Recherche 'go...' : 1101 mots trouvés
Page 6 : de gorerez-1 (251) à gorrek (300) :- gorerez .1gorerez .1
f. –ed
I. (aviculture)
(1) Poule couveuse.
●(1744) L'Arm 82b. Couveuse, tr. «Goreréss.. ézétt. f.»
(2) Yar c'horerez : poule couveuse.
●(1633) Nom 39b. Gallina matrix, incubans : geline qui couue : yar goreres, pehiny á ve è gor.
●(1732) GReg 228b. Couveuse, poule qui couve, tr. «Yar gorerès.»
●(1857) HTB 217. laket he u didan he iar c'horerez.
II. (apiculture)
(1) Abeille femelle.
●(1931) VALL 2b. Abeille ; femelle, tr. «gorerez f.»
(2) Bourdon, abeille mâle.
●(1906) GWEN 7. beza ez euz labourezed (...) beza a vez ive maled hanvet dre aman gorerezed.
- gorerez .2
- gorerezh
- goret .1goret .1
adj.
(1) Très chaud.
●(c.1680) NG 1867. vr fourn goret. ●(1732) GReg 429b. Le four est-il assés chaud ? tr. «Ha goret aoualc'h eo ar fourn ?»
●(1889) ISV 68. evel eur forn c'horet.
●(1907) PERS 328. en eur forn c'horet. ●(1910) MBJL 145. m'eo hanval ar zal ouz eur forn c'horet. ●(1914) LZBt Du 29. didan an heol goret. ●(1939) RIBA 36. A pe vè traoalh get ur bram goret, aveit me spontein.
(2) Couvé.
●(1633) Nom 37a. Ouum decumanum : œuf couué : vy goret.
(3) (pathologie) Qui a un abcès.
●(1977) PBDZ 716. (Douarnenez) ma biz goret, tr. «mon doigt qui souffre d'un abcès.»
- goret .2goret .2
v. Aider.
●(1530) J 95a. Goret an cas ne gallas dif, tr. Fleuriot DGVB 198b « aider à ce fait il ne put », « il ne put aider en cette affaire » ●(1557) B I 304a. Ma coscor ne allaff goret, tr. Fleuriot DGVB 198b « Mes gens, je ne puis vous aider »
●(1659) SCger 75b. ie n’e npuis mais, tr. « ne hallân, goret an drase » ●(1716) PEll.ms 586. Ne hallan gorret andrase, tr. « Je ne puis rien au dessus de cela. C'est à dire, je ne puis rien davantage »
- goridik
- gorig
- gorilh
- goriñ .1goriñ .1
v. tr. d. Commettre (une corde).
●(1984) LPPN 894. (Poullaouen) gori /'go.ri/, vb., tresser et tendre (corde) ; ex. «gori or vun, larae ar re gozh», les anciens parlaient de tresser et tendre ainsi des cordes.
- goriñ .2goriñ .2
v. cf. gwiriñ
I. V. tr. d.
A.
(1) Couver.
●(1732) GReg 228b. Couver, tr. «gori. pr. goret.» ●Couver des poulets, tr. «Van[netois] goreiñ pichoned.»
●(1907) PERS 214. gori a ra an desirou mad er galon bur, evel ma c'hor ar goulm he re vian. ●(1912) BUEV 80. èl ma hor er glom hé fichoned bihan.
►absol.
●(1857) HTB 217. Ar iar d'he zro a dezvas hag a c'horas. ●(1889) ISV 447. Teir iar a lakin da c'hori.
(2) Goriñ tommder =
●(1927) FHAB Meurzh 60-61. alan eun azen o c'hôri tommder en e izili gwan.
(3) Chauffer.
●(1732) GReg 158a. Chauffer le four, tr. «Van[netois] goreiñ ar fôrn.»
●(1868) KTB.ms 14 p 17. Neuze e c'hourc'hemeno gôri ur forn.
●(1909) KTLR 222. e lakeaz gori eur fourn ha teuler ar Rouanez ebarz da zevi. ●(1928) TAPO 8. Ha goude p’ho po goret ar fourn lakat an toaz ebarz.
B. sens fig.
(1) Fomenter.
