Devri

Recherche 'di...' : 6655 mots trouvés

Page 66 : de dinervennan (3251) à dins-2 (3300) :
  • dinervennañ
    dinervennañ

    v. tr. d. Énerver, dénerver.

    ●(c.1500) Cb. [neruenn] Jtez subneruo / as. g. tranchier nerfz. b. dineruennaff.

  • dinerzh .1
    dinerzh .1

    [brpm dinerz < di- .2 + nerzh]

    Adj.

    (1) Faible, sans forces.

    ●(1659) SCger 36b. debile, tr. «dinerz.» ●50a. enerué, tr. «dinerz.» ●58b. foible, tr. «dinerz.» ●68b. imbécille, tr. «dinerz.» ●(1732) GReg 246a. Debile, tr. «dinerz.» ●423b. Sans force, sans vigueur, tr. «dinerz.» ●562a. Languissant, ante, tr. «dinerz.» ●(1744) L'Arm 91a. Débile, tr. «Goann : dineerh.»

    ●(1862) JKS 197. pegen dinerz ha peger sempl ounn. ●(1878) EKG II 40. re zinerz oan. ●(1889) ISV 100. Jul gouscoude a iea ato dinersoc'h dinersa.

    ●(1904) DBFV 56a. dinerh, adj., tr. «sans force, faible, inefficace.» ●(1920) AMJV 77. koueza a rafent buan dinerz [ar vugale].

    (2) Qui n'a pas la force, le pouvoir.

    ●(1910) MAKE 57. Daoust ha n'eo ket furoc'h d'ar re dinerz ha dister plega d'ar re galloudus ha krenv ?

  • dinerzh .2
    dinerzh .2

    [di- .2 + nerzh]

    M. Manque de force, faiblesse.

    ●(1904) DBFV 56a. dinerh, m. pl. eu, tr. «inefficacité, faiblesse.» ●(1912) MMPM 36. an dud a garfe seveni ho oll deveriou mez a laosk eul loden a gostez dre aoun pe dinerz.

  • dinerzhañ / dinerzhiñ
    dinerzhañ / dinerzhiñ

    [mbr dinerzaff, brpm dinerza, dineerhein < dinerzh + -añ / -iñ]

    V.

    I. V. intr.

    A. (en plt de qqn)

    (1) Perdre ses forces, s'affaiblir, faiblir.

    ●(c.1500) Cb. [spazaff] idem emasculo / as. ou cest eneruer / ou affoiblir. b. dinerzaff / semplat.

    ●(1659) SCger 36b. debiliter, tr. «dinerza.» ●(1744) L'Arm 91a. Débiliter, tr. «Dineerhein.»

    ●(1847) FVR 251. na vije deuet ar gwel ec'hanoun da voukaat he galoun, d'he zinerza. ●(1869) FHB 237/218a. an hini glan a greske atao he foan hag a zinerze bepred.

    ●(1905) IVLD 234-235. ar plac'h paour a deuzaz hag a zinerzaz. ●(1911) BUAZperrot 496. evel ma teu ar c'horf e berr amzer da zinerza ha da vervel. ●(1930) KANNgwital 334/455. siouas, René Cannic a zinerzas buhan.

    (2) sens fig. Faiblir.

    ●(1912) MMPM 54. reizit ho pugale heb dinerza mez ivez heb krizder na kounnar.

    B. (en plt de qqc.)

    (1) (en plt du vent) Faiblir.

    ●(1925) BILZ 173. Da c'houlou-de, an avel a zinerzas eun tammig.

    (2) (en plt du feu, de tirs) Faiblir en intensité.

    ●(1919) BUBR 5/122. pa'z eo digouezet d'an tan dinerza.

    II. V. tr. d.

    (1) Faire perdre ses forces (à qqn).

    ●(1659) SCger 50a. eneruer, tr. «dinerza.»

    ●(1838) OVD 188. ellein e rér perpet er goannat [er horve] a pe garér ; mæs mar en dinerhér rai ne ellér quet er reparein a pe garér. ●(1869) FHB 208/409b. evit dinerza eun den. ●(18--) SAQ I 197. da zinerza he vreac'h.

