Devri

Recherche 'a...' : 5084 mots trouvés

Page 9 : de a-galafourch (401) à a-gor (450) :
  • a-galafourch
    a-galafourch

    adv. À califourchon.

    ●(1744) L'Arm 428a. A chevauchon, tr. «A calafourche.»

    ●(1919) FHAB Kerzu 178. A-galafourch war ar bided.

  • a-galet
    a-galet

    adv. Durement.

    ●(1557) B I 379. An bet a calet ez rede / (…) / Na dale muy ne deuruihe, tr. «elle courait vite le pays (…) et sans consentir à s'arrêter.»

  • a-galon
    a-galon

    adv., prép. & adj.

    I. Adv.

    (1) De tout cœur.

    ●(c.1500) Cb 50b. [courag] g. cest ce qui est demande de tout le cueur. b. tra goulennet a calon.

    ●(1727) HB 623. A galon hac a c'henou / E canomp deoc'h meuleudiou.

    ●(1849) LLB 421-422. Er seblant e zou braw, neoah n'hum fiet ket, / Mez pedet a galon er mestr a ol er bed. ●(1877) EKG I 99. rak a galoun e kane an oll.

    ●(1903) LZBg Du 259. eit laret trugèré d'ein a galon.

    (2) (religion) Pediñ a-galon : faire oraison.

    ●(1576) Gk I 228. Confes à calon hac à guenou. ●(1612) Cnf 85b. Oreson berz ha cazr meurbet, hac à effet bras da lauaret bepret à calon pé à guenou. ●(1621) Mc 62. Ober an pedennou acustumet, quen à vouez, quen à calon.

    ●(1860) BAL 16. ractal ma en em laca un den da glasc midita, da bedi a-galon.

    ●(1922) EOVD 62. Rekis é pedein a spered hag a galon.

    II. Loc. prép. Bezañ a-galon gant udb. : faire qqc. en y mettant du cœur.

    ●(1877) EKG I 69. el leac'h beza a galoun gand he japeled.

    III. Loc. adj.

    (1) (religion) Pedenn, orezon a-galon : prière mentale, intérieure ; oraison mentale.

    ●(1688) MD I 11. Petra eo an Oreson a galon. ●(1732) GReg 754a. Priere mentale, tr. «Pedenn a galoun.»

    ●(1821) SST 91. er beden a vêg hac er beden a galon. ●92. Petra u er beden a galon ? En hani e rer a zianbarh, hemp prononcein conzeu. ●(1838) OVD 58. en oræson a sperèd hag a galon. ●(1876) BJM 9. ober peden a galon (oraison mentale).

    (2) (Homme, femme) de cœur.

    ●(1877) EKG I 77. herrio e c'hoarz ouzomp, evel pa vichemp deuet da veza mignouned a galon.

    ●(1924) BILZbubr 38/840. Izabel a oa plac'h a benn hag a galon.

    (3) (Homme, femme) courageux, courageuse.

    ●(1877) EKG I 79. Hennez a ioa eun den a galoun, ar Per-ze !

    IV. Loc. adv.

    (1) A-galon-c’hwek : de tout cœur.

    ●(1732) GReg 320b. Pour boire de tout le cœur à la santé de quelqu’un, avec lequel on trinque, on dit : a galoun c’huëcq, da scrin ho caloun.

    (2) A-galon-frank : de bon cœur.

    ●(1862) JKS 379. en em lakaat hoc’h-unan a-grenn hag a galoun frank etre daouarn ann Aotrou Doue.

    (3) A-galon-vat : de bon cœur.

    ●(1612) Cnf 72. mé ò ped à calon mat.

    ●(1659) SCger 125b. volontiers, tr. «a galon vat.» ●(1732) GReg 177b. De bon cœur, tr. «A galon vad.» ●(17--) BMa 433. Nin enem frotou a galon vat, tr. «Nous nous battrons volontiers.»

    ●(1877) EKG i 17. ober a galoun vad ar veach, n’euz forz peger riskluz oa. ●115. ne d-ea ket a galoun vad varzu ti Loull ar Bouc’h.

    ●(1907) BSPD i 106. Ia, a galon vat, é pardonnan. ●(1915) HBPR 191. mond a rin a galoun vad. ●(1921) BUFA 47. Nen des nitra ar en doar ne lauskehen a galon vat.

  • a-galz
    a-galz

    adv. De beaucoup.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Le Roi a beaucoup estendu les Etats, tr. «er Roüé endes cresquet ul louat, a gals e Roüanteleh.» ●(c.1718) CHal.ms ii. La qualité de la terre fait beaucoup po[ur] rendre les fruits meilleurs, tr. «en natur' ac en doüar a gontribu' a sicour a gals er materi' ac er freh.»

