Devri

Recherche 'go...' : 1101 mots trouvés

Page 7 : de gorrekaat (301) à gouarnet (350) :
  • gorrekaat
    gorrekaat

    v.

    (1) V. intr. Ralentir.

    (1903) MBJJ 4. hon c'herzet ac'h a war c'horrekaat. ●(1931) VALL 422a. devenir (plus) lent, tr. «gorrekaat

    (2) V. tr. d. Ralentir.

    (1866) LZBt Du 203. Gorrekaat ha sioulaat a riz ma c'herz.

    (1931) VALL 422a. rendre (plus) lent, tr. «gorrekaat

  • gorren .1
    gorren .1

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Lever.

    (1464) Cms (d’après GMB 287). gourren, lever. ●(1499) Ca 12a. Ascension. g. idem. l. hec asentio onis / vide in gourren. ●99a. Gourren. g. leuer. ●106b. Guintaff. g. guinder et gourren. ●(1530) Pm 144. Gourren an men, tr. «soulever la pierre.» ●(1575) M 247. gourre da clopenn, tr. «relève ton crâne.» ●(1576) Cath p. 24. ez gorroas he daou lagat entreseaff ha neff oz ober oraison da quellaff doe en vn lauaret (…), tr. «elle leva les yeux vers le ciel, en faisant oraison pour adorer Dieu, en disant (…).»

    (1659) SCger 64b. guinder, tr. «gorren p. oet.» ●65b. hausser, tr. «gorren p. roet.» ●73a. leuer, tr. «gorren p. gorroet.» ●151a. gorren p. roet, tr. «leuer, hausser.» ●(c.1687) VEach 64. ebarz en ne'chamant extremse é goroas é calon hacé daou lagat uar zu an éé, euit goulen hac implori an assitanç á Santes Anna. ●(1689) DOctrinal 200-201. é distroas c’hoas ur vez, varzu é Breudeur hac é gorroas é dourn da rei dezo adarré é Benediction. ●(17--) ST 352. Pa c'horrean ma fenn, e rusian gand ar vez, tr. «quand je lève la tête, j'en rougis de honte.» ●(1848) SBI I 216. He c'hoar paour, n-eus-han goureet, tr. «Qa pauvre sœur l'a relevé.»

    (2) Soulever.

    (1530) J p. 185a. Hoguen piou vezo eno quet / Hon sicouro net sellet huy / Da gourren an men en menez / So ponnher glan dioar an bez, tr. «Mais, dites, qui trouverons-nous là pour nous aider à soulever la pierre de la montagne posée sur la tombe, et qui est très-lourde ?» ●(1580) G 1203-1204. Memeus sachat quen na badaf / ouz clasq e gourrenn e crena, tr. «J'ai un sac plein, si bien que je suis étourdi ; / En cherchant à le lever je tremble.»

    (1847) FVR 289. d'ar mare ma c'horree ar c'halir. ●(1870) GBI II 528. Seis gwas vad n'hi gourrejent ket, tr. «Sept hommes forts n'auraient pu la porter.»

    (3) Gorren e fri : faire le curieux.

    (1902) PIGO I 9. gourren e fri a rae a-vad a bep tu. ●(1936) BREI 457/2b. Ha Bilez ermêz ha da c'houren e fri war du ar c'hastell.

    (4) Gorren e gounnar : rentrer sa colère.

    (1909) NOAR 67. Ma oe red d'ar mestr keginer gorren e gounnar.

    (5) Lever, élever, hausser (la voix).

    (1880) SAB 64. Ar paour pa ranc gortoz pell e eluzenn, a c'houlenn stard ac aliez, o c'horren e voez.

    (6) Ranger, ramasser, mettre à l'abri.

    (1633) Nom 5a. Pluteus : vne armoire à serrer liures : vn armel da lacquat, pe da gourren leufrou.

    (1847) MDM 139. d'ho gourreun en eunn arbel [al levriou].

    (1905) KANngalon Genver 303. gorrenn ar spesou santel. ●(1907) PERS 85. E pep ti ez euz eul leac'h evit gorren ar boued. ●(1921) PGAZ 91. An eozt a ioa peurc'hreat ha gorrennet er c'hrignol.

    ►absol. Garder (une marchandise).

    (1867) FHB 113/72a. lod a roaz ho ed var ar rabat-ze, lod all a voue guelloc'h gantho gorren.

    (7) (pêche) Relever, virer (les filets).

    ►absol.

    (1977) PBDZ 371. (Douarnenez) peogwir on bet o c'horren, tr. «puisque j'ai été relever les filets.» ●(1979) VSDZ 87. (Douarnenez) mont da c'horn : an traoù oa bet mat, ar beskerezh oa mat, tr. (p. 251) «on va les relever : tout s'était bien passé, la pêche était bonne.»

    (8) Élever (un enfant).

    (14--) N 906. ret eo gant enor e gorren, tr. «il faut l'élever avec honneur.»

