59 : de dileber (2901) à diletonin (2950) :- dileberdileber
adj.
I. Attr./Épith.
(1) (en plt de qqn) = (?) Insouciant (?).
●(1870) FHB 271/80a. daou c'halouper bro hag a zebre kik na petra-ta. Daou botr dileber oant.
(2) (en plt d'un travail) Facile et rapide à faire.
●(1977) PVPR 142. A-wechoù zoken e veze hadet an avaloù-douar deomp «dindan ar bomm», da lavarout eo, pa veze digoret an ervenn gentañ gant an arar e lakaemp an had e-barzh, hag an had-se a veze goloet pa veze digoret an eil ervenn, hag evel-se betek ar fin. Se a oa dileber.
II. Adv. Aisément.
●(1870) FHB 303/329a. ober brema ho labourou ken dileber ha ma ve red dezho beza. ●(1889) ISV 135. Ar plac'h iaouang a zavas dioc'htu hag a ieas dileber da zaoulina var diri an aoter.
●(1957) ADBr lxiv 4/455. (An Ospital-Kammfroud) Dileber : adv. – Rapide, aisé, sans accoup : mond a ra dileber al labour endro ; ma ne hellez ket mond dileberroh gand da labour, eo koulz dit mond da gousked.
- dilec'h
- dilec'hadurdilec'hadur
voir dilec'hiadur
- dilec'hañdilec'hañ
voir dilec'hiañ
- dilec'her
- dilec'hetdilec'het
voir dilec'hiet
- dilec'hiadur / dilec'hadur
- dilec'hiañ / dilec'hañ / dilec'hiñ / dilec'hiiñdilec'hiañ / dilec'hañ / dilec'hiñ / dilec'hiiñ
v.
I. V. intr.
(1) Quitter un lieu, partir.
●(17--) ST 14. poent eo d'imp dilec'hia, tr. «il nous est temps de partir.» ●164. poent e d'ehoc'h dilec'hia, tr. «il est temps de partir.»
●(1867) FHB 121/131b. ar meuriad a dlie dilec'hia ar c'henta.
●(1903) MBJJ 3. setu eun taul c'houitel, ha ni o tilæc'han. ●(1910) MBJL 194. Da nav heur hanter e tilec'h hon zrain.
(2) Se déplacer.
●(1857) HTB 61. en avertisas da dilec'hia.
●(1970) LIMO 05-06 avril. tud hag e oè ret dehè dilèhein él deur ou goèhieu, da glask pé de hounid ou zammig bara.
II. V. tr. d. Déplacer.
●(1847) BDJ 108. dileac'ha'r meneçziou.
●(1905) DIHU 2/27. Pep stern e hel bout lammet hemb diléhein er réral. ●(1914) DFBP 88a. deplacer, tr. «Dilec'hia.» ●(1915) LILH 5 a Gerzu. Konzet e hrér arré ag hon diléhein…
- dilec'hidañ
- dilec'hierezh
- dilec'hiet / dilec'hetdilec'hiet / dilec'het
adj.
(1) Luxé.
●(1612) Cnf 23a. membro torret pé dilechet. ●(1633) Nom 273a. Luxatus : desnoué, desmis de son lieu : vn den en deffè vn mempr bennac dichouentret, dïlechyet, deuet ez plaçc. ●(1650) Nlou 215. Pan voa en croas pren astennet, / Oz cr'ech é dyoubrech dylechet, tr. «Lorsqu'il fut étendu sur le bois de la croix / en haut, les deux bras disloqués.»
●(1732) GReg 163a. J'ai la cheville du pied démise, tr. «Dilec'het eo va ufern.» ●799b. Remboeter, remettre un os disloqué da sa boëte naturelle, tr. «lec'ha ou lec'hi, an esqern dislec'het, ou, dilec'het.» ●(1744) L'Arm 233b. N'én dé ur bourtt cléhuéd ur goass / E larétt de vihan ha brass : / Mouguein a ran, né badan quét : / Me mameu a zou diléhétt ! ●331a-b. Remboester ou Remboêter, tr. «Laquad unn asscorne diléhéd, énn é léh.» ●(1790) MG 237. er hloès e ra ur mambr diléhét.
