Recherche 'di...' : 6655 mots trouvés
Page 70 : de dirampan (3451) à diraz (3500) :- dirampañdirampañ
v. intr. Décamper, détaler.
●(1923) BUBR 26/452. Klevet a reont anezo d'an daoulamm o tirampa.
- dirampetdirampet
adj. Qui a les jambes écartées. cf. rampet
●(1978) BRUDn 17/17. a lavaras eur vaouez koz dirampet war eur gador e-tal ti Tante Fin’. ●20. dirampet = rampet.
- dirañ / diriñdirañ / diriñ
v. tr. d. Aciérer, garnir d'acier.
●(c.1718) CHal.ms i. acerer garnir d'acier, tr. «direin.» ●(1732) GReg 10a. Acerer, garnir d'acier un outil de fer, tr. «dizra. pr. dizret. dira. pr. diret. Van[netois] direin. pr. diret.»
●(1876) TDE.BF 138a. Dira, v. a., tr. «Aciérer.»
●(1904) DBFV 57a. direin, v. a., tr. «acérer, garnir d'acier.» ●(1914) DFBP 6b. aciérer, tr. «Dira.» ●(1931) VALL 7b. Aciérer, tr. «dira.»
- dirandoniñdirandoniñ
v. intr. =
●(1972) HYZH 75/11. Harzhal 'ra pa glev trouz ha dirandoniñ end-eeun pa wel tud pe loened disanvez.
- dirañjdirañj
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Dissipé, turbulent.
●(1839) BESquil 462. é ma hou pugalé dissènt, libertin ha dirange. ●(1841) IDH 62. ur youancquis dirange.
●(1934) BRUS 118. Dissipé, tr. «diranj.» ●174. Turbulant, tr. «diranj.» ●(1942) DHKN 17. Er ouréz péchanj e hrè dehi bout diranj elsé.
(2) (en plt de qqc.) =
●(1942) DHKN 212. Un dra vat, diranj ne oè ket.
(3) Grand, important.
●(1906) BOBL 02 juin 89/2f. ober eun tor diranj d'ar barrez. ●(1906) BOBL 21 juillet 96/3c. Eun tan gwall diranj a zo straket disul.
II. Adv.
(1) Très.
●(18--) SAQ II 100. Ne voa ket mad diranj.
●(1905) BOBL 19 août 48/3c. Ar prozision (…) a zo bet ar bla-ma kaër diranj ive. ●(1906) BOBL 06 octobre 107/1a. siou braz diranj. ●(1906) BOBL 15 décembre 116/2f. Fin eo diranj. ●(1956) LLMM 55/17. ne voe laket en gwerzh nemet un nebeudik anezho, o vezañ ma oant ker dirañj.
(2) Beaucoup.
●(1929) MKRN 177. (Gourin, ar Faoued, Skaer) Diranch… Beaucoup : Hen en em blij diranch er skol.
- dirañjamant
- dirañjeal
- dirañjennet
- dirañjenniñdirañjenniñ
v. tr. d.
(1) Désenchaîner.
●(1732) GReg 249a. Dechaîner, ôter la chaîne, tr. «Van[netois] dirañgenneiñ. pr. et.»
●(1904) DBFV 56b. diranjennein, v. a., tr. «déchaîner.» ●(1907) VBFV.fb 26b. déchaîner, tr. «diranjennein.» ●(1921) GRSA 361. Hag er paian gourhemennein diranjennein Jojeb.
(2) par ext. Libérer.
●(1905) LZBg Gwengolo 198. a pe zas er Fransizion de ziranjennein Aljériis.
- dirañjetdirañjet
adj.
(1) (en plt de qqn) Débauché, dissolu.
●(1790) MG 370. Ur voès dirangét, pé ur verh libertin.
●(1839) BESquil 27. bugalé diranget ha libertin.
(2) (Vie) dissolue.
●(1804) RPF 12. A ùerso é conduyai Augusten ur vuhé forh diranget. ●(1839) BESquil 27. é tonnet de vout devot ha vertuus, goudé ur vuhé diranget.
(3) Grossier, impoli, obscène.
●(1838) OVD 97. hum accusein ag ur gueu distér, ag ur gonze un tamicg diranget.
- dirañjiñdirañjiñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Déranger (qqn).
●(1901) LZBg 59 blezad-2l lodenn 80. kement-sé e ziranj en dud aral.
(2) Déranger (qqc.).
●(1821) SST 35. Jesus-Christ e sortias ag er bé hemp dirangein er mein pehani e ouai clos mat ar nehou.
II. V. pron. réfl. En em zirañjiñ : se déranger.
●(1838) OVD 54. hum zirangein un tamicg.
- dirank-dirank-
voir direnk-
- dirankondirankon
adj. (?) cf. dirukun (?)
