Recherche 'gwe...' : 605 mots trouvés
Page 7 : de gwerchez-1 (301) à gwerliskinat (350) :- gwerc'hez .1gwerc'hez .1
adj. Vierge.
●(1557) B I 35. Memeux un merch net ha derch, so guerches, tr. «J'ai une fille pure et belle, qui est vierge.»
- gwerc'hez .2gwerc'hez .2
f. & interj. –ed, –où, –i
I.
A.
(1) (Femme, fille) vierge.
●(1499) Ca 39b. g. ventre de vierge. b. coff guerches. ●(1576) Cath p. 18. vn nompr bras a aelez ha guerheset, tr. «un grand nombre d'anges et de vierges.» ●29. goude se ez galuas an guerhes Cathell, tr. «Ensuite il appela la vierge Catherine.» ●(1580) G 305. Guercheset flam han yntaveset, tr. «De pures vierges et les veuves.» ●(1612) Cnf 39a. an guerch pé an guerches. ●(1633) Nom 12a. Virgo : vierge, pucelle : guerches.
●(1659) SCger 124b. Vierge, tr. «Guerc'hés.»
●(1854) PSA II 307. gùérhiézedigueu youank.
●(1907) PERS 84. ar gommunion eo a ra (…) ar guerc'hezed.
(2) (religion) Vierge.
●(1456) Credo 6-7. So conceuet an spirit glan han / guerhes maria ganet, tr. «Qui a été conçu de l'esprit sain / et est né de la Vierge Marie.» ●(1499) Ca 104a. g. saincte vierge. b. guerches santel. ●(1530) Pm 178. Rac an guerches a impetras / Eguit se priuilegou bras, tr. «Car la Vierge procura / Pour cela de grands privilèges.»
●(c.1680) NG 1084. er Virchies Varië.
(3) Rouanez ar gwerc'hezed : surnom de la sainte Vierge.
●(1907) PERS 92. goulen digant Rouanez ar guerc'hezed.
(4) [plur. –où, –i] par ext. Statue de la sainte Vierge.
●(1910) MBJL 128. eur Werc'hez vein a oa e kichen an oter. ●(1936) IVGA 68. fardet gwerc'hezou evit an ilizou. ●(1961) BAHE 27/15. Lavaret em eus deoc'h uheloc'h e oa bet lakaet 32 pe 33 a werc'hizi bihan da vont eus an eil ti d'egile. Gwerc'hizi a veze graet gant Plouberiz eus ar skeudennoù-se.
B. [en composition]
(1) Strinkennig-ar-Werc'hez : tache blanche sur l'ongle.
●(1896) GMB 663. à Tressignaux strinkennik ar Werc'hez tache blanche sur l'ongle.
(2) Daoulagad-ar-Werc'hez : myosotis.
●(1931) VALL 488b. Myosotis, tr. «daoulagad ar Werc'hez.»
(3) Mezherennig-ar-Werc'hez : bouillon-blanc.
●(1934) BRUS 263. Le bouillon blanc, tr. «mihérennig er Uerhiéz, f.» ●(1942) DHKN 260. peder delen Mehérennig-er-Uerhéz. ●301. Mehérennig-er-Uerhéz, tr. «bouillon-blanc (Verbascum thapsus).»
II. Loc. interj.
(1) Tud ar Werc'hez ! : gens de la Vierge !
●(1952) LLMM 32-33/134. (Douarnenez) O ! tud ar werc'hez !
(2) Gwerc'hez Vari ! : vierge Marie !
●(1955) STBJ 137. Gwerc'hez Vari ! nag a aon ho peus grêt din !
(3) Gwerc'hez santel ! : sainte Vierge !
●(1955) STBJ 206. Chesuz-Doue ! Gwerc'hez santel ! a estlammas ar vaouez.
III.
(1) argot (tunodoù) Gwerc’hez Vari a Goñfitur : bigote, grenouille de bénitier.
●(1957) RODE 100. Gwerc’hez-Varia Gonfitur, se dira d’une bigote aux manières trop cérémonieuses. Appliquée à un homme, cette expression est vraiment comique. ●(1970) BHAF 384-385. Eur gludenn a zo eur plah re zous he doareou ha gwidreuz e gwirionez. Eur Werhez-Varia-Gonfitur, evel ma vez lavaret a-wechou.
(2) fam. Gwerc’hez koñfitur : bigote.
●(1987) BAPR 34. Hañ feiz, vad, setu eur Werhez koñfitur adarre !