●(1903) MBJJ 109. n'euz bet na skoa dilec'het, na troad friket.
(2) Déplacé.
●(1900) KEBR 19. Eur peul dilec’het, tr. « Un pieu déplacé ».
- dilec'hiiñdilec'hiiñ
voir dilec'hiañ
- dilec'hiñ .1dilec'hiñ .1
v.
(1) V. tr. d. Luxer, démettre, déboîter.
●(1659) SCger 40a. deboister les os & les membres, tr. «dilec'hi an jsili.» ●42a. demembrer, tr. «dilec'hi an isili.» ●44b. disloquer, tr. «dilec'hi.» ●143a. dilec'hi, tr. «disloquer.» ●(1723) CHal 56. Dilehein, tr. «Disloquer, déboëtter, démettre.» ●(1732) GReg 246b. Deboeter, disloquer quelque os, tr. «dilec'hi. p. dilec'het. Van[netois] dileheiñ.» ●264a. Demettre, faire sortir un os de sa place, le disloquer, tr. «dilec'hi. pr. dilec'het.» ●(1744) L'Arm 162b. Fouler (...) Un nerf, tr. «Diléhein unn nêrhênn.»
●(1907) BSPD I 391. tennein ar hé manbreu eit ou diléhein. ●(1934) BRUS 55. Démettre (un membre), tr. «diléhein.»
(2) V. pron. réfl. En em zilec'hiñ : se luxer.
●(1907) BSPD I 89. azé é ma bet dispennet ol é gorv get tauleu ha tennet kement é zehorn hag é dreid ma vezé kleuet en iskern doh hum ziléhein.
- dilec'hiñ .2dilec'hiñ .2
voir dilec'hiañ
- dileksion
- dilemeldilemel
v.
I. V. tr. d.
(1) Ôter, retirer (qqc. à qqn).
●(1838) CGK 33. E cavis va douciq coant, / O tilemel, craq e c'hinvis. ●(1877) BSA 35. Ar maro a zilam diganen ar pez a garien ar muia. ●(1883) MIL 17. ar roue Ian, da genta kont a Gerne, a zilammas Breiz-Izel a bez eus tre daouarn bugale roue Frans.
●(1908) FHAB Ebrel 111. ma tilamman digant an dud-man o ilis.
(2) Enlever, retirer (qqc. d'un endroit).
●(1913) FHAB Meurzh 82. gant hast e tilammont ar golo koat.
II. V. pron. réfl. En em zilemel a nec'hamant : se tirer d'embarras.
●(18--) AID 250. evit en eur dilam a nehamant, tr. «pour me tirer d'embarras.»
- dilemmdilemm
adj. Non tranchant.
●(1931) VALL 161b. qui n'est pas coupant, tr. «dilemm.» ●250a. Émoussé du tranchant, tr. «dilemm.»
- dilemmañdilemmañ
v.
(1) V. tr. d. Émousser.
●(1940) LZBl Gouere/Eost 355. dilemma ar c'hontilli.
(2) V. intr. S'émousser.
●(c.1894) IJB.ms I 30. an douar a zo calet gant ar zec'hor zo bet en anv-ma a dre-ze ar zoc'h a zilem buan.
- dilenn .1dilenn .1
m. –où
(1) Choix.
●(1876) TDE.BF 132b. Dilenn, s. m. C[ornouaille], tr. «choix.» ●(1878) EKG II 246. Dilenn 'zo d'ign roet.
●(1922) FHAB Genver 21. hag en abeg da ze e talee keit amzer da ober e zilenn. ●(1927) GERI.Ern 107. dilenn m., tr. «Choix, triage.»
(2) Triage.
●(1876) TDE.BF 132b. Dilenn, s. m. C[ornouaille], tr. «Triage.»
