Devri

Recherche 'm...' : 3749 mots trouvés

Page 5 : de maen-turkez (201) à magan-magin (250) :
  • maen-turkez
    maen-turkez

    m. (minéralogie) Turquoise.

    ●(1633) Nom 254b-255a. Iaspis aerizusa, eranus siue eranos : turquoise : mæn turques á vez è turquia.

  • maen-yalp
    maen-yalp

    m. (minéralogie) Jaspe.

    ●(1876) TDE.BF 445b. Mean-ialp, s. m., tr. «Jaspe, pierre précieuse.»

  • maenadurezh
    maenadurezh

    f. Pierres de taille. cf. benadurezh.

    ●(1911) FHAB Gouere 170. ar mogeriou ne zeuz enno nemed mein menadurez hag a zo ledan kenan.

  • maendresadur
    maendresadur

    m. –ioù Lithographie.

    ●(1931) VALL 429a. Lithographie, tr. «maendresadur m.»

  • maendresadurezh
    maendresadurezh

    f. –ioù Lithographie.

    ●(1931) VALL 429a. Lithographie, tr. «maendresadurez f.»

  • maendresañ
    maendresañ

    v. tr. d. Lithographier.

    ●(1931) VALL 429a. Lithographier, tr. «maendresa.»

  • maendreser
    maendreser

    m. –ion Lithographe.

    ●(1931) VALL 429a. Lithographe, tr. «maendreser.»

  • maenek
    maenek

    adj. Pierreux.

    ●(1499) Ca 134b. g. plain de pierres. b. menec.

    ●(1732) GReg 855b. En Pologne, en Hongrie, & en Catalogne il y a des montagnes de sel, tr. «Bez' ez eus menezyou c'hoalennecq ê Pologn, ên Hongry, hac ê Cataloign, ec'hiz ma ez eus menezyou mænecq er vro-mâ.»

  • maenekaat
    maenekaat

    v. Pétrifier.

    ●(1931) VALL 553b. Pétrifier, tr. «maenekaat.»

  • maenekadur
    maenekadur

    m.

    (1) Pétrification.

    ●(1931) VALL 553b. Pétrification, tr. «maenekadur m.»

    (2) Chose pétrifiée.

    ●(1931) VALL 553b. maenekadur, tr. «chose pétrifiée.»

  • maenerezh
    maenerezh

    m. cf. benerezh

    (1) Pierres de taille.

    ●(17--) CT Acte II 1225. porziou meneres, tr. «portes de pierres de taille.»

    ●(18--) EER 35. Groet ec'h eo gant minerez kaër.

    ●(1903) BTAH 70. Eur bez koant en meanerez, tr. «une tombe en granit.» ●(1920) FHAB Genver 215. eun ôter vras menerez. ●(1925) SATR 17. regennadou minerez Karnak. ●(1927) LZBt Genver 32. Ar statu, kizellet en minerez glaz.

    (2) Maen-maenerezh : pierre de taille.

    ●(1895) GMB 50. mein minéres, pierres de taille, à Pontrieux, de benerez.

    ●(1902) TMJG 345. o laboured ar gerrek d'ober mein minerez.

  • maenstal
    maenstal

    m. Partie en saillie d'une maison.

    ●(1633) Nom 142a. Podium : accoudoir, perron, saillie ou proiect de la maison : mæn stal, mencq an ty.

  • maer
    maer

    m. –ed, -ioù Maire.

    ●(1732) GReg 591b. Maire, Officier de police, tr. «Mear. p. meared. mær. p. mæred.»

    ●(1847) MDM 329. penaos oud lakeat da vear ? ●(1878) EKG II 18. me eo mear Guitevede. ●64. Ha n'oc'h ket bet ive dilennet da vear e parrez Guinevez ? ●65. ar garg a vear.

    ●(1907) PERS 95. An Aotrou mear. ●(1915) HBPR 77. Ar mear, ive, ha kalz deuz ar gonsaillerien. ●(1921) PGAZ 84. mear e Guinevez. ●(1931) VALL 440b. Maire, tr. «maer, mêr, mear. p. ed, iou.»

  • maerded
    maerded

    f. Charge de maire.

    ●(1931) VALL 440b. charge de maire, tr. «maerded f.»

  • maerdi
    maerdi

    m. –où Mairie.

    ●(1914) DFBP 203a. mairie, tr. «Maerdi.» ●(1931) VALL 440b. Mairie, tr. «maerdi m. pl. ou.»

  • maerelezh
    maerelezh

    f. Charge de maire.

    ●(1931) VALL 440b. charge de maire, tr. «maerelez f.»