    II. V. intr. Monter, s'élever.

    (1530) Pm 192. Hac adarre plen ez gorreas / oar pep ael ez ehanas, tr. «Et de nouveau clairement il s'éleva / Au-dessus de tout ange et se reposas.» ●(1575) M 1943. Mar gourreont en neff, tr. «S'ils montent au ciel.»

    III. Gorren e fri : voir fri.

  • gorren .2
    gorren .2

    nv. (pêche) Levée.

    (1979) VSDZ 88. (Douarnenez) 22 pe 23 gorn boe graet, tr. (p. 252) «nous avions fait vingt-deux ou vingt-trois levées.»

  • gorreoù
    gorreoù

    plur. (religion)

    (1) Élévation.

    (1862) JKS 431. Araog ar gorreou. ●432. goude ar gorreou. ●(1863) GBI II 156. Pa ver 'n gourreo 'nn offern-bred ! tr. «Au moment de l'Elévation, à la grand'messe !»

    (1925) FHAB Genver 17. Eus an aviel beteg ar Gorreou. ●(1931) VALL 245b. Élévation ; de la messe, tr. «gorreou pl.» ●(1933) MMPA 136. epad ma taouline, d'ar gourreou, dirak an Hosti-Sakr.

    (2) Ar gorreoù bihan : petite élévation.

    (1911) KANNgwital 104/50. Sevel a ra er memes amzer ar c'halir hag an hosti sakr en eur lavaret henor ha gloar da Zoue, per omnia sæcula sæculorm, da virviken. Amen, eme ar bobl. Setu ar pez a hanver ar gorreou bihan.

  • gorroadur
    gorroadur

    m. Élévation.

    (1732) GReg 488a-b. Haussement, parlant d'un mur, de la voix, &c., tr. «Gorroadur.» ●488b. Action de hausser, tr. «gorroadur

  • gorroenn
    gorroenn

    f. Crème qui se forme sur le lait chauffé.

    (1659) SCger 34a. cresme, tr. «corroen lez.»

    (1931) VALL 169a. Crème qui se forme sur le lait chauffé, tr. «gorrôenn f.»

  • gorroet
    gorroet

    adj.

    (1) Levé.

    (c.1500) Cb 99a. [gourren] Jtem sublimatus / a / tum. g. hault esleuez. b. gourroet vhel. ●(1621) Mc 107 [lire : 109]. deuotamant hac ez sau gand an daou dorn iointet ha gorroet.

    (2) Élevé.

    (1576) H 46. Gorroet an douar corf hac enefu vhelafu, tr. « raised from the earth, body and soul, most highly. » ●Dre he humilitez gorroet, tr. « raised through her humility. » ●(1633) Nom 231a. Collis, tumulus, monticulus : montagnette, tertre : mountaingnin (lire : mountaingnic) bian menezic, douar gorroet. ●239a. Agger : chaussé esleuée, ou haussée : chausser á ve vhel pe gorroet.

  • gorroidigezh
    gorroidigezh

    f.

    (1) Élévation, haussement.

    (1576) Gk II 102. Vn gorroidiguez à speret en doué.

    (1732) GReg 488a-b. Haussement, parlant d'un mur, de la voix, &c., tr. «gorroydiguez.» ●488b. Action de hausser, tr. «Gorroydiguez

    (2) (religion) Assomption.

    (1732) GReg 57a. L'assomption de Nôtre-Dame au Ciel, tr. «Gorroydiguez ar verc'hès-sacr èn eê.»

  • gortadenn
    gortadenn

    f. –où Attente.

    (1910) ISBR 68. Ne oé ket bet hir gortaden geton. ●(1934) BRUS 205. Une attente, tr. «ur hortaden neu.» ●(1936) DIHU 300/94. Hir gortaden hor bo enta. ●(1977) LIMO 02 avril. éma bet hir é hortadenn.

  • gortoenn
    gortoenn

    f. Attente.

    (c.1718) CHal.ms i. attente, tr. «gortoen.» ●(1744) L'Arm 19b. Attente, tr. «Gortoenn. f.»

  • gortoz .1
    gortoz .1

    m.

    I.

    (1) Patience.

    (1862) JKS 354. Jezuz-Krist a zo enn-han gortoz ha digoll ar re a dle beza salvet. ●(1870) FHB 284/181a. Bezet enn-oc'h eun tam gortoz ma mignoned.

    (1907) AVKA 195. Doue, e zo e lod gortoz enhan, med...

    (2) Espoir, espérance.

    (1847) FVR 30. Peb gorto barz er bed'zo evid-on kollet. ●191. hag hep gortoz ebed da zistrei d'ar gear.

    (3) Bezañ gortoz da ub. =

    (1987) DBHB 109. hag hirio, ar merher, ez eus gortoz dezo.

    (4) Temps d'attente.

    (1864) SMM 118. e-pad ar gortoz-se.