- gwerc'hlas
- gwerc'htedgwerc'hted
voir gwerc'hded
- gwerc'husgwerc'hus
adj. Plein de vierges.
●(c.1500) Cb 104a. [guerch] Jtem virginosus / a / um. g. lieu plain de vierges. b. guerchus.
- gweregwere
f. –où Échauguette.
●(1732) GReg 515a. Echauguette, tour ou lieu élevé sur les côtes de la mer, pour placer une sentinelle, tr. «vere. p. vereou. güere. p. güereou.»
●(1876) TDE.BF 269a. Gwere, s. f., tr. «Guérite à l'extérieur des mures des remparts ; pl. gwereou.»
●(1931) VALL 506a. Observatoire, tr. «gwere f.»
- gwerec'higgwerec'hig
s. (tissage) Broche sur laquelle s'enroule le fil filé.
●(1918) ITEX 45. Gwerec'hig (Rostrenen), broche sur laquelle s'enroule le fil filé.
- gwered .2gwered .2
s. Œuvre, action.
●(897) MSvbr IV f° 49a main A (DGVB 207a). han dagueidret sequitur baptismum, tr. « hors de bonne action ne suit le baptême »
●(1530) Pm 243d-f (Mab Den). Pan vizy sygur mailluret / Ne vezo mez pez az guezret / Ha quent monet daembreder, tr. DGVB 186a « Quand tu seras certes entouré d'un linceul, ne sera pouvoir (capacité), chose de ton action d'auparavant aller à méditer » ●(1575) M 816. An Seizuet á credaff, ha’n dyuezaff affet, / Az accuso pechezr, goude é holl guezret, tr. DGVB 186b «Le septième, je crois, et le tout dernier / Qui accusera le pécheur, après toute son action.»
- gwered- .1gwered- .1
voir bered-
- gwerediñgwerediñ
voir berediñ
- gwerek
- gwerelaat
- gwerelañ
- gwerelaouengwerelaouen
f. (astronomie)
I.
(1) Vénus.
●(1499) Ca 102a. Guelelouenn. vide in gueleuyff. ●102b. ga. lestoille du iour. b. guelelouuenn. ●104a. Guerelouenn. g. lestoile du iour. l. hic vesperus / ri. Jdem vesper / eris. Jtem vide in gueleuyff. ●(c.1500) Cb 104a. Guerelouann. g. lestoile du iour. ●(1521) Cc. Guelelouenn : vide in gueleuyff.
●(1727) HB 77. Pedit / Verelaôen so sclear meurbet, tr. «Stella matutina, ora.» ●(1732) GReg 375a. L'etoile du matin, ou de l'aurore, tr. «Ar guëlelaouëñ. ar guerelaouenn. ar verelaouenn. Van[netois] er vurlëuën. er vourleüen.» ●(1752) BS 572. ar virlaouen brillant-màn.
●(c.1825-1830) AJC 939. anved och guerhes sac stereden ar mor a vurlouen. ●(1864) SMM 227. Pa zispag ar verelaouen. ●(1876) TIM 47. ha ni e huélou er stiren-rid, hanhuet Guinér, er Verlehuên, stiren en dé, pé stiren en noz, revé ma vé gùélet é splannein ar en dé pé d'en noz. ●(1880) SAB 248. Vereraouen, goulaoui deiz. ●(189?) SAU.DIHU 148/350. Én tu doh er saù-hiaul, er verleuen joéius.
●(1907) FHAB Gwengolo 196. planedennou, e giz ar verelaouen, o kerzet en dro d'an heol. ●(1978) BZNZ 11. (Lilia-Plougernev) ar werelaouenn a zo savet !... Ar werelaouenn, ar steredenn vras, ket ?... Ar re gozh 'm eus klevet oc'h ober anv dac'h an dra-se...
(2) Aube.
●(1633) Nom 227a. Aurora : l'aube du iour : an verelaouen.
II.
(1) Koant evel ar werelaouenn : très joli.
●(1870) FHB 257/379b. Santez Tereza, o veza eun dervez o vale dre he c'houent, a velaz en eun taol dirazhi eur bugel bihan, coant evel ar verelaouenn. ●(1889) ISV 21 (L) G. Morvan. a velaz en eun taol dirazhi eur bugel bihan, coant evel ar verelaouen. ●(1928) FHAB Mezheven 195 J. l'Helgouac'h. Tremet eo ar miz laouen, / Koant evel ar werelaouen. ●(1928) FHAB Mezheven 219 (L) *Tintin Anna. Eur wreg yaouank, koef ha gwiskamant Kerne ganti a deuas da jom em farrez : koant oa evel ar werelaouenn.