●(1870) MBR 230. Setu penaoz e vez goret drouk er galoun !
(2) Goriñ kasoni ouzh ub. : nourrir de la haine envers qqn.
●(1921) GRSA 219. Hui e horè kasoni doh hou preur.
(3) Goriñ e daol : préparer, tramer, mûrir son coup.
●(1976) BAHE 91/28b. Ivon hag a oa o c'horiñ e daol un tamm a oa.
(4) Mûrir, faire son chemin, en parlant d’une idée.
●(1937) ARBO 310 Ebrel 246. Gorein e hras pèl er honzeu fur-zé ém fen.
II. V. intr.
(1) Apostumer.
●(1732) GReg 42a. Apostumer, s'enfler, s'enflammer, tr. «Van[netois] goreiñ. pr. goret.»
●(1857) CBF 76. Gori a ra va biz, tr. «Mon doigt apostume.»
(2) (en plt de l'orage) Se préparer, menacer.
●(1910) MBJL 45. Gori a ra an arne.
(3) Fermenter (en plt de fourrage entassé).
●(1912) BOBL 08 juin 389/2c. Ar foën en deuz diou feson da doma pe da c'hori.
III.
(1) Bezañ ar forn o c'horiñ : voir forn.
(2) Goriñ vioù : voir vioù.
- gorjañ .1gorjañ .1
v. tr. d. Dévorer.
●(1499) Ca 97a. Gorgaff. g. engorgier / gurgiter ou deuorer. l. gurgito / as.
- gorjañ .2gorjañ .2
v. intr.
(1) Se dit d'un cheval dont les jambes enflent.
●(c.1930) VALLtreg 1014. Gorja : Se dit des chevaux dont les jambes deviennent grosses (Goelo).
(2) (apiculture) Se grouper sur une branche, en plt des abeilles.
●(1942) VALLsup 24a. Se grouper sur une branche (en parl. d'un essaim, etc.), tr. «barra ; gorja T[régor] plus général se grouper, surtout en parl. des abeilles ; pulluler, abonder.» ●90a. Se grouper en parl. des abeilles, tr. «gorja T[régor].»
- gorjañ .3gorjañ .3
voir gorziañ
- gorjelletgorjellet
adj. En troupe serrée, dense.
●(1934) KOMA 36. Gorjellet an dud leun ar porz, leun an hent...
- gorjeredenn
- gorjetgorjet
adj. (Cheval) qui a des gros genoux.
●(1942) VALLsup 86b. (cheval) qui a de gros genoux, tr. «gorjet (L[oeiz] ar Fl[oc'h].»
- gorm
- gornozgornoz
s. –ed (argot des tailleurs vannetais) Pomme de terre.
●(1912) KZVr 415 - 10/03/12. Gornozed, tr. «Pato.»
- gorogoro
v. tr. d.
I. Traire.
●(1499) Ca 100a. Gozro. g. traire le lait des bestes. ●(c.1500) Cb 100a. [gozro] Jtem hec multra / tre. ga. lheure a traire le lait des vaches. b. an heur da gozro an saout. ●(1521) Cc. Gozroff, traire. (d'après GMB 291).
●(1659) SCger 120b. traire, tr. «gozro.» ●151b. gozro, tr. «traire.» ●(1732) GReg 936a. Trairer, tr. «Gozro. pr. gozroët. goéro. pr. goéroet. goro. pr. goroet. Van[netois] goéreiñ.» ●Traire les vaches, traire les chevres, tr. «Goéro ar saoud. goéro ar guevr. ●(1790) MG 174-175. Ur vatéh é hoairein er seud.
●(1847) MDM 221. evit goro ar saoud. ●(1856) VNA 89. Allez tirer les vaches, tr. «Quêrhet de hoairein er seud.» ●(1889) ISV 369. Neuze ez eas da c'horo he c'havrik.
●(1907) BOBL 13 avril 133/2a. en em lakeaz da wera ar saout.
►absol.
●(1847) MDM 109. Mont da drouc'ha iaut, goro. ●(1895) FOV 236. P'en dès goéreit trahoal.