(3) Dre zilenn : électif.
●(1931) VALL 245a. Électif, tr. «dre zilenn.»
- dilenn .3dilenn .3
v. tr. d. Lenn-dilenn : lire et relire.
●(1927) GERI.Ern 99. lenn-dilenn, tr. «lirer et relire, lire sans cesse.»
- dilenn / dilennañ / dilenniñ .2dilenn / dilennañ / dilenniñ .2
v. tr. d.
I.
(1) Choisir.
●(1659) SCger 25b. choisir, tr. «dilenn.»
●(1876) TDE.BF 132b. Dilenn, v. a. C[ornouaille], tr. «choisir.» ●(1878) EKG II 245. dilenn a ra ar maro. ●246. Me zilenn ar maro.
●(1927) GERI.Ern 107. dilenn v. a., tr. «trier, choisir.»
(2) Élire.
●(1878) EKG II 64. Ha n'oc'h ket bet ive dilennet da vear e parrez Guinevez ?
●(1914) DFBP 112a. elire, tr. «Dilenna.»
(3) Trier.
●(1876) TDE.BF 132b. Dilenn, v. a. C[ornouaille], tr. «Trier.»
II. (cuisine)
(1) Éplucher, écosser.
●(1659) SCger 52b. eplucher, tr. «dilen.» ●(c.1718) CHal.ms i. esplucher, tr. «nettat, dibluchein, dilenein.»
●(1904) DBFV 55b. dilennein, v. a., tr. «éplucher (Ch. ms.).» ●(1938) WDAP 2/122. (Pleiben, Gwezeg) Dilenn, verb, Diglosa, diglora. Skouer : Emaomp o vont da zilenn piz-bihan ha fao-munut. ●(1952) LLMM 32-33/133. (Douarnenez) Dilenn : dibab ar pezh a zo mat da zebriñ eus ar pezh a zo fall, dibluskañ. Dilenn piz bihan, dilenn un orañjez. ●(1977) PBDZ 215. (Douarnenez) dilenn, tr. «écosser (des pois), etc.»
(2) Décortiquer (des crustacés).
●(1952) LLMM 32-33/133. (Douarnenez) Dilenn : dibab ar pezh a zo mat da zebriñ eus ar pezh a zo fall. dilenn kranked. ●(1977) PBDZ 870. ma tilenn ar c'hrenked a zebro, tr. «s'il épluche les crabes, il en mangera.»
(3) Nettoyer le poisson.
●(1977) PBDZ 215. (Douarnenez) dilenn, tr. «nettoyer (du poisson), etc.» ●914. pa neus dilennet e besked, tr. «quand il a nettoyé son poisson.»
(4) par ext. Nettoyer.
●(1979) VSDZ 51. (Douarnenez) Ar golo oa bet chañchet meur a wech… Pa oa echu ar bloaz, 'renkes dilenn anezho ha lakaat war an doenn pa vie amzer vrav, en heol tomme vit tennañ an ibiti kuit, tr. (p. 215) «Le tissu a été changé plusieurs fois… A la fin de l'année, il te fallait les nettoyer [les matelas], et les mettre sur le toit quand il faisait beau, au soleil pour ôter l'humidité.»
III.
(1) Expliquer.
●(1879) BMN 247. ar vialenn venn en he dorn, o tilen piz an taolennou, hag o rei ker mad da anaout ar guirionesiou a ioa kuzet ennho.
(2) Conter, raconter.
●(1924) ZAMA 204. Met penn hag empenn eul lakepotig a zeiz vloaz, skuiz a gorf, a chom enaouet war e vrasa goulou, pa zilenner dirazan traou evel ma tilennas Tomaz ar Gervini.
- dilennad
- dilennadeg
- dilennadurdilennadur
m. –où Élection.
●(1935) VOTE 5. Kement-man a zo eun diverradur eus lezenn an iliz e-kenver an dilennaduriou. Dre dilennaduriou eo ret intent an holl votadegou.