(2) Skedus evel ur werelaouenn : très brillant.
●(1874) FHB 489/150a (L) G. Morvan. Perrina, fouge enhi ha skeduz evel eur verelaouen. ●(1877) MSA 38 (L) M. Peron. Mari oa o tont var an douar skedus evel eur vouerelaouen.
- gwerellgwerell
f. –où Vitrail.
●(1914) RNDL 112. oed erbet n'en des er guérelleu, tr. «les vitraux n'ont pas d'âge.»
- gweren .1
- gweren .2gweren .2
voir gwenan
- gwerenn .1gwerenn .1
f. –où, gwerinier, gwer
(1) Verre (matière).
●(1633) Nom 252b. Vitrum : verre : guezren. ●Vitrum hematinum : verre tout rouge : guezren ruz glaou. ●(1650) Nlou 94. Euel deiz dr'en guezren, tr. «Comme le jour à travers le verre.»
●(1659) SCger 123b. verre, tr. «guezren.» ●153a. guezren, tr. «verre.»
(2) Objet en verre.
●(c.1500) Cb105a. [guezrenn] Jtem vitreus / a / um. g. chose de voirre / ou de vittre. b. a guezrenn.
●(1931) VALL 778b. gwerenn f., tr. «objet en verre.»
(3) Récipient en verre.
●(1633) Nom 175b. Myrothecium, alabastrum : boitte ou verre, ou vaisseau pour mettre dedans vnguents & senteurs : bouestl, guezrez (lire : guezren) pe vn vessel euit lacquat ongantou.
(4) Verre à boire.
●(1499) Ca 105b. Guezrenn. g. voirre pour donner a boyre.
●(c.1680) NG 780. er gueren. ●(1732) GReg 955a. Verre, vaisseau à boire, tr. «Güezrenn. p. güezrennou, güezreigner, güezr. Van{netois] güezrenn. p. güer.» ●(1744) L'Arm 400a. Verre (…) A boire, tr. «Gùirênn. f.»
●(1839) BESquil 424. ma tas er huirèn de zeuhantérein. ●(1856) VNA 180. je vais rincer des verres, tr. «é han de rincein gùirenneu.» ●(1857) CBF 80. Gwalc'hit ar gwerennou ma'c'h evimp peb a vanne, tr. «Lavez les verres, afin que nous buvions chacun un coup.» ●(1894) BUZmornik 205. ar verenn a dorraz hag ann ampoezoun a gouezaz d'ann douar.
●(1903) JOZO 29. golh 'ta ur huéren ma hellou trinkein !
(5) Lip-e-werenn : surnom des ivrognes.
●(1947) BIKA 31. eun aotrou lip-e-werenn, poazet gant al lambig ? ●(1952) LLMM 30/38. bet am eus d'ober gant ul lip-e-werenn.
(6) Vitre.
●(1732) GReg 964a. Vitre, tr. «Güezrenn. p. güezreigner. Van[netois] güirenn. p. güirenneü.»
●(1829) CNG 88. El ma ta en hiaul de bassein / Dré ur uirèn hemb hi zorrein. ●(1883) MIL 131. E diabars an ilis, azioc'h an auter vras, ez eus eur veren gaer a liou.
●(1922) FHAB Ebrel 114. an heol a lakae da lugerni gwerinier an holl diez.
- gwerenn .2gwerenn .2
f. (anatomie) Humeur vitrée, corps vitré.
●(1732) GReg 669b. L'humeur vitrée de l'œil, tr. «Guëzrenn al lagad.»
- gwerenn .3gwerenn .3
f. –où (agriculture) Bord non labouré d'un champ.
●(1931) VALL 72b-73a. Bord non labouré d'un champ, tr. «gwerenn C[ornouaille] f.»
- gwerenn-greskiñgwerenn-greskiñ
f. Loupe grossissante.
●(1931) VALL 433a-b. Loupe ; verre grossissant, tr. «gwerenn-griski f. pl. gwerennou-kriski.»
- gwerennadgwerennad
f. –où Contenu d'un verre à boire.
●(1732) GReg 955b. Verrée, tr. «Güerzénnad. p. güerzénnadou.» ●Une verrée de vin, de ptisane, un verre de vin, de ptisane, tr. «Ur verénnad vin, ur verénnad tysan, &c.» ●(1744) L'Arm 400a. Verrée, tr. «Gùirennatt.. adeu. f.» ●(1790) MG 276. un tair pé pedair-gùirennad gùin.