  • maerl
    maerl

    m. (phycologie)

    (1) Maërl.

    ●(1499) Ca 136. Merll. g. merlle de mer. l. hec. alga / ge.

    ●(1732) GReg 346b. Engrais de rivages, menu sable de mer, mêlé de coquillages, tr. «Mærl. marl.» ●604b. Marne, engrais, tr. «marl. mærl.»

    ●(1857) CBF 104. Merl, m., tr. «Matières calcaires de la mer.»

    ●(1906) BOBL 07 avril 81/3b. mond da gerc'het merl var oad ar Minou. ●(1932) KWLB 17. An traez, ar merl a zo mat dre ar raz ez eus enno.

    (2) Algues Phymatolithon calcareum (anc. Lithothamnium calcareum) composantes du maërl.

    ●(1968) NOGO 222. Lithothamnium clacareum (lire : calcareum). merl : Molène, Tremazan, Porzall, Korrejou en Plouguerneau, Porz-Gwenn en Plouescat, Mogueriec en Sibiril, Carantec, Locquénolé. ●me:rel : Landeda.

    (3) Ober maerl : ramasser du maërl.

    ●(1925) BILZ 162. ar bagou a oa aet d'an ôd, darn da linenna, da gevella, da zragi, darn all da vejina, pe da ober maerl.

  • maeron
    maeron

    f. –ed, –ezed (famille) Marraine.

    ●(1499) Ca 133b. Mazron. g. marraine.

    ●(1659) SCger 76b. Maraine, tr. «maeron, maëronnés, p. eset.» ●157b. maëron p. maëronneset, tr. «maraine.» ●(1790) MG 282. joyus vér perpet ag ur pærén hac ur værén.

    ●(1869) FHB 255/365b. Maëron hor zoudard.

  • maeronez
    maeronez

    f. –ed (famille)

    (1) Marraine.

    ●(1659) SCger 76b. Maraine, tr. «maeron, maëronnés, p. eset.» ●(1732) GReg 605a. Marreine, tr. «Maërounès. p. maërounesed.»

    ●(1803) MQG 5. Hep na dour, n'hac holen, paëron, na maëronez.

    ●(1921) PGAZ 78. he baeroun hag he vœrounez.

    (2) (religion) Sainte patronne.

    ●(1855) GBI I 510. Radegonda, ma maerones, / Bezet 'wit-on avokades ! tr. «Radegonde, ma marraine, / Soyez ma protectrice !»

  • maesa
    maesa

    v. tr. d.

    I.

    (1) Garder, surveiller (les animaux dans les champs).

    ●(1870) GBI II 528. Nemet ur c'had, sparlet ez oa, / Un aer-wiber euz hi mesa.

    ●(1907) AVKA 206. da vaesa ar moc'h.

    ►absol.

    ●(1876) SBI II 148. Cassit ho pôtred da vessan, tr. «Envoyer vos garçons paître (les vaches).»

    ●(1908) PIGO II 156. pa oa eno o vêsa. ●(1969) BAHE 60/39. Maesa n'eo ket ur vicher start.

    (2) Maesa an dro : faire paître les animaux sur le bord des chemins.

    ●(1976) BAHE 91/23. Mesa an dro evit ar re na ouzont ket, ez eo kas al loened da beuriñ war gwrimennoù hag a-hed kleuzioù ar parkadoù-ed.

    II. par ext.

    (1) Maesa an ti, ar gêr : rester de garde à la maison.

    ●(1908) PIGO II 171. ar garg da vêsa an ti. ●(1909) TOJA 19. me ve tapet dalc'hmad da vesa'r ger.

    (2) Surveiller.

    ●(1908) PIGO II 120. da vêsa ar jendarmed (...) da vêsa an toull. ●(1924) BILZbubr 42/976. Diwall, Bilzig, a lavare d'ean Izabel, diwall, va fôtr, messet eo hon zi ! ●(1924) BILZbubr 47/1122. Holl emaint o vesa o c'hrennarded. ●(1935) BREI 415/2c. war digare mêsa segal bet dornet en deiou arôk. ●(1968) LOLE 53. prizoniad en eur hamp, meset gand fachisted Mussolini.

    (3) Maesa an dro =

    ●(1976) BAHE 91/23a. Evel m'emañ ar c'hiz e bro-Dreger, evit espern ar foenn o kreskiñ er pradoù, a oa aet Juliana da vesa an dro.

  • maesaat
    maesaat

    v. tr. Garder (les animaux).

    I.

    ●(1659) SCger 159b. messaat, tr. «garder les bestes.»

