Recherche 'g...' : 4478 mots trouvés
Page 6 : de ganuzan-ganuzin-1 (251) à gaouierezh (300) :- ganuzañ / ganuziñ .1ganuzañ / ganuziñ .1
v. intr. Traîner sur les mots en parlant.
●(1876) TDE.BF 221b. Ganuza, ganuzi, v. a., tr. «traîner sur les mots, chanter en parlant.» ●Ganuzi a ra, tr. «il traîne sur les mots en parlant, comme beaucoup de personnes font en Basse-Bretagne.»
●(1950) ANTK 47. MARI (o c'hanuzañ e-giz ur skolaerez).
- ganuzañ / ganuziñ .2ganuzañ / ganuziñ .2
v. tr. d. Maltraîter, brutaliser.
●(1941) SAV 19/58. Ganuza ha ganuzi, verb. Ober kriz da…, gwall-skei gant… ; «brutaliser», e galleg. Sk. : Pec'hed hoc'h eus o c'hanuza an den-se (Pleiben). ●(1955) STBJ 53. «gwelloc'h e,» emezi, «roi leiz e gov d'eul lôn evit e c'hanuzi gant ar foet !» ●83. ganuzi e gezek. ●223. ganuzi : gwallgas, ober kriz.
- ganuzet
- ganuziñ .1ganuziñ .1
voir ganuzañ .1
- ganuziñ .2ganuziñ .2
voir ganuzañ .2
- gañvniennañgañvniennañ
v. intr. = (?) cf. kevnidenn- (?).
●(1982) PBLS 93. (Langoned) chomed eo da hanvnienna, tr. «elle est restée vieille fille.»
- gaolgaol
f., adv. & interj.
I.
A. (anatomie)
(1) Enfourchure, fourche des jambes.
●(1732) GReg 240a. L'entredeux des cuisses, tr. «Gaul.» ●(1752) PEll 321. Gafl, Gawl, & dans la prononciation comme Gäul, la séparation des cuisses.
●(1876) TDE.BF 222a. Gaol, s. f., tr. «Enfourchure des cuisses.» ●(1890) MOA 238b. Enfourchure, tr. «gaol, f.» ●274a. Fourche des cuisses, tr. «gaol. f.»
●(1907) BOBL 13 juillet 146/3d. N'euz ket pell, eun hostizez a oa bet diwisket, taolet war he gwele, hag elumet eur c'houlaouen d'ei en he gaol.
(2) Espace interdigital.
●(1895) GMB 250. pet[it] Trég[uier] gaol ar bis, f., la peau entre les doigts.
●(1908) PIGO II 95. gaol da viz yod. ●(1910) YPAG 1. gaol ma biz bihan.
B.
(1) (botanique) Enfourchure, fourchon d'un arbre.
●(1659) SCger 59b. fourchon d'vn arbre, tr. «gaul ar vezen.» ●(1732) GReg 430b. Fourchon d'un arbre, l'endroit où les branches se divisent, autrement, le fourc d'un arbre, tr. «Gaul ur vezen. p. ou.» ●(1752) PEll 321. Nos Bretons disent de plus Gafl, pour la séparation des branches.
●(1876) TDE.BF 222a. Gaol, s. f., tr. «Enfourchure des branches.» ●(1890) MOA 238b. Enfourchure, tr. «gaol, f.»
●(1907) PERS 26. var gaol eur vinien.
(2) (agriculture) Fourche de la charrue.
●(1732) GReg 155a. La fourche de la charruë, tr. «gaul.» ●155b. Gouverner la charruë pour charruer, tr. «beza é gaul an alazr.»
●(1931) VALL 316b. Fourche de la charrue, tr. «gaol m.»
(3) (géographie) Embouchure, estuaire.
●(1907) BOBL 09 novembre 163/2e. goueledet en gaol ar Girond. ●(1907) BOBL 16 novembre 164/2c. tost da c'haol ar Girond.
C.
(1) Ober gaol : marcher à grandes enjamabées.
●(1922) GLPI 28. Me 'rafe gaol buan !
(2) Dont gant gaol : venir rapidement.
●(1974) GAME 13. Ar re mañ teuv gand gaol da di Gevel.
(3) =
●(1959) BRUD 7/28. ha gaol er-mêz !
II. Adv. A-c'haol : à califourchon.
●(1903) MOAO 31. Va zad gant ar vaol / E c'h azezen a c'haol / Adren war eur skaon. ●(1908) PIGO II 158. a-c'haol war ar brank nesan.