    ●(18--) SAQ I 298. a galz, dreist an holl groudurien all.

  • a-gamm
    a-gamm

    adv. En courbe.

    ●(1872) ROU 71a. A-gam, tr. «en courbe.» ●(1890) MOA 191b. En courbe, tr. «a-gamm.»

    ●(1913) KZVr 25 - 24/08/13. A-gamm, tr. «en courbe, L[éon].» ●(1931) VALL 163b. en corbe, tr. «a-gamm.»

  • a-gammdroioù
    a-gammdroioù

    adv. En faisant des méandres.

    ●(1931) GUBI 59. en (lire : er) stér / Hi e dremen a gam-droieu.

  • a-gantad / a-gantadoù
    a-gantad / a-gantadoù

    adv. Par centaines.

    ●(1913) THJE 36. deit oé tud a gandad. ●(1919) BSUF 41. Limajeu a gandad. ●(1931) VALL 104b. par centaines, tr. «a-gantadou.»

  • a-gantadoù
    a-gantadoù

    voir a-gantad

  • a-gantoù
    a-gantoù

    adv. Par centaines.

    ●(1847) FVR 373. Hag a gantchou noz ha mintin / Ez a tud d'ar c'hillotin. ●(1868) FHB 198/332a. merouriou a ganchou. ●(1894) BUZmornik 374. n'e ket hebken a ganchou, mes a villerou hag a vilionou.

    ●(1902) LZBg Meurzh 69. A ganteu é ta bamdé en dud d'inou. ●(1912) MMPM 5. pa deu moueziou sent a gantchou d'en em unani ganeomp. ●(1929) SVBV 66. Er rann-vor-mañ ez eus rec'hier koural a-gantou.

  • a-gaouad
    a-gaouad

    adv. À verse.

    ●(1557) B I 581. Gruemp oar nezy un tourniat / Gant an morzolou a gouhat, tr. «Faisons pleuvoir sur elle les coups de nos marteaux, dru comme grêle.»

  • a-gaoz
    a-gaoz

    prép. & conj.

    I. Prép.

    (1) [devant un v.] Pour, dans le but de.

    ●(1818) HJC 288. D'erpèh, tout ou œvreu n'ou groant meit à gaus bout æstimet guet en dud.

    (2) A-gaoz da : à cause de.

    ●(1790) MG 301. Hi e ouilai, non pas a gaus d'hé faute. ●(1790) Ismar 37. a gaus d'ou diaboeissance. ●317. Hur Mam santel en Ilis en dès douceit el Lezèn ag er yun a gaus d'hur goannedigueah. ●(17--) TE 22. a gaus de vrahuité Sara.

    ●(1821) SST 81. A gause de betra e telier en dougein quement ?

    ●(1921) GRSA 256. a gaost d'hou lézen.

    II. Loc. conj. A-gaoz ma : à cause que.

    ●(1790) MG 222. ha mouhét-è doheign a gaus ne hoarhan quet mui doh-t'ou én Ilis. ●(1792) HS 33. à gauss ma lausquai ur vatéh d'obér gouap à nehi.

    ●(1821) SST 19. m'her hred principalement a gause me hu revelet.

    ●(1910) ISBR 130. a gaust ma oé éseit d'é vab.

    ►[form. comb.]

    S1 a-gaoz din

    ●(1790) MG 163. é ma a gaus teign.

    ●(1818) HJC 57. pep sort droug inep d'er ùirioné à gaus teign.

    ●(1921) BUFA 19. Hui e vou keméret é kaz a gaust d'ein.

    S3m a-gaoz dezhañ

    ●(1821) SST 79. dorieu er Baradouès e oai cherret a gause dehou. ●130. a gause dehou é hunan.

    S3f a-gaoz dezhi

    ●(17--) TE 260. poéniet bras a gaus dehi.

    ●(1856) GRD 323. e ouilas a gaus dehi.

    P1 a-gaoz dimp

    ●(1792) CAg 98. A-caus-temb ol tud malhurus. ●167. A-causs temb inou é yunai.

    P2 a-gaoz deoc'h

    ●(1792) CAg 118. Nï, à-caus-teoh, zou tourmantet.

    P3 a-gaoz dezho

    ●(1821) SST 136. a gause dehai hou unan ? ●(1838) OVD 146. hum nehancein a gaus dehai.

    ●(1922) EOVD 172. a p'hum stagér doh en égilé a gauz dehé.

  • a-garg
    a-garg

    adv.

    (1) =

    (2) Épith. Den a-garg : fonctionnaire.

    ●(1878) EKG II 291. unan euz an dud a garg a zo el leac'h enkrezuz-se.

  • a-garradoù
    a-garradoù

    adv. Par pleines charrettes.