●(1908) FHAB Even 164. pa yelo da c'horo. ●(1922) IATA 6. Me zo o vont da c'horo. ●(1924) SBED 40. Nen des geti é hoéren – saill na koupen.
►[empl. comme subst.] Traite.
●(1932) BRTG 140. seùel a gafourch ar é vuoh de bep goéro.
II. sens fig.
(1) Soutirer.
●(1908) FHAB Even 180. ken braz eo ho c'hoant da c'horo arc'hant.
(2) Tirer les vers du nez (à qqn).
●(1872) FHB 404/310b. da glask gounit ho mignoniach, ha da velet hag hen a c'helje ho goro.
●(1929) SVBV 142. da c'horo ar paotr Yann. ●(1934) BRUS 95. Arracher les vers du nez à…, tr. «goérein.»
III. [en apposition]
(1) Skudell-c'horo : écuelle à traire.
●(1633) Nom 180b. Mulctra, mulctrale, mulctrum : vaisseau à laict : pot da lacquat læz, scudel gozrò.
(2) Pezel-c'horo : écuelle à traire.
●(1924) BILZbubr 43/44/1022. Leiz ar beel c'horo, eme Bilzig d'ean en eur c'houezadenn.
IV.
(1) Goro ub. : arracher un secret à qqn.
●(1890) MOA 461 (L). Arracher un secret à quelqu'un, tr. J. Moal «goro unan bennak (Fam.)»
●(1976) KOYO 19 (Ki) Y. Gwilhamot. Ar vugale, pegen aes vez goro anezho.
(2) Goro ar c'havr : traire la chèvre, rite lorsqu’une charpente nouvelle est mise.
●(1879) ERNsup 154. Goro 'r c'haour, «traire la chèvre» en signe de réjouissance quand la charpente est mise à une maison neuve. Tréc[orois]. C'est faire une musique primitive en tenant d'une main dans un bassin plein d'eau un brin de jonc sur lequel on fait glisser l'autre main, comme pour traire une chèvre. Cet usage avait lieu, il y a peu d'années, dans l'Ille-et-Vilaine, à l'occasion de la Saint-Jean; il existe encore à Saint-Mayeux, pour la Saint-Jean et la Saint-Pierre.
(3) Lezel brav e c'horo : se laisser exploiter.
●(1868) FHB 201/359b (L) Goulc'hen Morvan. Hon laet en doa lezet brao he c'horo. ●(1878) SVE 602. Lezel brao he c'horo, tr. L.-F. Salvet «Se laisser bellement traire. (Se laisser exploiter.)
(4) Goro pizh ar varrikenn : voir barrikenn.
(5) Goro ar vuoc’h vesk : voir buoc’h.
(6) Goro betek ar gwad : voir gwad.
- goroad
- goroadenngoroadenn
f. –où Traite.
●(1732) GReg 936a. Ce que l'on trait à chaque fois, tr. «Goroadenn. p. goroadennou. Van[netais] goeradeenn.»
●(1876) TDE.BF 239b. Goroadenn, s. f., tr. «La quantité de lait que donne une vache que l'on vient de traire.» ●(1879) ERNsup 146. goroadenn, ce qu'on trait en une fois, d'une ou de plusieurs vaches, Trév[érec]. ●(1890) MOA 318. Quantité de lait que donne une vache qu'on vient de traire, tr. «goradenn, f.»
●(1925) FHAB Ebrel 138. Kollet ar c'horoadenn vintin !...
- goroaj
- goroer
- goroer-tirvi
- goroerez .1goroerez .1
f. –ed Femme qui trait.
●(1732) GReg 936a. Celle qui a coûtume de traire les vaches, tr. «Goroerès ar saoud. p. goroeresed.» ●(1744) L'Arm 387a. Celle qui va ordinairement traire, tr. «Goairouréss.»
●(1876) TDE.BF 239b. Goroerez, s. f., tr. «Celle qui d'ordinaire est employée à traire les vaches.»
●(1904) DBFV 93b. goérouréz, f. pl. –ed, tr. «celle qui trait.»
- goroerez .2goroerez .2
f. –ioù Trayeuse.
●(1931) FHAB Gouere 258. pa n'eus netra ken en tez e tenner ar c'horoerez.