    (1903) MBJJ 242. berr eo o gortoz. ●(1914) RNDL 114. ur gortos. ●(1935) ANTO 151. Ne badas ket pell ar gortoz. ●(1951) BLBR 36/2. seul belloc'h eo padet hor gortoz.

    (5) Lakaat gortoz war c'hortoz =

    (18--) SAQ I 322. peleac'h [e ma] ar re a gendalc'h da bedi, heb en em skuiza ; a c'hortoz, a laka gortoz var gortoz (…) ?

    II. Bezañ en gortoz.

    A. [devant une prép.]

    (1) Bout en gortoz a (+ v.) : s’attendre à.

    (1767) ISpour 15. ne eellamp quet bout ingorto à vout salvet. ●(1790) MG viii. 46. ingorto on a changein. ●61. ingorto vér arlerh ma vou payét en drougueu hac en Eutru, a laquad ur blanq-benac a costé.

    (1854) PSA I 304. Pilat, dén aviset ma oé revé er bed, ha carguet a finès eit clasq en tu d'hum hobér guet en ol, e zou ingorto a bligein de Hérod. ●(1855) BDE 89. bout ingorto a em bout pep tra a zeguet-n-oh. ●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 178. éngorto a brenein un hoh, banann, coco ha taros.

    (1907) BSPD I 274. Ingorto mat e oé ag ou lakat de blégein d'el lézen. ●278. Ingorto mat é oé a dennein hé mab ag er houvand. ●292. ingorto mat e oé d'em lakat de nahein er fé.

    (2) Bout en gortoz a, eus ub., udb. =

    (1790) MG viii. ingorto vein a hanah Dissul quettan.

    (1829) IAY 75. Dleout a rer bean en gorto deus ar reflexiono diblacet-se. ●(1861) BSJ 8. quen ne oent rah éngorto a Salvér er bed. ●(1896) HIS 80. é ma rah en dud éngorto ag ur Salvér.

    (3) Bezañ en gortoz d'ub. : attendre qqn.

    (1866) LZBt Gouere 163. Ne oamp mui e gortoz da dud, gant a bell o (lire : a) oa e c'hortoemp hep na deue den. ●172. ne oamp ket enn gortoz d'hac'h ken-abred ! ●(1867) FHB 149/357b. ep ma voa nicun e gortos dezho. ●(1868) FHB 168/91b. He vam n'edo ket e gortoz dezhan. ●(1870) FHB 281/155b. E gortoz edont d'an den-ze.

    B. [devant un v., une subord.]

    (1790) MG 31. Ingorto-on, me zud-vad, en hum boéniehèmb ol a zevri. ●166. Ingorto-on, me hoær, é tehait d'er fest, rac ean en dès grateit teign é rei ur gaër, hac é corollehémb hur goalh. ●(17--) TE 108. Mar hum lausquant de vurmurein, beénd ingorto é vou pussuniét ou inean guet velim er hoh serpand.

    (1907) BSPD I 535. Ingorto oé e vehé bet hanen deit de ben a lorbein er sant get é droeilleu. ●(1923) DIHU 139/193. ne hellamb ket bout engorto é hei guel en treu, ma ne lakamb ket hun albèhen get treu hur bro. ●(1936) DIHU 301/111. Engorto on é veet gél d'obér hou tevér.

    (1954) VAZA 70. Hervez ma’z oan en gortoz, daou vloaz diouzhtu e teuas ganin da vat arnodennoù ar vachelouriezh.

    C. Bezañ en gortoz udb. digant ub. : espérer qqc. de qqn.

    (1928) SAKO 21. rô d'in da c'hras d'am nerzan, ma c'hallin ober ar vad out e gortoz diganin.

    III. Bezañ war c'hortoz da : être en attente de.

    (1874) FHB 479/66b. Ar Frans a c'hell eta beza war c'hortos da velet ar gatoliket-ze eus an Amerik e miz Even.

  • gortoz .2
    gortoz .2

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Attendre.

    (1575) M 1837. Hac hon gortos á striff, da distreiff de niuer, tr. «Et il attend qu'avec zèle, nous revenions aux siens.» ●(1612) Cnf 27b. dauet an compagnunez santel en eff, pe-ré am gourto.

    (1767) ISpour 292. é ortoss enn Overenn.

    (1929) MKRN 17. Skourret eo ar freilhou da c'hortoz an eost du, tr. «les fléaux sont suspendus en attendant la récolte du blé noir.»

    ►absol.

    (c.1680) NG 1039-1040. Ha hemp repos / E hortosant.

    (1968) LOLE 124. gortoz pell, gortoz well.

    (2) Bezañ o c'hortoz tud : être enceinte.

    (1970) GSBG 82. (Groe) hi oa o c'horten tud bep blez, tr. «Elle était enceinte tous les ans (litt. elle attendait du monde…).»

    ►absol.

