Recherche 'b...' : 5779 mots trouvés
Page 62 : de bodennin-bodennan-1 (3051) à boest-mouezhian (3100) :- bodenniñ / bodennañ .1bodenniñ / bodennañ .1
v. intr.
(1) Pousser en branches, former un buisson.
●(1916) KZVr 185 - 17/09/16. Bodenni, verbe neutre, tr. «pousser en branche, Tréguier (Biler).» ●(1927) GERI.Ern 55-56. bodenni v. n., tr. «pousser en branches.» ●(1931) VALL 86b. se former en buisson, tr. «bodenni.»
(2) sens fig. (en plt de familles) Se ramifier.
●(1866) FHB 91/306a. Mes sulvui e voasket var-n-ezo, sulvui e vodennent hag e kreskent.
- bodenniñ / bodennañ .2bodenniñ / bodennañ .2
v. tr. d.
(1) Donner asile (à qqn).
●(1962) TDBP II 54. Da betra o-devoa bodennet anezi da chom da gousked eno ? tr. «pourquoi lui avaient-ils donné asile pour qu'elle reste coucher chez eux ?»
(2) Attirer en foule.
●(1916) KZVr 185 - 17/09/16. Bodenni, verbe actif, tr. «faire se grouper en masse.» ●an atrejou-ze nan int mat nemet da vodenni loened fall, tr. «ces débris ne sont propres qu'à attirer en foule les bêtes nuisibles (Bourdelès).» ●(1927) GERI.Ern 55-56. bodenni v. a., tr. «attirer en foule.»
(3) Rassembler.
●(1868) FHB 173/131b. goude beza bodennet an denved en eul leac'h a gostez.
●(1907) KANngalon Genver 305-306. e fell deomp bodenna Goazed Breiz-Izel en dro da Galoun Hor Zalver.
III. V. pron. réfl. En em vodenniñ : se grouper.
●(1907) KANngalon C'hwevrer 333. Ra zeui (…) oll kristenien Franz d'en em vodenna en dro d'ho iliz parrez. ●(1909) LZBt Du 29. Ha neuze en em vodennont e kichen ar c'harr. ●(1918) LZBl Du 436. Eno an Eskimoed en em vodenne.
- bodennusbodennus
adj. =
●(1876) TDE.BF 441a. reier Plougastel (...) ho c'horf du ha bodennuz a stage va daoulagad.
- boder
- bodet
- bodezourbodezour
m. Coffin.
●(1984) HYZH 154-155/41. ur maen lemmañ an dra-se oa lakaet 'barzh ur bodezour, un tamm korn toull ha peus dour neuze e-barzh ar founs 'vit lemmañ.
- bodigbodig
m.
I.
(1) Petite touffe.
●(1927) GERI.Ern 56. bodig, tr. «petite touffe.»
(2) Arbuste.
●(1927) GERI.Ern 56. bodig, tr. «arbuste.»
II. Bodig-glas.
(1) (jeu) C'hoari bodig-glas.
●(1916) KRVT 186/2d. Bodig glas, rameau vert, jeu où les enfants se mettent en cercle en se tenant par la main. L'un d'eux fait le tour en tenant un rameau vert qu'il laisse tomber derrière un des joueurs. Celui-ci doit saisir le rameau au plus vite et poursuivre le premier; sinon ce premier joueur, en repassant, reprend le rameau pour en frapper celui derrière lequel il se trouve, jusqu'à ce qu'il ait fait le tour complet du cercle. Celui qui tient le rameau dit : « Bodig glas, deus en-dro, etc. »
(2) Ar bodig glas a ra e dro : la badine fait son jeu (la punition vient tôt ou tard).