    ●(1869) FHB 232/177b. da vessaat hag an denved hag an oanet.

    ●(1911) BUAZperrot 492. e leac'h chom da vêsât al loened-ze.

    II. Kas ub. da vaesa : envoyer qqun paître.

    ●(1977) LIMO 15 janvier. eid kas de vaésad er ré ne gomprenant ket. ●Kas de vaésad, tr. «envoyer paître.»

  • maesaer
    maesaer

    m. –ion Gardeur, pâtre, pasteur, berger.

    ●(1659) SCger 14a. berger, tr. «messaer.» ●159b. messaer, tr. «berger.» ●(1732) GReg 450a. Gardeur, qui garde des troupeaux, tr. «Mæçzaër. p. mæçzaëryen.»

    ●(1866) FHB 80/220a. Messaerien denved int hag ho micher eo sevel tropellou.

    ●(1900) KEBR 10. Ar mesaer, tr. « Le berger » ●Ar vesaerien, tr. « Les bergers ». ●(1907) AVKA 290. Me a skoo ar maesaër hag oll ar vanden denved a vo ezaouet. ●(1907) PERS 217. evel ar vessaërien epad ar goanv.

  • maesaerez
    maesaerez

    f. –ed Gardeuse, bergère.

    ●(1732) GReg 450a. Gardeuse, celle qui garde des troupeaux, tr. «Mæçzaërès. p. mæçzaëresed.» ●(17--) ST 268. messaërez loëned, tr. «gardeuse de troupeaux.»

    ●(1852) MML 17. eur vesaeres deved. ●(1869) KTB.ms 14 p 37. ur vesaeres-denved a zo èt-kuit.

    ●(1900) KEBR 10. Eur vesaerez, tr. « Une bergère » ●Ar mesaerezed, tr. « Les bergères ».

  • maesaergan
    maesaergan

    m. Pastorale.

    ●(1954) VAZA 24. Skrivet am boa da geñver Nedeleg ur mesaergan hanter-vrezhonek hanter-c'hallek.

  • maez .1
    maez .1

    adv. Dehors.

    ●(1575) M 3235. Abarz ha mæs, tr. «Dedans et dehors.»

    ●(1659) SCger 159b. mes, tr. «dehors.»

  • maez .2
    maez .2

    m. & prép. –ioù, –eier

    I. M.

    A.

    (1) Extérieur, dehors.

    ●(1878) EKG II 83. pa deuaz unan anezho euz ar meaz en ti. ●(18--) SAQ I 410. arabat kozeal na c'hoarzin : ar meaz 'zo great evit-se.

    (2) En tu d'ar maez : à l'extérieur.

    ●(1910) MAKE 37. e bao a-drenv, en tu d'ar maez, a zo eun tammig «boul».

    (3) Bezañ da vaez gant ub. : épier qqn.

    ●(1879) ERNsup 162. hennes zo da væs ganimp, gañd hon c'hoario, il est à nous épier, Trév[érec] ; St-M[ayeux].

    (4) Mont war vaez : aller à la selle.

    ●(1732) GReg 201b. Constipé, ée, tr. «ne all qet mônet var væs.»

    ●(1932) ALMA 92. Te n'out ket bet var veaz tri miz so, me zo sur.

    (5) War/Àr ar maez : à la campagne.

    ●(14--) N 249. Orzca breman deomp buhan voar an maes, tr. «Or çà, maintenant allons vite à la campagne.» ●(1633) Nom 190a. Æstina : lieux champestres où il fait frais : læchyou voar an mæs ma vez fresq, yen. ●233b. Rus : lieu aux champs : an ploüe, vn læch voar an mæs.

    ●(1659) SCger 159b. voar an mes, tr. «au champs.» ●(1710) IN I 45. hac e kear vezo peautramant var ar meas ? ●(1732) GReg 132a. A la campagne, tr. «Var ar maeas. var mæs.»

    ●(1876) TDE.BF 446a. Choum a ra war ar meaz, tr. «il habite la campagne.»

    ●(1907) PERS 33. Ganet oa var ar meaz. ●(1911) SKRS ii 72. ober eun droiad var ar meaz. ●(1942) DHKN 77. Ar er méz é tegoéh liés d’en diméenneu bout torret.

    ► Paotr war ar maez : campagnard.

    ●(1968) PENM 107. Le paysan qui vit dans le bruit de la mer, ramasse les algues, rend de courtoises visites dans les ports à son obligé d'hier, n'entend pas être confondu avec son congénère de Plomeur, de Saint-Jean [Trolimon] ou de Plonéour, qu'il s'appelle "paotr varmaez" (le campagnard) tandis que celui des environs de Quimper est "paotr an douarou" (celui de l'intérieur).