- dilennadusdilennadus
adj. Illisible.
●(1931) VALL 231b. Illisible, tr. «n'heller ket lenn, dilennadus, dihelenn (moins fort).»
- dilennañdilennañ
voir dilenn .2
- dilenner
- dilennet
- dilennidigezhdilennidigezh
f. Action de choisir, d’élire.
●(1962) EGRH I 60. dilennidigezh f., tr. « action de choisir, d’élire. »
- dilenniñdilenniñ
voir dilenn .2
- dilent
- dilentegezhdilentegezh
f. Assurance, absence de timidité.
●(1931) VALL 42a. Assurance, absence de timidité, tr. «dilentegez f.»
- dileñvañ
- dilerc'hdilerc'h
m., adv. & prép. –ioù
I. M.
(1) Restant.
●(1847) FVR 59. Ha tremenet dilerc'h ann de / E servich ann Otro Doue. ●(1876) TDE.BF 132b. Dilerc'h, s. m., tr. «Reste, superflu, ce qui reste d'un repas.»
●(1955) STBJ 144. e stlapent an dilerc'h eus o bara war an hent.
(2) Retard.
●(1914) MNOTes 173. On dit en Trég[orois] dilerc'h retard. ●(1982) TKRH 65. en deiz-se e oa dilerc'h da vat gant an Tad-Kozh. ●66. N'eo ket souezhus eta e vije bet kement a zilerc'h gantañ.
(3) Bezañ en dilerc'h war : être en retard sur.
●(1925) CBOU 4/56. Breiz a zo eur vro en dilerc'h war an holl vroiou all…
(4) Suite.
●(1962) EGRH I 60. dilerc’h m. -ioù, tr. « suite. »
(5) Résultat.
●(1962) EGRH I 60. dilerc’h m. -ioù, tr. « résultat. »
II. Adv.
(1) Chom a-zilerc'h : rester, être de surplus.
●(1732) GReg 815a. Rester, être du surplus, être de reste, tr. «chomm a-zilerc'h.»
(2) Menel en dilerc'h : être en retard.
●(1935) BREI 394/2c. pa deu d'ezan menel en dilerc'h, diouz ar beure, da vont da zon an Anjelus.
III. Prép.
(1) Après.
►[form. comb.]
P1 hon dilerc'h
●(1732) GReg 264b. Il a demeuré après nous, tr. «manet eo hon dilerc'h.»
P2 ho tilerc'h
●(1580) G 94-96. nam lest quet chetu ma hunan, / Da gouzaf sourcy en ty man. / Muy ho dylerch en herberch man, tr. «Ne me laissez pas seule, voilà, / A souffrir souci dans cette maison, / Désormais après vous dans ce logis.»
P3 o dilerc'h
●(1727) HB 383. Achappet e hon ene o dilarc'h evel ma c'hachap ul labouz a zilarc'h ar chasseuryen.
(2) A-zilerc'h : Après.
●(1499) Ca 5a. Adilarch. g. apres darriere.
●(1727) HB 383. Achappet e hon ene o dilarc'h evel ma c'hachap ul labouz a zilarc'h ar chasseuryen.
●(1847) MDM 222. Petra a chom da ober na da forja a zilec'h eur spered ijinus. ●(1869) HTC 52. al loanet a ioa chomet beo a zilerc'h ar vossen. ●(1893) IAI 186. eun dra benag a jomo a zilerc'h ho keyer.
●(1911) BUAZperrot 389. chomet en he zav a zilerc'h ar Vretoned. ●(1935) FHAB Meurzh 125. an tammou kig poas a zo chomet ganeoc'h a-zilerc'h eur pred all.
►[form. conju.]
P3 a-zilerc'h dezho
●(1732) GReg 815a. a zilerc'h dézo.
(3) E dilerc'h ub. : à la suite de qqn.
●(1962) TDBP II 111. Ar hoz traou-ze a oa manet e dilerh Jakez, tr. «ces vieilleries-là sont restées après Jacques (ont été délaissées par Jacques).»