    ●(1897) EST 13. Ha kentéh d'er sulér er hass a garradeu.

    ●(1941) FHAB Gouere/Eost 58. A-raok kas ho parresioniz a-garradou wardu ilizou pell.

  • a-gas
    a-gas

    adv.

    (1) Avec force.

    ●(1868) FHB 157/3a. an erc'h divar beg an duchen-ze a goez avechou a dolzennou. An dolzenn a goez a gass, a ia var gresk dre ma tisken.

    ●(1928) LEAN 61. a gas e sarre hag e tigore an noriou. ●(1957) ADBr lxiv 4/445. A-gas : adv. – Violemment, très fort : strinka a-gas.

    (2) Vite, rapidement.

    ●(1872) ROU 88a. Pa z-ân ez ân a gass, ha pa chouman e chouman a blass. ●99a. Rapidement, tr. «A gass.» ●(1880) SAB 92. grit ma z-aimp a gass, a fo, gant erder.

    ●(1927) FHAB Genver 3. a-gas ez a an dud ebarz.

    (3) Impétueusement.

    ●(1872) ROU 71a. A-gass, tr. «impétueusement.»

    ●(1913) KZVr 25 - 24/08/13. A-gas, tr. «impétueusement. L[éon].» ●(1928) LEAN 105. e lec'h mont a lamm, a gas evel gwechall, oa breman poellus, he oberou a oa reizet mat.

  • a-geid-all
    a-geid-all

    adv. Depuis si longtemps.

    ●(1931) VALL 203b. Depuis si longtemps, tr. «a-geit-all.»

  • a-gein
    a-gein

    adv. & prép.

    (1) Adv. Derrière.

    (2) Loc. prép. A-gein da : derrière.

    ►[form. comb.]

    P3 a-geizh dezho

    ●(1908) FHAB Mae 138. An avel (...) eleac'h chom a-gein dez-ho, set ma stage da yudal a gorn en ho skouarn.

  • a-gelc'h
    a-gelc'h

    adv. En cercle.

    ●(1931) VALL 105b. en cercle, tr. «a-gelc'h.»

  • a-gemmdremm da
    a-gemmdremm da

    prép. Face à, en face de.

    ●(1910) MAPH 28. Plunet 'zo eur bourk kaër-tre / A gemm-dremm da Vene-Bre.

  • a-gent
    a-gent

    adv., prép. & conj.

    (1) Adv. Auparavant.

    ●(1767) ISpour 298. rét é ennta hum préparein à-guentt. ●(1790) MG 384. ha remerquein e rér én-hi ur yoh fauteu ne spurmantait quet a-guênt. ●(17--) TE 21. er promesseu en doai groeit dehou a guênt.

    ●(1821) SST 261. ha guehavé meme aguent. ●(1839) BESquil 326. forbannein e ras ag é balæs ol en disordreu e oé én-ou a guênt. ●(1849) LLB 743-744. N'hi hlehuehèt ket mui, é kreiz en noz téhoel / É trouzal, el agent, branselet t'en ahuel. ●2108. stankoh eid agent.

    ●(1904) DBFV 3b. agent, adv., tr. «auparavant, autrefois.» ●(1931) GUBI 64. Er peh e hré agent hou plijadur dousan.

    ►Épith.

    ●(c.1680) NG 1492. er stat a quent. ●(1790) MG 90. hou ç'Eutru a-guênt.

    (2) Prép. Avant.

    ●(1855) BDE 103. santefiet a guènt é hannedegueah.

    (3) Loc. conj. A-gent ma : avant que.

    ●(17--) TE 40. a-guênt ma hoènt gannét.

  • a-gentañ
    a-gentañ

    adv. & conj.

    (1) Adv. D'abord, en premier.

    ●(1861) BSJ 27. Er vugulion (...) e scontas a guetan. ●(1896) HIS 6. er péh en doé krouéet a getañ. ●(c.1897) GUN.dihu 147/335. Get er plah, a getan, a vod é hé en treu.

    ●(1905) IMJK 166. Éleih a dud e gredé a getan kerhet get Spered Doué. ●(1907) BSPD I 174. Er pab, a getan, ne oé ket eit kredein. ●239. A getan ne venné ket anehon plegein. ●(1913) AVIE 247. A getan, é zisipled ne gonprenent ket en treu zé.

    (2) Loc. conj. A-gentañ ma : dès que.

    ●(1896) HIS 45. Saül a getañ ma oé roué, ha kéhet ma oé bet sentus doh en Eutru Doué (...).

  • a-gentañ-penn
    a-gentañ-penn

    adv. Tout d'abord, en premier.

    ●(1913) AVIE x. Aviél S. Mark e zisko d'emb, a getan penn, S. Iehann er Badéour é predeg.

