Recherche 'gwe...' : 605 mots trouvés
Page 6 : de gwentl-red (251) à gwerchenn-gwerzhenn (300) :- gwentl-red
- gwentlegwentle
voir gweltre
- gwentouzgwentouz
s. Ventouse.
●(1499) Ca 23b. Boest an guentus. g. ventouse a ventouser qui est fait de voirre.
- gwentrikgwentrik
adj. En chaleur, en plt d'une jument.
●(1890) MOA 162b. Être en chaleur, parlant des femelles d'animaux, beza ludik (C), (parlant de truies), - dirik (C.), parlant de vaches, - gouentrik (C), parlant de juments.).
●(1984) ECDR 163. Pa veze ar gazeg e gentriz, a veze kaset d'ar marc'h stalon e Pont Prenn.
- gwentus
- gweñvgweñv
interj. =
●(1964) BRUD 18/43. Mi...a...ou ! eme unan, hir e huanadenn. / Miaou ! eme eun all, evel eur hi o kregi. / Oaoñv ! eme egile, evel eur hagn goz, goeñvet, paket ganti eur stokadenn. / Ou... ou... ou.. eñv... eme henhont, pelloh, krog ennañ ar boan-gov emichañs. / Gweñv ! eme unan, harp ennoun, ken taer ma skrijan evel m'am-be paket eur stavad.
- gwenva
- gweñvadurgweñvadur
m. –ioù Flétrissure.
●(1732) GReg 418b. Fletrissure, alteration de l'éclat des fleurs, tr. «Van[netois] gouïvadur.»
- gweñvadurezhgweñvadurezh
f. Flétrissure.
●(1732) GReg 418b. Fletrissure, alteration de l'éclat des fleurs, tr. «goëzvadurez.»
- gweñvalgweñval
voir gweñviñ
- gwenved .1gwenved .1
adj. Bienheureux.
●(1530) J 174a. Guennuet en bet man / An mam az ganas, tr. «Bénit soit dans ce monde la mère qui t'as enfanté !» ●(1575) M 2964. Guenn bet à certen an heny, / Goude penet en bet chetuy, tr. « Bienheureux, certainement, celui / Qui après la peine du monde, voilà » ●3144. Guenuet an den laouen hep vileny, tr. «Heureux l'homme joyeux sans tache.»
- gwenved .2
- gwenvedus
- Gwenvenez-Penfaou
- gweñvetgweñvet
adj.
I. (en plt de plantes, de fruits)
(1) Fané, flétri.
●(1633) Nom 66b. Pomum vietum : fruict flestri : frouez gouezuet, gouazæt. ●95b. Vrticalabeo, lamium, vrtica mortua vel iners : ortie morte : linaden maru, linaden gouezuet. ●103a. Calyx, alabastrus, cohiuum, vel, ut alij, coniuum : boutton des roses non espanies : an boutoun ros na ve quet goüezuet.
●(1825) COSp 351. Haval doh boqueteu gouivet. ●(1864) SMM 132. Eur rozen goenvet. ●(1897) EST 12. A zoh er foen goinwet pé séhet a hantér.
●(1977) PBDZ 716. (Douarnenez) fleur gweñvet, tr. «des fleurs fanées.»
(2) Talé.
●(1838) OVD 152-153. fréh péré e zou hoah tout én ou féh ; mæs ur huéh meint gouihuet pé darnet.
II. (en plt de qqn)
(1) Enclin à pleurer facilement, pleurnichard.
●(1906) KANngalon C'hwevrer 28. Eur joa e vez evithi entent he unan ouz he bugel hag e ve kasaüz ha goenvet. ●(1995) BRYV I 27. (Milizag) va hini-me a zo bet goeñvet. (...) goeñvet : troet da leñva.
(2) Toujours de mauvaise humeur.
●(1958) BRUD 4/50. Eun den goeñvet : eun den hag a vez aliez en imor fall.
- gwenvidiggwenvidig
m. gwenvidion Bienheureux.
●(1732) GReg 94b. Bienheureux dans le ciel, tr. «Guenvidic. p. guenvidyen.» ●Les Esprits bienheureux, tr. «Ar guenvidyen. ar guinvidyen.» ●182b. Dieu comblera les bienheureux de joïe & de gloire, tr. «Douë a leunyo ar guenvidyen a joa hac a c'hloar.»
- gweñvidigezhgweñvidigezh
f. Flétrissure.