●(18--) MIL.ms (d’après MELU XI 404). Ar bodik glaz a ra he dro, tr. E. Ernault MELU XI 404 «(La petite touffe verte fait son tour). Mil. ms. explique que cette «phrase énigmatique», «au sens de châtiment, punition venant toujours tôt ou tard, atteindre et frapper le coupable», rappelle... par cette idée et sa tournure Doue hag ar maro a ra ho zro (Dieu et la mort font leur tour), «idée de destin et de fatalité à laquelle les Bretons croient généralement, idée cependant alliée chez eux à celle de la Providence».
- BodilizBodiliz
n. de l. Bodilis.
I. Bodiliz.
●(18--) OLLI 1141. Malheur spountuz Bodiliz. ●(1878) EKG II 103. Dont a dle tud a Blouneour-Menez, a Gommana, a Blouziri, euz an Dre-Nevez, euz ar Merzer, a Vimilliau, a Lambaol, a Viniventer, a Vodiliz, hag euz a veur a leac'h-all. ●105. Ha n'euz ket breman anezho e Plouvorn, e Guikourvest, e Guikar, e Bodiliz, ha zoken marteze e Landivicho ? ●(1890) MOA 19a. Bodiliz.
●(1915) KRVT 123/1a-b. unan eus hon lennerien vad, Jozef Miossec, a Vodiliz, a zo kouezet war an dachen a enor. ●(1930) TLK III iii. e vamm, Jann an Hir, a oa ginidik eus a Vodilis.
II.
(1) Nom de famille.
●(1970) NFBT 13 N° 87. Bodilis.
(2) Dictons.
●(1913) DGES 19. E Bodfao / Ma barbao; / E Bodilis / Ma trouzilis., Kerd. A. Le Grand 824, c. 2.
●(2006) OMCL 133-134. E Bodiliz / 'Ma an tour e kreiz an iliz / An iliz e kreiz ar vered / Ma na gredez ket / Peus nemed mond da veled, tr. « A Bodilis / Le clocher est au milieu de l'église / L'église au milieu du cimetière / Si tu ne crois pas, tu n'as qu'à aller voir ».
(3) [Toponymie locale]
●(1934) OALD 48/109. Edon d’ar mare-ze o chom er Bugn, e Bodiliz.
- bodiñ
- bodinell
- bodlec'h
- bodoc'hbodoc'h
m. & interj.
I. M.
(1) Saleté.
●(1973) SKVT II 74. Lor eo e vizied, mes n'eo ket gant bodoc'h al liv.
(2) Travail mal fait.
●(1938) GWAL 110-111/63. pell e oa e bal diouz bodoc'h barzed e «c'horsedd-digor».
II. Interj. Saleté !
●(1936) IVGA 63. – Bodoc'h !» emezañ etre e zent. «Ne ran tra vat hizio.»
- bodoc'hañ
- bodoc'her
- bodoc'het
- bodre / baodrezbodre / baodrez
m. –où
I. (habillement)
(1) Baudrier.
●(1499) Ca 18b. Baudre. g. baudrier.
(2) Guêtre.
●(1927) GERI.Ern 56. bodre, tr. «guêtre.»
II. (phycologie)
(1) Laminaria digitata.
●(1909) BROU 204. (Eusa) Bàodre, tr. «Sorte d'algue marine, très grasse… En deux syllabes (Baudrier de Neptune).» ●(1914) KZVr 69 - 28/06/14. Baodre, tr. «baudrier de Neptune, algue très grasse, Ouessant, D. Malgorn.» ●(1915) KZVr 113 - 02/05/15. Mots de la région de Lannion : bôdre, [goémon] comme une fraise de veau. ●(1916) KZVr 187 - 01/10/16. Bodre, tr. «goémon en longs rubans.»
(2) Saccorhiza polyschides.
●(1968) NOGO 217. Saccorhiza polyschides. baodrez, «baudrier» : Molène et baodre, id. : Ouessant.
(3) Sac'h-bodre : bulbe de l'algue Saccorhiza polyschides.
●(1968) NOGO 217. Saccorhiza polyschides. si:er bu:dri, «sacs de baudriers», le bulbe : Île de Batz.
