Devri

Recherche 'ka...' : 2103 mots trouvés

Page 12 : de kalmikaat (551) à kalsonou (600) :
  • kalmikaat
    kalmikaat

    v. intr. (plt du vent) Se calmer.

    ●(1792-1815) CHCH 49. kalmekeit e oé en aùel, kaerèit e oé er mor, tr. « Le vent s’était calmé, la mer s’était embellie. »

  • kalmiñ / kalmañ
    kalmiñ / kalmañ

    v.

    I. V. tr. d. Calmer.

    ●(1499) Ca 30a. b. calmaff. ●(c.1500) Cb 33a. g. calmer / esclarcir. b. calmaff.

    ●(1732) GReg 131a. Calmer, rendre tranquille, tr. «calmi. pr. calmet.»

    ●(1824) BAM 284. da galmi coler Doue. ●317. calmi o c'houstianç.

    II. V. intr.

    A. (en plt de qqn) Se calmer.

    ●(1872) ROU 74a. Alors il se calma, tr. «neuze e calmas.» ●Calmit ! tr. «calmez-vous !» ●(1890) MOA 117b. Apaiser (s') (parlant de crise, d'accès), tr. «kalmi.» ●Alors il s'apaisa, tr. «neuze e kalmaz d'ezhan.»

    B. (météorologie)

    (1) Se calmer, calmir.

    ●(1732) GReg 131a. Calmer, parlant du gros tems, tr. «calmi a ra. calmi a ra an amser. an amser a zeu da galmi.» ●(17--) VO 23. e pe gommanças anfin en ahuél calmein hac er mor caërrad. ●(17--) TE 358. commandein d'en ahuél calmein ha d'er mor caërrad.

    ●(1880) SAB 128. e sioulaas an avel ac e calmas ar mor. ●(1977) PBDZ 1006. (Douarnenez) ar chareterez a bade dit betek unnek eur hag a galme, tr. «le vent de Nordé te durait jusqu'à onze heures, et s'apaisait.»

    (2) (en plt du vent) Kalmiñ chok : tomber totalement.

    ●(1977) PBDZ 1006-1007. (Douarnenez) diouzh ar mintin a teus an avel c'hevred, ur banneig avel netra, hag a teu dit da galmiñ chok, tr. «le matin tu as le vent du Sud-Est, un petit souffle de vent de rien du tout, qui t'arrive à tomber totalement.»

  • kalmouch .1
    kalmouch .1

    adj. (météorologie) Calme.

    ●(1744) L'Arm 33a. Bonace sans apparence de vent, tr. «Calm-mouche.»

    ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 63. é tas en amzér de vout calmouche.

    ●(1919) DBFVsup 36a. kalmouch, tr. «(temps), calme, silencieux.» ●(1939) DIHU 339/332. Heol loskus, mor kalmouch.

  • kalmouch .2
    kalmouch .2

    m. Bonace.

    ●(1927) GERI.Ern 253. kalmouch m., tr. «temps calme, bonace.»

  • Kalmouk
    Kalmouk

    m. –ed Kalmouk.

    ●(1870) FHB 285/190a. o c'hortoz ar c'halmouket-ze.

  • kalmouk
    kalmouk

    adj. Kalmouk.

    ●(1870) FHB 285/190a. Marc'hadourien kalmouk oant.

  • kaloc'henn
    kaloc'henn

    f. –ed Femme de mauvaise vie.

    ●(1919) KZVr 354 - 15/12/19. kaloc'hen, tr. «femme de mauvaise vie.» ●(1931) VALLsup 75b. Femme de mauvaise vie, tr. «kaloc'henn.»

  • Kalod
    Kalod

    n. de l. Île de Callot (Carantec).

    I. (Enez) Kalod.

    ●(1865) FHB 20/154b155a. Callot, e parrez Carantec, canton Taole, arrondissamant Montroulez, a so eur gour-enesen, da lavaret eo, an anter vrassa eus ar mare e c’heller mont dezi var droad, ac an anter-all e vez killet gant ar mor, ha n’elleur mont enni neuze nemet dre vag. ●(1869) FHB 238/227a. En eur zont euz Callot hag o c’heuil eur vouazic vor a bign en douar, ne gevomp netra var hon hent beteg erruout e bourk Penze.