I. Attr./Épith.
(1) Qui mange de grandes quantités.
●(1896) GMB 560. pet[it] Trég[uier] dirañkoñn, grand mangeur.
●(1970) BHAF 90. e vreudeur, dirankon, ordinal e-pign ouz tez o mamm. ●382. Eun den dirankon a zebr n'eus forz petra, debri a ra kalz, med hep selled re dost ouz mad pe fall eo ar boued. «Hennez a zo eur paotr dirankon, digor e vez ordinal e galon, eur vou(z)ellenn evid lavared eeun ar wirionez.
(2) par ext. Bezañ dirankon : ne pas être délicat.
●(1977) BAHE 95/19b. ha me 'lar deoc'h, e veze ret bezañ dirankon evit mont da evañ kafe e gwer pe dasoù Loeiza ! Seurt-se, eme Yann ! Ul lousken gozh e oa deut Loeiza de vezañ.
(3) sens fig. Insatiable.
●(1920) MVRO 28/1b. bandennou diniver ar beilherien treut ha dirankon. ●(1925) FHAB Gwengolo 327. ken têr, ken dirankon. ●(1970) BHAF 11. eul lenner dirankon. ●382. Gelloud a reer ive beza eul lenner dirankon.
II. Adv. = hep ober van, da vat.
●(1908) PIGO II 153. ha kement a lans a oa ganti ma skoas he fenn en koste ar zoudard ha helpenn anean dirankon.
- dirankontr
- dirann .1dirann .1
adj.
(1) (droit) Indivis.
●(1732) GReg 527a. Indivis, ise, qui doit être partagé, & qui ne l'est pas encore, tr. «dirann.» ●Ces terres sont communes, & indivises, tr. «An douarou-ze a so boutin, ha dirann. dirann eo c'hoaz an douarou-ze.» ●(1744) L'Arm 198a. Indivis, tr. «Dirann.»
●(1876) TDE.BF 138b. Dirann, adj., tr. «Indivis.» ●(1878) EKG II 258. an tiegez aman hag an oll vadou a ioa chomet dirann etre va breur ha me.
●(1904) DBFV 56b. dirann, adj., tr. «indivis.»
(2) Indivisible.
●(1891) AGB 13. Republik ar Frans unan ha dirann.
●(1911) KEME 25-26. Ar Republik unan ha dirann. ●(1921) FHAB C'hwevrer 47. Breiz dirann, emezan, setu goulenn an holl Vreiziz.
- dirann .2
- dirannañdirannañ
v. tr. d.
(1) Séparer.
●(1866) SEV 93. Neuze an elez a ziranno ar re vad euz a-douez ar re fall.
(2) Dirannañ ub. : priver qqn (de qqc.).
●(1860) BAL 256. penaoz ho pefe ar galon d'o diranna en ho pedennou ! tr. (GMB 157) «les oublier, ne pas leur faire une part dans vos prières.» ●(1894) BUZmornik 314. «Arabad eo diranna ar vugale,» a leverer.
●(1913) FHAB Eost 240. en Kerhale morse ne veze dirannet ar paour.
(3) Dirannañ ub. diouzh udb. : priver qqn de qqc.
●(1894) BUZmornik 314. Diranna ar vugale a renker eo euz ar pez a c'hell beza noazuz d'ezho.
●(1911) BUAZperrot 547. Ma teur eur beleg (…) da ziranna e barrisioniz eus bara an Aviel. ●(1913) FHAB Kerzu 353. den ebet n'eo dirannet euz al levenez-ze. ●(1929) FHAB Genver 4. Pec'hed eo eta d'eun tad ha d'eur vamm diranna o bugale eus kaera tenzor hor gouenn.
(4) (droit) Frustrer.
●(1872) ROU 86b. Frustrer, tr. «Diranna.»
●(1911) BUAZperrot 769. Mes Gwerok ne asantas ket diranna e bevar mab yaouank. ●(1931) VALL 143a. Confisquer sa part d'héritage à qqb, tr. «diranna u. b.»
- dirannapldirannapl
adj. Indivisible.
●(1732) GReg 527a. Indivisible, tr. «Dirannapl.» ●735a. Un point indivisible, tr. «Ur poënd dirannapl.»
- dirannekdirannek
adj. Indivisible.
●(1878) EKG II 206. eilved bloavez a Republik Franz, unan ha dirannek. (d'après un jugement de 17??)
- dirannet
- dirannus
- dirañsdirañs
voir dirañsañ
- dirañsañ / dirañsiñ / dirañsdirañsañ / dirañsiñ / dirañs
v. tr. d.
(1) Éroder, raviner.
●(1907) FHAB Here 239. ar c'houeriou ne ziskennent ket froudennus divar ar menez en eur ziransi an douar.