●(1732) GReg 418b. Fletrissure, alteration de l'éclat des fleurs, tr. «Goëzvidiguez. goëvidiguez.»
- gwenvidigezhgwenvidigezh
f. –ioù Béatitude, félicité.
●(1464) Cms (d’après GMB 298). guenuidigaez, félicité. ●(1499) Ca 103b. g. bieneurete / felicite. b. guinuidigaez. ●(c.1500) Cb 103b. [guennuidic] Jtem hec felicitas / tis. g. bieneurete / felicite. b. guenuidigaez.
●(1659) SC 85. Eus ar beatitudou pe guinvidiguezou. ●(1732) GReg 86a. Beatitude, la felicité éternelle, tr. «Guenvidiguez. guinvidiguez.» ●Les Beatitudes, dont parle l’Evangile, tr. «Ar guenvidiguezou pe eus a re e prezeg an avyel.» ●Les huits Beatitudes, tr. «An eiz guinvidiguez.» ●144b. Dieu vous donne le centuple en ce monde, & la vie éternelle en l’autre, tr. «Doüe raz autreo dec’h ar c’hantdoubl èr bed-mâ, hac ar guenvidiguez èr bed-hont.» ●402b. Felicité, souverain bien, beatitude, tr. «Guenvidiguez.»
●(1931) VALL 62a. Béatifitude, tr. «gwenvidigez f.»
- gwenvidikgwenvidik
adj. Bienheureux.
●(1499) Ca 103b. Guennuidic. g. bieneure. ●(c.1500) Cb 103b. Guennuidic. g. bieneure. ●(1530) Pm 22. Guerhez guynuidic benniguet / Gant he map quer ouz hon erbet / Hac ouz mennat don hon rouez, tr. «Vierge bienheureuse, bénie, / A son cher fils nous recommandant, / Et demandant instamment notre bien.» ●(1576) H 4. eurux out ha guinuizic, tr. « Happy are you and beatified. » ●(1580) G 1091-1092. Guenole guynuydyc a ros dour bennyguet / Dyf doz aspergyaf, tr. «Guénolé le bienheureux a donné de l'eau bénite / A moi pour vous asperger.»
●(1659) SCger 66a. heureux, tr. «guinvidic.» ●(1732) GReg 94b. Les Esprits bienheureux, tr. «ar re guenvidic. ar re guinvidic.» ●Les corps bienheureux, ou, glorieux, tr. «ar c'horfou guenvidic.» ●164a. Bien-heureux le pecheur à qui Dieu fait la grace de se relever apres sa chûte, tr. «Guenvidicq nep piou-bennac o veza coüezet ê pec'hed, èn deveus an amser hag ar c'hras da sevel eus e boull da stad vad.» ●684a. Bienheureux les pacifiques, parce qu'ils seront appelez enfans de Dieu, tr. «Guenvidicq eo a vrémañ ar re beoc'hus, eme hon Salver, rac galvet vizint bugalé Douë.»
- gwenvidikaatgwenvidikaat
v.
(1) V. tr. d. Béatifier.
●(c.1500) Cb 103b. [guennuidic] Jtem felicito / as. ac. g. bieneurer. b. guennuidicat.
●(1732) GReg 94b. Rendre bienheureux, tr. «Guenvidicqât. pr. guenvidiqëet.»
(2) V. intr. Devenir bienheureux.
●(1732) GReg 94b. Rendre bienheureux, tr. «Guenvidicqât. pr. guenvidiqëet.»
- gwenvidikadur
- gwenvidikadurezh
- gweñviñ / gweñvalgweñviñ / gweñval
v
I. V. intr.
(1) Se faner.
●(1499) Ca 95a. Goeffaff. g. matir fletir.
●(1659) SCger 55b. se fanner, tr. «goênui.» ●(1732) GReg 418b. Flétrir, gâter, ôter le vif, l'éclat & la beauté : parlant des fleurs, tr. «Goëzvi. pr. goëzvet. goëvi. goëñvi. ppr. et. Van[netois] goëveiñ. gouïveiñ. ppr. et.» ●(1767) ISpour 358. Gouiüiein é-rant. ●(1792) CAg 153. ur boquet é sehùele, / E ouihuë, hac ë couéh en un dé.
