Devri

Recherche 'di...' : 6655 mots trouvés

Page 57 : de diksion (2801) à dilaouat (2850) :
  • diksion
    diksion

    f. Diction.

    ●(1499) Ca 61a. Diction. g. idem.

  • diksionar
    diksionar

    voir diksioner

  • diksioner / diksionar
    diksioner / diksionar

    m. –ioù Dictionnaire.

    ●(c.1500) Cb 62b. [diction] dictionarius / rij. g. dictionnaire. b. dictionar.

    ●(1732) GReg 386b. Dictionnaire, tr. «Dicciôner. p. dicciônerrou.» ●(1744) L'Arm 109a. Dictionnaire, tr. «Dictionnére.. éreu. m.»

    ●(1876) BJM ix. dictionner Dom Pelletier, ha dictionner an Aotrou Roudaut.

    ●(1904) DBFV 55a. diksionér, m. pl. eu, tr. «dictionnaire.»

  • diksionerour
    diksionerour

    m. –ion Dictionnairiste.

    ●(1744) L'Arm 434b. Dictionnairiste, tr. «Dixionérour. m.»

    ●(1904) DBFV 55a. diksionérour, m. pl. –nerion, tr. «dictionnairiste (l'A.).»

  • diktatour
    diktatour

    m. –ion Dictateur.

    ●(1732) GReg 286b. Dictateur, magistrat souverain & absolu à Rome, tr. «Dictator. p. dictatored.»

    ●(1914) DFBP 96b. dictateur, tr. «Diktator.»

    ●(1931) VALL 216b. Dictateur (hist. rom.), tr. «diktator pl. ed.»

  • diktatouriezh
    diktatouriezh

    f. Dictature.

    ●(1931) VALL 216b. Dictature (hist. rom.), tr. «diktatoriez f.»

  • dikted
    dikted

    f. Exactitude.

    ●(1931) VALL 281b. Exactitude, tr. «dikted f.»

  • dikton
    dikton

    m. Proverbe.

    ●(1659) SCger 98b. prouerbe, tr. «dicton.» ●142a. dicton, tr. «proverbe.»

  • dikulez
    dikulez

    (argot de Pont-l'Abbé)

    I. Cul.

    ●(1960) LLMM 82/310. Langaj-chon ar vilajenn gran. Dikulez = Reor. ●(1973) SKVT II 52. dikulez va c'habiten kourajus. ●129. er ganol, war e zikulez. ●(1974) SKVT III 53. ourgouilh en e zikulez. ●54. Ar voizenn, du-mañ, evit ur wech atav, ne ouio ket ouzh he dikulez, pa vernin dezhi va lagadoù-ejen war an daol. ●106. e toull e zikulez.

    II. Gouzout diouzh e zikulez :

    ●(1974) SKVT iii 54 (Ki) Youenn Drezen. Ar voizenn, du-mañ, evit ur wech atav, ne ouio ket ouzh he dikulez, pa vernin dezhi va lagadoù-ejen war an daol.

  • dilabaniñ
    dilabaniñ

    v. tr. d. Faire cesser (qqn) d'être sot.

    ●(1922) FHAB Meurzh 88. en taol-man e vezoc'h dilabanet en eur wech ha ne vo ket pell an dale c'hoaz !

  • dilabez
    dilabez

    adj. Non souillé.

    ●(1906) BOBL 21 juillet 96/2f. an Arme honest, an Arme dilabe.

  • dilabour .1
    dilabour .1

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A.

    (1) Sans travailler.

    ●(1846) BAZ 266. biscoas ne oue guelet dilabour. ●(18--) SAQ II 44. n'eo ket e tidalvezi, – e chomm dilabour, – en em vagin, e vagin va greg ha bugale.

    ●(1920) LZBl Gouere 354. Da c'hedal an deiz-se, ar missioner n'eo ket chomet dilabour. ●(1923) KNOL 136. En devez-se, dres, porcher ar baradoz oa dilabour.

    (2) Sans travail.

    ●(1847) MDM 222. pa c'hoarvez d'ezhan beza klan, dilabour, intaon.

    ●(1908) FHAB Genver 7. darempred etre ar micherour dilabour hag ar mestr. ●(1910) MBJL 62. n'eus ket eur vro a vefe enni muioc'h a dud dilabour.

    B. par ext.

    (1) Sans occupation, oisif, désœuvré, innocupé.