●(1824) BAM 288. ur verrennat dour yen. ●(1829) IAY 97. quemer entre ar prejo eur verrennad dour. ●(1834) SIM 19. eva ur verennad vin. ●(1854) PSA II 97. ur huirennad ancr. ●(1882) BAR 218. eur verenad dour. ●(1894) BUZmornik 208. eur verennad zour.
●(1904) SKRS I 151. ar c'habiten a ziskargas dezhan eur verennad kognak. ●(1907) BSPD I 164. Ur huérennad deur. ●(1907) AVKA 118. nemed ur werenâd dour. ●(1924) ZAMA 205. Hag eur werennadig «trilonk» a ziskargas va zad d'an tontonTomaz. ●(1924) BILZbubr 41/949. eur werennad mat a jigodenn.
- gwerennañ / gwerenniñgwerennañ / gwerenniñ
v.
I. V. intr.
(1) (en plt d'eau) Geler en surface.
●(1967) BAHE 52/32. Gwerennañ : skornañ un tammig diwar-benn, o komz eus an dour.
(2) (en plt du regard) Devenir vitreux.
●(1792) CAg 52. A-pe zeï d'em deulagad / Guet drouc-pèn brumennein : / D'en dé eit-on tihouellat / Ha d'em seèl gùirennein.
●(1857) GUG 96. A pe zei d'em deulagad / Guet droug-pèn brumennein ; / D'en dé eid on tihoellat, / Ha d'em sèl guérennein.
●(1907) VBFV.bf 29a. guerennein, v. n., tr. «devenir vitreux.» ●(1931) VALL 786b. devenir vitreux, tr. «gwerenni.» ●(1939) ANNI 44. Guérennein e hra é zeulagad hag é gorv e vransel ar é dreid.
II. V. tr. d. Garnir de vitres, vitrer.
●(1732) GReg 964a. Vitrer, tr. «guëzrenna. pr. guëzrennet.»
●(1907) VBFV.bf 29a. guerennein, v. a., tr. «garnir de vitres.»
- gwerenneg
- gwerennek
- gwerenner
- gwerennerezh .1gwerennerezh .1
f. –ioù Verrerie, fabrique de verre.
●(1931) VALL 778b. Verrerie fabrique de verre, tr. «gwerennerez f.»
- gwerennerezh .2gwerennerezh .2
m. Verrerie, art du verrier.
●(1931) VALL 778b. Verrerie art du verrier, tr. «gwerennerez m.»
- gwerennetgwerennet
adj.
(1) Vitré.
●(1931) VALL 779a. Verrière, tr. «prenestr gwerennet.» ●(1942) DHKN 100. Ur pondalé guérennet.
(2) (?) Vitreux (?).
●(1861) JEI 332. é zeulagad gùirennet.
●(1906) HIVL 74. Deulagad er hroèdur e oé rah guérennet èl a pe dosta er marù.
(3) sens fig. Légèrement glacé.
●(1967) BAHE 52/32. gwerennet e oa ar stank.
- gwerenniñgwerenniñ
voir gwerennañ
- gwerer / gwerour
- gwererezh .1gwererezh .1
f. –ioù
(1) Verrière.
●(1633) Nom 253a. Specularia : verrieres, fenestres de verre : guezrerez, prenestou guezr.
(2) Atelier de verrerie, vitrerie.
●(1659) SCger 123b. verrerie, tr. «guezrerez.» ●153a. guezrerez, tr. «verrerie.»
●(1907) VBFV.bf 29a. guèrereh, f. pl. eu, tr. «vitrerie.» ●(1920) MVRO 39/1c. houarnerez, gwererez, gwiaderez hag all.
- gwererezh .2
- gweretgweret
adj. Vitré.
●(1732) GReg 955v. Verriere, fenêtre vitrée, tr. «Prenestr guëzret. p. prenechou guëzret.»
- gwergniñgwergniñ
v. intr. Stagner.
●(1959) BRUD 10/47. an dour a jome da hwergni (2) eno. (2) Dour zah, chag, maro.
- gwerigangwerigan
m. –ed Saunier.
●(c.1718) CHal.ms iv. saunier, tr. «halinaour, halinaourion, troquour, troquerion, saugarnäer, saugarnaerion, quelques uns disent gueriguian, gueriguianet.»
●(1904) DBFV 101b. guérigian, m. pl. ed, saunier (Ch. ms.) ; guerrigan (Bul[éon].). ●(1931) VALL 677a. Saunier, tr. «gwéran, gwérigan (gwenegan C[ornouaille]).»
- gweringwerin
f. Peuple.