●(1838) OVD 125. ur boquet (…) ma ne faut quet d'oh ma houivo. ●(1849) LLB 1015. Touchant neoah é houiv hag é koeh ol er bleu. ●(1860) BAL 17. e teuont da voevi gat ar zec'hor. ●(1882) BAR vii. Bokedou ar bed-ma ne badont ket ; ne reont nemet gouevi ha disliva. Bokejou an env a zo caeroc'h ha ne c'houevont ket. ●56. eur boked caer eo, mez tener ouz ar scourn hag eaz da c'hoenvi. ●(1895) GMB 277. pet[it] Trég[uier] gwéñveign. ●(1897) EST 69. é huélér é houiùein / Er bleu.
●(1909) MMEK 15-16. al lilien (…) e teuaz da c'hoenvi.
(2) Se ternir.
●(1659) SCger 117b. se ternir, tr. «goevi.»
(3) Pleurer.
●(1958) BRUD 4/50. eur ouenn pe ziou a gizier-noz, a hoeñv evel ar hizier-deiz. ●58. Goeñval : miaoui, leñva. ●(1995) BRYV III 32. (Milizag) c'hoant leñva, beteg gweñval deom, gweñval.
II. V. tr. d. Flétrir.
●(1659) SCger 58a. flestrir, tr. «goênvi.» ●150b. goezvi, tr. «flestrir.»
●(1825) COSp 347. Nitra n'éel mui gouivein ou hourone.
●(1933) MMPA 83. bleuenn ar gwerc'hted (…) an disteran barr-avel a zo awalc'h evit he gwenvi hag he dispenn.
- gweñvus
- GwerGwer
hydronyme Ar Gwer : Le Guer. Cf. Leger
●(1865) FHB 12/90b. Var ar sterig hanvet Guer eus great ar pez a c’halver eur ramble.
●(1980) HYZH 136/35 [F. Kervella]. klevet em eus tud o lavarout ar Gwer evit ar stêr a zo anavezetoc’h dindan an anv Leger. An diouer a gemmadur a zo kazus en anv ar stêr, rak diskouez a ra e ve gourel an anv-se.
- gwer .1gwer .1
adj. Vert (couleur).
●(1633) Nom 123a. Vitreus, hyalinus : couleur de verre, ou ressemblant le verre : liou guerz, pe euel ouz an guezr.
●(1659) SCger 153a. guezr, tr. «de couleur de verre.» ●(1732) GReg 221a. Couleur de verd de fougere, tr. «liou guëzr.» ●953b. Verd, couleur de fougere, tr. «Güezr. lyou güezr.»
●(1908) FHAB Genver 5. al liou guer, a zao divar ar glaz hag ar ruz. ●(1982) PPBA 42. (Argol) Gwer eo va hravatenn, tr. «Ma cravate est verte.» ●(1979) VSDZ 64. (Douarnenez) Ar mor gwer zo mat d'ar brilli, tr. (p. 228) «La mer verte, c'est bon pour le maquereau.»
●(2013) COSBI 52. «Eun abi neud ver voe gantan» (il portait un habit de fil vert).
- gwer .2gwer .2
m. & coll. –où
I. M. Verre (matière).
●(1633) Nom 253a. Specularia : verrieres, fenestres de verre : guezrerez, prenestou guezr.
●(1732) GReg 955a. Verre, corps artificiel, fragile et transparent, tr. «Güezr.» ●(1744) L'Arm 400a. Verre, tr. «Gùirr.» ●(1792) BD 825. Men aya em sy goer da sellet an astro, tr. «Je vais dans ma maison de verre regarder les astres.»
●(1876) TDE.BF 268b. Gwer, s. m., tr. «Du verre, corps transparent.»
●(1931) VALL 778b. gwerou, tr. «des sortes de verre.»
II. Coll.
A. (récipients)
(1) Verres à boire.
●(1633) Nom 134a. Hyalotheca : quelque table pour mettre les verres : vn taul bennac euit lacquat an guezr.
●(1876) TDE.BF 268b. Gwer, s. m., tr. «Du verre, corps transparent. Il est aussi le pluriel de gwerenn, verre à boire.»
(2) Suner gwer : ivrogne.
●(1868) FHB 198/331b. «Klevit ar vigodez gan he zarmon !» eme ar suner-gwer.
B. Vitres, carreaux de verre.
●(1857) CBF 80. Netait gwer ar prenestr, tr. «Nettoyez les carreaux de la fenêtre.» ●(1876) TDE.BF 268b. Gwer, s. m., tr. «Du verre, corps transparent. Il est aussi le pluriel de gwerenn, carreau de vitre.» ●(1894) BUZmornik 31. ne oa ket ken nebeut a ver var ar prenecher.