    ●(1904) DBFV 56a. dinerhein, v. a., tr. «affaiblir, énerver.» ●(1907) FHAB Gouere 131. caout a reas an tu d'ho dinerz. ●(1920) AMJV 59. an dersien velen a deuas (…) da zinerza al leanezed.

    (2) sens fig. Affaiblir.

    ●(1839) BESquil 629-630. Ér memb amzér er Sperèd-Santel e zistréhas en dihoelæt péhani e guhé doh-t-hi er vrastet ag hé fauteu, hag e dinerhas er galettet ag hé halon dré é hræce santel. ●(1884) LZBt Mae 83. Penoz dinerzan zuroc'h labour ar re a glask diskar ar groaz veniget, evit na rei Breuriez ar Fe ?

  • dinerzhded
    dinerzhded

    [brpm dinerzded < dinerzh + -ded]

    F. Faiblesse, manque de forces.

    ●(1732) GReg 246a. Debilité, foiblesse, tr. «dinerzded.»

    ●(1867) BUE 164. hag e krogaz eunn dinerzded hag eur c'hren hep paouez enn he izili. ●(1876) TDE.BF 135b. Dinerzded, s. m., tr. «Faiblesse, affaiblissement.»

    ●(1906) BOBL 20 octobre 109/1b. eur stad a zinerzded. ●(1931) VALL 291a. Faiblesse, tr. «dinerzded f.»

  • dinerzhet
    dinerzhet

    [brpm dinerzet < dinerzh + -et .1]

    Adj. Affaibli, qui a perdu ses forces.

    ●(1651) JK 25. var o diouscoas dinerzet, tr. «sur vos épaules affaiblies.»

    ●(18--) SAQ II 65. He izili a ioa dinerzet.

    ●(1900) MSJO 231. Jospeh oa dinerzet araog an oad. ●(1912) AHBT 54. lakat hun manpreu dinerhet de zichuéh. ●(1912) MMPM 58. ar re dinerzet. ●(1912) BUAZpermoal 254. Galloud da zeski a oa ennan, koulskoude, mes ar galloud-ze a zo dinerzet, o vezan bet lezet re bell hep impli. ●(1939) MGGD 30. eur c'hoziad kabac'h ha dinerzet.

  • dinerzhidigezh
    dinerzhidigezh

    [brpm dinerhidigueah, dinerzidiguez < dinerzh + -edigezh / -idigezh]

    F. Affaiblissement.

    ●(1732) GReg 17b. Affoiblissement, tr. «Van[netois] dinerhidigueah.» ●421b. Foiblesse, debilité, tr. «dinerzidiguez.»

  • dinerzhiñ
    dinerzhiñ

    voir dinerzhañ

  • dinerzhus
    dinerzhus

    [dinerzh + -us .1]

    Adj. Affaiblissant.

    ●(1876) TDE.BF 135b. Dinerzuz, adj., tr. «Ce mot, composé de di, particule privative, et de nerzuz, efficace, parlant d'une remède, d'un régime de malade, ne peut s'appliquer qu'aux choses, au sens de non efficace.»

    ●(1962) EGRH I 61. dinerzhus a., tr. « affaiblissant. »

  • dinés
    dinés

    adj. (?) cf. dinoaz (?).

    (1) Inoffensif.

    ●(1903) EGBV 38. dinés, tr. «inoffensif.» ●39. Ar un daul distér, en dén e gav de zèbrein bouid dinés ha iahus ; er ré pinùik, get taseu argand, e lonk liés ivaj treisus hag anpouizonet.

    ●(1904) DBFV 56a. dinés, adj., tr. «qui ne nuit pas, inoffensif.»

    (2) Innocent.

    ●(1904) DBFV 56a. dinés, adj., tr. «innocent.»

  • dinet
    dinet

    adj. =

    ●(1647) Am 702. Ead he va drouin, chetu me dinet. / Nemeux na baguet, yalch, na bougeden, tr. «Mon havresac s'en est allé, me voici (?) renversé (?). / Je n'ai ni sacoche, ni bourse, ni bougette.»