    (6) Diwar ar maez : de la campagne.

    ●(1633) Nom 33b. Mus agrestis, nitedula, vel nitella : souris des champs : logoden diuoar an mæs, logoden mors.

    ●(1659) SCger 21b. gens des champs, tr. «tut dioar ar més.» ●(1763) SE 87. Eur belec eus a Vrest, ac hunan d'or ar meas, tr. «Un prêtre de Brest et un de la campagne.» ●88. er belec dor ar meas, tr. «Un prêtre de la campagne.»

    ●(1878) EKG II 147. an dud paour divar ar meaz.

    ●(1902) PIGO I 120. en eun ti diwar ar maez. ●(1904) SKRS I 208. eun den divar ar meaz. ●(1906) KPSA 7. an dud diwar ar meaz. ●(1907) PERS 19. evel an dud divar ar meaz. ●314. ho daou edont divar ar meaz. ●(1910) MAKE 1. eur c'houeriad diwar ar meaz.

    B. (agriculture)

    (1) Pièce de terre close comprenant plusieurs terrains bornés ; grand champ ; pâturage.

    ●(1499) Ca 129b. Maes. g. champ. ●(1633) Nom 233b. Ager : champ : vn mesou, mesyou. ●234a. Ager noualis, nouale, veruactum, requietus ager : iacherre, terre qu'on laisse reposer en friche : vn mesou pehiny á leser da labourat, vn mesou coundoun ha coz. ●238b. Cardo : chemin trauersant les champs, de midy vers la minuict : an hent á tremen an maezyou diouz an cræs-dez bette'n anter-nos.

    ●(1732) GReg 132a. Vaste campagne, tr. «mæzéyer bras.» ●149a. Grand champ, étenduë de terre close, où il y a plusieurs portions marquées par des pierres bornales, tr. «Mæs. p. mæsyou, mæseyer.» ●703b. Paturage, ou pacage, pâture, ou pâtis, tr. «Mæs. p. mæsyou.» ●Il y a ici un bon pâturage, tr. «peury mad a so a so er mæs mâ.» ●(17--) TE 52. é hoèmb ol ér mæzeu é hindram æd.

    ●(1919) FHAB Gwengolo 78. Ar sparfel o plava azioc'h ar mecheier.

    ►[au plur. après un art. ind.] Ur maezioù.

    ●(1633) Nom 233b. Ager : champ : vn mesou, mesyou. ●234a. Ager noualis, nouale, veruactum, requietus ager : iacherre, terre qu’on laisse reposer en friche : vn mesou pehiny á leser da labourat, vn mesou coundoun ha coz.

    ●(1710) IN I 57. emaouc’h en ur mesyou bras.

    ●(1866) SEV 149. eur mesiou braz leun a vokedou.

    (2) Étendue de parcelles ouvertes.

    ●(1960) EVBF I 331. L'ancien mot, maes, mes, qui désignait un champ, ne semble avoir subsisté que dans les expressions war-mez, à la campagne, er-mez, dehors... ; mais son collectif mejad (env. de Pont-Croix) et son pl. mejou (env. de Pont-1'Abbé) désignent une étendue de parcelles ouvertes (ces deux mots peuvent être employés par les mêmes personnes, avec un sens légèrement différent : mejad, un groupe de parcelles, mejou, mechou, des campagnes découvertes — Ploz[évet]).

    (3) Kas da vaez : mener paître.

    ●(1869) FHB 211/16a. o vond da gas ar c'hezek da vêz. ●(1879) ERNsup 162. Moñd da væs gañd al loenet, aller garder les troupeaux, Trév[érec] ; St-M[ayeux].

    ●(1906) BOBL 20 janvier 70/2a. setu ar paotr saout da vont da gas e zaout da veaz. ●(1908) PIGO ii 31. ne ouie nemet kas ar zaoud da vez. ●40. an de ma kavis Fransoizig da vez gant he bioc'h. ●(1910) YPAG 4. Pez sonj da gas ar vioc'h-ze da vêz ! ●(1929) DIHU 212/221. Kas er seud de véz. (Au paturage).

    C. (marine)

    (1) Large.

    ●(1905) RNDL 66. aùél er méz e huéh, tr. «le vent du large souffle.»

    (2) Er-maez : au large.

    ●(1909) FHAB Mae 136. Mez e vit mont var ar c'herrek a zo muioc'h er meaz, larkoc'h er mor, eo ret kaout bag.

    II. Loc. adv.

    (1) War-vaez : dehors.