III. Interj. Onomatopée pour envoyer paître qqn.
●(1959) BRUD 10/51. Gaol ! Diwar va zro ! eme Yann. Hag eur voutezad leun a gaoh-saout e diadreñv Chakez da vont kuit.
IV.
(1) (Reiñ, ober) gaol : partir, se dépécher, aller vite.
●(1910) FHAB Here 311 *An Tour-Guen. Tud ar meaziou, strafuihet holl, a rea gaol en o raok. ●(1931) VALL 211. Détaler, tr. F. Vallée «ober gaol fam.» ●(1957) AMAH 169 (T) *Jarl Priel. Ur bloavezh goude va dilez, en devoa ranket ar c'habiten Cury ober gaol gant ar vezh. ●(1958) BRUD 5/35 (L) *Mab an Dig. Gaol a roe dre ma helle. ●(1964) BRUD 18/23 (L) *Mab an Dig. Neuze avad e roent gaol ur pennad !
(2) Reiñ tro d'e c'haol : (?) être plié de rire (?)
●(1958) BRUD 5/42 *Mab an Dig. Tud Lanbaol, m'henn asur deoh, a roe tro d'o gaol.
- gaoleggaoleg
m. gaolizien
I. Homme qui a les jambes écartées.
●(1890) MOA 274b. Homme fourchu, tr. «gaolek, adj. et subst.»
II. sens fig.
(1) Fendant.
●(1931) VALL 299a. Fendant, tr. «gaolek (et –leg, subs).»
●(1952) LLMM 32-33/136. (Douarnenez) Gaouleg l. gaoulizien. Vaniteux (eus ar baotred hepken). ●(1977) PBDZ 216. (Douarnenez) gaolizien, tr. «fanfarons, vantards.»
(2) Faiseur d'embarras.
●(1916) KZVr 182 - 27/08/16. (Kledenn) Gaolek, tr. «faiseur d'embarras, a vez lavaret e Cleden, Ivonig Picard.»
III. Blason populaire : surnom des habitants de Goulien et de Meilars.
●(1986) HYZH 167-168/60. gaoleg, pl. gaolejen : crâneur; gaolejen : surnom des habitants de Goulien (et Meilars), de gaoleg : crâneur.
- gaolek
- gaolgammgaolgamm
adj. & m.
(1) Adj. Qui boite des deux côtés.
●(1732) GReg 102a. Boiteux des deux côtez, par foiblesse de hanches, tr. «gaulgam.» ●(1752) PEll 321. Galf-gam, Gaul-gam (…) boiteux des deux jambes, des deux cuisses, ou des deux hanches.
●(1876) TDE.BF 222a. Gaol-gamm, adj., tr. «Boiteux des deux jambes.»
(2) M. Homme qui a une cuisse torse.
●(1732) GReg 929b. Qui a la cuisse tortuë, tr. «Gaul-gamm. p. gaul-gamméyen.»
- gaolgammañ
- gaolgammezgaolgammez
f. –ed Boiteuse des deux côtés.
●(1876) TDE.BF 222a. Gaol-gammez, s. f., tr. «Boiteuse des deux côtés.»
- gaoliadgaoliad
f., adv. & prép. –où
I. F.
(1) Enfourchure des jambes.
●(1876) TDE.BF 222a. Gaoliad, s. f., tr. «Enfourchure des jambes.» ●(1890) MOA 238b. Enfourchure, tr. «gaoliad, f. (parlant des jambes).»
(2) Plein l'entrejambe.
●(1982) PBLS 182. (Sant-Servez-Kallag) ar veuh-se a zo eur haoliad laez ganti, tr. «cette vache a plein de lait, le pis bien gonflé.»
(3) Enjambée.
●(1931) VALL 258b. Enjambée, tr. «gaoliad f.»
(4) fam. Cuite.
●(1982) PBLS 182. (Sant-Servez-Kallag) hennez a zo eur haoliad gantañ, tr. «il a une cuite monstre (expression vulgaire).»
(5) sens fig. Ober re vras gaoliad : faire montre d'ostentation.
●(1931) VALL 519b. cet homme montre de l'ostentation, tr. «ober re vras gaoliad.»
II. Adv. A-c'haoliad : à califourchon.
●(1732) GReg 130b. Califourchon, jambe deçà, jambe de-là, tr. «a c'haulad. a c'haulyad.»
●(1876) TDE.BF 222a. A-c'haoliad, tr. «à califourchon.»
●(1923) FHAB Mae 169. Arabad chom a-c'haoliad, eun troad e pep tu.
III. Loc. prép.
(1) A-c'haoliad war : à califourchon sur.