(4) Bodre-friz : baudrier de Neptune Saccharina latissima anc. Laminaria saccharina.
●(1968) NOGO 220. Laminaria saccharina. bodrez fri:z, «baudrier frisé» : Saint-Pabu.
►
●(1962) EGRH I 16. bodre m., Laminaria saccharina.
- bodreennbodreenn
f. bodreoù
(1) Guêtre.
●(1633) Nom 118a. Ocrea : houseau, botte : godreou (lire : bodreou), triqueheusou, heus.
●(1659) SCger 64b. guestres, tr. «baudreou.»
●(1857) CBF 24. evel ma'z ounn Kernevod, bodreou ouc'h penn, tr. «comme je suis Cornouaillais, des guêtres en plus.» ●(1870) FHB 308/372a. peziou bodreou ler blevek.
●(1903) BTAH 147. Ar c'houriz hag ar boudriou. ●(1915) HBPR 230. Var ho c'hof gar, oa bodreou lian. ●(1916) KZVr 187 - 01/10/16. Bodreen, féminin, tr. «une guêtre, Trélévern.» ●(1924) FHAB C'hwevrer 62. bodreou kolo stardet mat en-dro d'e zivesker. ●(1927) GERI.Ern 56. bodreenn f, tr. «(une) guêtre.»
►[au plur. après un art. ind.] Ur bodreoù : une paire de guêtres.
●(1647) Am 720. Eur Bodreou ac eur botou pren.
●(1955) STBJ 27. hag eur bodreou a gloze o daou gof-gar.
(2) Bottine.
●(1732) GReg 105b. Bottine, petite botte de cuir delié, tr. «Bodrè. p. bodrèou.» ●Une paire de bottines, tr. «Ur re vodrèou.»
- bodreerbodreer
m. –ion Baudroyeur.
●(1633) Nom 312a. Coriarius, coriarius subactarius : baudroyeur, couroyeur : cozreller, bodreer.
- bodriel / bodrierbodriel / bodrier
m. Baudrier.
●(1633) Nom 119a. Baltheus : baudrier, ceinture d'espée : bodrier, gouris clezef.
●(1727) IN II (avis) vi. ar sicour-se peini a serviche din da vodrier evit para ar birou. ●(1727) HB 19. Bodrier ar silvidiguez. ●540. ur bodrier calet. ●(1732) GReg 85b. Baudrier, pour tenir l'épée, tr. «Bodrér. p. bodrerou. bodryel. p. bodryelou.»
- bodrierbodrier
voir bodriel
- Bodsorc'helBodsorc'hel
n. de l. Botsorhel.
(1) Bodsorc’hel.
●(1865) FHB 48/383b. An Aotrou Fave, vikel e Botsorhel. ●(1883) MIL 250. Tremen a rea e kenver eur ger hanvet Guerlavrec, ha treuzi a reas ive an hent so hirio etre Plouigneau ha Bothsorel. ●(1890) MOA 19b. Botsorc’hel.
●(1913) FHAB Kerzu 356. Var lein eur greac'hen all a ra an dro d'an Douron, en tu deou deoc'h, e kavit tour Botsorc'hel. ●(1930) FHAB Ebrel/136. eun den eus a Vontroulez, ginidik eus a Votsorhel. ●(1931) FHAB Genver 32. E Botsorhel, Lanneanou, / E vez freskad war an taoliou.
(2) Dicton.
●(2000) TPBR 210. Merc'hed Bodsorc'hel / Vez atav o c'houl porc'hell. ●(2004) TROMK 217a. Merc'hed Bodsorc'hel, / 'Vez atav o c'houl 'r porc'hell. Daniel Giraudon.
- Bodveur / BonneurBodveur / Bonneur
n. de l. Botmeur.
(1) Bodmeur.
●(1865) FHB 9/68a. Meneziou Are, e costez Brasparts, Loqueffret ha Botmeur o deus eun henvelidiguez benag oc’h ar vro-se. ●(1890) MOA 19b. Botmeur.