    ●(1914) ARVG mae 75. Tost ive enez Kalot, hir ha moan. ●(1982) PLNN 11/16-17. Ur rumm all az ae da'n eneseier-war-laez, Kalot, an Enes Veur. ●17. ewid mont da gKalot (...). E Kalot e sikourent da zornañ iwe. ●(1995) LMBR 16. Eus Kalod betek kastell an Tarv o tifenn antre stêr Montroulez. ●18. Mar ne fell ket deoc’h glebiañ beg ho treid o vont da Enez-Kalod.

    II.

    (1) Proverbe.

    ●(2003) TRMOR 72. Pa vez goloet Pont Pali Forn / E vez poent lakaat ar boteier en dorn. ●note : « Là se trouve une roche appelée ar Forn, et un des passages pour y accéder à la basse-mer se nomme Pont Pali Forn ».

    (2) Dicton.

    ●(2003) TRMOR 73. War Bont Pali Forn / Tumpet ar vag gant un taol dorn.

  • Kalodiz
    Kalodiz

    n. pr. pl. Habitants de l’île de Callot.

    ●(1987) BRUDn 110/17. E Kastell e lavarer êz-kenañ (...) Kaloudiz euz tud enez Kalod e Karanteg.

  • kalomni
    kalomni

    s. Calomnie.

    ●(1659) SCger 19a. calomnie, tr. «calomni.»

  • kalon
    kalon

    f. & adv. –où

    I. M.

    A. (anatomie)

    (1) Cœur.

    ●(1499) Ca 30a. Calon. g. cueur. ●107b. Hanter calon. g. demy cueur. ●(1575) M 30. A fæçon en hon calounou, tr. «De bonne façon dans nos cœurs.»

    ●(1732) GReg 177a. Cœur, partie noble de l'animal, tr. «Caloun. p. calounou. calon. p. calonou.»

    (2) Sein(s).

    ●(1790) MG 200. maguerezèt é rein ou halon d'ou bugalé dirac en ol.

    ●(1884) SAQ I 8. pa voaz bihan e roen d'id leaz va c'haloun.

    ●(1907) BSPD I 152-153. Kuensien (…) e hourhemen d'er boureùion trohein un tu ag hé halon. «Dén kri ha dinatur, e lar er santéz d'en tirand, ne hes ket méh é hobér kementral d'ur plah iouank. Ankoéheit e hes, enta, é ous bet maget get kalon ha vam.» ●(1935) DIHU 289/304. kaloneu dehè èl man des er vagerézed én hor bro-ni.

    (3) Estomac.

    ●(1849) LLB 959-960. mar dé tiw ou chistr (…) / Mar pouiz ar er galon.

    (4) Teurel a-ziàr e galon : vomir.

    ●(17--) VO 48. èl p'hé devezai bet hoand de durel a ziar he halon.

    (5) Bezañ serret e galon : ne pas avoir d'appétit.

    ●(1902) PIGO I 44. Mern a oe debret evel an de a-raog. Mes Herri e oa zerret e galon, na ziskenne netra ennan.

    (6) Bezañ digor e galon : avoir de l'appétit.

    ●(1955) STBJ 151. N'eo ket dav lavarout e veze digor ar c'halonou ha broust ar bôtred war ar boued.

    (7) Gant kalon digor : de bon appétit.

    ●(1903) MBJJ 58. Prejan 'rejomp eta gant kalon digor.

    (8) Kalon an dorn : le creux de la main.

    ●(1912) DIHU 84/84. Er voéz goh e ivas deu pé tri lonkad deur e kalon hé dorn. ●(1919) DBVFsup 36. Kalon en dorn, tr. «creux de la main.» ●(1921) GRSA 202. éh es goéd doh kalon é zorn. ●(1934) BRUS 216. Le creux de la main, tr. «kalon en dorn.»

    (9) Kalon an troad : partie creuse de la plante du pied.

    ●(1744) L'Arm 284a. Dessous du pied, tr. «Calon eun trœtt.»

    ●(1939) DIHU 332/227. édan kalon me zreid.

    (10) par euphém. Poull-kalon : poitrine, seins.

    ●(1659) SCger 165b. poul galon, tr. «sein.»

    ●(1835) AMV 106-107. er magua eus al lêz a boul e c'halon.

    (11) Kas ar galon : le battement du cœur.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Le battement de poulsç, tr. «cass' er galon, es er goüaïet.»

    (12) Louzaouenn-ar-galon : agripaume Leonurus cardiaca.