- goroerezh
- goroetgoroet
adj. (en plt du lait) Trait.
●(1896) GMB 444. pet[it] Trég[uier] neve c'horoet (lait) nouvellement trait.
- gorregorre
m., adv. & prép. –où
I. M.
A.
(1) Dessus, surface.
●(1499) Ca 99a. Gourre. g. l. hec superficies / ei. ●(1633) Nom 147b-148a. Catillus : le dessus du moulin : gourrè an milin. ●183a. Conus, galeæ apex : le coupet d'vn heaume où se met le plumard : an gourrè ves an haum lech an plumagen.
●(1659) SCger 114b. surface de la terre, tr. «ar gorre an douar.» ●151a. gorre, tr. «ce qui est dessus.» ●(1732) GReg 208b. Convexe, surface exterieure d'un corps, tr. «Ar gorre qeynecq eus a un dra.» ●278a. Le dessous est plus beau que le dessus, tr. «Caëroc'h eo an dindan egued a[r] gorre.» ●896b. Surface, superficie, étenduë en longueur & en largeur, considérée sans aucune profondeur, tr. «gorre.» ●897a. La surface de la terre, tr. «gorre an doüar. ar gorre eus an doüar.»
●(1876) TDE.BF 239b. Gorre, s. m., tr. «Surface, partie supérieure.» ●(1878) EKG II 97. Evelato int tud, ha ne c'heller ket ho lezer, evel chatal ha gagnou, da vreina var gorre an douar.
(2) Sommet.
●(1659) SCger 118a. le sommet de la teste, tr. «ar gorre an pen.» ●(1732) GReg 919b. Le sommet de la tête, tr. «gorre ar penn.»
(3) Nord d'un pays.
●(1870) FHB 263/9b. Latran, Aotrou, a zo eur gær eus a c'horre an Itali.
(4) Partie intérieur d'une parroisse littorale, partie qui ne jouxte pas la mer.
●(1868) FHB 185/228a. Santes Berc'hed zo he chapel e gorre ar barres.
●(1921) PGAZ 19-20. ar paotrezed euz ar gourre. ●(1925) FHAB Genver 2. perak eus an arvor hag eus ar gorre, omp-ni diredet aman a vilierou ? ●(1936) SAV 3/18. e pep ti eus ar gorre, e pep ti eus an arvor.
(5) Partie haute d'une commune, etc.
●(1905) HFBI 396. né deus német ar gorré eus ar c'harter ac â roffé drévad mad.
(6) (domaine maritime) Gorre an traezh : partie de la grève la plus haute atteinte par la marée.
●(1925) FHAB Du 429. eur maltouter beuzet ha digaset gand ar mor da c'horre an traez.
(7) (religion) E gorre an neñvoù : au plus haut des cieux.
●(1882) BAR 126. Gloar da Zoue e gore an envou.
B. sens fig.
(1) Pouvoir.
●(1943) FHAB Mezheven 307. ar pez int gouest d'ober e kement bro ma kemerfent ar gorre.
(2) Reiñ ar gorre da : donner la première place à.
●(1877) FHB (3e série) 6/44b. an hini a dle (...) rei ar gorre d'ar virionez ha d'al lealded.
(3) Réussir financièrement, s'élever.
●(1866) FHB 96/349b. Lavarit d'im-me, ha gwelet ho peus-hu biskoaz eun den o tont d'ar gorre, o labourat da zûl ?
II. Adv. War-c'horre.
(1) Dessus.
●(c.1500) Cb 25a. [beuaff] Jtem supersto / as / ti. g. viure / estre dessus. b. bezaff oar ourre.
●(1894) BUZmornik 358. eur c'holc'hed kolo gant eur c'hoz pallenn var c'horre.
(2) Bezañ war-c'horre : avoir le dessus.
●(1872) ROU 81a. Il aura le dessus, tr. «Var c'horre e vezo.»
(3) Épith. De dessus.
●(1866) FHB 58/45b. eb cas kementse an douar melen pe an tuffe frozet eguisse e touez ar gwisk varc'horre.
III. Prép. War-c'horre.
(1) Sur, à la surface de.