●(1905) ALMA 65. Botmeur. ●(1922) GLPI 25. Ra vevo Botmeur / Hep gloaz, hep gwalleur ! ●(1931) FHAB Genver 32. Eus Huelgoat, Berrien, Botmeur, / Hini Plouye hag e gure / O resevo ha noz ha de. ●(1935) OALD 52/129. Eus ar Fouilhez da Vrenniliz ez eus keit ha ma ’z eus diouz Botmeur da Sant-Riwall, da lavaret eo eul leo vale. ●(1943) CHDI 49. A-us de Vodmeur ha d'hé guern tioél.
(2) Bonneur.
●(1919) MVRO 15/1d. kaset gant va mamm da ziouall an denved daved eun nizez d’ezi e Bonneur. ●(1955) STBJ 10. En hanter-noz d’ar yeuniou e kaver Bonneur.
- boeboe
voir bae
- BoedBoed
n. de l. Boëd (île dans le golfe du Morbihan).
●(1985-1986) ADEM 110. Lâr anwoù an inisi e breton. / Dreneg : Dreneg vihan ha Dreneg Vras, Logodeg, an Irus, Boed ha Boedig.
- BoedigBoedig
n. de l. Boëdic (île dans le golfe du Morbihan).
●(1985-1986) ADEM 110. Lâr anwoù an inisi e breton. / Dreneg : Dreneg vihan ha Dreneg Vras, Logodeg, an Irus, Boed ha Boedig. (...) Bez oa ur chapel e Boedig iwe.
- boem .1boem .1
f.
I. F.
(1) Ur voem eo (+ v.) : c'est un enchantement de.
●(1974) YABA 25.05. Ur voém e oè gwelet merhed ha paotred get ou fanérieu. ●(1981) LIMO 25 décembre. Ur voém e oè o cheleu.
(2) Ur voem : un enchantement.
●(1927) GERI.Ern 56. boem V[annetais] f., tr. «Chose merveilleuse.» ●(1982) LIMO 30 juillet. Ur voém eid en daoulagad.
II. Loc. adv.
(1) [après un adj.] Très.
●(1932) GUTO 13. ul len hir ha ledan ur voem. ●45. Hag er vangoér e oè kaer ha braù ur voem.
(2) Loc. exclam. Ur voem ! : étonnamment.
●(1932) GUTO 8. ur mañné bras ur boem ! ●10. bout e oè deu baian, bras ur voém ! ●(1974) YABA 30.03. Stumet ind eué get er bara segal, ur voém ! ●(1982) LIMO 13 août. Tud e oè deit eué a vostad, ur voém !
- boem .2boem .2
m. (agriculture)
(1) Bande de terre soulevée par le soc de la charrue.
●(1904) DBFV 25b. boem, bom, m. pl. –mmeu, tr. «terre levée par la charrue.» ●(1907) VBFV.bf 7a. boem, m. pl. meu, tr. «bande de terre détachée par le soc.» ●(1934) BRUS 279. La bande de terre détachée par le soc, tr. « er boem –meu, m..»
(2) Kontell-voem : coutre.
●(1849) LLB 101. Ur soh, ur goutel voem ag er ré luemetan.
●(1904) DBFV 25b. koutel voem, tr. «coutre de charrue.» ●(1934) BRUS 273. Le coutre, tr. «er goutel-voem, f.» ●(1976) LIMO 07 août. bohaleu, pigelleu, penneu-mar, strépeu, soheu, koutelleu-voem, é hortoz boud luemmet.
- boem-douarboem-douar
m. Hep boem-douar ebet : qui n'a pas un pouce de terrain.
●(1955) STBJ 201. devezourien hep boemm-douar ebet, o chom e solierou pe e pennou-tier zec'h hag a veze grêt kamprourien outo.
- boemenn
- boemer .1
- boemer .2
- boemerezh
- boemetboemet
adj. Admiratif.