  • dineudadur
    dineudadur

    m. Défilage.

    ●(1931) VALL 192a. Défilage, tr. «dineudadur m.»

  • dineudañ / dineudiñ
    dineudañ / dineudiñ

    v. tr. d.

    (1) Désenfiler, défiler, ôter ce qui est sur un fil (perles, etc.).

    ●(1904) DBFV 56a. dinedein, v. a., tr. «défiler, désenfiler.»

    (2) Défibrer.

    ●(1931) VALL 192a. Défibrer, tr. «dineuda.»

  • dineudennañ / dineudenniñ
    dineudennañ / dineudenniñ

    v. tr. d.

    (1) Désenfiler, défiler, ôter ce qui est sur un fil (perles, etc.).

    ●(1904) DBFV 56a. dinedennein, v. a., tr. «défiler, désenfiler.» ●(1907) VBFV.fb 27b. défiler, tr. «dinedennein.»

    (2) Désenfiler (une aiguille).

    ●(1931) VALL 207b. Désenfiler, tr. «dineudenna.»

    (3) Effiler (une étoffe).

    ●(1931) VALL 242a. Effiler, tr. «dineudenna.»

    (4) Effiler (les haricots).

    ●(1962) EGRH I 61. dineudenniñ v., tr. « effiler (les haricots). »

  • dineudenniñ
    dineudenniñ

    voir dineudennañ

  • dineuderezh
    dineuderezh

    m. Défilage.

    ●(1931) VALL 192a. Défilage, tr. «dineuderez m.»

  • dineudiñ
    dineudiñ

    voir dineudañ

  • dineuz
    dineuz

    adj.

    (1) Défiguré, difforme.

    ●(1876) TDE.BF 135b. Dineuz, adj., tr. «défiguré, informe.» ●(1890) MOA 205a. Défiguré, tr. «dineuz.» ●218b. Difforme, tr. «Dineuz.»

    (2) Vain.

    ●(1659) SCger 122b. vain, tr. «dineuz.»

  • dineuziñ
    dineuziñ

    v. tr. d. Défigurer, difformer.

    ●(1890) MOA 205a. Défigurer, tr. «dineuzi.»

  • dinez
    dinez

    adj. Détors.

    ●(1732) GReg 280b. Detors, qui n'est pas tors, tr. «dinez.»

    ●(1869) TDE.FB 274a. Détors, tr. «Dinez.»

  • dinezañ / dineziñ
    dinezañ / dineziñ

    v. tr. d. Détordre.

    ●(1732) GReg 280b. Detordre, detortiller, tr. «dineza. pr. dinezet. Van[netois] dineeiñ. ppr. et.»

    ●(1869) TDE.FB 273b. Détordre, tr. «Dineza. p. et Vann. dineein. ●Détordre du fil, tr. «dineza neud.»

    ●(1904) DBFV 56a. dinéein, v. a., tr. «détordre, détortiller.»

  • dineziñ
    dineziñ

    voir dinezañ

  • ding dong
    ding dong

    interj. Onomatopée qui imite le son d'une horloge qui sonne.

    ●(1964) BRUD 18/16. Ding ! Dong ! Eun eur !

  • dinij
    dinij

    Nij-dinij : qui vole çà et là.

    ●(1927) GERI.Ern 416. nij-dinij, tr. «qui vole çà et là, qui va et vient en volant.»

  • dinijal .1
    dinijal .1

    v. intr. Nijal-dinijal : voler çà et là.

    ●(1927) GERI.Ern 416. nijal-dinijal, tr. «voler çà et là.» ●(1950) KROB 31-32/17. endra ma nij-dinije ar melvenned eus an eil bleunienn d'eben.

  • dinijal .2
    dinijal .2

    v. intr. S'envoler.

    ●(c.1500) Cb. [nigal] Jtem inuoluo. as. g. enuoler. b. dinigal.