    (1980) LIMO 14 juin. er ré goh e houi peruéh mad ne vezè ket laret ag ur vouéz éh oé «brazez», med «traou neué e zo geti», pe «éma é hortoz».

    (3) Gortoz tro : attendre son tour.

    (1911) BUAZperrot 817. leuriadou tud (…) o c'hortoz tro.

    (4) Gortoz (e) renk : attendre son tour.

    (1852) MML 175. resolvet mad da c'hortos renq memeus beteg noz.

    (1969) BAHE 60/41. Blejal ha trepasiñ a rae an div vihan gaezh [div annoar] er c'harr da c'hortoz o renk, sorc'henn o mamm warno. ●(1988) TOKO 93. o hortoz renk e ti ar medisin.

    II. V. pron. En em c'hortoz.

    (1) V. pron. réci. S'attendre mutuellement.

    (1943) FATI 20. Raktal e voe en em glevet evit en em c'hortoz (...) bep mintin war an hent.

    (2) pa erreur V. pron. réfl. En em c'hortoz da : s'attendre à.

    (1877) BSA 17. en eun oad ne c'hello ket en em c'hortoz da gaout bugale.

    III. Loc. adv.

    (1) Da c'hortoz : en attendant.

    (1909) FHAB Here 312. Mes, da c'hortoz, dalc'hit mad ho teod.

    (2) A-c'hortoz : (?) en attendant (?).

    (1727) HB 422. A-c'hortos, evit birviquen / Ma liquin hoc'h-adversourïen / Da servichout deoc'h da scabel. ●(1727) IN II 368. hac a c'hortos, bevomp gant ar mel eus a guen alies a instruction hac a exempl mad.

    (3) Chom war c'hortoz =

    (1907) BOBL 02 novembre 162/3a. An traou er Marok a chom war c'hortoz.

    IV.

    (1) Gortoz an askorn : voir askorn.

    (2) Na c'hortoz nag unan na daou : voir unan.

    (3) Gortoz betek trompilh ar Varn : voir trompilh.

  • gortozadenn
    gortozadenn

    voir gortadenn

  • gortozenn
    gortozenn

    f. –où

    (1) Attente.

    (1659) SCger 10a. atente, tr. «gortosen.» ●(c.1718) CHal.ms i. attente, tr. «gortosen

    (1866) FHB 98/366b. Hag o c'hortoz ar beleg e voa ? Hag ar c'hortozen-ze a roe fizians dezhañ ?

    (2) Collation.

    (1659) SCger 151a. gortosen, tr. «repas deuant souper.»

    (1732) GReg 179b. Collation, repas entre le dîner et le souper, tr. «Corn[ouaille] Gortozenn. p. gortozennou.» ●465a. Gouté, le repas qu'on fait entre le dîner & le souper, la collation, tr. «gortozenn. p. gortozennou. (Ce dernier mot n'est usité, de ma connoissance, qu'en Cornoüaille ; les Leonnois le disent quelquefois en riant.).» ●787b. Recine, ou recion, collation des Ouvriers à trois heures après midi, tr. «gortosenn. p. ou.» ●(1738) GGreg 18. gortozen, tr. «petit répas de Laboureurs à trois heures après midi.»

    (1876) TDE.BF 240a. Gortozenn, s. f., tr. «Repas léger entre le dîné et le soupé, collation, goûté.» ●(1890) MOA 173a. Venez collationner, tr. «deuit d'ho kortozenn.» ●On n'a pas collationné, tr. «ne d-eo ket goude gortozenn (anezhi).»

    (1911) BUAZperrot 46. peb a damm bara d'o gortozen. ●(1949) KROB 12/11. Soaz a deu d'ar park gant ar c'hortozenn. ●(1985) OUIS 243. vers 3 heures et demie, l’habitude de prendre le jus se généralise peu à peu : c’est le gortozen.

    (3) (pour le bétail) =

    (1930) FHAB Ebrel 145. Da c'hortozenn, patatez pe rabez pe banez poaz gant eur vozad bennak a heiz, pe a winiz pe a gerc'h malet.

  • gortozennañ
    gortozennañ

    v. intr. Prendre une collation.

    (1857) CBF 9. gortozenna da nao heur, tr. «on fait un repas léger à neuf heures.»

    (1942) HERV 20. eur banerig ennañ eun dra bennak evit gortozenna war an aod.

  • gortozer
    gortozer

    m. –ion Homme qui attend.

    (1959) BAHE 17/14. e tremenas ar wetur hep gouzout d'ar c'hortozerien.

  • gortozidigezh
    gortozidigezh

    f. Attente.

    (c.1500) Cb 97a. [gourtos] Unde hec prestolatio /onis. g. attente desiree. b. gourtosediguez.

    (1732) GReg 60b. Attente, action d'attendre, tr. «Gortosidiguez.» ●Attente désirée, tr. «Gortosidiguez. v. impatience.»