●(1907) BOBL 09 février 124/2f. e dier koz koz a lakee ar bourmenerien da chom boëmet diragê. ●(1925) SFKH 10. souéhet, boémet ken e oé digor kaér é vég geton. ●(1944) EURW I 116. ma lakaet hoc'h eus boemet. ●166. chom boemet dirak Menez-Kragou. ●(1970) BHAF 280. Hag ar vugale da zigeri daoulagad boemet.
- boemiñboemiñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Charmer, enchanter, ensorceler.
●(1699) Har 18. boêmi, tr. «enchanter.» ●(c.1718) CHal.ms i. Enchanter, tr. «charmein, chalmein bohemein Ing.» ●(1732) GReg 153b. Charmer, enchanter, tr. «boëmi. pr. boëmet.»
●(1904) DBFV 26a. bohemein, boémein, v. a., tr. «enchanter (Ch. ms.).» ●(1905) BOBL 25 novembre 62/3b. An neubeud foueroujen o deuz laket en o fenn ober trouz er c'hontre evid esa boëma an dud. ●(1927) GERI.Ern 56. boemi, tr. «charmer, ensorceler, séduire.»
(2) Émerveiller.
●(1927) GERI.Ern 56. V[annetais] boemein, tr. «émerveiller.» ●(1932) BRTG 173. de voemein Latira get danevel doéréieu pautred vras en Toulchaj.
(3) Bezañ boemet gant : s'émerveiller de.
●(1935) BREI 419/1b. an dud yaouank-se (...) a deuas d'an iliz, da heul ar misioner, boemet gant nerz ar c'han.
II. V. intr.
(1) =
●(1934) MAAZ 127. Tad er plah e voem é kleuet ramblereh Iann.
(2) Sommeiller.
●(1958) BLBR 114/13. E Skaer boemmi a dalv hoaz evid moredi : «Ne gousk ket an hini klañv, nemed boemmi a bennadou.»
- boemus
- boerennboerenn
f. (argot d'Elliant) Boisson alcoolisée.
●(1984) BRLI I 138. boeren zo gâta darre, tr. «ils sont encore soûls.»
- boerennegboerenneg
m. (argot d'Elliant) Ivrogne.
●(1984) BRLI I 138. boerenneg, tr. «qui aime la boisson» (mot d'un emploi général aujourd'hui, mais uniquement «lankouta» il y a cinquante ans).
- Boes
- boesell-boesell-
voir poezell-
- boesonboeson
m. –ioù
(1) Boisson alcoolisée.
●(1916) KANNlandunvez 64/464. hag a ra implij fall euz ar guenneien-ze evit prena lipouzerez, bouesoun, dillad kaer. ●(1955) STBJ 210. eur marc'hadour boeson bennak. ●(1967) BAHE 54/28. en em deurel d'ar boeson, d'ar boeson gaoc'h, d'an hini ruz, nann da win mat ar vro, met d'ar gwashañ meskaj marc'had-mat. ●(1983) PABE 63. (Berrien) boeson, tr. «boisson alcoolisé.»
(2) Boeson dous : liqueur.
●(1955) STBJ 206. evit ober «cassis» pe boeson dous.
(3) Boeson kreñv : alcool.
●(1955) STBJ 203. marc'hadour gwin ha boesoniou kreñv.
(4) Boeson gaoc'h : mauvaise boisson.
●(1967) BAHE 54/28. en em deurel d'ar boeson, d'ar boeson gaoc'h, d'an hini ruz, nann da win mat ar vro, met d'ar gwashañ meskaj marc'hat-mat. ●(1976) BAHE 91/10b. Mont a reas ar paour-kaezh plac'h war ar boeson-gaoc'h, ha n'eo ket ober sin, me lar deoc'h…
(5) Kaout ur gwall voeson : avoir le vin mauvais.
●(1927) TSPY 36. Hag ouspenn, evit doare, ec'h eus eur gwall voësoun.