●(1732) GReg 130b. Aller à cheval à califourchon, tr. «mônet a c'haulyad var varc'h.»
●(1869) HTC 87. Hema a gemeras an tec'h a c'haoliad var eur mul. ●(1876) TDE.BF 434. a-c'haoliad war he azen. ●(1878) EKG II 118. Edon a c'haoliad var ar voger.
●(1906) KANngalon Gwengolo 207. en em lakeat ac'haoliet var va diouskoaz. ●(1911) BUAZperrot 329-330. a c'haoliad var eur marc'h. ●(1923) FHAB C'hwevrer 63. a-c'haoliad war eur voger.
(2) A-c'haoliad e =
●(1910) MAKE 27. Noun Lopez ha Yan Cheulk (...) a bignas a c'haoliad er prenestr.
- gaoliadur
- gaoliañ
- gaoliatagaoliata
v. & adv.
I. V. tr. d.
(1) Arpenter.
●(1908) PIGO II 121. en eur c'haoliata al lanneier a-dreuz d'ar brug. ●(1909) FHAB Here 301. ar pennaouer, a veler o c'haoliata a-dreuz hag a-hed an irvi diouz ma kav ar founusa toulladou da grabanata.
(2) Enjamber, enfourcher.
●(1914) DFBP 118a. enfourcher, tr. «Gaoliata.» ●(1920) FHAB Meurzh 275. Arôk gaoliata ar skalier. ●(1931) VALL 258b. Enjamber, tr. «gaoliata.»
II. V. intr. Marcher à grandes enjambées.
●(1876) TDE.BF 222a. Gaoliata, v. n., tr. «Marcher à grandes enjambées.» ●(1890) MOA 239a-b. Marcher à grandes enjambées, tr. «gaoliata.»
III. Adv. A-c'haoliata : à califourchon.
●(1925) BILZ 107. mont a rê a-c'haoliata war ar c'horn evit staga an anverguriou.
- gaoliataerezhgaoliataerezh
m. (?) Déferlement (?).
●(1910) FHAB Here 307. Ar roue Vortigen, an den diaviz ma'z oa, ne reas ket an disterra van o velet eur seurt gaoliaterez.
- gaoliek
- gaolienngaolienn
f. –où Enfractuosité.
●(1924) BILZbubr 43-44/1027. Eun toulladig martoloded a gavas, en gaolienn eur garreg, eur varrikenn en he fez. ●1028. er c'haoliennou hir.
- gaoliñgaoliñ
v. intr.
(1) (en plt d'un arbre) Fourcher.
●(1732) GReg 430a. Fourcher, se fourcher, parlant d'un arbre, Gauli. pr. gaulet.»
●(1876) TDE.BF 222a. Gaoli, s. f., tr. «Se fourcher, parlant d'un arbre.»
(2) (en plt d'un chemin) Bifurquer, se diviser, se ramifier.
●(1931) VALL 66b. Bifurquer, tr. «gaoli.» ●(1981) ANTR 63. Gaoli a ra an hent-se o tigouezoud tost d'ar maner.
- gaoloc'h
- gaolod
- gaonac'h .1
- gaonac'h .2gaonac'h .2
s. Femelle, femme stérile.
●(1732) GReg 946a. Vache qui ne porte plus de veaux, tr. «gaunac'h. p. gaunéyen.» ●(1744) L'Arm 394a. Vache (…) Qui passe un an sans porter & qui donne du lait, tr. «Gannéheenn : Gannéh.» ●(1752) PEll 331. Gaunec'h, Gaunac'h & Gounec'h ; sing. Gaunec'hen, bête femelle, qui est un an sans porter de fruit, comme une jument, une vache, &c. stérile, non féconde. On le dit de même d'une femme. Plur. Gaunec'hou.
- gaonac'henngaonac'henn
f. –ed Femelle, femme stérile.
●(1732) GReg 946a. Vache qui ne porte plus de veaux, tr. «gaunec'henn. p. gaunec'henned.» ●(1744) L'Arm 394a. Vache (…) Qui passe un an sans porter & qui donne du lait, tr. «Gannéheenn : Gannéh.» ●(1752) PEll 331. Gaunec'h, Gaunac'h & Gounec'h ; sing. Gaunec'hen, bête femelle, qui est un an sans porter de fruit, comme une jument, une vache, &c. &c. stérile, non féconde. On le dit de même d'une femme. Plur. Gaunec'hennou.
●(1876) TDE.BF 222a. Gaonac'henn, s. f., tr. «Se dit d'une femelle stérile ou qui a cessé de porter. On dit aussi ganec'henn.» ●(1890) MOA 478a. Femelle qui a cessé de porter, tr. «gaonac'henn, ou, gaonec'henn ; f.»