  • a-gentañ-razh
    a-gentañ-razh

    adv. Tout d'abord, en premier.

    ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 54. péhani e glasquas er gounit a guetan rah dré gaër. ●(1861) BSJ 103. Clasquet a guetan-rah ranteleah en nean. ●(1896) HIS 5. ha ne oé a getañ rah nitra kin nameit hoñ.

  • a-gentaou
    a-gentaou

    adv. [temp. passé] Tout à l'heure.

    ●(1557) B I 245. Petra voen secret aquetou / A compsech oar un dro hoz dou / huy han Autrou a guiryou bras ? tr. «Quel était le secret dont vous parliez tout à l'heure avec tant d'animation vous et le prince ?» ●292. Pa na caffen lech da techet / (…) / Em lazfe affet aguetou, tr. «si je n'avais pas trouvé le moyen de fuir (…) il n'eût pas manqué de me tuer tantôt.»

    ●(1744) L'Arm 376a. Tantot (…) Du temps qui vient de passer, tr. «Aguênnteu.» ●(1790) MG 109. dévisét e hoès me histoër a-guênteu.

    ●(1904) DBFV 3b. agenteu, adv., tr. «tout à l'heure, récemment (peu usité).»

  • a-gentizh
    a-gentizh

    adv. & conj.

    I. Adv. A-gentizh-kaer.

    (1) Délibérément.

    ●(1942) DHKN p. II. Get bara é vezè koéniet liésan ; bara « bonimal » groeit a geteh kaer aveit en Nendeleg.

    ●(1943) DIHU 383/261. chomel brehagn a geteh kaer.

    (2) Tout de suite, immédiatement.

    ●(1980) LIMO 25/10. er pikol savadur houarnaj ha gweraj ne vè gwelet dehon na krohenn, na tonenn, med a gentih kaer ar boelleu, ar hoedegenneu, er horzenneu.

    II. Loc. conj.

    (1) A-gentizh evel ma : dès que.

    ●(1767) ISpour 398. à guettéh el mé-mant capable de zesquein.

    (2) A-gentizh ma : dès que.

    ●(1792) HS 326. A guentéh ma houïent conze.

    (3) A-gentizh ma : au fur et à mesure que.

    ●(1937) DIHU 317/366. a geteh mah ant araok. ●(1942) DHKN 25. A geteh mah é doñnoh get é studi. ●69. A geteh ma tosta d’er sadorn aral é laka héh albèhen de gampen en ti ha d’en em-gampen héh unan. ●(1949) ENRO 293. hag, a-gentizh ma striv ha ma stourm, ez a war wanaat.

    (4) A-gentizh ma : en proportion de.

    ●(1916) LILH 12 a Ebrel. Tarhal e hra en treu é kosté Verdun : me gred é verrein er brezél a geteh ma vo start en treu ino.

    (5) A-gentizh ma : tant que.

    ●(1916) LILH 22 a Here. diésoh pé diés e vo d'oh kavet matéh, a geteh ma pado er brezél.

  • a-geñver
    a-geñver

    prép.

    I. Prép.

    A. spat.

    (1) Parallèle à.

    ●(1903) MBJJ 53. Ancho e-leiz, darn moan, darn ledan ha don, a disken an eil a-genver egile.

    (2) À la hauteur de, an niveau de.

    ●(1903) MBJJ 88. eur zæ lausk a disken d'ê betek o zreid, starded a-geñver o c'horf gant eur gouriz ler. ●89. eun tamm sæ skanv ha moan, faoutet a bep tu a-geñver an daoulin.

    B. temp. À la date qui correspond à (aujourd'hui, etc.).

    ●(1846) DGG 48. o veza deut var an douar a guever an nos-ma.

    ●(1903) MBJJ 350. ar zoudardet a galon a goueaz, an de a genver hirie, duont, tost da Rom (…) 'n 'eun difenn hon Tad sante ar Pap. ●(1962) TDBP ia 200. Hizio emañ ar Yaou-Gamblid : a-geñver an deiz a hiziv e oa Jezuz Krist o vond d'e varo, tr. «c'est aujourd'hui le Jeudi Saint : c'est à la date d'aujourd'hui que Jésus-Christ allait à la mort.» ●(1962) TDBP II 92. Ugent vloaz zo, a-geñver an deiz a hizo, e oan arruet er gêr, tr. «il y a vingt ans, à pareil jour (à la même date), j'étais arrivé (de retour) à la maison.»

    II. Loc. prép.

    A. A-geñver da : face à.

    ●(1962) TDBP ia 129. A-geñver d'an toull-karr a zo eur bern mein, tr. «en face de l'entrée du champ il y a un tas de pierres.»

    ►[form. comb.]