  • gortozlec'h
    gortozlec'h

    m. –ioù Salle d'attente.

    (1931) VALL 44b. salle d'attente, tr. «gortozlec'h m.»

  • gorus
    gorus

    adj.

    (1) Plein de furoncles.

    (c.1500) Cb 97a. [gor] Unde vlcerosus / a / um. g. plain de clous. b. gorus.

    (2) Qui est sujet à avoir des furoncles.

    (1732) GReg 440a. Qui est sujet à avoir des froncles, tr. «gorus

  • Gorvelloù
    Gorvelloù

    n. de l. Ar Gorvelloù : Le Gorvello (Sulniac, Theix).

    (1902) LZBg Mae 101. Er Gorvelleu. ●(1906) DIHU 18/306. ur filajig bourrus é borh er Govelleu (sic). ●18/V. person er Govelleu. ●(1910) K*** 3. Er gorvelleu en E Du. pierson en dèz eué um occupét. ●4. que pierson Gorvilleu.

  • gorvenn / gorbenn
    gorvenn / gorbenn

    m. –où (pathologie) Humeur purulente.

    (1924) LZMR 50. ar gorven a vere diouti bepred. ●(1938) WDAP 1/23. (Gwezeg) Gorbenn, ano gourel, liester gorbennou. Lin-brein. ●(1962) GERV 24. padal ez eus gorbenn c'hoaz em gouli. ●66. gant ar gwad disec'het hag ar gorvenn. ●160. an hesked euzus-se hag he breine gant he gorvenn flêrius. 170. gorvenn : lin-brein. ●(1962) BREZ 63/1. Finval a reas he malvennou disklipet ha leun a c'horvenn.

  • gorz
    gorz

    f. –ioù, gerzier

    (1) Ridelle sans claire-voie, panneau qui forme le côté de la charrette.

    (1732) GReg 154b. Les quesseux, tr. «Corsou. ar gorsou

    (1876) TDE.BF 240a. Gorzou, et mieux, gorsou, s. pl. m., tr. «Les montants de la charrette qui font les prolongements du brancard.» ●(1890) MOA 149a. Prolongement du brancard d'une charrette, tr. «gors, f. pl. ou

    (1904) KZVr 348 - 10/07/04. Adgorjo, a vez graet e Treger eus ar plench a lakeer a-uz da «gorjo» pe «gersier» eun tumporel da uhelaat anezo. ●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. gorjou, tr. «côtés en planches de la charrette.» ●(1931) VALL 660a. Ridelle sans claire-voie, tr. «gorz f. pl. (i)ou, gerzier.» ●(1932) ALMA 85. eur c'harr bras, gorsiou uhel d'ezan. ●(1987) GOEM 172. des charrettes dont les côtés sont à clayonnage, gercher drenven. ●174. Dans le Bas-Léon, les côtés de charrettes sont en bois plein. Dans le Haut-Léon, ils sont à clayonnage. Les panneaux pleins sont composés de deux parties : gerchou braz, le grand côté, une grande planche rectangulaire ; gerchou vihan, le petit côté qui surmonte le précédent, et qui est découpé selon un gabarit. Alors que les grands côtés font partie intégrante de la charrette, les petits sont parfois amovibles.

    (2003) ENPKP 79. (Ploueskad) Ar re all a veze sammet e kirri, lost-vinted ha tennet diwarno ar gercher hag ar c'hlozinier, tr. (p. 80) «Les huit autres furent hissés sur huit charrettes transformées en fardiers par enlèvement des ridelles.»

    (2) =

    (1915) MMED 147. an hernach, ar gorjou ha kement tra a zo vardro eur c'hanol.

  • gorzailh
    gorzailh

    v. intr. Bavarder. cf. (?) korzailh- (?)

    (1970) GSBG 56. (Groe) gorzailh, tr. «bavarder.»

  • gorzailher
    gorzailher

    m. –ion Homme bavard.

  • gorzailherez
    gorzailherez

    b. –ed Femme bavarde.

    (1970) GSBG 157. (Groe) gorzailhourez, tr. «femme bavarde.»

  • gorzhoù
    gorzhoù

    s. Dais.

    (1937) TBBN 69. ur gorheu (dais) violet get erminigeu a drest dehi.

  • gorziad
    gorziad

    f. –où Plein d'une charrette munie de ridelles.

    (1931) VALL 660a. le plein de la charrette munie de ridelles, tr. «gorziad f.»

  • gorziañ
    gorziañ

    v.

    (1) V. tr. d. Mettre les côtés du tombereau.

    (c.1930) VALLtreg 1014. Gorja : mettre les côtés du tombereau. Les premiers s'appellent gorjou, les 2ds surhausses, hadgorjo (Biler). ●(1957) PLBR 192. gorcha, tr. «passer la planche, sur un champ, Plougoulm, de gorz, gors, côté de charrette.»

    (2) V. intr. S'accumuler.