    ●(1908) PIGO II 160. Deus war veaz ; mougan ri aze.

    (2) Diwar ar maez : de la campagne.

    ●(1774) AC v. an amiegueset divar ar meas, tr. «des Sages-Femmes des Campagnes.»

    (3) Na mui na maez : ni plus ni moins.

    ●(1710) IN I 58. na mui na meas Doue (…) a zesir (…) e choassac'h ar Barados. ●(1727) HB 591. Mar gu'erru nicun eus ar Gouelyou-mâ da Sul, e vezo grêt na mui na meas Ofiç ar Gouel. ●(1732) GReg 732b. Ni plus, ni moins, tr. «na muy, na mæs.»

    ●(1854) MMM 174. question eo martese evintân eus eur mallos eternel, er gout a ra ive, na-mui-na-mæs, e peur-achu ê grim. ●(1859) MMN 22-23. Na mui na méas, savet oun bet evel eur c'hristen. ●(1868) FHB 153/388a. Na mui na meaz, Laouik, mar d'eo ar chigoden eun dour a vuez evit ar re a c'halvit Gallaoued, evit hor Bretoned ez eo eun dour a varo. ●(1869) SAG 268. evel-ze eo plijet da Zoue hor c'hroui er bed-man ; a na mui-na-mœz en doare-all. ●(1870) MBR 204. Na mui na meaz, ne dalvez ket d'ezhan hirvoudi na klemm.

    (4) Mont er-maez a : quitter l'état de.

    ●(1936) BREI 455/3d. An negus, koulskoude, ne fell ket d'ezan mont er-mêz a roue nag a vestr. ●(1969) BAHE 62/46. Met da be oad ez aer 'maez a vugel ? Evidon-me, va bugaleaj a oa echu an deiz ma oan kaset d'ar skol.

    (5) Bezañ taolet er-maez a : être déchargé de.

    ●(1904) BOBL 03 décembre 11/3c. Ar Rouz, taolet er meaz a vaer hevlene.

    III. Prép. De.

    ●(17--) Cc 2050. priuet mes ar goellet. ●2144. cheff mes on lesen.

    ►[form. conju.]

    S1 maezon

    ●(1982) PBLS 584. (Sant-Servez-Kallag) 'maeson, tr. «(hors) de moi.»

    S2 maezout

    ●(1982) PBLS 585. (Sant-Servez-Kallag) 'maesout, tr. «(hors) de toi.»

    S3m maesañ

    ●(1982) PBLS 585. (Sant-Servez-Kallag) teu komz ebed 'maesañ, tr. «il ne vient pas un mot (hors) de lui, il n'ouvre pas la bouche, ne veut pas ouvrir la bouche.»

    S3f maesi

    ●(1982) PBLS 585. (Sant-Servez-Kallag) 'maesi, 'maesehi.

    P1 maezomp

    ●(1982) PBLS 585. (Sant-Servez-Kallag) 'maesomp.

    P2 maezoc'h

    ●(1982) PBLS 585. (Sant-Servez-Kallag) 'maesoc'h.

    P3 maeze

    ●(1982) PBLS 585. (Sant-Servez-Kallag) 'maese.

    IV. Roeñviñ d'ar maez, roeñviñ er-maez : voir roeñviñ.

  • maez-ar-stourm
    maez-ar-stourm

    m. Champ de bataille.

    ●(1867) MGK 68. Mez-an-stourm. (Ce mot composé aujourd'hui nom propre de famille), signifie champ de bataille. Je ne l'ai jamais vu ni dans aucun écrit breton ni dans aucun dictionnaire.

    ●(1905) BOBL 24 juin 40/1f. Interet a oa en eur bez, var maez-ar-stourm, e benn troet var zu an Enebour. ●(1911) BUAZperrot 611. e kreiz meaz-ar-stourm.

  • maez-bro
    maez-bro

    s. & adv.

    I. S. Pays étranger(s).

    ●(1896) HIS 31. Moïs (…) e ias de véz-bro.

    ●(1905) LZBg Du 257. Er visionerion eit méz-bro.

    II. Adv. A-vaez-bro : de l'étranger.

    (1) Loc. adv. De l'extérieur, de l'étranger.

    ●(1849) LLB 814-815. Lausket en dudchentil de hadein ou hoedeu / A hué deit a vez bro.

    ●(1910) ISBR 13. tuchentil deit a véz-vro. ●(1931) GUBI 200. tud arriù a véz-bro.

    (2) Épith. Étranger, extérieur au pays.

    ●(17--) TE 201. hum aliein guet mèrhèt a væz-bro. ●244. En aliance e ras er Juivèt-hont guet mèrhèt a væz-bro.