    S1 a-geñver din

    ●(1935) BREI 431/3a. unan all a oa a genver d'in.

    S3m a-geñver dezhañ

    ●(1903) MBJJ 59. pac'h eo arru a-geñver d'ean.

    P1 a-geñver dimp

    ●(1919) BUBR 10/268. A-genver d'eomp ez eus eur paotr yaouank.

    B. A-geñver gant.

    (1) spat. Face à.

    ●(1910) MBJL 157. arru omp a gever gant ar gatedral.

    (2) temp. À l'occasion de.

    ●(1933) MMPA 158. derc'hent gouel Hanter-Eost. Eur wech bennak, a genver gant an de-se (…).

    III. Adv. En face.

    ●(1530) Pm 128 (Tremenuan). Aelez a dreff hac a queuer, tr. «Des anges par derrière et en face.»

  • a-gêrad
    a-gêrad

    adv. Par hameau.

    ●(1790) MG 227. Hum dolpein e rér a guærad én un ti-benac, mar a huéh én ur hreu.

    ●(1818) HJC 75. en dud i sortie à guèread, eit donet inn albenn à Jésus.

  • a-gerzh
    a-gerzh

    adv.

    I. Adv.

    (1) Complètement, entièrement.

    ●(1790) MG 22. hé fayein aquêrh. ●325. hum gonsacrein aquêrh de Zoué. ●(1790) Ismar 448. hum daulet aquêrh de bratiquein en ol vertuyeu. ●(1792) HS 70. Ur üéh aral é tass ur vossenn é mésque el lonnet, e lahai roncet, éhénn, ha lonnet aral à querh.

    ●(1839) BEScrom 2. ha quemér e ras a ziar-nezé er resolution d'hum rein aquêrh d'er studi. ●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 42. Te venn enta larèt é Hué treu é requin aquêrh d'er péh e hès disclæriet dirac omb ? ●(1854) PSA I 315. un dra e zou aquêrh énep d'er gùir.

    ●(1919) DBFVsup 1b. agerh (adv.), tr. «totalement, complètement. V. akerh.» ●(1921) BUFA 167. hui e vou pardonet akerh.

    (2) Absolument.

    ●(1854) PSA II 149. petra e hramb-ni eid en dra-zé ? Nitra aquêrh.

    II. Adj. Entier.

    ●(1854) PSA II 257. en Eutru Doué, un dé e za, en dizolei dirac ol er bed aquêrh.

    ●(1907) BSPD I 118. Un dé akerh é oent bet é hobér tèr lèu. ●(1913) AVIE 4. er bobl akerh ér méz é pedein.

  • a-geuz-kalon
    a-geuz-kalon

    adv. À contrecœur.

    ●(18--) SAQ I 197. henvel ouz eun tad ha ne sko nemet a gueuz-kaloun.

  • a-gevrenn
    a-gevrenn

    prép.

    (1) De la part de.

    ●(14--) N 1410-1411. Cleuet huy tut an statudou / A queffren hep faut an autrou, tr. «Ecoutez, vous, peuple, les statuts / De la part, certes, du seigneur.» ●(1612) Cnf 66a. Me respond dezaff à queffren Iesus-Christ.

    ●(1659) SCger 36b. de la part de Dieu, tr. «eus a guevren Doue.» ●(1732) GReg 267a. De par, de la part, préposition, tr. «a-guevrenn.» ●(1741) RO 1033. Veus a gueuren ho tad eson deut ho bette. ●1735. Deus a queuren ho tud esomp deut ô bete.

    (2) Du côté de.

    ●(1633) Nom 332b. Auunculus. Matris frater : mon oncle du costé de ma mere, frere de ma mere : ma eontr á quefren ma mam, breuzr ma mam. ●333a. Amita : Patris soror : tante du costé du pere : moüezreb á quefren an tat.

    ►[form comb.]

    S1 eus ma c'hevrenn

    ●(1612) Cnf 81b. lauar dezo ves ma queffren.

    S3m eus e gevrenn

    ●(1612) Cnf.epist 39. Rac certen eues è queffren, fazy n'en d'eus quet. ●(1612) Cnf 11a. nemet na vé ignorant coupobl eues è queffren.

  • a-gevrenn-vat
    a-gevrenn-vat

    adv. De bonne part.

    ●(1688) DOctrinal 97. accepty à quefren mat, tr. (GMB 526) «prendre en bonne part.»

  • a-gevret
    a-gevret

    adv. & prép.

    (1) Adv. Ensemble.

    ●(1903) MBJJ 2. an hini am euz 'n em glevet gantan evit beaji a-gevred. ●59. eman o vont er oazien en em gav enni a-gevred daou dour, dour ar mor Tyrenien ha dour ar mor Yonien. ●149. Setu perak e welomp Jezuz (...) ha Pilat (...) o sevel a-gevred ar vins a gas d'ar pondale. ●(1922) EMAR 18. Pa laremp, goude koan, a-gevret ar bater.