●(1955) VBRU 30. A-greiz-holl e tiredas un ofiserig herr warnañ hag eñ da vlejal ken ma vouboue gwer ar prenestroù.
III.
(1) Sklaer evel gwer : très clair.
(2) Lugernus evel gwer : très brillant.
●(1857) HTB 23. lugernuz evel gwer.
(3) Kleuzañ gwer : voir kleuzañ.
(4) Sklaer evel dour en ur werenn : voir dour.
- gwer .3gwer .3
m. Couleur verte.
●(1732) GReg 221a. Couleur de verd de fougere, tr. «Guëzr.» ●908b. Teindre en verd, tr. «lyva ê güezr.»
- gweradur
- gweraergweraer
m. –ion Marchand de verre.
●(1732) GReg 964a. Vitrier, tr. «Güezraër. p. güezraëryen. Leon. guezraeur. p. yen. van[netois] güeraour. p. guëraeryon, guëraouryan.» ●(1744) L'Arm 400a. Verrier, tr. «Gùiraourr.. arion.» ●(17--) BMa 575. Poderjen sten a gueraerjen, tr. «des potiers d'étain et des marchands de verre.»
●(1876) TDE.BF 268b. Gweraer, s. m., tr. «Vitrier ; pl. ien.» ●(1894) BUZmornik 31. mansounerien, gueraerien ha penturerien.
●(1906) KANngalon Genver 14. ne vank mui nemed an ôr hag [ar] prennezier ; ar c'halvez hag ar guerer a zo varnho. ●(1934) BRUS 271. Un verrier, tr. «ur guéraour.»
- gwerajgweraj
m.
(1) Verroterie.
●(1732) GReg 955b. Verroterie, ou verrerie, marchandise de verre, tr. «Güezraich. p. güezraichou.»
●(1931) VALL 786b. gwerach, gweraj, tr. «verroterie.» ●(1964) ABRO 15. Hor marc’hadourez (...) a oa kinkailh dreist-holl hag ivez traouerez dister evel gweraj livet.
(2) Vitrages, grande surface vitrée.
●(1980) LIMO 25/10. er pikol savadur houarnaj ha gweraj ne vè gwelet dehon na krohenn, na tonenn, med a gentih kaer ar boelleu, ar hoedegenneu, er horzenneu.
- gwerajerezh
- gweran
- gwerañ
- gwerat
- gwerbilhgwerbilh
s. Boue, eau sale.
●(1984) LPPN 789. (Poullaouen) «gwerbilh peus rosellet beket ho taoulin», de la boue, de l'eau sale que vous avez ramassé jusqu'aux genoux.
- gwerblgwerbl
f. –où (pathologie) Bubon.
●(1499) Ca 104a. Guerbl. g. caple. ●(1633) Nom 263b. Phlegmone, inflammation : inflammation, que les Chirugiens appellent vn flegmon : vn verbl.
●(1659) SCger 152b. guerbl, tr. «glande.» ●(1732) GReg 23a. Glandes, ou, émonctoires de l'aine, ou se forment les bubons pestilentiels, & les maux veneriens, tr. «Güerblen. p. güerbl. güerbl toull ar vorsed.» ●Avoir l'aine enflée, tr. «Cahout ar güerbl. cahout ar verbl. beza clañ gand ar verbl. ●Guerir l'aine enflée, tr. «Discounta ar verbl.» ●124b. Bubon, tumeur aux glandes des aines, tr. «Drouq ar guërbl. ar guërbl. ar verbl. gor er guërbl.» ●459b. Glande, partie du corps, molle & spongieuse, tr. «guërblenn. p. guërblennou. guërbl.» ●(1744) L'Arm 10a. Guérir par maléfice l'aîne enflée, tr. «Disscontein er Vêlbre.»
●(1876) TDE.BF 268b. Gwerbl, s. m., tr. «Bubon, glande, érysipèle.»
- gwerblenngwerblenn
f. –où, gwerbl (pathologie) Glande.
●(1732) GReg 459b. Glande, partie du corps, molle & spongieuse, tr. «guërblenn. p. guërblennou. guërbl.»
- gwerblennañ
- gwerblennekgwerblennek
adj. (pathologie) Qui a des bubons.
●(1876) TDE.BF 269a. Gwerblennek, adj., tr. «Qui a des bubons.»