(4) E dilerc'h : après.
●(1889) ISV 307. evel eur moroc'h chomet e dilerc'h ar mor var an treas.
(5) En conséquence, à la suite.
●(1847) FVR 2. Enn dilerc'h kement-se hon bro geaz en em welaz goloet a zireisiou a beb giz.
IV. Loc. prép.
(1) War zilerc'h : à la suite de.
●(1893) IAI 141. an danvez a yoa chomet var zilerc'h ar Bayanet.
►[form. comb.]
S3m war e zilerc'h
●(1869) HTC 118. an dud keiz ha reuzeudic en devoa roue Babilon lezet var he zilerc'h.
P2 war ho tilerc'h
●(1921) FHAB Du 306. Bruzunadur ar pred chomet war ho tilerc'h.
(2) E dilerc'h : à la suite de.
►[form. comb.]
S1 em dilerc'h
●(1962) TDBP II 111. Ar bara a van em dilerh a roan d'ar yér, tr. «Le pain qui reste après moi (mes restes de pain), je le donne aux poules.» ●Eur gwenneg bennag a chomo em dilerh, tr. «il restera quelques sous après moi (quand je mourrai.»
P3 en o dilerc'h
●(1732) GReg 815a. Il n'est rien resté après eux, tr. «ne deus chommet netra èn o dilerc'h.»
●(1882) BAR 212. ar pez a chome en ho delerc'h.
●(1900) MSJO 85. an traou-all a oa chomet en ho dilerc'h.
(3) Eus dilerc'h.
►[form. comb.]
S3m eus e zilerc'h
●(1884) BUZmorvan 779-780. e tastume ar pez a jome euz he zilerc'h hag euz a zilerc'h ar re all goude ar prejou.
●(1928) FHAB Genver 27. ar paperou a zo chomet eus e zilerc'h a lavar en deus anavezet an toer koz.
P3 eus o dilerc'h
●(1867) MGK 84. ar chas o krignat / Eskern euz ho dilerc'h. ●(1893) IAI 196. ar pez a jomo euz ho dilerc'h.
●(1925) BUAZmadeg 500. ar pez a joume euz ho dilerc'h.
- dilerc'h-dle
- dilerc'hadenndilerc'hadenn
f.
(1) Dernier né de la famille.
●(1966) BAHE 50/38. chom er gêr gant Soaig, he dilerc'hadenn, lostig an ti.
(2) Enfant né sur le tard.
●(1970) BHAF 15. Setu ma houlennas gand e dad, koz awalh – va mignon a oa eun dilerhadenn.
(3) Attardement.
●(1906-1907) EVENnot 15. attardement, tr. «dilerc'haden.»
- dilerc'hañ / dilerc'hiañ / dilerc'hiñdilerc'hañ / dilerc'hiañ / dilerc'hiñ
v.
I. V. tr. d. Retarder.
●(1903) MBJJ 53. koan a zo bet dilerc'het hirie. ●67-68. Na dalv ket a boan, en gwirione, dilerc'han, 'vit he sellet, kouls koan. ●(1907) BOBL 04 mai 136/3c. An-heuriou da zigerri he (lire : ha) da gloza (…) o abretaat pe o dilerc'ha. ●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. Dilerc'hi, tr. «retarder ; evel goulerc'hi.» ●(1920) MVRO 56/1b. dilerc'hia an dihan-labour ac'hann d'eur pennad.
II. V. intr.
(1) S'attarder.
●(1914) MNOTes 173. dilerc'ha, dilerc'hañ, en Léon dilerc'hi s'attarder, rester en arrière. ●(1935) BREI 411/3a. hag o devo mez an dilerc'herien o veza chomet da zilerc'ha.
(2) Ne pas être de son temps, de son époque.
●(1935) KANNgwital 389/55. Na lavarit morse : diwar benn (...) Ho kerent : «dilerc'hia reont !»
(3) Être en retard.