    ●(1920) FHAB C'hwevrer 241. An holl evned diwardro a zinijas da welet.

  • dinijal .3
    dinijal .3

    voir denijal

  • diniñvañ
    diniñvañ

    v. intr. Se défâcher.

    ●(1931) VALL 190b. se défâcher, tr. «diniñva.»

  • dinite / dinitez
    dinite / dinitez

    f. Dignité.

    ●(1838) OVD 197. a honestis hag a zinité. ●(1872) ROU 81a. Dignité, tr. «Dinitez.» ●(1879) GDI 5. dré en dinité.

  • dinitez
    dinitez

    voir dinite

  • diniver
    diniver

    adj.

    (1) Innombrable, très nombreux.

    ●(1911) BUAZperrot 150. diniver eo ar burzudou en e genver. ●262. eur strollad barbared diniver ha digernez. ●(1931) VALL 391a. Innombrable, très nombreux, tr. «diniver.»

    (2) Ur bobl diniver : une foule innombrable.

    ●(1909) FHAB Even 188. a zirag daou-uguent Eskop hag eur bobl diniver ! ●(1911) BUAZperrot 147. dirak eur bobl diniver.

  • diniveradur
    diniveradur

    m. –ioù Dénombrement.

    ●(1923) SKET I 30. diniveradur rannou ar bed.

  • diniverapl
    diniverapl

    adj. Innombrable, qu'on ne peut dénombrer.

    ●(1839) BSI 269. va negligeançzou diniverapl.

  • diniverus
    diniverus

    adj. Innombrable, qu'on ne peut dénombrer.

    ●(1931) VALL 391a. Innombrable, qu'on ne peut nombrer, tr. «diniverus.»

  • dinoasted
    dinoasted

    f. Bénignité.

    ●(1931) VALL 63b. Bénignité, tr. «dinoasted f.»

  • dinoaz
    dinoaz

    adj.

    I. Attr./Épith.

    (1) Innocent.

    ●(1499) Ca 63a. Dinoas vide in innocent. ●(1650) Nlou 140. Mary dinoas à ganas peur hasaou, / Hon guir Autraou, hep goulaou enaouet, tr. «l'innocente Marie enfanta très respectueusement, / notre vrai seigneur, sans lumière allumée.»

    ●(1866) LZBt Ebrel 103. Goad dinoaz ar gristenien a helle, hen hep-ken, freskaat eunn tammik he c'hounar.

    ●(1911) BUAZperrot 610. an dud dinoaz. ●(1924) FHAB Genver 33. soniou dinoaz. ●(1977) PBDZ 772. (Douarnenez) dinoaz, tr. «inoffensif.»

    (2) Inoffensif.

    ●(1659) SCger 143a. dinoas, tr. «qui ne nuit.» ●(1710) IN I 134. lavaret gueier dinoas. ●(1732) GReg 615a. Mensonge qui ne porte pas de préjudice, tr. «Gaou dinoaz.» ●(1744) L'Arm 255b. Qui ne nuit, tr. «Dïnæss.»

    (3) Pacifique.

    ●(1659) SCger 87a. pacifique, tr. «dinoes.»

    (4) par iron. Sans risque.

    ●(c.1825-1830) AJC 5766. hac e coangom en nos se dinoas evid on dend.

    II. Adv.

    (1) Sans nuire.

    ●(1889) SFA 222. mar kerez toui dign e vevi dinoaz hiviziken.

    (2) Pieusement.

    ●(1650) Nlou 268. Maz deuzont dinoas, dezaff da goassat, tr. «dont ils vinrent pieusement lui faire hommage.»

  • dinoazus
    dinoazus

    adj. Inoffensif.

    ●(1904) BOBL 1er octobre 2/1c. kanaouennou dinoazuz ar varzed iaouank.

  • dinobl
    dinobl

    adj. Qui n'est pas noble, roturier.

    ●(1911) BUAZperrot 366. nobl ha dinobl, paour ha pinvidik.

  • dinoblañs
    dinoblañs

    plur. (Gens) qui ne sont pas nobles, roture.