    ●(1933) OALD 45/213. Louzaouen ar galon, tr. «Agripaume.»

    (13) Korf ha kalon : corps et âme.

    ●(1908) PIGO II 83. A ! ya, me zo gantan korf ha kalon.

    B.

    (1) Kalon arc'hant : personne intéressée.

    ●(1857) CBF 39. Diwallit, kalon arc'hant, n'ho pe keuz o klask rastellat re, tr. «Prenez garde, homme intéressé, vous pourriez vous repentir d'avoir voulu trop gagner.» ●(1876) TDE.BF 315b. Kalon-arc'hañt, s. f. Ce mot se dit, en style familier, d'une personne trop intéressée, qui ne songe qu'à l'argent. A la lettre, cœur d'argent.

    (2) (en plt des enfants, au dimin.) Chouchou.

    ●(1867) FHB 126/174b. ato e zint doussik, kalounig ha braoïg ho mam.

    C.

    (1) Cœur, milieu.

    ●(1732) GReg 855a. Le sein de la Terre, tr. «Caloun an doüar.»

    ●(1849) LLB 141. é kalon er guoian. ●1633. é kalon er gouian. ●(1884) BUR I 15. Deuz kalon Breiz da Lourdes e zo, war nij, eun eiz ugent leo benag.

    (2) Kalon ar bez = (?).

    ●(18--) SAQ I 297. Evit holl esperanz e c'hesperont e kouezint holl e kaloun ar bez.

    D. (siège des sentiments)

    (1) Cœur.

    ●(c.1687) VEach 64. ebarz en ne'chamant extremse é goroas é calon hacé daou lagat uar zu an éé, euit goulen hac implori an assitanç á Santes Anna.

    ●(1872) ROU 49. Ce cœur où (dans lequel) il y a plus d'amour que dans tous les cœurs, tr. «Ar galon-se, muioc'h a garantez enni eget en oll galonou.»

    ●(1907) PERS 53. kement vertuz a glasker hada e kalon an ebed araok ma'z int beleget.

    (2) Ur galon vat a zen : homme qui a bon cœur.

    ●(1904) SKRS I 231. mes eur galoun vad a zen a oa Yann.

    (3) Tarzh-kalon : crève-cœur.

    ●(1732) GReg 233b. Creve-cœur, tr. «Van[netois] tarh-calon. p. tarhëu-calon.» ●(1787) BI 193. Unn tarh-calon ouai hou h'cleueèt é crial. ●(1790) Ismar 513. pebèh un tarh-kalon.

    ●(1896) HIS 143. un tarh-kaloñ blaoèhus.

    ●(1919) BSUF 18. na péh un tarh-kalon aveit en tad. ●(1921) BUFA 175. Péh tarh kalon eit en tad hag er vam.

    II. (religion) Ar Galon Sakr : le Sacré Cœur de Jésus.

    ●(1916) KANNlandunvez 55/390. Alia ’ran kenan oll famillou kristen an eskopti d’en em gonzakri d’ar Galoun Sakr.

    III.

    A.

    (1) Kemer kalon : prendre courage.

    ●(17--) ST 24. Ret eo kemer kalon.

    (2) Poaniañ kalon :

    ●(18--) SAQ I 296. an disterra komz hag he defe poaniet kaloun.

    (3) Reiñ kalon : encourager.

    ●(1910) MBJL 180. O arc'heskob a roe kalon d'ê 'n eur labourat eus e du hep ehan ebet.

    (4) Diskargañ e galon : dire ce qu'on a sur le cœur.

    ●(1878) EKG II 101-102. enn dro-man oa anat d'eomp ez ea da ziskarga he galon.

    (5) Kaout droug-kalon ouzh ub. : être jaloux de qqn.

    ●(1939) KOLM 31. Droug-kalon en des doh é géneil Kornag hag e hel distroein de lann Dair-mach.

    (6) Koll kalon hag anal : perdre courage.

    ●(1838) OVD 112. hag ind e gollé calon ha hanal, èl me larér, é huélet e oènt conduyet quer ruste, haval doh tud péré e bressér de vontein a haste ar lein ur manné ihuél dré un hènt digampen.

    B. Loc. adv.

    (1) A-wir-galon : de tout cœur, très cordialement.

    ●(1612) Cnf 3b. vn cuez en eneff, à guir calon. ●9a. pardonet à guir calon. ●68a. mé oz supply à guir calon.