●(1878) EKG II 97. ne c'hellet ket ho lezer, evel chatal ha gagnou, da vreina var gorre an douar. ●163. da c'houzout ha dont a rache unan-bennag anezho var gorre an dour.
●(1903) MBJJ 58. war c'houre an dour lugernuz. ●(1933) FHAB Gwengolo 389. evel ar rederez-wenn war gorre an dour.
(2) local. Sur (qqn).
►[form. comb.]
S1 war ma gorre
●(1910) MAKE 11. Ma dilhad war ma gorre.
P2 war ho korre
●(1910) MAKE 29. ar fall a zo kouezet adreuz war ho korre ? ●(1939) MGGD 23. Pa vo bec'h war ho korre na chomit ket da deurtal.
- gorre-aotergorre-aoter
m. (architecture) Retable.
●(1867) FHB 125/165a. Mez ar pez labour caëra zo e Kerdevod, eo ar gorre-aoter.
- gorre-bourzh
- Gorre-BreizhGorre-Breizh
n. de l. Haute-Bretagne.
●(1716) PEll.ms 125. Gorre-Breis, La partie supérieure de la Bretagne où l’on parle François. ●(1732) GReg 117b. Haute-Bretagne, tr. «gore-Breyz.»
●(1821) GON 53b. Breiz-Uc’hel ou Gorré-Vreiz. ●(1869) TDE.FB xviib. Gorre-Vreiz. ●(1876) TDE.BF 239b. Gorre-Vreiz, s. m., tr. «La haute-Bretagne.» ●(1890) MOA 30. Gorre-Vreiz.
●(1927) GERI.Ern 182. gorre-Breiz.
- Gorre-Breizhiz
- gorre-Douegorre-Doue
m. (religion) Élévation.
●(1868) FHB 196/316a. Da c'horre-Doue an oferen.
●(1911) BUAZperrot 253. da c'horre-Doue an offeren. ●(1929) FHAB Kerzu 475. Edod gant gorre-Doue en oferenn. ●(1931) VALL 245b. Élévation ; de la messe, tr. «gorre-Doue.» ●(1935) FHAB Meurzh 94. unan eus ar c'hleier-se (...) a voe sonet da c'horre-Doue oferenn-bred Pardon bras ar Zakramant. ●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 146. Pa zone kloc'h gorre-Doue an oferenn.
- gorre-gouziz
- gorre-karrgorre-karr
m. (transport) Impériale de diligence.
●(1931) VALL 376b. Impériale de diligence, tr. «gorre-karr m.»
- gorre-kêr
- Gorre-Kernev
- gorre-laezh
- Gorre-LeonGorre-Leon
m. Haut-Léon.
●(1890) MOA 292b. Le Haut-Léon, tr. «Gorre-Leon.»
●(1911) BUAZperrot 857. Genel a eure e Sant-Nouga, e Gorre-Leon. ●(1923) FHAB Ebrel 4/133. E penn pella parrez Sant-Thegonnec, e tu an hanternoz, el lec'h ma teu stêr Penze ha stêr Koatoullzac'h da douezia o douriou, en unan eus kaera traoniennou Gorre-Leon, e kaver dismantrou kastell koz Penhoat. ●(1928) FHAB Genver/21. war unan eus noasa hag edusa tosennou Gorre-Leon. ●(1928) FHAB Mezheven 212. Gavrig an hanv a zo eul lezhano a roer d’ar c’hioc’h, e Gorre-Leon. ●(1985) AMRZ 31. Gorre-Leon, d'ar mare-ze, 'oa bro ar hezeg.
- Gorre-Leoniz
- gorre-toggorre-tog
m. (architecture) Abaque (d'une colonne).
●(1931) VALL 2a. Abaque d'une colonne, tr. «gorre-tog m. (eur golonenn).»
- gorread .1gorread .1
m. –où Superficie.
●(1931) VALL 715b. Superficie, tr. «gorread m.» ●718a. Surface de, mesure de surface, tr. «gorread m.»
- gorread .2gorread .2
m. gorreiz Habitant de l'intérieur.