- gwerblennusgwerblennus
adj. (pathologie) Glanduleux.
●(1732) GReg 459b. Plein de glandes, tr. «Guërblennus.» ●Glanduleux, euse, composé de glandes, tr. «Guërblennus.»
- gwerblus
- Gwerc'hGwerc'h
voir Enez-Werc'h
- gwerc'h .1gwerc'h .1
adj.
I. (en plt de qqn) Vierge.
●(1499) Ca 104a. Guerch. g. vierge. l. hic et hec virgo / nis. ●(1530) Pm 10. Merch guerch ha dic, tr. «fille vierge et zélée.»
●(1732) GReg 959b. Vierge, qui n'a eu aucun commerce avec le sexe different tr. «Güerc'h. Treg[or] & Van[netois] goüerc'h.»
●(1838) OVD 156. Ne houyan quet, emé-ean, petra-é er groagué, ha neoah nen d'on quet guêrhe. ●157. en dud gùerhe ha vertuus.
●(1911) BUAZperrot 454. an eneou gwerc'h (…) dudiou an dud gwerc'h.
II. (en plt de qqc.)
(1) Mel gwerc'h =
●(1849) LLB 2117. Er mél avel se groeit e zou hanwet mél guerh.
(2) Eoul gwerc'h : huile vierge.
●(1732) GReg 959b. Huile vierge, qui n'a point été pressurée, tr. «Eol güerc'h.»
(3) Koar gwerc'h : cire vierge.
●(1633) Nom 48a. Cera punica, candida : cire blanche : coar guen, coar guerch.
●(1732) GReg 959b. De la cire vierge, tr. «Coar güerc'h.»
(4) Kleze gwerc'h : épée vierge.
●(1732) GReg 959b. Epée vierge qui n'a ni tué, ni blessé, tr. «Cleze güerc'h. p. clezéyer güerc'h.»
(5) (en plt d'une étoffe) = (?) vierge ou vert (?).
●(1849) LLBg I 6. Ou brohieu miher guerh.
●(1931) FEZO 5. get hé dantér belouz guerh ?
- gwerc'h .2
- gwerc'h .3gwerc'h .3
f. Vierge.
●(1530) Pm 36. Dan guerch guynuidic benniguet, tr. «A la bienheureuse Vierge bénie.»
- gwerc'hded / gwerc'htedgwerc'hded / gwerc'hted
f.
(1) Virginité.
●(1499) Ca 104a. Guerchdet. g. virginite. ●(1530) Pm 13. Euel merch a quendelch guerchdet, tr. «Autant que fille qui gardez la virginité.» ●(1612) Cnf 39a. terriff virginité, guerchdet, an guerch pé an guerches.
●(1659) SCger 124b. virginité, tr. «guerc'hdet.» ●152b. guerc'hdet, tr. «virginité.» ●(1732) GReg 963a. Virginité, pureté virginale, tr. «Güerc'hded Van[netois] güerhded. goüerhded. Treg[or] goërhted.»
●(1821) SST 34. col hé guerhtet.
●(1906) KANNgwital 40/315. Stad ar guerc'hded a zo dreizhan he-unan ar guella. ●(1911) BUAZperrot 397. A vihanik e westlas he gwerc'hded da Zoue. ●454. Ar werc'hded kristen.
(2) Lemel e wec'hded digant ub. : déflorer qqn.
●(1732) GReg 257a. Deflorer, tr. «lémel he guërc'hted digand ur verc'h.»
(3) Terriñ e werc'hded : perdre sa virginité.
●(1911) BUAZperrot 164. e kavas gwell koll e vuez eget astenn anezi o terri e werc'hded.
- gwerc'hder
- gwerc'hedigezh
- gwerc'henn / gwerzhenngwerc'henn / gwerzhenn
f. Canal d'irrigation dans une terre. (?) cf. gwazhenn, gouerenn (?)
●(c.1718) CHal.ms i. canal, tr. «ur han, guerhen ur c'huerhen.» ●(c.1718) CHal.ms ii. le fil de l'eau, tr. «cann' en deur, er guerhen es en deur, un oüaratan deur.» ●(c.1718) CHal.ms iv. Saignée dans les terres, tr. «ur g/han, ur g./uerhen, queüet aüeit sehein ul leh benac.»
●(1904) DBFV 101b. guerhen, f., tr. «canal, saignée dans les terres (Ch. ms.).»