    ●(1732) GReg 276b. Desoccupé, ée, desœuvré, qui est sans rien faire, tr. «dilabour.» ●672a. Oisif, ive, tr. «dilabour.»

    ●(1862) JKS 315. Ann den a gar beza dilabour hag ehana. ●(1867) MGK vi. he levrik zo-ken a gase gant-han d'he bark, ha pa oa dilabour, hen tenne dioc'h he c'hodel.

    ●(1908) KMAF 26. Sell ! em eus aoun, emoc'h dibrez ha dilabour. ●(1910) MAKE 109. hervez teodou merc'hed dilabour ar vro. ●(1939) RIBA 73. hui e vreino ér soèu ha druoni, dilabour ha disoursi, doh korvadereh disperet er vèuerion.

    (2) (en plt d'un métier) Qui ne donne pas beaucoup de travail.

    ●(1872) ROU 92a. Moins d'ouvrage, tr. «Dilabouroc'h.»

    ●(1926) KANNgwital 286/431. kargou enorus, dilabour ha paët mad.

    (3) (Moment) sans travail, où on ne travaille pas.

    ●(1922) FHAB Gwengolo 268. E zervez a oa bet didrouz, dilabour.

    (4) (agriculture) (Terre) non labourée.

    ●(1924) FHAB Mae 181. An douar dilabour.

    (5) (Outil) qui ne sert pas.

    ●(1891) AGB 8. ar c'hillotin a chomaz dilabour epad eunn nebeut amzer.

    ●(1908) KMAF 27. ar merg a zebr eur benveg houarn dilabour. ●(1903) CDFi août-septembre. N'eo ket evit lavarout e tilezin va c'hegel evit-se. O ! nann, re e plij d'in, ha va gwerzid ivez, da lezel anezo dilabour. (d'après KBSA 63).

    II. Adv. Sans travailler.

    ●(1942) DIHU 372/96. débrein friko, balé ha biùein dilabour.

  • dilabour .2
    dilabour .2

    m. –ioù

    (1) Chômage.

    ●(1931) VALL 121a. Chômage, tr. «dilabour m.»

    (2) Période de chômage.

    ●(1967) BAHE 53/68. 'Doug ar bloavezhioù 1905-1909 en deus renet an dilabourioù bras.

  • dilabourad
    dilabourad

    m. –idi Chômeur.

    ●(1936) IVGA 112. niver an dilabouridi da sikour.

  • dilabouradeg
    dilabouradeg

    f. –où Grève.

    ●(1920) KZVr 365 - 29/02/20. An dilabouradeg war an henchou-houarn n'he deus ket gallet padout. Re vras droukrans a denne warno ar chiminoded o tilabourat. ●(1931) VALL 344b. Grève d'ouvriers, tr. «dilabouradeg f.» ●Grève générale, tr. «dilabouradeg-veur.»

  • dilabourat
    dilabourat

    v. intr. Faire la grève.

    ●(1920) KZVr 365 - 29/02/20. An dilabouradeg war an henchou-houarn n'he deus ket gallet padout. Re vras droukrans a denne warno ar chiminoded o tilabourat. ●(1931) VALL 344b. faire la grève, tr. «dilabourat.»

  • dilabourer
    dilabourer

    m. –ion Gréviste.

    ●(1931) VALL 344b. Gréviste, tr. «dilabourer.»

  • dilabourus
    dilabourus

    adj. Qui ne demande pas beaucoup de travail.

    ●(1931) VALL 754a. qui ne demande pas de travail, tr. «dilabourus.» ●(1933) ALBR 35. kalz a labourerien a ra o foen evelse (...) o veza m'eo dilabourusoc'h. ●(1957) ADBr lxiv 4/454. (An Ospital-Kammfroud) Dilabouruz : adj. – Formé de labouruz + di (préf. priv.) : qui n'exige pas beaucoup d'efforts ni de travail – comp. dilabourusoh : dilabourusoh eo an eil labour evid egile.

  • dilaezh .1
    dilaezh .1

    adj.

    (1) Qui ne donne pas de lait.

    ●(1732) GReg 558b. Femme qui n'a pas de lait, tr. «Grecg dilæz.»

    ●(1909) KTLR 141. Pa lavaran eo laer, drouk, dileaz [ar vioc'h], den n'hen deuz affer anezhi. ●(1928) BREI 56/2d. renta, e berr amzer, dileaz ar zaout. ●(1958) BRUD 5/44. diou vuoh (...) dond a rejont da veza dilêz. ●(1962) EGRH I 59. dilaezh a., tr. « sans lait. »

    (2) Mont da zilaezh : tarir.