●(1910) MAKE 102. Katellig n'oa nemet eur c'haonac'hen anezi !!!
►[empl. comme adj.]
●(1917) KZVr 225 - 24/06/17. Gwenec'henn, tr. «état d'une femelle qui ne donne ni lait ni petits.» ●ar vioc'h 'zo gwenec'henn. – kentoc'h gaonac'hen, Loeiz ar Floc'h.»
- gaou .1gaou .1
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Faux.
●(1880) SAB 159. an testeni gaou. ●(1884) FHB 15/117a. Gaou eo, evelato, pa zeller piz a-walc'h.
●(1907) VBFV.fb 42b. faux, adj., tr. «geu.» ●(1937) DIHU 314/311. Nen dé ket geu laret neoah penaos ou des bamet kériz ha peizanted get ou boéhieu ken flour. ●(1939) KOLM 31. Geu e vehè laret é mant chomet tré ha tré èl me oeint bet groeit dehon. ●94. Ol er burhudeu (…) nen dint ket er uirioné pen-der-ben. Nen dint ket geu naket pen-der-ben.
(2) Ger gaou : parole mensongère, mensonge.
●(1575) M 2023. hep guer gaou, tr. «sans mentir.» ●2802. hep comps guer gaou, tr. «sans dire un mot de faux.» ●(1580) G 201. Hep comps faout en bet na guer gou, tr. «Sans dire aucun mensonge ni un mot faux.»
●(1962) TDBP II 449. hep lavaret ger gaou ebet, tr. «sans mentir.»
(3) Gwir pe c'haou : vrai ou faux.
●(1924) BILZbubr 39/868. pa vije eur c'hlemm enep hini pe hini eus ar bôtred, gwir pe c'haou, ar wialenn ac'h ê en-dro.
(4) fam. Toull-gaou : fausse gorge, fausse route.
●(1821) GON 443b. Toull-gaou, s. m., tr. «Trachée-artère, canal qui porte l'air aux poumons. A la lettre, trou-faux : c'est ainsi que l'on dit en quelques provinces : fausse-gorge.» ●(1857) CBF 9. Eunn tamm a zo eat em gouzoug dre an toull gaou, tr. «J'ai avalé un morceau de travers.»
II. Loc. adv. E gaou. voir e-gaou
(1) À tort.
●(1732) GReg 929a. A tort, injustement, tr. «E gaou.» ●On l'accuse à tort, tr. «E gaou e c'hacusér anezâ.»
●(1854) PSA I 284. goal gonz a han-omb é gueu.
●(1911) BUAZperrot 895. Tud fall a damallas Thomas e gaou, hag ar roue a oue re dear d'o c'hredi.
(2) Touiñ e gaou : parjurer.
●(1621) Mc 14. laquat re all da touet en gaou.
●(1659) SCger 88b. pariurer, tr. «touet e gaou.»
- gaou .2gaou .2
m. gevier
I.
A.
(1) Mensonge.
●(14--) Jer.ms 6 & 450. Hep comps gaou na saouzan, tr. «Sans dire mensonge ni fausseté.» ●69. Myzaff a ya Autrou hep comps gou peur louen, tr. «Moi donc je vais, Seigneur, sans dire de mensonge, très volontiers.» ●(1499) Ca 97a. Gou. g. mensonge. ●g. mentir. b. lauarez gou. ●(c.1500) Cb 22a. gal. iuger selon droit et raison. b. barnn heruez guyer. ●(1557) B I 108. Fablou hac errorou gouyer, tr. «des fables, des erreurs, des mensonges.» ●(1575) M 1198. Te conto aneze, an tra se nede gaou, tr. «Tu en rendras compre, cela n'est pas un mensonge.» ●(1612) Cnf 48b. Ha pa quelennont dan breutaour lauaret gou. ●(1621) Mc 12. Lauaret em eux geuyer.
●(1659) SCger 78a. mensonge, tr. «gaou, p. gueuier.» ●(c.1680) NG 225. hem geu erbet. ●1473. Donet de lauaret de Eva er gueu-zé. ●(c.1718) CHal.ms ii. tout homme est menteur, tr. «n'endes deen n'ende gueuïat, na lar gueu.» ●(1732) GReg 263b. Dementir, reprocher à quelqu'un qu'il a menti, tr. «rebech ur gaou da ur re.» ●615a. Mensonge, tr. «Gaou. p. guévyer. Van[netois] guëu. p. gueüyér.»