●(1985) AMRZ 119. An Arvor, ar Gourre !!... An Arvoriz, ar Gourreiz !... ●123. Eur Gourread bennag a en em ganne bemdez, e tu pe du, ouz eun Arvoriad, ar pez a reas d'ar Gourreiz en em gleved mad kenetrezo. ●(2003) ENPKP 62. (Ploueskad) L'acheteur, un gourréad (homme de l'intérieur, du Gourré).
- gorreenngorreenn
f. –où (géométrie)
(1) Surface déterminée.
●(1931) VALL 718b. Surface (géométrie), tr. «gorreenn f.» ●(1949) ENRO 300. Aner dezhi aters gant he bizied gorreenn ar mogerioù nifl, n'eus ket enni an disterañ frailhenn.
(2) Gorreenn blaen : surface plane.
●(1931) VALL 718b. Surface plane, tr. «gorreenn blên.»
(3) Gorreenn gromm : surface courbe.
●(1931) VALL 718b. Surface courbe, tr. «gorreenn gromm.»
- gorreerezhgorreerezh
m. Haussement.
●(1931) VALL 2a. Haussement ; action de hausser (et résultat de cette action, tr. «gorreerez m.»
- gorreet
- gorregañ
- gorregezhgorregezh
f.
(1) Lenteur.
●(1732) GReg 568a. Lenteur, tr. «gorrèguez. Van[netois] goareqeah. goreqeh.»
(2) Loisir.
●(c.1718) CHal.ms iv. temps loisir, tr. «oüar, spaç, amser, gorguez, goarigueh.»
●(1912) MMPM 49. Tremen a rin va yaouankiz er c'horregez hag er plijaduriou.
(3) Gant gorregezh : lentement.
●(1824) BAM 14. goude beza lavaret ar Credo penn-da-benn e brezonec gant gorreguez.
(4) War e c'horregezh : lentement, avec lenteur.
●(1732) GReg 25a. Vous ferez cela à vôtre aise, tr. «Van[netois] en dra-ze e réhet ar hou coregueach.»
●(1857) HTB 11. Afrenez a gerze war he c'horegez.
●(1905) CDFi décembre. Hag int en hent war o gorregez. (d'après KBSA 113).
- gorrekgorrek
adj.
I. Adj.
A. Attr./Épith.
(1) Lent.
●(14--) Jer.ms 64. Me a yelo dydreu an mor a corr hep bout gorec, tr. «J'irai au-delà de la mer, volontiers, sans être lent.» ●(1633) Nom 211b. Gradus testudineus, lentus : pas tardif : pas garrec (lire : gorrec).
●(1659) SCger 14a. bellement, tr. «górec.» ●72b. lent, tr. «gorrec.» ●115b. tardif, tr. «gorrec.» ●151a. gorec, tr. «qui va doucemment.» ●(1732) GReg 568a. Lent, lente, tardif, peu prompt, peu actif, tr. «gorrecq.»
(2) Né après terme.
●(1633) Nom 29b. Agnus cordus : agneau tardif : oan gorecq.
(3) (cuisine) (Feu) doux.
●(1967) BAHE 54/49. grit tan gorrek. (...) Arabat kaout tan re c'horrek.
(4) =
●(1925) FHAB Ebrel 127. youc'hadennou gourok al laboused-noz o tifoucha diouz o glud.
B. Attr. Bezañ gorrek da : être lent à.
●(1857) CBF 97. Ho marc'h a zo gorrek da vale, tr. «Votre cheval est parresseux.» ●(1866) SEV vii. ne ve ket gorrek da gerzet.
II. Adv.
(1) Lentement.
●(1659) SCger 72b. lentement, tr. «gorrec.» ●(1710) IN I 4. ha ne nigeont nemet a isel ha gorrec.
●(1864) SMM 126. he lenn gouroc. ●(1868) FHB 204/378b. Bale a reamp gourok.
●(1902) PIGO I 173. hag e kerzaz gorrek ha sioul. ●(1914) LZBt Du 16. An train a distok gorrek. ●(1928) BREI 61/b. an diou litresenn-man ac'h ee gorrek gant an hent.
(2) Mont gorrek gant ub. : y aller avec douceur.
●(1926) FHAB Kerzu 457. ret monet ganeomp gorrek ha skeudik.