    ●(c.1680) NG 115-116. Quenaué ma tes a guir calon / Jesus de paygnë hon ranson. ●(1732) GReg 177b. De tout mon coeur, tr. «a vir galon.» ●(1790) MG 443. de zistroein doh-t'ou a uir galon.

    ●(1880) SAB 70. ma vezin a vir galon ganeoc'h.

    (2) A-greiz-kalon : de tout cœur.

    ●(1864) SMM 18. da ober a greis calon eur beden da Sant Joseph.

    (3) A-galon : de tout cœur, cordialement.

    ●(1576) Gk I 228. Confes à calon hac à guenou.

    ●(1727) HB 623. A galon hac a c'henou / E canomp deoc'h meuleudiou.

    ●(1877) EKG I 99. rak a galoun e kane an oll.

    ●(1903) LZBg Du 259. eit laret trugèré d'ein a galon.

    (4) Bezañ a-galon gant udb. : s'employer de toute son âme à qqc.

    ●(1877) EKG I 69. el leac'h beza a galoun gand he japeled.

    (5) A-galon-frank : volontiers.

    ●(1862) JKS 379. en em lakaat hoc'h-unan a-grenn hag a galoun frank etre daouarn ann Aotrou Doue.

    (6) A-galon-vat : de bon cœur.

    ●(1612) Cnf 72. mé ò ped à calon mat.

    ●(1667) ARmorial 52. Coetanscours en Plourin C. d’argent au chef endanché de gueulle, à cinq pointes, auec cette devise, ha galon vat, c'est-à-dire, de grand cœur. Il est Conseiller en ce Parlement. ●(1689) DOctrinal 196. neuse é lavaras ar Roué Judual d’ar Sant, ec’h accordé à calon mat da Leonis é sugedet, ar pez ayoa en ho requet.

    ●(1877) EKG I 17. ober a galoun vad ar veach, n'euz forz peger riskluz oa. ●115. ne d-ea ket a galoun vad varzu ti Loull ar Bouc'h.

    ●(1915) HBPR 191. mond a rin a galoun vad. ●(1921) BUFA 47. Nen des nitra ar en doar ne lauskehen a galon vat.

    (7) A-geuz-kalon : à contre cœur.

    ●(18--) SAQ I 197. henvel ouz eun tad ha ne sko nemet a gueuz-kaloun.

    (8) A-vras-kalon : à contre cœur.

    ●(1976) LIMO 21 août. a vras kalon, tr. «à contre cœur.»

    (9) A-holl-galon : de tout cœur.

    ●(1732) GReg 177b. De tout mon cœur, tr. «a oll galon.»

    (10) A-walc'h-kalon : à satiété.

    ●(1889) SFA 281. evit gellout vouela a voalc'h kaloun.

    ●(1944) DGBD 56. am lakaas da c'hoarzhin a walc'h kalon.

    ►[form. comb.]

    S3m a-walc'h e galon

    ●(1867) BBZ III 82. Ar marc'hek koz, evel m'he glevaz, / Awalc'h he galon, c'hoarzin a reaz, tr. «Le vieux chevalier, à ces mots, partit d'un grand éclat de rire.»

    (11) A-nerzh-kalon : de toute son âme.

    ●(1910) FHAB C'hwevrer 44. Ne velit-hu ket e ran, a ners kalon, kement zo em gallout.

    (12) A-zrouk-kalon : de mauvais cœur.

    ●(c.1500) Cb 73a. [drouc] g. de mauluais cueur. b. a drouc calon.

    IV.

    (1) Bout etre div galon : hésiter, être entre deux.

    ●(17--) VO 19 (G) I. Marion. É gesteu e ziscoai splann é hoai itré dihue galon.

    ●(1919) DBVFsup 36 (G). Étré diù galon.

    (2) Koll kalon : perdre courage.

    ●(1925) VINV 3 (G) Ao. Prielleg. Mes kol e hrant kalon pe za er hours d'hobér èl men dé ret.

    (3) E galon etre div : (avoir) de la difficulté à choisir.

    ●(1874) TLK 30 (L) L. Inisan. En eur zonjal en traou-ze, e galon etre diou, etre beza laer ha beza leal, Per, e benn pleget, a ya war-zu Pont-Krist.

    (4) Bezañ rannet etre div galon : avoir de la difficulté à choisir.