(6) Kaout ur boesoñ mat : avoir le vin bon.
●(1974) SKVT III 55. Chichant e oa, ha mav. Ur boeson vat en doa ar mañsoner. ●79. ha da reoù oa, ne roe ket ur boeson mat.
(7) Bezañ poazh gant ar boeson : être cuit par la boisson, être alcoolique.
●(1995) PTEZ 26. (Plougastell) Poh (poaz) gand ar boeson, tr. «(alcoolique invétéré, cuit par la boisson).»
(8) Bezañ boeson gant ub. : être pris de boisson.
●(1920) LZBt Meurzh 19. dreist oll pa vije boëson gantan.
- boesoner / boesonierboesoner / boesonier
m. –ion Ivrogne, soûlard, picoleur.
●(1910) MAKE 101. eur gwaz fur ha tamm ebet dispignour na boesounier. ●(1942) LANB 56. eur boesonier, eun den lavar-ha-dislavar ha sammet a zle. ●(1953) BLBR 60/12. N'eo ket eur ouenn a voesonierien a savetaio ar Frañs. ●(1995) BRYV I 177. (Milizag) e oa maread a voesonerien.
- boesoniañ / boesoniñ
- boesonierboesonier
voir boesoner
- boesoniñboesoniñ
voir boesoniañ
- boestboest
f. –où
I.
(1) Boîte.
●(1499) Ca 23b. Boest. g. boette. ●b. boest ann oleau en ylis. ●b. boest an bara can. ●Boest an guentus. g. ventouse a ventouser qui est fait de voirre. ●(1633) Nom 168b. Capsella, capsulla, cistella : layette, boëtte : vn bouestul, cassedic. ●175b. Myrothecium, alabastrum : boitte ou verre, ou vaisseau pour mettre dedans vnguents & senteurs : bouestl, guezrez (lire : guezren) pe vn vessel euit lacquat ongantou. ●175b-176a. Narthecium : la boite aux vnguents : bouestl an ongant. ●176a. Pyxis, pyxidula vel pyxidicula : boitte : bouestl. ●185b. Corytus : carquois à mettre l'arc : vn bouestl da douen an gouarec.
●(1659) SCger 15a. boiste, tr. «bouestl.» ●133a. bouestl, tr. «boeste.» ●(1732) GReg 100a. Boete, ou boite, tr. «Boëstl. p. boëstlou. boëst. p. boëstou. Van[netois] boeist. p. boëisteü.» ●(1744) L'Arm 32b. Boëte, tr. «Bouiste.. eu : Boéstle.. eu. f.»
●(1877) BSA 92. eur vouest coat. ●(1879) GDI 23. Ean ou heijas én ur vouistr. ●(1895) GMB 73. pet[it] Trég[uier] goest, f. pl. goecho.
●(1904) DBFV 28a. bouist, boést, boeist, bouistr, f. pl. eu, tr. «boîte, étui.» ●(1919) BUBR 6/163. Ar Strat, o fuketal, en deus kavet eur guziadenn boestchou. ●(1925) SFKH 19. ur vouistig koed. ●(1974) THBI 166. en e vleust steredennet aour.
(2) Étui.
●(1732) GReg 587b. Etui de lunettes, tr. «Boëstl lunedou.»
II.
(1) Tremen evel ul lizher er voest : voir lizher.
(2) Start evel sardined-eoul en ur voest : voir sardined.
(3) Start evel kaplaned en ur voest : voir kaplaned.
- boest-kannañ
- boest-kaoutrboest-kaoutr
f. (agriculture) Pièce qui retient le coutre de la charrue.
●(1916) KZVr 187 - 01/10/16. Boest-kaoutr, tr. «la pièce dans laquelle est emmanché le coutre de la charrue. Enquête [agricole].»
- boest-mein
- boest-mirboest-mir
f. Boîte de conserve.
- boest-mouezhiañ