    ●(1893) IAI 168. Tud all a zoujanz Doue, merc'hed ha gwazed, noblanz ha dinoblanz.

  • dinobliñ
    dinobliñ

    v. tr. d. Désanoblir.

    ●(1732) GReg 258b. Degrader quelqu'un de noblesse, tr. «Dinobla ur re. pr. dinoblet.»

    ●(1869) SAG 78. petra'deu do noplat pe do dinobli.

  • dinoblisañ
    dinoblisañ

    v. tr. d. Désanoblir.

    ●(1732) GReg 258b. Degrader quelqu'un de noblesse, tr. «dinobliçza ur re. pr. dinobliçzet.»

  • dinodadur
    dinodadur

    m. Éclosion.

    ●(1957) BRUD 1/53. dinodadur ar bokedou-lêz.

  • dinodañ
    dinodañ

    voir dinodiñ

  • dinodet
    dinodet

    adj.

    I.

    A.

    (1) (en plt d'animaux ovipares) Éclos.

    ●(1867) FHB 130/205b. al labousik nevez-dinadet (sic).

    ●(1912) MMPM 81. Prenved a ïoa dinodet en he gig. ●(1926) FHAB Me 194. al laboused nevez dinodet.

    (3) (en plt de fleurs) Éclos(e).

    ●(1911) CDFi spetembre. en Léon «éclore» ur fleuren dinodet brao.

    B. par antiph. Détruit.

    ●(1956) LLMM 55/27. dinodet ez eo ar jibier er vro-mañ.

    II. sens fig.

    (1) Naître, voir le jour.

    ●(1951) BLBR 41-42/3. traou nevez dinodet eus ar vi el lec'h ma oant souchet. ●(1958) BLBR 111/4. hag en o empenn o-daou, oa dinodet eur menoz kaer, a gave dezo. ●(1958) BLBR 114/5. Kemend marvailh dinodet er barrez.

    (2) Développé.

    ●(1956) BLBR 92/1. Arabat kondaoni da vad ar zevenaduriou n'int ket c'hoaz dinodet kaer.

    (3) (en plt des membres) =

    ●(1942) FHAB Du/Kerzu 224a. an diwesker dilui, dinodet mat ha lijer.

  • dinodiñ / dinodañ
    dinodiñ / dinodañ

    v.

    I. V. intr.

    (1) (en plt des oiseaux) Éclore.

    ●(1926) FHAB Mae 194. Abenn eun dervez war nugent e tinodo al laboused. ●(1944) VKST C'hwevrer 55. peseurt labous a zinodo eus ar vi-se ! ●(1950) KROB 23-24/11. betek ma tinodas eus ar viou / eun torrad koant a evnedigou. ●(1991) MARV v 17. (Kleder) Hag al laboused-mañ, eur wech dinodet, a red dioustu memestra evel eur yar vihan.

    (2) (en plt des fleurs) Éclore.

    ●(1911) CDFi septembre. dinodi en Léon "éclore".

    (3) (en plt d'une idée) sens fig. Venir.

    ●(1958) BLBR 111/4. en o empenn o-daou, oa dinodet eur menoz kaer. ●(1961) BLBR 128/23. pa zinodas e penn Pêr, eur zoñj iskis.

    II. V. tr. d.

    (1) (en plt d'animaux) par antiph. Détruire, exterminer.

    ●(1956) LLMM 55/26. Te eo, hervez a glevan, a vez o tinodiñ an holl jibier e koadeier Breizh-Izel. ●(1962) BAHE 32/63. Dinodiñ : distrujañ (Bro-Lannuon) : traoù, loened diaes da zinodiñ. ●(1963) BAHE 36/41. dinodañ lern bihan.

    (2) =

    ●(1919) MVRO 11/1c. en despet d'an dud fall a zo o klask dinôda hon rans.

    (3) sens fig. =

    ●(18--) COMbeau. Evit ma c'hellfe va chaloun dinodi gwersiou. (d'après Notes d'étymologie Bretonne 28).