    ●(1957) BRUD 2/51. ne yeas ket da zilêz ha ne gurzas ket e zivronn. ●(1965) LLMM 109/87. pa vo aet hor buoc'h da zilaezh. ●90. he buoc'hed a vez aet da zilaezh.

  • dilaezh .2
    dilaezh .2

    m. Ablactation.

    ●(1990) TTRK 97. met neuze e pade pelloc'h c'hoazh ar pennad dilaezh.

  • dilaezhañ / dilaezhiñ
    dilaezhañ / dilaezhiñ

    v.

    I. V. intr. (en plt des bêtes laitières) Tarir.

    ●(1866) BOM 108. Mar teu d'ar vioc'h dileazan. ●(1869) FHB 207/404b. kas va zaoud er meaz, rag dileza a reont a-grenn en ho c'hraou. ●(1878) SVE 46 §291. Mar teu d'ar vioc'h dileazan, / Kenavo mignon, ha skan, tr. «La vache vient-elle à perdre son lait, / Vite, voilà l'ami décampé.»

    ●(1957) ADBr lxiv 4/455. (An Ospital-Kammfroud) Dilêza Perdre son lait, en parlant d'une vache, d'une jument... : gwall vuan eo deut ar vuoh da zilêza : ne hell ket ken rei da zena d'he leue. ●(1962) EGRH I 59. dilaezhañ v., tr. « perdre son lait. »

    II. V. tr. d.

    (1) Délaiter, élaiter (le beurre).

    ●(1732) GReg 91b. Elaitter le beurre, en ôter bien le lait, tr. «Dilæza an amann.»

    ●(1890) MOA 139a. Battre le beurre (élaiter), tr. «dileza amann.»

    ●(1932) BRTG 82. dileahein en amonen. ●(1934) BRUS 55. Délaiter, tr. «dileahein.» ●(1941) ARVR 12/4a. dilaeza, sec'ha, gwaska an amann. ●(1957) ADBr lxiv 4/455. (An Ospital-Kammfroud) Dilêza Enlever le lait, en parlant du beurre fraîchement baratté : pa vez boutah (broutah) an amzer, ne deuer ket a-benn da zilêza an amann. ●(1962) EGRH I 59. dilaezhañ v., tr. « enlever le lait (du beurre). »

    (2) Faire tarir le lait (d'une femme, d'une femelle).

    ●(1691) CF 32. dilaiza eur vioc'h, pé é diamanni, tr. «faire passer le lait d'une vache, ou l'empêcher de donner du beurre.» ●(1732) GReg 559a. Faire perdre le lait à une nouvelle accouchée, tr. «Dilæza ur c'hrecg a so nevez-guïlyoudet. pr. dilæzet.»

    ●(1876) TDE.BF 132b. Dileza, v. n., tr. «Faire passer le lait à une femelle.»

    ●(1962) EGRH I 59. dilaezhañ v., tr. « faire passer le lait. » ●(1982) PBLS 381. (Sant-Servez-Kallag) pemp bis zilaeza ar saout, tr. «l'œnanthe fait tarir les vaches.»

  • dilaezhet
    dilaezhet

    adj. (en plt d'une bête laitière) Tari.

    ●(1691) CF 32. ar saout dilaizet, tr. «les vaches qui n'ont plus de lait.»

    ●(1955) BLBR 84/15. oc'h en em gaout er gêr, diwezat, gant saout dilaezet, lod a bake ar wialenn !

  • dilaezhiñ
    dilaezhiñ

    voir dilaezhañ

  • dilagad
    dilagad

    adj. Qui n'a pas d'yeux.

    ●(1936) IVGA 274. Eun delwenn reut, dilagad ha dic'henou.

  • dilagadennañ
    dilagadennañ

    v. tr. d.

    (1) (horticulture) Couper les bourgeons à fleurs des arbres.

    ●(1962) TDBP II 301. Dilagadenna, tr. «couper les bourgeons.» ●Ar beufigou a-wechou a zilagadenn ar bleuñ er gwez, tr. «les bouvreuils coupent quelquefois les bourgeons à fleurs dans les arbres.»

    (2) spécial. (zootechnie) Retirer la boucle à la vulve d'une jument.

    ●(1931) VALL 184b. Déboucler, tr. «dilagadenna.»

    (3) Démailler.

    ●(1931) VALL 196a. Démailler une chaîne, etc., tr. «dilagadenna.»