(2) Détruire.
●(1926) FHAB Ebrel 149. evit m'en dije ar mor amzer a-walc'h da ziransa kêr [-Iz] eus an eil penn d'egile ha da beurlonka pep tra.
(3) Égrapper, égrener.
●(1899) BSEc xxxvii 147 / KRL 12. Avel sant Lorans diranz kerc'h ; / Ma ne ve a-rog e ve war-lerc'h, tr. «Le vent de Saint-Laurent égrène l'avoine ; si ce n'est avant, c'est après.»
●(1921) FHAB Meurzh 56. da ziranz kraon kelve. ●(1973) BAHE 78/31. Pa dremenont a-rez ur bod balan e trammont ur c'henaouad en ur dirañsañ ar bleuñv. ●(1978) BAHE 97-98/25. An deliou glas a ra – pe a rae – ur boued saourus ha kreñvaus evit ar moc'h. Dirañset e vezent d'an nevez-hañv.
- dirañserdirañser
m. –ion Celui qui égrappe, égrène.
●(1982) PBLS 247. (Sant-Servez-Kallag) St Laorañs dirañser kerh, pa vez ked araog vez warlerh, tr. «St L. fait tomber les grains d'avoine (c-à-d pour l'époque du pardon l'avoine est mûre), mais si ce n'est pas avant c'est après.»
- dirañsiñdirañsiñ
voir dirañsañ
- dirañson
- dirañvañ / dirañviñ / dirañvatdirañvañ / dirañviñ / dirañvat
v.
I. V. intr.
(1) Éprouver (une très grande soif).
●(1927) FHAB Meurzh 58. prest oun da ziranva gant ar zec'hed.
(2) sens fig. Être assoiffé (de connaissances).
●(1936) FHAB Mae 166. kelennadurez ar prezeger bras-se ne vage ket c'hoaz mat awalc'h e ene, a oa evel diranvet gand ar c'hoant da vont bepred dounoc'h e sklerijenn ar gwirionezou kristen.
(3) Découler.
●(1872) ROU 80a. Découler, tr. «diranvi.»
II. V. tr. d.
(1) Éroder, raviner, dénuder.
●(1869) FHB 247/301b. eun tam menez sec'h (...) fustet gant an avel voallarn ha diranvet gan ar glaoyer. ●(1869) FHB 248/308b. ar glaoeyer braz, pa deuyo ar gouànv, ho dirànvo [an henchou].
●(1955) BLBR 85/6. Dizale e voe barradou ken gwas ma veuzent ha ma tirañvent an heñchou hag ar c'harroñchou. ●(1962) GERV 39. Evit gwir, dirañvet ha disac'het e vez alies darnou anei gant ar gwall-amzer. ●169. dirañvet : e galleg : érodé.
(2) Égrener (une plante).
●(1732) GReg 326b. Égrener une plante, tr. «Dirañva ul lousaouënn.»
(3) Sérancer.
●(1876) TDE.BF 537a. Rañva, rañvat, v. a., tr. «Sérancer, parlant du lin, du chanvre. On dit aussi dirañvat.»
(4) Perdre ses feuilles (fougère, etc.).
●(1962) EGRH I 61. dirañviñ v., tr. « perdre ses feuilles (fougère, etc.). »
(5) Perdre ses graines (lin, chanvre).
●(1962) EGRH I 61. dirañviñ v., tr. « perdre ses graines (lin, chanvre). »
(6) Retirer sa substance à qqc.
●(1952) LLMM 32-33/133. (Douarnenez) Dirañviñ : tennañ ar chug, an druzoni eus... An tamm kig-se zo tout dirañvet dindan ar glav.
- dirañvatdirañvat
voir dirañvañ
- dirañvetdirañvet
adj.
(1) Très grande (soif, chaleur).
●(1872) ROU 80b. Une soif démesurée, tr. «Ur zec'hed, un domder diraved.» ●89b. La chaleur était intense, tr. «Un domm diraved a oa.»
(2) Érodé, raviné, dénudé.
●(1977) PBDZ 779. (Douarnenez) dirañvet, tr. «mis à nu, dont on a enlevé la couche protectrice, la couche fertile, etc.»
(3) (en plt de qqn) =
●(1925) FHAB Ebrel 127. Kement all a zispac'h hag a freuz a oa bet graet, er beg douar-ze, gant ar gouezidi diranvet !
- dirañviñdirañviñ
voir dirañvañ
- diraosklañdiraosklañ
v. tr. d. Détruire les roseaux.
►absol.
●(1985) AMRZ 177. Mad e oa al ludu-ze da ziraoskla ha da ziginvia, ha da laza eur bern louzeier.