    ●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 67. er Vissionerion a vès-bro. ●110. er missioneu a Vès-bro. ●(1855) BDE 468. en treu préciussan a vés-bro. ●(1861) BSJ 38. aveit monnèt én un doar a væz-bro. ●(1866) LZBt Ebrel 115. ar boblo a vez-bro. ●(1896) HIS 51-52. èl ma tenné d'er gouhoni, èañ e amoèdas get merhied a véz-bro.

    ●(1907) VBFV.bf 52b. tud a véz bro, tr. «étrangers.» ●(1929) MKRN 23. an dud a vez-bro, tr. «les étrangers.» ●(1942) DHKN 25. er Misioneu a véz-vro.

  • maez-kêr
    maez-kêr

    m. Faubourg.

    ●(1876) TDE.BF 446a. Meaz-kear, s. m., tr. «Faubourg de ville. Il ne s'emploie que dans la forme suivante : E meaz-kear, dans le faubourg.»

    ●(1927) LZBt Meurzh 75. hanvet da berson en eur barrouz neve c'hret e mezkear Lyon.

  • maezad
    maezad

    s. -où Petit champ allongé.

    ●(1985) OUIS 175. petits champs allongés, tr. « mezadou ».

  • maezaer
    maezaer

    m. –ion Campagnard.

    ●(1939) RIBA 20. aveit lakat er mézeuour de labourat.

  • maezhur
    maezhur

    voir mezhur

  • maezhurat
    maezhurat

    voir mezhur .2

  • maeziad .1
    maeziad .1

    m. –ed Campagnard.

    ●(1934) BRUS 269. Un campagnard, tr. «ur méziad –ed.» ●278. Un campagnard, tr. «ur méziad –ed.» ●(1939) RIBA 22. ur haeh méziad.

  • maeziad .2
    maeziad .2

    m. –où Contenu d'un grand champ.

    ●(1732) GReg 728a. Une belle plaine de bled, tr. «ur mésyad caër a ed. p. mésyadou caër a ed.»

  • maeziadoù
    maeziadoù

    plur. Grands champs.

    ●(1732) GReg 149a. Grand champ, étenduë de terre close, où il y a plusieurs portions marquées par des pierres bornales, tr. «mæsyadou.»

  • maezioù
    maezioù

    voir maez .2

  • maezouad
    maezouad

    m. –où (agriculture) Contenu d'un grand champ formé de parcelles.

    ●(1849) GBI i 54. Kenta ma lakiz ma louzou, da c’houd ha hi oa mad, / Oa ’n ur mezoad segall hen doa hadet ma zad, tr. « La première fois que j’employai mon sortilége, pour l’éprouver, / Ce fut un champ de seigle ensemencé par mon père ».

  • maezouer
    maezouer

    m. –ion Homme de la campagne.

    ●(1934) MAAZ 171. Ur mézeuour e oè oeit, un dé, de strepein lann-groah.

  • mag .1
    mag .1

    adj. Nourri.

    ●(1921) PGAZ 46. Krouadur re vag ha dalc'het en diegi. ●(1959) BRUD 7/26. re fin eo ha re vag !

  • mag .2
    mag .2

    voir ma .3

  • mag-e-doull
    mag-e-doull

    m. Goinfre.

    ●(1982) HYZH 147/61. (Treboull) mag-e-doull : goinfre, égoïste pour la nourriture.

  • mag-e-gorf
    mag-e-gorf

    m. Qui ne pense qu'à manger.

    ●(1868) KMM 224. un den mag-e-gorf, danvez braz deza, enored, saluded dre ma z-aa.

  • magadell
    magadell

    f. –ed

    (1) Nourrisson.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. nourrisson, tr. «magadel, magaden.»

    ●(1904) DBFV 2b. magadel, tr. «nourrisson.» ●(1927) GERI.Ern 10. magadell V[annetais], tr. «nourrisson.»

    (2) Vaurien.

    ●(1732) GReg 949b. Vaurien, tr. «Van[netois] magadell. p. magadelléü.»

    (3) Fainéant.

    ●(1904) DBFV 2b-3a. magadel, tr. «être insouciant.» ●(1907) VBFV.fb 41b. fainéant, tr. «magadel, f.» ●(1927) GERI.Ern 10. magadell V[annetais], tr. «être insouciant.»

  • magadenn
    magadenn

    f. –où

    (1) Nourrisson.

    ●(1633) Nom 13a. Alumnus : nourrisson : an magaden.