  • dilakez
    dilakez

    m. Ex-laquais.

    ●(1904) DBFV 45a. di-lakes, tr. «ex-laquais (l'A.).» ●(1927) GERI.Ern 99. dilakez, tr. «ex-laquais.»

  • dilamm .1
    dilamm .1

    adj. Bezañ lamm-dilamm : rebondir plusieurs fois.

    ●(1931) VALL 627a. Rebondir à plusieurs reprises, tr. «beza lamm-dilamm.»

  • dilamm .2
    dilamm .2

    m.

    (1) Réfraction.

    ●(1872) ROU 99b. Réfraction, tr. «Dilam.»

    (2) Réflexion.

    ●(1876) TDE.BF 131b. Dilamm, s. m., tr. «réflexion.»

    ●(1931) VALL 634b. Réflexion, tr. «dilamm m.»

    (3) Rejaillissement.

    ●(1876) TDE.BF 131b. Dilamm, s. m., tr. «Rejaillissement, rebondissement.»

    ●(1931) VALL 638b. Rejaillissement, tr. «dilamm m.»

  • dilamm .3
    dilamm .3

    voir dilammat

  • dilammadenn
    dilammadenn

    f. –où Sortie (d'une troupe d'assiégés).

    ●(1975) LLMM 170/210. Herri Spinefort a reas un dilammadenn a-enep ar sezizerien.

  • dilammat / dilammet / dilammout / dilamm
    dilammat / dilammet / dilammout / dilamm

    v.

    I. V. intr.

    (1) Rebondir.

    ●(1499) Ca 62b. Dilamet. g. resaillir.

    ●(1659) SCger 102b. rejaillir, tr. «dilamet.» ●142b. dilamet, tr. «reiaillir.»

    ●(1876) TDE.BF 131b. Dilammet, v. n., tr. «rebondir.»

    (2) Bondir, jaillir.

    ●(1659) SCger 15b. bondir, tr. «dilamet.»

    ●(1867) MGK 46. Pa zilamm eur c'hi-red. ●(1876) TDE.BF 131b. Dilammet, v. n., tr. «jaillir.»

    ●(1909) KTLR 4. pa zilammaz eur C'houanen. ●(1913) FHAB Meurzh 83. setu an daou zouav o tilamm da zailla war ar gouezidi.

    (3) Fuir, s'échapper.

    ●(1847) FVR 30. Evit klask gwelloc'h kuz e tilamman raktal. ●49. hep dale e kavaz tu da zilammout ac'hano.

    ●(1942) DRAN 128. hag Erwan, gant ar c’haporal, ar bidoniou en e gerc’henn, a zilamm war du eno.

    (4) Dilammat war : sauter sur, s'abattre sur.

    ●(1862) JKS.lam 118. ann drouk-rans avad, ann dizunvaniez hag ar brezel ne d-int dilammet war ann douar nemet dre ann direiz ha dre ar pec'hed. ●301. e-kreiz ar poaniou a zilammo war-n-hoc'h. ●(1867) MGK 106. Ann drouk-ze war-n-hoc'h-hu a zilammo eunn deiz. ●(1870) MBR 338. Ho kear Is, roue, ne bado ket pell amzer mui, rak me am euz tennet ar wezenn zero vraz a ioa o viret oc'h ar mor da zilammet war-n-ezhi.

    ●(1934) PONT 15. epad ar reusiou fall a zilammo war ar vro. ●(1955) STBJ 38. ha, pa zilammas a-nevez an tri ganfart warnañ, ne voe tamm daletoc'h evit o strinka er mêz.

    (5) Dilammat e : faire irruption en.

    ●(1870) MBR 18. ar Zaozon fall a ioa dilammet e Breiz. ●(1894) BUZmornik 105. Al luc'hed a zilamme enn ti.

    (6) Dilammat e-touez : faire irruption parmi.

    ●(1915) HBPR 204. Ar brasa dizurchou, avad, oa dilammet etouez an dud.

    (7) Dilammat eus, er-maez, eus : sauter de.

    ●(1889) ISV 260. Spontet e tilam eus he vele.

    ●(1910) MAKE 62. Deut e oa ar poent evit pôtred Konforz da zilammat er-maez eus o gweleou. (8) Dilammat da ub. : se jeter sur qqn.

    ●(1909) BROU 225. (Eusa) Dilammet a reas d'in, tr. «il se jeta sur moi.»