- diraouiañdiraouiañ
voir diraouiñ
- diraouilhdiraouilh
adj. Clair, clairement.
●(1866) FHB 59/54a. ar kyrie / A deu raouil pe diraouil deus corzen eur c'hure.
- diraouiñ / diraouiañdiraouiñ / diraouiañ
v.
(1) V. tr. d. Désenrouer.
●(1659) SCger 42b. derumer, tr. «diraoui.» ●(1732) GReg 274a. Desenrouer, tr. «diraouï. pr. diraouet. Van[netois] dirëueiñ.»
●(1876) TDE.BF 138b. Diraouia, v. a., tr. «Désenrouer.»
●(1904) DBFV 57a. direùein, v. a., tr. «désenrouer.»
(2) V. intr. Se désenrouer.
●(1876) TDE.BF 138b. Diraouia, v. n., tr. «se désenrouer.»
- diraoulañ / diraouliñ
- diraouliñdiraouliñ
voir diraoulañ
- dirapdirap
adv. (marine) Bezañ dirap : avoir jeté l'ancre.
●(1910) FHAB Kerzu 365. Va zad, emeza, diskrog eo an eor ; emaomp dirap !
- dirapar .1dirapar .1
adj.
(1) (en plt d'un édifice) Délabré.
●(1876) TDE.BF 138b. Dirapar, adj., tr. «Non réparable, en lambeaux, parlant de vêtements, d'une maison, etc.» ●(1889) SFA 18. He mogeriou a ioa ken dirapar m'edo o vont da goueza en he foull. ●(1889) ISV 40. pebez craou dirapar !
●(1909) MMEK 229. dresa an teir iliz dirapar. ●(1909) KTLR 63. eun ti disto ha dirapar. ●(1911) BUAZperrot 210. eul lochen dirapar ha pell a bep leac'h. ●(1916) KANNlandunvez 64/463. Ar c’henta ti ma tiskennaz Jezuz ennhan a oa eun ti soul dirapar. ●(1929) FHAB C'hwevrer 42. lezel dirapar an ti, dic'hounid an douar.
(2) sens fig. Irréparable.
●(1942) FHAB Mae/Mezheven 159. Eur c'holl dirapar eo e varo !
- dirapar .2
- dirapar .3
- dirapiñdirapiñ
v. (marine)
(1) V. tr. d. Déraper (l'ancre).
●(1925) BILZ 113. Met lano 'zo, lano krenv. Bremaïk ar vag a vo war flot… Dirap an eor, pôtr… Hiset ar gouel bras, ar gouel stê… lïen war ar Gwennili, ha d'ar porz ! ●(1973) LBFR 27. Depuis un bon moment j'entendais les chaînes de bateau qu'on «dérapait» grincer sur les étraves. ●Déraper : lever l'ancre.
►absol.
●(1978) MOFO 41. Dirapit goazed ! tr. «Levez l'ancre les gars !» ●(1973) LBFR 52. Tro tever oa dao dirapi ha lakat da ouel.
(2) V. intr. Déraper.
●(1905) HFBI 564. pa vesé an ëor zé prest da zirappi, pé da zispega eus a fons ar mor…
- diraskdirask
m. Grattage.
●(1982) PBLS 137. (Sant-Servez-Kallag) dirask, tr. «grattage.» ●ez an d'ober eun dirask d'ar porz, tr. «je vais gratter la cour (la nettoyer après un charroi de fumier etc.).»
- diraskañdiraskañ
v. tr. d. Gratter.
- dirastell
- dirastellatdirastellat
v. tr. d. = (?) Râteler (?).
►absol.
●(1919) FHAB Gwengolo 69. palat, arat, dirastellat, hada, c'houennat.
- dirat
- diratousdiratous
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Qui n'est pas difficile sur la nourriture.
●(1903) MBJJ 362. Diratouz = qui mange toute sa ration. ●(1931) VALL 195a. qui n'est pas délicat, tr. «diratous.» ●(1935) BREI 422/2c. Bara koad a c'hellfer ober dioutan. Kaer a ve beza diratous, war hennez e vaner.
(2) sens fig. = (?).
●(1935) BREI 392/stag 7. al lennerien planetennou tud diratous evel ouzoc'h.
II. Adv. Sans faire le difficile.
●(1893) IAI 263. difenn a ra ive lounka diratoz ar c'henta diotachou a vo kountet deomp. ●(1896) LZBt Mae 25. o tibri diratouz.
- diratozh
- diravalinkañdiravalinkañ
v. intr. (marine) Faseyer.
●(1944) GWAL 163/160. (Ar Gelveneg) «diravalinket eo bet va lien pa oamp o tont en aod dindan an tourmant ruz», «brein al lien, diravalinka a ra alies».
- diraz