●(1856) VNA 116. mentir, tr. «laret gueu.» ●173. je ne suis pas homme en mentir, tr. «n'en don quet capabl de larèt ur gueu.»
●(1902) PIGO I 4. Yan, gout a rez laret gevier ? ●(1905) KANngalon Genver 293. Ar c'hazetennou mad a inkantaz ar gaou divalo-ze. ●(1915) HBPR 37. ar pez a oa eur gaou anat.
(2) Hep gaou : sans mentir.
●(14--) N 1693. me a stouo hep gou dan nou glin / en hoz quiffin dre queffrinez, tr. «Je me mettrai, sans mentir, à deux genoux auprès de vous, avec vénération.»
●(1905) ALLO 26. biskoaz n'eo bet, heb gaou, / Va zeod kel lampr e va genou.
(3) iron. Fiziout ur gaou en ub. : faire accroire un mensonge à qqn.
●(1908) PIGO II 88. Breman e weler piou zo ampl da gredi hag en piou e c'heller fiziout eur gaou hep aon da goll e boan.
(4) Toullañ war gevier ub. : dénoncer les mensonges de qqn.
●(1908) FHAB Mae 139. dineiza ar c'hazetennou fall, toulla var ho gevier.
(5) Le faux, ce qui est faux.
●(1732) GReg 263b. Demêler le vrai d'avec le faux, tr. «Diffaranti ar güir diouc'h ar gaou.»
●(1824) BAM 345. mar caràn ar gaou, e tispartian dioc'h ar virionez. ●(1880) SAB 164. o clasc lacaat ar gaou da vir.
●(1925) FHAB Mae 162. Alïes (...) ez eus bet ezomm bras da zispartia ar gwir diouz ar gaou.
B. [sortes de mensonges]
(1) Gaou divezhet : mensonge éhonté.
●(1872) GAM 53. Pebez gaou divezed ! ●(1877) FHB (3e série) 29/227a. ar re a lavar kement-se a lavar eur gaou, eur gaou divezet.
(2) Gaou put : mensonge puant.
●(1935) BREI 427/1c. gwirionez rik pe gaou put. ●(1936) BREI 440/1d. Gaou ! Gaou put !
C. (religion)
(1) Ar gaou : l'erreur, le paganisme.
●(1911) BUAZperrot 49. E rom, kear ar gaou, ugent mil relijion dishenvel a oa sanailhet e sperejou an dud. ●83. haderien ar gaou o devoa kemeret hardisiegez.
(2) Teñvalijenn ar gaou : l'erreur, le paganisme.
●(1866) FHB 87/273 (d’après FHAB Here 1910/299). an dichans da veza bet ganet e tenvalijen ar gaou. (d'après FHAB Here 1910/299.)
●(1911) BUAZperrot 168. Hen a oa c'hoaz azezet e tenvalijen ar gaou. ●(1920) AMJV 156. tenna diouz tenvalijen ar gaou hag ar maro eun niver bras a eneou.
(3) Tad(-kozh) ar gaou, ar gevier : surnom du diable.
●(1868) FHB 183/209b. Ne ket eleac'h m'ema tad ar gaou oc'h ober scol eo mont da zeski ar virionez. ●(1870) FHB 273/89b. Mervel ! a lavare tad ar geier.
●(1900) KAKE 207. Taget int gant tad koz ar gaou. ●(1904) SKRS I 207. an drouk-spered, tad ar gaou. ●(1908) FHAB Du 335. eme d'ezan adarre tad ar gaou. ●(1915) MMED 296. ar c'homzou o peus klevet a zo bet lavaret gant tad ar gevier. ●(1921) GRSA 216. douget get Tad er geu de zibillein fréh er uéen dihuennet get Doué.
D. [locutions]
(1) Troadañ gevier : fabriquer, échafauder des mensonges.
●(1911) BUAZperrot 310. troada geier en o enep. ●(1923) FHAB 114. Muzellou ijinus da droada gevier ha da lakat da gredi e vezo noz da greisteiz. ●(1925) FHAB Mae 162. he deus troadet mil ha mil gaou evit touella ar bobl.
(2) Aozañ gevier : fabriquer des mensonges.
●(1893) IAI 156. n'o doa great an Eretiked nemet aoza geyer.
(3) Fentañ gevier : fabriquer des mensonges.
●(1972) SKVT I 62. fentañ gevier da M. Karadeg. ●(1973) SKVT II 149. kuzhañ dalc'hmat ar wirionez (...) treuflezañ, fentañ gevier...
(4) Livañ gevier : fabriquer des mensonges.