    (2) Loc. prép. A-gevret gant : ensemble avec.

    ●(1903) MBJJ 270. Mez am ije dirak ar re ec'h on a-gevred gante, penevet n'ouzont ket ar brezonek.

  • a-gichen
    a-gichen

    prép. & adv.

    I. Prép.

    (1) spat. D'à côté de, d'auprès.

    ●(1732) GReg 70a. d'auprès de Concarneau, tr. «a guichen Conq.»

    ●(1848) GBI I 408. A-gichenn 'nn aoter d'ann or-dal, tr. «Depuis l'autel jusqu'à la porte principale.» ●(1889) ISV 50. eun dijentil a gichen Paray. ●(1890) MOA 244a. Un champ des environs du bourg, tr. «eur park a-gichenn ar vourc'h.» ●(18--) SBI II 206. A gichenn guele 'n ozac'h, tr. «D'auprès du lit du mari.»

    ●(1907) PERS 287. Eun archer a gichen Lyon. ●(1910) BUJA 38. seiz bioc'h lard o tiboucha euz a gichen ar ster. ●(1931) VALL 47a. (venir) d'auprès, tr. «a-gichen.»

    (2) temp. Depuis.

    ●(1792) BD 3755. a guichen ar couls se bette an diuoesan, tr. «Depuis ce moment-là, jusqu'à la fin.»

    ●(1868) KTB.ms 14 p 195. A-gichenn c'houec'h heur euz ar beure.

    ●(1925) BILZ 168. Eus a gichen miz meurz betek miz here.

    (3) sens fig. Du, depuis.

    ●(1868) KTB.ms 14 p 118. a gichenn ar brasa beteg ar bihana. ●(1870) KTB.ms 15 p 150. ha setu loened-nij da dont kerkent a vagadou, re a bep liou hag a bep vent, a-gichenn al laouenanig betek ann aigl.

    ●(1900) KAKE 265. A gichen ar c'henta beteg an diveza.

    II. Adv. D'à côté, voisin.

    ●(1869) FHB 232/179a. Eur c'hrek a gichen. ●(1877) EKG I 49. euz a eur barrez a gichenn. ●(1878) EKG II 128. euz ar barrez a gichenn avad oant deuet nao.

    ●(1958) BLBR 111/14. Alïez e veze en ti Soazig, eur vrunardenn euz a gichenn...

    III. Loc. conj. A-gichen ma : dès que.

    ●(1741) RO 575. A guichen ma meus ar helo clevet. ●2364. A guichen mase bet commanset da guerset.

    ●(1869) EGB 118. Dès qu'on est malade on ne peut travailler sérieusement, tr. «a gichen ma vér klañv, né heller két labourat stard.» ●dès que l'on ne voit pas bien ce qu'on doit faire, on perd beaucoup de temps, tr. «a gichen na wéler két mâd pétra a zo dléet da ober, é koller kalz a amzer.» ●(1890) MOA 211a. Depuis que, tr. «a gichenn-ma.»

  • a-gign
    a-gign

    adv. =

    ●(1928) FHAB Meurzh 104. Ma sko an heol a gign : «Dichans adarre !

  • a-gil
    a-gil

    adv.

    (1) À reculons.

    ●(1744) L'Arm 17b. En-arrière, tr. «A-guile.» ●(17--) TE 17. e hum avanças a-guile trema-d'où.

    ●(1869) HTC 12. en eur vale a-gil. ●(1872) ROU 99b. A rebours, tr. «A gil.» ●(1879) GDI 37. antréein a guil én ilis.

    ●(1934) BRUS 95. A reculons, tr. «a gil.» ●(1934) PONT 82. Hag en eur vont d'o zi, e zeant a gil. ●(1939) RIBA 165. en ur gerhet a gil. ●(1942) DHKN 66. én ur vonet trema en nor, a gil, hag é soubein, get ur guenhoarh aveit er vam hag un taol lagad-kah aveit er plah.

    (2) sens fig. Dans le sens contraire.

    ●(1872) GAM 52. ar c'houarnamant ze a renker kemeret he gomzou a gil.

    (3) Épith. De revers.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. un coup de reuers, tr. «un taul reuers, un taul a guil'.»

  • a-gil-vrec'h
    a-gil-vrec'h

    adv. (Frapper) du revers de la main.

    ●(1940) DIHU 347/74. skoein a gil-vréh, tr. «skoein en ur gas er vréh ardran (Bubri).»

  • a-gildorn
    a-gildorn

    adv.