    ●(1659) SCger 84a. nourrisson, tr. «magaden.» ●158a. magaden, tr. «nourisson.» ●(c.1718) CHal.ms iii. nourrisson, tr. «magadel, magaden.» ●(1732) GReg 662a. Nourriçon, tr. «Magadenn. p. magadennou.»

    ●(1877) BSA 87. ar vagaden gaer ha burzuduz euz a gorf santes Anna.

    ●(1915) HBPR 206. Ar re a oa o vaga a zouge o magadennou var ho breac'h.

    (2) = (?) Vaurien (?).

    ●(1957) BRUD 2/82. Unan euz ar zonerien a oa eur vagadenn, pesketer deuz e vicher.

  • magadur
    magadur

    m. –ioù

    (1) Nourriture.

    ●(1633) Nom 87a-b. Iuncus odoratus, officinis squinanthum, vulgus pastum ; siue pabulum camelorum nominat : nourriture de chameaux : pasturaig pe magadur dan cauallt (lire : cauallet).

    ●(1659) SCger 84a. nourriture, tr. «magadur.» ●(1727) IN II (avis) iii. ur vagadur spirituel. ●(1727) HB 424. ar vagadur admirabl. ●(1732) GReg 662a. Nourriture, aliment, tr. «Magadur.»

    ●(1849) LLB 46. freh goudask, er vagadur huerwan. ●(1874) POG 92. ar vagadur burzuduz.

    ●(1906) KPSA 48. Red eo 'ta gouzout piou zo oc'h hon hencha. Ma n'e ket ar Spered-Santel eo, kaer hon devezo ne vezo na magadur na blaz en traou a raimp.

    (2) sens fig. =

    ●(c.1802-1825) APS 131. Berman hui e ra demb er magadur bourabl a hou conzeu santel. ●(1876) TIM 388. ur vâgadur spirituel ha divin.

    ●(1912) BUEV 2. ur vagadur arall eit é inean.

    (3) = peadra da vagañ.

    ●(1942) DHKN 55. magadur peder buoh getè.

    (4) local. Bestiaux.

    ●(1744) L'Arm 255a. A Rhuys, Magadurr, veut dire, Bestiaux. Mauvais usage.

  • magadurezh
    magadurezh

    f.

    (1) Nourriture.

    ●(1499) Ca 130a. Magadurez. g. nourrissement. ●(1575) M 2483-2484. o pez magadurez, pez dicufnez, pez poan, / pez quemesq drouc esquem, pez palem dan reman, tr. «Oh ! quelle nourriture, quelle infortune, quelle peine, / Quel mélange échanges funestes, quel écrasement pour ceux-ci.» ●(1633) Nom 51b. Alimentum, alimonia : nourriture : magadurez.

    ●(1659) SCger 84a. nourriture, tr. «magadurez.» ●157b. magadurez, tr. «nourriture.» ●(1732) GReg 662a. Nourriture, aliment, tr. «magadurez. Van[netois] magadureh.»

    ●(1847) FVR 200. traou hag a denn ho magadurez hag ho c'hreskadurez euz a zruzoni ann douar.

    ●(1911) SKRS II 177. n'hellomp ken nebeut chom goal bell heb rei d'ar c'horf ar vagadurez a c'houlen. ●(1932) BSTR 10. ar vagadurez vad hag ear ar meaziou.

    (2) sens fig. Éducation.

    ●(1659) SCger 48a. education, tr. «magadurez.»

    ●(1907) FHAB Ebrel 50. Ne dal ket ar fred poania da vaga spered breizad ar yaouankiz ma laosker anezan heb magadurez.

  • magadurus
    magadurus

    adj. Nourrisant, nutritif.

    ●(1907) FHAB Du 262. an ear a en em daol var ar sev evit hen aoza ha peur-rei d'ezhan he natur magadurus. ●(1910) BOBL 05 août 293/2d. ar mel zo iac'hus ha magadurus.

  • magadus
    magadus

    adj. Nourrissant.

    ●(1895) FOV 236. léah dru ha magadus, tr. «un lait exquis et nourrissant.»

    ●(1903) LZBg Gwengolo 237. En treu magadus e zou bet dégaset amen ag en Europ.

  • magañ / magiñ
    magañ / magiñ

    v.

    I. V. tr. d.

    A.

    (1) Élever.

    ●(1970) GSBG 14. (Groe) magiñ, tr. «nourrir, élever (des enfants, des animaux.»

    (2) Nourrir.