    (1919) KZVr 355 - 21/12/19. gorja a ra an traou warnan, tr. «ses biens s'accumulent.» ●(c.1930) VALLtreg 1014. (fam.) abonder. Ex. Gorja 'ra an treo warnan, tous les biens tombent ou abondent chez lui. ●(1942) VALLsup 90a. gorja T[régor], tr. «s'accumuler, abonder.»

  • gos
    gos

    s. = (?) Cosse (?).

    (1633) Nom 76a. Conchis : febues bouïllies auec l'escorce : faf è goçc.

  • gosa
    gosa

    v. intr. Chasser les taupes.

    (1931) VALL 729a. chasser les taupes, tr. «gosa

  • gosour
    gosour

    m. –ion Chasseur de taupes.

    (1931) VALL 729a. Taupier, tr. «gosour pl. ien

  • got
    got

    adj. (argot des tailleurs vannetais) Vieux.

    (1912) KZVr 415 - 10/03/12. Got, tr. «koz.»

  • Got
    Got

    m. –ed Goth.

    (1866) HSH 131. Ar Gothet, ar Germanet.

  • goteg
    goteg

    m. Langue gothique.

    (1931) VALL 339a. langue gothique, tr. «goteg m.»

  • gotek
    gotek

    adj. (architecture) Gothique.

    (1931) VALL 339a. Gothique, tr. «gotek.» ●(1935) SARO 43. an ilizou gotek. (…) eun tour gotek. ●(1943) VKST Mae/Mezheven 272. eiz aoter gotek.

  • gou-
    gou-

    [vbr guo-, gu-, vco gu-, gall go-, irl fo-, gaul uo- (NP et textes) < *uo- < *upo-, DGVB 194a, Campanile 56, Delamarre 324-325 ; EDPC 396 donne *ufo- comme forme intermédiaire en celtique]

    Préfixe dont le sens premier est « sous », sert à atténuer le sens plein d’un mot. Parfois noté gour- par erreur (voir gour- .3), GMB 740.

  • gouagouilhat
    gouagouilhat

    v. intr. =

    (1939) RIBA 47. én ur ouagouillat, tèr pé peder guéh, ha distill, reih ha splann : «Kaoh koukou !...»

  • Gouanac'h
    Gouanac'h

    n. de l. Gommenec’h.

    I. Gouanac’h.

    (1899) LZBt Meurzh 7. Tréguidel, Uzel, ar Roc’h, Binic, Pontreo, Sant-Ke-Porstreo, Etables, Plancoët, Quintin, Tréméloir, Sant-Barnabé, ha parouz Gouanac’h. ●(18--) GBI II 538. En Gouanac'h 'oa bet badeet. ●Gouanac’h, en français Gommenec'h, près de St-Brieuc, côtes-du-Nord.

    (1912) BUAZpermoal 398. En Gouanac’h e oe ganet. ●(1912) DDPB 466/3064. Euz Gwanac'h 'michanz. ●640/4344. Eur c'hemener eus Treverek a zo 'wit dek deus a Wannac'h.

    II.

    (1)

    (1912) MELU 317. Euz Gwanac'h 'michanz.

    (2)

    (1912) MELU 408. Eur c'hemener eus Treverek a zo 'wit dek deus a Wannac'h.

  • Gouanac'hiz
    Gouanac'hiz

    pl. Habitants de Gommenec’h.

    I. Gouanac’hiz.

    (1900-1901) MELU 235. Goannac'his sod. ●Goannac'his e zu-më.

    II.

    (1)

    (1900-1901) MELU 235. Goannac'his sod, / Debrerien yod.

    (2)

    (1900-1901) MELU 235. Goudelinis e zë, Goannac'his e zu-më, ha Treveregis mechans.

  • gouarn .1
    gouarn .1

    m.

    (1) Gouvernement, action de gouverner.

    (1920) AMJV 102. kaout eur boblad morianed ha morianezed bian dindan he gouarn.

    (2) Den a c'houarn vat : personne (?) de bonne conduite (?).

    (1890) ARK 56. tud fur hag a c'houarn vad.

    (3) Bout aet e gouarn Doue : endormi.

    (1924) SBED 62. A pe vemb ni en um gulé / Kousket erhat, oeit é goarn-Doué.

  • gouarn / gouarnañ / gouarniñ .2
    gouarn / gouarnañ / gouarniñ .2

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Gouverner (un navire).

    (1464) Cms (d’après GMB 289). gouarnn, gouverner. ●(1499) Ca 99a. Gouuarn. g. gouuerner ou garder. lat. guberno / as act. ●(1633) Nom 149a. Nauiculariam facere : gouuerner vne nauire, y estre pilote ou patron : gouarn vn lestr, bezaff loumman pe patron.

    (1659) SCger 150b. gouarn, tr. «gouuerner.» ●(1732) GReg 466a. Gouverner un vaisseau, tr. «gouarn ul lestr.»