    (1) =

    ●(1867) MGK 63. An hini goz krinet kant gweach, dre ma tize / A denne a gil-dourn ar bleo du a wele, / 'Vit lakaat he den, emez-hi, dioc'h he giz.

    (2) (Prendre, soustraire, etc.) à la dérobée, en cachette.

    ●(1927) GERI.Ern 156. flippa (a-gil dourn), tr. «voler adroitement.»

    ●(1931) VALL 89a. (donner, prendre) en cachette, tr. «a-gildourn.» ●205a. prendre à la dérobée, tr. «kemerout a-gildourn.» ●705b. Soustraire habilement, tr. «flippa (a gildourn).»

    (3) En sous-main.

    ●(1931) VALL 440a. en sous-main (en mauvaise part), tr. «a-gildourn.»

  • a-gildro
    a-gildro

    adv. = (?) En formant des méandres (?).

    ●(1935) BREI 437/3b. ster an Odet, ledan ha dôn, a douge a gil-dro (…) bagiou ar besketaerien d'ar mor bras.

  • a-gilwe
    a-gilwe

    adv. De travers.

    (1) Mont a-gilwe : aller de travers.

    ●(1879) ERNsup 158. moñd a gilwe, tr. «aller de travers. Trég[or], Go[élo].» ●(1896) GMB 555. pet[it] tréc[orois] mont a gilwe (...) aller de travers.

    (2) Épith. Sinueux.

    ●(1879) ERNsup 158. hend a-gilwe, tr. «chemin sinueux, Trég[or], Go[élo].»

  • a-gilwed-kaer
    a-gilwed-kaer

    adv. En tournant et virant.

    ●(1925) FHAB Mezheven 226. Ober a rejont daou-c'hant kammed, a gilwid kaer dre ar c'hoad.

  • a-glañv-wele
    a-glañv-wele

     adv. (Mourir) d'une mort naturelle.

    ●(1772) KI 15. decedet a glan vele.

    ●(1872) ROU 92a. Mourir d'une mort naturelle, tr. «Mervel a glanv vele.» ●(1890) MOA 353b. Mourir d'une mort naturelle, tr. «mervel a glanv-vele. (mourir de maladie, et au lit.)»

  • a-gleiz
    a-gleiz

    adv.

    I. Adv.

    (1) À gauche.

    ●(1575) M 1657-1658. Hac an diaoul à cleiz, tr. «Et le diable à gauche.»

    ●(1710) IN I 401. aviziou o plega a-zeou dre ar gonsolation, aviziou all a gleiz dre an affliction. ●(1790) MG 328. Me seèllai èl un hoari er gueu e rèn doh me mæstr a glei hac a ziheu.

    ●(1867) FHB 119/116c. a zeou hag a gleiz. ●(1878) EKG II 34. Sonjal a riz neuze trei a gleiz. ●46. Kaer am boa sellet (…) a gleiz hag a zeou.

    ●(1908) PIGO II 134. Ar vanden a droas a-gle. ●(1931) GUBI 96. A glei, é zéheu ne huélér / Meit boketeu.

    (2) Skeiñ a-gleiz : se tromper.

    ●(1868) FHB 163/53a. neuze e skoe a gleiz : rag ar relijion n'eo ket greet gant an dud, mes gad Doue.

    II. Loc. prép. A-gleiz da : à gauche de.

    ●(1834) SIM 127. ar chifffrou a gleiz dêc'h.

    ●(1903) MBJJ 33. A gle d'imp e lezomp Kastel-If.

  • a-glev
    a-glev

    adv. & prép.

    (1) Adv. Environ (en entendant).

    ●(1913) KZVr 25 - 24/08/13. A-glew, tr. «environ, à peu près, comme a-welik.»

    (2) Loc. prép. A-glev d'an holl : ouvertement, pubiquement.

    ●(1944) EURW I 49. eur wech ar miz pa vez roet an notennou miziek a gleo d'an holl.

  • a-gloc'had
    a-gloc'had

    adv. (Sonner) à toute volée.

    ●(1844) DMB 84. En overen / Kênt pêl a sonnou a glohad.

    ●(1924) NOLU 27. Doh en tauleu e sko, èl ur hloh a glohad.

  • a-gochad
    a-gochad

    adv. En morceaux.

    ●(1974) ISHV 152. A-gochadoù e veze drailhet ar pemoc'h ha lakaet gant holen er charnel.

  • a-goet
    a-goet

    adv. En se dissimulant, en catimini, discrètement.

    ●(1787) BI 149-150. Unn dé ma h'ouyai é-houai Isidor enn é labour, ean ë yass à-couaitte éit h'er somprenein enn-unn taul. ●176. ean ë cantrèai à-couætte tro ha tro dehi.