    II. Loc. verb. Lammat ha dilammat : sauter sans arrêt, dans tous les sens.

    ●(1977) PBDZ 785. (Douarnenez) sellit anezhañ o lammat hag o tilammat, tr. «regarder le sauter sans arrêt.»

    III. V. pron. réfl. En em zilammat a nec'hamant : se tirer d'embarras.

    ●(18--) AID 250. evit en eur dilam a nehamant, tr. «pour me tirer d'embarras.»

  • dilammet
    dilammet

    voir dilammat

  • dilammout
    dilammout

    voir dilammat

  • dilampreg
    dilampreg

    m. Fainéant, paresseux.

    ●(1647) Am.ms 625. Sus sus dilambrecq ça hep abecguy, / Frez pronnoncy à na fazy quet., tr. « Sus ! sus ! indolent, çà, sans chercher de faux-fuyants, / Clairement prononce-les et ne te trompe pas. »

    ●(1934) FHAB Mezheven 257. Ar c'hanfard, an dilamprek a zo anezan !

  • dilamprek
    dilamprek

    adj. Fainéant, paresseux.

    ●(1866) SEV 182. perak oc'h-hu ken digaloun ha ken dilambrek evit gounid madou ann env ? ●(1870) MBR 296. korf digaloun ha dilamprek, tr. «corps sans cœur et sans énergie.» ●(1876) TDE.BF 131b. Dilambrek, adj., tr. «Indolent, mou.»

    ●(1927) GERI.Ern 107. dilamprek adj., tr. «Mou, indolent.»

  • dilañchenn
    dilañchenn

    adj. Qui n'a pas de anche.

    ●(1903) Les poèmes de Taldir 62. eur biniou (…) dilanchen.

  • dilann-
    dilann-

    voir dic'hlann-

  • dilañs .1
    dilañs .1

    adj. Désavantageux.

    ●(1920) KZVr 368 - 21/03/20. lans en deus da gregi en eur vereuri, tr. «il a de l'avance ou des avances pour prendre ferme.» Le contraire dilans : dilans eo kregi en mereri gant gle (dle).

  • dilañs .2
    dilañs .2

    m.

    (1) Kaout an dilañs : avoir le désavantage.

    ●(1931) VALL 206b. avoir le désavantage (être handicapé dans une lutte, compétition, etc.), tr. «kaout an dilañs.»

    (2) Retard.

    ●(1967) BAHE 51/31. Hep mar ebet, ez eus dilañs bremañ gant ar Vrezhonegerion.

  • dilañs .3
    dilañs .3

    voir dilañsiñ

  • dilañsañ .1
    dilañsañ .1

    v. intr. Perdre son avantage.

    ●(1920) KZVr 368 - 21/03/20. lansa, tr. «avoir de l'avantage.» ●le contraire dilansa.

  • dilañsañ .2
    dilañsañ .2

    v. intr. Jaillir.

    ●(1909) BROU 225. (Eusa) Ken na zilanse ar goad, tr. «tellement que le sang jaillissait.»

  • dilañsiñ / dilañs
    dilañsiñ / dilañs

    v. tr. d. Émonder (un arbre).

    ●(1904) DBFV 55a. dilans, dilansein, v. a., tr. «émonder (un arbre, un arbuste).»

  • dilañsus
    dilañsus

    adj. Désavantageux.

    ●(1931) VALL 206b. Désavantageux, tr. «dilañsus.»

  • dilaosk .1
    dilaosk .1

    adj.

    (1) (en plt de qqc.)

    ●(1931) VALL 306b. Fixe, tr. «dilaosk.»

    (2) (en plt de qqn) Chom dilaosk : rester sans agir.

    ●(1854) PSA II 149. petra e hramb-ni eid en dra-zé ? Nitra aquêrh. Ni e zou carguet a lachoni, aveit gobér œvreu mad ; ni e chom dilausq-caër aveit treu avel-cé.

  • dilaosk .2
    dilaosk .2

    m. Relâchement.

    ●(1838) OVD 305. Hac a pe santehet ur séhour pé un délausque considerable benac én hou calon.

  • dilaosk-
    dilaosk-

    voir dileuskel

  • dilaosket
    dilaosket

    adj. Délaissé, abandonné.

    ●(1861) JEI 29. béieu dilausquet er ré varhue-hond. ●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 174. ou bredér dilausquet.

  • dilaouañ
    dilaouañ

    voir dilaouiñ

  • dilaouat
    dilaouat

    voir dilaouiñ

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...