  • dinotenniñ
    dinotenniñ

    v. intr. Radoter.

    ●(1982) PBLS 408. (Sant-Servez-Kallag) dinotenniñ, tr. «radoter.»

  • dinozelañ
    dinozelañ

    v. tr. d. Déboutonner.

    ●(1499) Ca 63b. Dinolezaff (lire : dinozelaff).

    ●(1732) GReg 247b. Deboutonner, tr. «dinozela. pr. dinozelet.»

    ●(1931) VALL 184b. Déboutonner, tr. «dinozela.»

  • dinozelennañ
    dinozelennañ

    v. tr. d. Déboutonner.

    ●(1931) VALL 184b. Déboutonner, tr. «dinozelenna.»

  • diñs .1
    diñs .1

    m. –où

    (1) Dé (à jouer)

    ●(1499) Ca 61a. Dicc. g. diz. ●(1633) Nom 194a. Tesserarius ludus : tout ieu de hazard, ou de dez : pep hoary á hasard, pe á diçcou. ●Tessera : dé, dez : vn diçc.

    ●(1659) SCger 142a. diçcou, tr. «dez.» ●(1732) GReg 244a. Dé, petit cube à joüer, tr. «Diçz. p. diçzou. Van[netois] diñs. p. diñsëu. Treg[or] diñçz. p. diñçzo.»

    ●(1824) BAM 107. manea cartou pe disçou. ●(1834) SIM 13. c'hoarierien dinçou.

    ●(1904) DBFV 56b. dins, m. pl. eu, tr. «dé à jouer.» ●(1906) BOBL 17 février 74/2b. C'hoari an diz e c'houzez ? ●(1911) BUAZperrot 342. ar c'hartou, an disou hag an arc'hant a veze en taol. ●(1931) VALL 174b. Cube, tr. «diñs m. pl. ou.»

    ►[au plur. après un art. ind.] Un dinsoù : un jeu de dés.

    ●(1849) SBI II 298. Eur c'harto pe eun dinso, wit goûd piou a gollo.

    (2) C’hoari an diñsoù : jouer aux dés / jeu de dés.

    ●(1732) GReg 244a. Joüer aux dez, tr. «C’hoari’n diçzou.» ●511a. Jeu de dez, tr. « C'hoary 'n diçzou. » ●544b. Joüer aux dez, tr. « C'hoari 'n diçzou. » ●(17--) BMa 1492-1493. Pon bo choariet ar charto / Neuse nin choario an dinso, tr. «Quand nous aurons joué aux cartes, / Alors nous jouerons aux dés.» ●(17--) ST 354. Da c’hoari ann dinsou, ar c’hartou goloet, tr. «jouer aux dés et aux cartes.»

    ●(1821) GON 163a. Dond a rit-hu da c’hoari ann disou ?, tr. « Venez-vous jouer aux dés ? » ●(1839) BESquil 550. Dihuen e ran doh-t-hai a hoarie en dinceu hac en ol hoarieu chanchus. ●(1857) CBF 125. C’hoari’n disou, tr. «Jeu de dés.»

    ●(1927) GERI.Ern 72. c'hoari disou, tr. « jouer aux dés. »

    (3) Cube.

    ●(1732) GReg 238b. Cube, corps solide regulier, à six faces quarrées & égales, & à six angles, tr. «un diçz. p. diçzou.»

    (4) Flatal an diñsoù : (?) piper les dés (?).

    ●(1783) BV 1304. me lar dach francamant hep flatal an dinsou.

    ●(1832) MOY.ms 149. hep flatal an disso, tr. (GMB 239) «(dire) sans ménagement, avec franchise.»

    (5) Roulañ an diñsoù : jouer aux dés.

    ●(18--) BSG 214. Me danso, me efo hac a roulo dinço, / A garesso merc'hed, hac a vesco carto.

  • diñs .2
    diñs .2

    m. Tintement.

    ●(1905) BOBL 07 octobre 55/3c. bourk ar Fouille a oa dihunet en eun taol gant tins ar c'hleier.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...