●(1982) TKRH 65. pa zichañse dezhañ dilerc'hañ e veze nec'het Mamm-Gozh. ●73. Pa zilerc'he re e teue Marianna d'e glask.
(4) (en plt d'une horloge) Retarder.
●(1914) MNOTes 173. dilerc'ha, dilerc'hañ, en Léon dilerc'hi retarder v. n., parl. d'une horloge.
(5) Dilerc'hiñ d'ober udb. : tarder à faire qqc.
●(1914) MNOTes 173. dilerc'het 'm eus da j'ai tardé à (vous écrire).
- dilerc'her
- dilerc'hetdilerc'het
adj.
(1) Bezañ dilerc'het : être en retard.
●(1903) MBJJ 346. aoun hon deuz da venel, pe, da vihanan, da vean dilerc'het.
(2) Bezañ dilerc'het da (+ v.) : être en retard à.
●(1914) MNOTes 173. dilerc'het oñ je suis en retard (da béañ à payer).
(3) Bezañ dilerc'het gant (+ subst.) : être en retard dans.
●(1914) MNOTes 173. dilerc'het oñ je suis en retard (gañt ma labour avec mon travail).
(4) Retardé.
●(1927) CONS 1159. Beza ez eus eul lennegez hag he deus brudet an taoliou-kroug c’hoariet d’al lonkerien dilerc’het gant ar vugelien-noz.
(5) Arriéré.
●(1925) FHAB Kerzu 464. n'int na sorc'hennou gwrac'hed koz na c'hoantadennou tud dilerc'het.
II. Subst. Retardataire.
●(1895) GMB 170. Pet[it] Trég[uier] dilerc'het, tr. «attardé, retardataire.»
●(1967) BAHE 52/48. Na ken kasaus all bezañ tapet war-lerc'h, selloù an holl war an dilerc'het.
- dilerc'hiad
- dilerc'hiadur
- dilerc'hiañdilerc'hiañ
voir dilerc'hañ
- dilerc'hiñdilerc'hiñ
voir dilerc'hañ
- dilestaj
- dilestourdilestour
m. –ion =
●(c.1718) CHal.ms ii. Il Iure comme un chartier embourbé, tr. «ean a doe el ur chartour bouillonnet Il Iure comme un chartier embourbé ean a doe el ur chartour bouillonnet mr le moing dit q' le prouerbe commun c'est ean a doüé el un dilestour dechass'.»
- dilestradeg
- dilestrañ / dilestriñdilestrañ / dilestriñ
v.
(1) V. intr. Débarquer.
●(17--) ST 134. Deomp da gichen ann aod da esaat dilestri, tr. «abordons, pour essayer de débarquer.»
●(1870) FHB 280/147b. oc'h ho fidi da zilestra eno. ●(1870) FHB 302/324a. da zilestra en Irland.
●(1910) MBJL 58. e tilestre enDover eur vagad Ursulined. ●60. elec'h hon doa dilestret. ●(1929) SVBV 29. mall d'ezo dilestra. ●(1931) VALL 182b. Débarquer d'un navire, d'un bateau, tr. «dilestra, dislestri (n.).»
(2) V. tr. d. Débarquer.
●(1868) FHB 196/320b. e c'houlennas beza dilestret eno. (...) an den iaouank o doa dilestret eno. ●(1931) VALL 182b. Débarquer d'un navire, d'un bateau, tr. «dilestra, dislestri (act.).»
- dilestriñdilestriñ
voir dilestrañ
- dileton
- diletoniñdiletoniñ
v. (agriculture) Ouvrir (une jachère).
●(1732) GReg 506a. Jacherer, donner le premier labour à un champ, tr. «Dilétoñni. pr. dilétoñnet.»
●(1876) TDE.BF 132b. Diletoni, v. n., tr. «Ouvrir une jachère.»
●(1931) VALL 193a. Dégazonner, tr. «diletoni.» ●(1962) EGRH I 60. diletoniñ v., tr. « labourer une jachère, enlever le gazon. »