●(1890) MOA 150b. Broder des mensonges, tr. «liva gevier.» ●201a. Débiter des mensonges, tr. «liva gevier.»
●(1902) PIGO I 4. Mar n'ouveez ket livan eur gaou. ●161. Me 'gred hoc'h c'hoaz o livan gevier. ●(1905) IVLD 88. laosket em euz ac'hanout da liva da c'hevier. ●(1936) TKAL I 81. liva ar gevier d'ezan bern war vern.
(5) Paskañ gevier : fabriquer des mensonges.
●(1955) STBJ 57. Ha ma c'herent a lonke kement gaou a baske dezo.
(6) Disac'hañ gevier : fabriquer des mensonges.
●(1912) CHEG 20. gevier a oa bet dizac'het d'ezi.
(7) Displantañ gevier : fabriquer des mensonges.
●(1936) TKAL I 82. abalamour d'ar c'harradou gevier am eus displantet d'ezañ. ●93. Gevier disparoc'h am eus displantet meur a wech.
(8) Distroadañ gevier : contrer des mensonges.
●(1925) FHAB Mae 162. distroadet gevier zo keit 'zo oc'h ober diazez dindano.
(9) Hadañ gevier : fabriquer des mensonges.
●(1866) LZBt Ebrel 127. hadan gewier.
●(1903) MBJJ 217. 'Toue sur, epad pemp de n'o deuz ket paouezet ar farizianed da hadan gevier.
(10) Stignañ gevier : fabriquer des mensonges.
●(1908) FHAB Mae 137. Dre ar gevier a stignent, dre ar binim a zilent en ho c'hazetennou.
(11) Rotiñ ur gaou : dire un mensonge.
●(1895) FOV 261. Aveit rotein ur geu.
(12) Dispenn ur gaou : contrer un mensonge.
●(1911) BUAZperrot 321. hen eo a zispennas an dilloa geier Arius. ●(1933) MMPA 146. dispenn ar gevier ha difenn an Aviel.
(13) Sevel gevier àr udb., ub. : décrier qqc., qqn.
●(1861) BSJ 96. Ne vou ancoéheit nitra eid ou décri ha seuel gueuïer ar ou œvreu. ●100. er ré e hra brézel d'oh hag er ré e sàu er gueu ar-n-ah.
(14) Gwriat gevier : fabriquer des mensonges.
●(1890) MOA 201a. Débiter des mensonges, tr. «griat gevier.» ●339b. broder et debiter des mensonges, tr. «griat gevier.»
(15) Dibunañ gevier : fabriquer des mensonges.
●(1961) LLMM 86/150. ha pa vefe amañ kant ha kant all oc’h arguziñ ouzhin, e lavarin bepred n’on ket o tibunañ gevier.
E.
(1) Tort.
●(1659) SCger 119a. tort, tr. «gaou.» ●i'ay le tort, tr. «ema ar gaou an tu diouzin.»
(2) Ober gaou : causer du tort.
●(1659) SCger 84b. nuire, tr. «ober gaou.» ●85a. offencer, tr. «ober gaou.»
●(1860) BAL 90. Laerez, ober treitouriez, lezer dle da baea, ober gaou, kemeret ouspen e vir.
●(1905) KANngalon Genver 292. Gouzout a reont gant pere armou ec'h eller ar guella ober gaou. ●(1911) BUAZperrot 132. da zigoll kement hini a ioa bet great gaou eun dra bennak outan. ●(1965) KATR 5. Med red eo din da genta en em zigarezi evid ar gaou ez an d'ober.
(3) Ober gaou ouzh ub. : léser, faire tort à qqn.
●(1612) Cnf 17b. An heny (…) à gra gaou ouz an paour en è madou à pech greffussoch, eguit n'a grahé oz ober an trasé e madou an pinuizic.
●(c.1680) NG 920. groit gueu douh hou amission. ●1189. Grouait gueu doh hon (lire : hou) guision.
●(1838) OVD 217. en hani e hounie ne hroa gueu erbet doh er réral.
●(1907) PERS 339. pegen buan oa da ankounac'had (…) ar gaou great outhan. ●(1925) BUAZmadeg 255. An diazezourien a dle lakât evez na c'hellont dizamma unan evit samma eun all, heb ober gaou ouz heman. ●(1936) PRBD 119. ober gaou ous an nesa. ●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 142. an hini a vez bet graet gaou outan (…) ma n'hen dic'haouer ket.
(4) (Absolu) Ober gaou : léser, faire du tort.