    (2) Gouverner, diriger (un pays, un peuple).

    (c.1500) Cb 99b. [gouarn] Jtem presideo / es / di. g. auoir gouuernement / presidence. b. gouarnaff. ●(1633) Nom 284b. Interrex : Viceroy ou Regent, qui gouuerne quãd il n'y a point de Roy : Viçerouè pe Regant, an hiny á gouuarn pa na vez quet á Rouè.

    (1659) SCger 109a. seigneurier, tr. «gouarn.» ●(1732) GReg 466a. Gouverner une Province &c., tr. «Gouarn ur Brovincz. &c.»

    (1872) ROU 87a. Gouverner, tr. «Gouarn.» ●(1872) GAM 54. Ar Pab a c'houarne he sujidi evel eun tad mad he vugale.

    ►absol.

    (1869) SAG 63. an doare da c'houvarn.

    (3) Gouverner, avoir la garde, l'administration de.

    (1633) Nom 282b. Nolæ curator : qui sonne ou gouuerne les cloches : an hiny pehiny á soun hac az gouuarn an cleiyer.

    (1659) SCger 63a. gouuerner, tr. «gouarn

    (4) Gouarn ub., udb. diouzh udb. : préserver qqn, qqc. de qqc.

    (1849) LLB 113. Eid hi gouarn doh er skorn. ●158. gouarnet ni doh t-ai.

    (1913) AVIE 303. N'hou pedan ket d'ou lemel ag er bed, mes d'ou goarn doh en droug.

    ►[empl. comme subst.] Ar gouarn : la garde (de qqc.).

    (1925) BUAZmadeg 264. ma rojont d'ezi ar gouarn euz a bep tra.

    (5) Garder (les animaux).

    (1744) L'Arm 170a. Garder, tr. «Goarnein.» ●(1790) MG 37. deusto ne ouzah meit néein ha goarn el lonnèt. ●(17--) TE 157. é hoarn en devêd.

    (1839) BESquil 444. arlerh en dout passet é amzér quetan é hoarne el lonnèd. ●(1861) BSJ 313. Nezé en hum laquas ar hobr guet un dén ag er vro-hont péhani er hassas de hoarn er moh.

    (1905) BREH 6. Korli e zou é hoarn er loñned. ●(1907) BSPD I 316. bugulion é hoarn ou seud. ●(1913) HIVR 13. er bandenneu moh e hoarnan.

    (6) Observer (une loi, etc.).

    (17--) TE 387. Goarnein e rait én drebad-ce é Jerusalem ur Gouil bras. ●(c.1785) VO 129. ne oarnér na lezèn na gourhæmen.

    (7) Garder, réserver.

    (1856) VNA 196. après avoir mangé l'huître, ils vous donneraient une écaille, et réserveraient l'autre à votre adversaire, tr. «goudé ma ou dehé daibret en eistren, ind e rehé d'oh ur gloren, hac e hoarnehé en aral d'en hani zou inemb d'oh.»

    (8) Gouarn e deod : tenir sa langue.

    (1790) MG 195. Gùel-è paud d'un dén goarn é dead.

    II. V. pron. réfl. En em c'houarn.

    (1) Se gouverner.

    (1872) GAM 53. goulen a reant en em c'houarn ho unan, evel ar broiou all.

    (2) Se comporter, se conduire.

    (1576) Cath p. 10. mar em gouuernez dre rayson (…) mar em gouuernez autramant, tr. «Si tu te gouvernes par raison (…) si tu te gouvernes autrement.»

    (1732) GReg 193b. Se conduire, se comporter, tr. «En em goüarn. pr. èn hem goüarnet. Van[netois] him goüarneiñ. pr. him goüarnet.» ●Il ne se conduit pas bien, tr. «Ne'n hem c'houarn qet êr-vad.»

    (1910) MBJL 29. gôut ouzont ive en em c'houarn.

    (3) Se protéger (de).

    (1849) LLB 1267. Groheu don eid hum houarn a zoh er fal amzer.

    (4) (en plt de la nourriture) Se conserver.

    (1744) L'Arm 232a. Marmelade, tr. «Youtt fréh guett sucre, a um ouarn béd enn An.»

    III.

    (1) Gouarn ul leue ag e vuoc'h : voir leue.

    (2) Gouarn e bemp blank : voir blank.

  • gouarnal
    gouarnal

    s. (marine) Gouvernail.

    (c.1500) Cb 99b. [gouarn] Jtem hoc gubernaculum / li. g. gouueranill. b. gouernal.

  • gouarnamant
    gouarnamant

    m./f. –où

    (1) Gouvernement.