  • a-gomañs
    a-gomañs

    adv. Au début, au commencement.

    ●(1767) ISpour 394. hemp hou harguein à labour à commance. ●(c.1785) VO 37. é ra fal vin a gommance doh er-ré e glasq hé amitié. ●(1790) MG 149. e hum zeséspèr a gommance. ●(1792) HS 102. Er Roué-mènn e rass erhat é zevér à gommance.

    ●(1804) RPF 3. martezè unan-benac el-leinou à gommancc guet curiosité. ●(1829) CNG 21. a gommance é ma æz. ●(1838) OVD 187. goal-drættet a gommance. ●(1857) GUG 38. Corveu, hum hroeit èl a gommanç / Doh en ineaneu-hont hou poé. ●(1897) EST 69. distér a gommans.

    ●(1904) LZBg Genver 8. A gomans ne oé deliet dehon sekour meit misioneu en Amérik.

  • a-gomz
    a-gomz

    adv. Oralement, en parlant.

    ●(1924) ARVG Ebrel 78. A gomz, marteze, ne laromp ket d'ean treo ken euzus.

  • a-goñfont
    a-goñfont

    adv. En abondance.

    ●(1903) MBJJ 320. setu perak e taul o liorzo a-gonfont trevajo ha freuz a bep seurt.

  • a-gontrebiez
    a-gontrebiez

    adv. Absurdement.

    ●(c.1718) CHal.ms i. absurdement, tr. «en ur fa'çon, en ur manier dibropos, dira'son, a drés, a gontrebiés.» ●que uous raisonnés absurdement, tr. «pequen dibropos e resonnet hu ! pequen dira'son é er peh a laret ! n'hoües nemeit ra'sonieu a drés a gontrebiés.»

  • a-gor
    a-gor

    adv., adj. & prép.

    I. Adv.

    (1) De concert, ensemble.

    ●(1575) M 1377-1378. Eno an roe an guir doe an croeèr / (…) à cor à enorher, tr. «Là le roi, le vrai Dieu, le Créateur, / (…) par tous sera honoré.» ●1485-1486. Hac an fin aneze (er se oae ho eoll) / A vise hep enor, agor heruez ho roll, tr. «Et que leur fin, comme c'était leur volonté, / Serait sans honneur, d'accord avec leur situation.» ●1505. Pe euel Lestr dre'n mor, agor na eorer, tr. «Ou comme le navire par la mer, qu'on ne tient point à l'ancre.» ●(1650) Nlou 15. Oll greomp-ny en or, à cor, dan pemp gouly, tr. «Tous faisons honneur, de concert, aux cinq blessures.»

    ●(1934) GTWZ 47. Ar c’hleier a voud er foenneier touz, hag e kanont a-gor gant ar stivellou ha gant skluz an Avon.

    (2) Complètement, tout à fait.

    ●(14--) Jer.ms 266. Me men Annas dre da casset / Ez vyzy a cor dygoret, tr. «Je veux, Anne, tant je te hais, / Qu tu sois complètement ouvert.» ●(1530) Pm 276b (Mab Den). Distac a cor, tr. «Complètement détachées.» ●(1575) M 867. Quemer patrom à gor, á vn Roe temporal, tr. «Prends tout à fait l'exemple d'un roi temporel.» ●2725-2726. Ha coll à certen, è enor : / A cor, tr. «Et de perdre certainement son honneur / Tout à fait.»

    (3) = (?) À l'ensemble ; rassemblés (?).

    ●(1650) Nlou 61. An Eal à reuelas, / Gant Ioa bras hac à squet, / Bezaff ganet Ro'uen mor, / A cor, dan pastoret, / An menez tr. «L'ange révéla / avec grande joie et clairement / que le roi de la mer était né / à l'ensemble des bergers / de la montagne.»

    (4) [cheville au sens vague] Volontiers.

    ●(14--) Jer.ms 64. Me a yelo dydreu an mor a corr hep bout gorec, tr. «J'irai au-delà de la mer, volontiers, sans être lent.» ●293(b). A yaff a cor dydreu an môr en morc'het, tr. «… va, volontiers, au-delà de la mer, dans l'angoisse.» ●A. 190. Myzaff a yaff a cor dydreu an mor, tr. «Moi donc je vais volontuers au-delà de la mer.»

    II. Épith. Complet.

    ●(1530) Pm 41b (Tremenuan). Gant ioae a gor hac enor bras, tr. «Avec une joie complète et grand respect.» ●136 (Tremenuan). Gant ioae a gor hac enor bras, tr. «Avec une joie complète et grand honneur.»

    III. Loc. prép. Bezañ a-gor gant : faire chorus avec.

    ●(1931) VALL 121a. faire chorus avec, tr. «beza a-gor gant.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...