●(1840) EBB 24. ac dène elise hune déogheuve he péiême màd hèm gober gheuve, tr. « Nous devons payer scrupuleusement nos dîmes à l’église. »
(5) Bout ar gaou gantañ : avoir tort.
●(1790) MG 79. ne vourran quet larèt é vai er gueu gueneign.
●(1856) VNA 198. si vous n'aviez pas eu tort, tr. «a pe ne vehé quet bet er gueu guet-n-oh.»
●(1911) BUAZperrot 141. ne c'hell ket beza ar gaou gantan. ●(1955) STBJ 54. ha, pa veze ar gaou ganti, hen anzave ês a-walc'h.
(6) Lakaat ar gaou ouzh : rejeter la faute sur.
●(1907) VBFV.fb 42b. rejeter la faute sur, tr. «lakat er geu doh.» ●(1910) ISBR 94. Er Pab (…) e lakas er gaou doh en eskobed fal-sé ou zaulas a garg. ●142. ér blé 1199 é oé lakeit er geu doh Breih
II. Loc. adv. E gaou.
A. (en plt de qqn)
(1) Tamall (ub.) e gaou : accuser à tort, à faux.
●(1900) MSJO 231. tamallet e gaou gant eur bobl kounnaret. ●(1907) FHAB Genver/C'hwevrer 14. da zroukliva, da damall e gaou hon oll oberou. ●(1911) BUAZperrot 712. pa oue tamallet e gaou en eun doare kasaüs. ●(1925) BUAZmadeg 288. e klaskaz he zua, en eur damall anezan e gaou.
(2) Mont e gaou : se tromper (de route).
●(1911) BUAZperrot 141. Bale reant en denvalijen ha mont a reant e gaou, pa ne azezent ket e skeud ar maro. ●249. en aoun da vont e gaou o komz divarbenn ar c'hras.
(3) (En faisant un mouvement) De travers, dans une mauvaise position.
●(1935) FHAB Mezheven 263. Dre riou, alïes, e paker flipajou, pe c'hoaz pa gemerer re a vec'h ; pe en eur blega ha displega e gaou.
B. (en plt d'un animal)
(1) Mont e gaou : s'embarrasser les pieds dans sa corde.
●(1909) BROU 231. (Eusa) Mont e gaóu, tr. «se dit d'un animal qui s'embarrasse les pieds dans sa corde.»
(2) Bezañ/Mont e gaou. voir e-gaou
●(1957) ADBr lxiv 4/458. (An Ospital-Kammfroud) E-gaou (...) cet adverbe signifie aussi, (en parlant d'un cheval) : «mettre le pied par-dessus l'un des traits. «Selon qu'il s'agit du pied droit ou du pied gauche, on précise : e-gaou ema ar gazeg en diavêz (an tu diavêz = à droite), e-gaou ema ar gazeg en diabarz (an tu diabarz = à gauche). ●(1962) EGRH I 74. Mont e-gaou, tr. « se dit d’un cheval qui se prend les traits entre les jambes. »
►sens fig. Se tromper dans la conversation.
●(1942) VALLsup 169. Vous vous trompez (dans la conversation), tr. F. Vallée «n’emaoc’h ket reiz ; aet eo ho marc’h e gaou, vous n’y êtes pas ; votre cheval s’est embarrassé dans ses rênes.»
C. (en plt de qqc.) Kouezhañ e gaou : tomber à faux.
●(1911) BUAZperrot 206. a c'hoanteas lakât ar gomz-se da goueza e gaou.
III. Bezañ aet e varc'h e gaou : voir marc'h.
- gaouadezgaouadez
voir gaouiadez
- gaouetgaouet
adj. À qui on a causé du tort, lésé.
●(1909) FHB Gouere 194. al labourerien gaouet. ●(1911) BUAZperrot 133. neb zo gaouet.
- gaouiadgaouiad
m. –ed, gaouidi, gaouidion
(1) Menteur.
●(c.1500) Cb 97a. [gou] Jtem hic mendaculus / li. ga. petit menteur. bri. gouyadyc.
●(1659) SCger 78a. menteur, tr. «gaouiat, p. det.» ●(c.1718) CHal.ms iii. menteur, tr. «gueuïat, pl. gueuïadet.» ●(1732) GReg 615a. Menteur, tr. «Gaouyad. p. gaouyaded. gaouïdy, gaouïdyen» ●(1790) Ismar 70. hennéh-zou ur gueuyad.