●(14--) N 1427. Ouz vn clezeff e pep queuer / Vn barner mat hep nep atfer / A haualier etren gueryn, tr. «A une épée, à tous égards, / Un bon juge, sans nul doute / Est comparé, parmi le peuple.»
●(1931) VALL 554b. (le) peuple, tr. «gwerin (anc.) f.» ●566a. Plèbe, tr. «gwerin f.» ●(1963) LLMM 99/262. hep teurel pled ouzh ar werin.
- gwerinad
- gwerinel
- gwerinelaat
- gwerinelañ
- gwerineler / gwerinelour
- gwerinelezh
- gweriniezh
- gwerioùgwerioù
plur. (anatomie) = (?).
●(1995) BRYV II 96. (Milizag) perag e vije gweriou e-barz ar hig, nervennou ha toud ?
- gwerje / gwerjezgwerje / gwerjez
f. –où Verger. cf. berjez
●(1869) FHB 247/301b. gwerjez, chardin, park, pasturenn.
●(1906) GWEN 4. ar jardrinou hag ar gwerjeou. ●(1943) FHAB Mezheven 308. ar gwerjezou frouezus. ●(1955) STBJ 9. N'eus ket bravoc'h egeti e nep lec'h, gant he zachennou fresk-aret, he farkadou melchen glas ha kolzac'h melen hag he gwerjezou livet flour. ●147. da vont da laerez avalou-mir e gwerjez an aotrou Rolland. ●(1973) SKVT II 54. gwez ar verjez. ●57. gwerjezoù avaloù.
- gwerjezgwerjez
voir gwerje
- GwerledanGwerledan
hydronyme Guerlédan (lac, Caurel & Saint-Aignan).
(1) Gwerledan.
●(1970) BHAF 149. ha me ar e lerh etrezeg lenn Gwerledan (...) èn eul ledenez euz lagenn Gwerledan. ●(1995) LMBR 80. Melezour kreiz-Breizh a c’hallfe bezañ lesanv lenn Gwerledan.
(2) Noms de famille.
●(1970) NFBT 84 N° 649. Guerlédan. ●N° 650. Guerlédant.
- GwerliskinGwerliskin
n. de l. Guerlesquin.
I.
●(1838) CGK.ms 113. Ret e zeo din da guittad va bro quer Guerlisquin. ●119. neus quet vel merhet Guerlisquin. ●(1847) FVR 48. e tu Gwerleskin. ●(1851) PENdast 162. Eur bolonjer o Distreï a marc'had gwerleskin. ●(1863) ST 6. Pontivy, Guerlesquin, Dinam ha Colline. ●(1865) FHB 29/225a. ilis Guerleskin. ●(1866) BOM 58. E Gwerliskin. ●66. A gerze skanv da Werliskin. ●(1869) FHB 238/230a. Augustin-Ian-Lois Troussel, euz a Verleskin. ●(c.1868) GBI II 306. Kanet gant Fant ar Gac, eus a Verliskinn. ●(1869) FHB 238/230a. Augustin-Ian-Lois Troussel, euz a Verleskin. ●(1886) IVO 174. Men-hir kaer Guerliskin. ●(1890) MOA 21a. Guerliskin.
●(1905) ALMA 63. Gwerleskin. ●(1908) OLLI 867. Maer brudet Gwerliskin d’ar Votanted. ●(1913) ANRO 3. Skoliet e oa en Gwerliskin. ●(19--) (1985) GIRA 54 [= OLLI. 414]. En commun Guerlesquin ve goelet alliessan / Tost da sei millions munut 'zo boe' man er bed-man. ●(1931) FHAB Genver 32. E Plougonven, e Gwerleskin, / Grit eun azez, tanvit ar gwin.
II.
(1)
●(1982) (1993) TKRH 45. 'Vit ar bloaz 'vo ket a fin / D'ar foarioù bras e Gwerliskin, / Ar c'hezeg a zaoulampe / O tont d'ar gêr ac'hane.
(2) Dicton.
●(2004) TROMK 217b. Paotred Gwerliskin, n'int na sot na fin. MH Morvan.
(3) Blason populaire : voir 3. chas.
III. Nom de famille.
●(1970) NFBT 84 N° 651. Guerlesquin.
IV. [Toponymie locale]
●(1838) CGK.ms 121. mont a ran da Goasivinic dober sparla va Buc'h laër... Goazivinic.
- gwerliskinatgwerliskinat
adj. De Guerlesquin.
●(1913) PRPR 21. ar bobl gwerliskinad. ●42. ar barz gwerliskinad Ch. Rolland.