    ●(1575) M 222. bezaff re goac maguet, tr. «être trop délicatement nourris.» ●(1576) Cath p. 19. gant ma saluer iesus-christ dre e aelez ez ouff bezet maguet, tr. «mon sauveur Jésus-Christ m'a nourri par ses anges.» ●(1612) Cnf 41b. Nep à macq en è ty chacc. ●(1633) Nom 34b. Porcus colluuiaris : porceau nourry de laueure des escuëlles, ou d'amas d'ordures ; ouch maguet gant guelyen, ha gant faillançcou.

    ●(1659) SCger 84a. nourrir, tr. «maga.» ●157b. maga pe mezur, p. maguet, tr. «nourir.» ●(c.1680) NG 1809. Namait seih blé ne uo maguet. ●(1790) PEdenneu 209. maguein chass.

    ●(1821) SST 148. A obliget u er vugalé de vaguein (…) hou zut ? ●(1889) ISV 411. Ne zemezin ket evit n'am bo na greg na bugale da vaga.

    ●(1909) KTLR 107. maga hor bugale.

    (3) Hanter vagañ =

    ●(1874) FHB 474/29b. he gorf ne anter vage ket soken couls lavaret.

    (4) absol. Allaiter.

    ●(1904) ARPA 266. Maleur d'ar merc'hed a zougo ha d'ar re a vago en deveziou-ze ! ●(1907) AVKA 256. Maleur d'ar groage a vo o vaga pe war gaout bugel ! ●(1915) HBPR 206. Ar re a oa o vaga a zouge o magadennou var ho breac'h.

    (5) absol. Être nourrissant.

    ●(c.1718) M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms iii. nourrissant, voila qui est bien nourrissant, tr. «chetu ur boet endés cals a substanç, chetu a vagu' er hat.»

    (6) par ext. s’occuper de qqun devenu trop vieux ou atteint d’incapacité.

    ●(1790) MG 160. mem bugalé em magou a pe vein coh.

    ●(1915) HBPR 139. Egile all, ezom d'ezhan, var he venou, da vaga he dad.

    B. Cultiver (des arbres fruitiers).

    ●(1936) BREI 457/3a. En hon bro, e c'hallfe beza maget kalz muioc'h a frouez evit na ve.

    C. sens fig.

    (1) =

    ●(1922) FHAB Mezheven 188. e c'hellomp maga, lemma ha pinvidikat ar sperejou. ●(1923) FHAB Meurzh 117. peadra da vaga o spered.

    (2) = kaout.

    ●(1928) SAKO 25. Eur c'horf ken dismeg ha hennez, ha dleout a ra magan kement-se a ezommou ?

    (3) Magañ karantez, kasoni, kounnar... : ressentir, nourrir, couver de la haine, de la colère...

    ●(1907) PERS 255. Maga­­ a rea en he c'halon eur gasoni bero a eneb ar veleyen. ●(1911) BUAZperrot 426. Ar plac'h fall (…) a vagas kasoni ouz ar zant. ●(1926) FHAB Mezheven 235. Ar gounnar a vagent a greskas kement... ●(1939) MGGD 51. da vaga kasoni. ●(1948) KROB 9/2. Ar paour ne vag, re alies, nemet kasoni ha youl-dispac'h enep ar pinvidig.

    (4) Magañ soñjoù : réfléchir.

    ●(1936) IVGA 53. Hag en ur vont-dont (...) e vagas an Ao. Kerdraoñ e soñjou betek taol an Añjelus.

    (5) =

    ●(1926) FHAB Genver 34. Lannuon, eur gêr goz evel Gwengamp (...) hag a vag, marteze, ar gwellan brezoneg a gomzer en eskopti.

    (6) =

    ●(1855) BDE 778. hemb maguein-clem.

    II. V. pron. réfl.

    (1) En em vagañ : se nourrir, s'alimenter.

    ●(18--) SAQ II 44. n'eo ket e tidalvezi, – e chomm dilabour, – en em vagin, e vagin va greg ha bugale.

    ●(1900) MSJO 71. ma ne gav pe a dra d'en em vaga. ●(1906) KPSA 85. an oll draou krouet o deuz izoum d'en em vaga evit choum beo. ●(1907) BSPD I 39. N'hum n'éhansé ket get petra en devehé hum vaget hag hum husket.

    (2) En em vagañ eus, gant : se nourrir de.

    ●(1869) SAG 82. e leac'h enem vaga, edoare ar guenan, euz a fleuraziou. ●(1874) FHB 513/341b. oc'h en em vaga gant pesked crogennog a gave var an aod.

    ►Paradigme

    prétérit

    S3 magjod

    ●(1575) M 943. Penaux en boetesot, nac en macqsot noter, tr. « Comment tu le nourris et le sustentas, notoirement. »

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...