●(1834) SIM 32. brassoc'h gaouyadet eguet tud hor bro. ●(1835) AMV 43. a so eur gaouyat pa lavar e car an autrou Doue. ●(1857) CBF 122. Gaouiad divez ! tr. «Effronté menteur !» ●(1869) SAG 291-292. a zindan boan da veza tremenet evit gaouyadet. ●(1876) TDE.BF 434b. evit diskouez n'ounn ket eur gaouiad. ●(1878) EKG II 123. ar re-ze a zo gaouiaded. ●(1894) BUZmornik 202. lakaat ar bropheted (...) da c'haouiaded.
●(1902) PIGO I 6. eur gaouiad brein.
(2) plais. Miroir.
●(1895) GMB 280-281. L'emploi de gaouiat pour miroir (...) à lieu, par plaisanterie, hors de La Roche, par exemple à Trévérec.
- gaouiadenn
- gaouiader
- gaouiadez / gaouadez
- gaouiadiñ
- gaouialgaouial
voir gaouiañ
- gaouiañ / gaouial
- gaouiard
- gaouiarder
- gaouiarderezh
- gaouiardez
- gaouiardiñ
- gaouiart
- gaouiatgaouiat
adj.
I.
(1) (en plt de qqn) Menteur.
●(c.1500) Cb 97a. [gou] Jtem hic hec hoc mendax / cis. ga. mensongier. b. gouyat. ●(1621) Mc 74. an guenou gauyat á laz an eneuff.
●(c.1718) CHal.ms ii. tout homme est menteur, tr. «n’endes deen n’ende gueuïat, na lar gueu.» ●(c.1785) VO 9. Guet é langageu caër er béd ç’ou gueuyad. ●(1790) MG 136. Oh ! eit gueuyad ne oènt quet a nehai. ●146. ne oènt quet gueuyad (...) n’en dès quet calz a vugalé n’en dint gueuyad.
●(1834) SIM 32. a so gaouyat evel ur Gascon. ●(1846) DGG 242. an dud gaouiad.
●(1900) MSJO 162. Eun den a lavar en deus feis ha na zikues (lire : ziskuez) ket he greden dre he oberou a zo gaouiat. ●(1902) PIGO I 3. tud a spered, mez gaouiad. ●(1907) AVKA 87. Profetet gaouiad ha guirion. ●(1911) BUAZperrot 274. Gaouiat int. ●(1983) PABE 31. (Berrien) gaouiat, tr. «menteur (adj.).»
(2) (en plt de paroles, etc.) Faux, mensonger.
●(1907) BOBL 10 août 150/1a. an dioded a gred c'hoaz en he frezegennou gaouiad. ●(1911) BUAZperrot 188. o c'hredennou gaouiat. ●(1929) FHAB Meurzh 93. O kredi re vuan tamallou gaouiad e lez-vamm. ●(1944) VKST Meurzh 71. Ken dallet eo Yann gant e fallagriez, ma teu gantañ pik ha bran, en e damallou gaouiat.
II. Gaouiat evel un tenner-dent : voir tenner-dent.
- gaouiataer / gaouiatour
- gaouiatourgaouiatour
voir gaouiataer
- gaouiek
- gaouier .1gaouier .1
adj. Mensonger.
●(14--) Jer.ms A 92. Ne douff gaouyer, tr. «Je ne suis pas menteur.» ●(1499) Ca 97a. g. mensongier. b. gouyer. ●97b. Gouyer vide in gou. ●(1530) J p. 80a. Goude da brut ha burzudou / Papellart, ha da holl ardou / Trufflou hac errorou gouyer (variante : gaouier), tr. «Malgré ton renom et tes miracles, hypocrite, et tous tes artifices, et tes tromperies, et tes menteries, imposteur.»
- gaouier .2gaouier .2
m. –ion Menteur.
●(1576) Gk I 260. Gaudisseryen, drouc comseryen, flateryen, gaouyeryen, ha pariureryen.
●(1659) SCger 78a-b. menteur, tr. «gaouier.» ●(1732) GReg 615a. Menteur, tr. «gaouyer. p. gaouyéryen.»
●(1977) PBDZ 524. (Douarnenez) gaouier, tr. «menteur.» ●(1983) PABE 31. (Berrien) gaouier, tr. «menteur (subs.).»
- gaouierez
- gaouierezhgaouierezh
m. Action de mentir, mensonges.
●(1872) DJL 33. biskoaz n'eo bet klevet / Ve bet ar Virione e Gaouierez chanchet.
●(1909) KTLR 105. Eleac'h ma ve meulerez / E ve atao, kalz gaouierez. ●(1971) CSDC 48. Ar his se na ve fented gaouyerez. ●(1973) LBFR 145. Breman oun sur emoc'h e lavare gaouyerez.