    (1659) SCger 63a. gouuernement, tr. «gouarnamant.» ●(1732) GReg 466a. Gouvernement, tr. «Gouarnamand. p. gouarnamanchou. Van[netois] gouarnemant. p. ëu

    (1834) SIM 14. afferaou ar gouarnamant. ●(1872) GAM 52. Pa ! mez ar c'houarnamant ze a renker kemeret he gomzou a gil. ●(1872) FHB 404/309b. ep beza galvet gant ar c'houarnamant. ●(1872) ROU 87a. Mar teu ar c'houarnamant var he dres, tr. «si le gouvernement se rétablit.»

    (1903) MBJJ 26. ar gouarnamant a c'halv eno menec'h sant beneat. ●(1935) BREI 421/2b. distroada ar gouarnamant.

    (2) Direction.

    (1894) BUZmornik 494. karget euz a c'houarnamant an hospital.

  • gouarnamanter
    gouarnamanter

    m. –ion Gouvernant, membre d'un gouvernement.

    (1906) BOBL 16 juin 91/1b. prezegen eur gouarnamancher. ●(1907) BOBL 30 novembre 166/1b. da gredi balbouzërez ar gouarnamanterien.

  • gouarnañ
    gouarnañ

    voir gouarn .2

  • gouarnasion
    gouarnasion

    f.

    (1) Garde.

    (1787) BI 10. idan hou gouarnation. ●(17--) TE 55. laqueit oènt bet ér prison idan goarnation Jogeb.

    (1855) BDE 663. en deved ezou édan ou goarnation.

    (2) Protection.

    (1839) BESquil 26. tud (…) é tonnet d'hum laquat édan é hoarnation.

    (1913) THJE 23. lakeit idan hé goarnasion. ●(1919) BSUF 3. Mari er heméras édan hé goarnasion.

  • gouarner
    gouarner

    m. –ion

    (1) Gouverneur.

    (1499) Ca 173b. Rector ha gouuarnner. tout vng ibi vide. ●(c.1500) Cb 99b. [gouarn] hic villicus / ci. g. gouuerneur de ville. bri. gouerner da quear. ●(1633) Nom 285a. Megistanes, purpurati, magnates : grand Maistres, Princes, Primats, premiers gouuerneurs d'vn Royaume : an Mæstr bras, Princet, Primadet, an re quentaff, an quentaff gouuarneryen á vn Rouantelez. ●285b. Satrapa, vel satrapes, toparcha : gouuerneur : gouuarner.

    (1659) SCger 63a. gouuerneur, tr. «gouarner.» ●150b. Gouarner, tr. «Gouuerneur.» ●(1732) GReg 466a. Gouverneur, tr. «Gouarneur. p. gouarneuryen. gouarner. p. gouarnéryen. Van[netois] gouarnour. p. gouarneryon, gouarnouryan

    (1907) AVKA 13. gouarner ar Syri. ●(1913) AVIE 15. Kirin, gouarnour er Siri. ●(1920) AMJV 66. ar gouarner nevez, e leac'h poania gant an dud-se, ne gemeras kouls lavaret soursi ebet anezho.

    (2) Gouarner loened : gardeur.

    (1912) BOEG 146. ur hlaskour bara pé ur goarnour lonned.

    ►absol.

    (1744) L'Arm 170a. Gardeur, tr. «Gouarnourr. m.»

    (3) Ki-gouarner : chien de garde.

    (1849) LLB 1485. hou ki gouarnour fidel.

  • gouarnerez
    gouarnerez

    f. –ed

    (1) Gouvernante.

    (1732) GReg 466a. Gouvernante, femme d'un gouverneur ; gouvernante d'une maison, tr. «Gouarneurès. p. gouarneuresed. gouarnerès. p. gouarneresed.» ●(1744) L'Arm 175b. Gouvernante, tr. «Gouarnouréss.. ézétt. f.»

    (1906) KANngalon C'hwevrer 40. Gouarnerez ar Prinz bihan.

    (2) Gardeuse.

    (1744) L'Arm 170a. Gardeur, tr. «Gouarnourr. m. neréss. f.»

    (3) Cuisinière de maison.

    (1867) GBI I 322. Marc’haridik a lavare (bis) / D’ar gouarneres, en noz-ze, tr. « La petite Marguerite disait / A la gouvernante, cette nuit-là » ●note Luzel : « Le mot gouarneres, gouvernante, signifie souvent cuisinière dans nos poésies populaires. »

  • gouarnerezh
    gouarnerezh

    m.

    (1) (politique) Gouvernement.

    (1744) L'Arm 175b. Gouvernement, tr. «Goarnoureah.. heu. f.»

    (1838) OVD 151. er goarnoureah a ou ranteleaheu.

    (1910) ISBR 247. Un amzér a beah hag a binùidigeh é bet é hoarnereh.

    (2) Garde, action de garder.

    (1744) L'Arm 170a. Action de garder, tr. «Gouarnereah.. heu. f.»

  • gouarnet
    gouarnet

    adj. Gouverné.

    (c.1500) Cb 99b. [gouarn] vnde rectus / a / um. g. gouuerne. b. gouarnet / leuyet.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...