    ●(c.1802-1825) APS 7-8 (G). Jesus-Christ hun Salvér (...) e hum santas avel rannet itré dihue galon ; itré en dezir en doai de souffrein (...) hac itré er garanté en doai dohemb.

    (5) Kaout ur galon arc’hant : aimer l’argent par-dessus tout.

    ●(1907) KANngalon Meurzh 343 (L). An Aoutrou Doue a zifen kamma ar bizied da rastellât danvez, kaout ur galoun arc’hant.

    (6) Bezañ bihan e galon // Mont bihan e galon // Bihanaat e galon : devenir triste.

    ●(1878) EKG II 174-175 (L) L. Inisan. Biannaat a rea he galoun pa sonje e rankche dispartia.

    ●(1928) FHAB Genver 15 G. M.. War Vontroulez e fustas dioustu ha gant ar c'henta bag a gavas e tec'has da Vro-Saoz, bihan e galon ha tenval e benn. ●(1955) STBJ 92 (K) Y. ar Gow. Ha, pa gleven o hopadennou skiltrus ha laouen, e yee bihan ma c'halon hag e save an daelou d'am daoulagad. ●134. Ar C'hrist dreist-holl, reuzeudik e zoare gant e gurunenn spern, ar gwad o tivera dioutañ goude ma voe bet skourjezet ken spontus, a lakeas ma c'halon da druezi ha da vont bihan. ●(1957) BRUD 2/40 (K) Y. ar Gow. Ha, bihan he halon, e yeas kuit, goude beza poket d'he mab ha taolet warnañ eur zell truezuz.

    (7) Bezañ bihan e galon // Mont bihan e galon // Bihanaat e galon : avoir peur.

    ●(1932) ALMA 96 (L). Va c'halon a za bihan, kement a aon am eus. ●(1970) BHAF 36 (T) E. ar Barzhig. Ha bihan kalon pep hini ahanom... ●38. War an deiz, pa'z een da feka eno, e vihanae va halon goude ar pondale kenta, med adaleg ar rouz-noz, ne vefen ket eet evid netra.

    (8) Bezañ bihan e galon // Mont bihan e galon // Bihanaat e galon : perdre courage.

    ●(1957) AMAH 130 (T) *Jarl Priel. Teir sizhun a dremenas e-giz-se ha krog e oa kalon va gwreg da vont war vihanaat pa gejas dre un taol-degouezh gant ur gemenerez...

    (9) Bezañ bihan e galon // Mont bihan e galon // Bihanaat e galon :

    ●(1932) ALMA 72 (L). Va c'homper na zistro ket, ha va c'halon a ya bihan gant an naon.

    (10) Bezañ piket e galon : être dans le chagrin.

    ●(1936) PRBD 41-42 (L) K. Jezegou. Beza 'zo eur bern tud aonik ha war digare ne zantout (lenn : zantont) netra o pikat o c'halou (lenn : c'halon), pa zeont da gofes, a ve dioustu, kemeret gant ar skorpul.

    (11) Stag e galon ouzh e gein : (être) avare.

    ●(1890) MOA 132 (L). Avare, tr. J. Moal «stag he groc'henn oc'h he gein. (stag he galoun oc'h he gein, se dit plus élégammant.»

    (12) Kouezhet e galon etre (e dreid, e zivhar) :

    ●(1896) MELu VIII 164 (T-Trevereg). Koued e i galon etre e dic'har, tr. E. Ernault «Son coeur est tombé entre ses jambes (Il est découragé, abattu).»

    ●(1912) RVUm 317 (Gu). Koehet é é galon étré é dreid, tr. P. ar Gov «Son coeur lui est tombé entre les pieds.»

    (13) Kaout ur galon yar : être peureux.

    ●(18--) BSG 204 (T). Breman welan erfad e teus eur galon iar, tr. F.-V. an Uhel «A présent je vois bien que tu as un coeur de poule.»

    (14) Rannañ, faoutañ ar galon : avoir du chagrin.

    ●(1825-1830) AJC 663 (Go) J. Conan. Ranan res ma halon o voeled ar bitie, tr. F. Favereau «Mon coeur se brisait en voyant un tel malheur.» ●785. Ranan re on halon gand glahar, tr. F. Faverau «Notre coeur se brisait de douleur.» ●827. ...E range o halono voar ar plas gand regred, tr. F. Favereau «Leur coeur se serait brisé d'affliction.» ●(1877) EKG I 267 (L) L. Inisan. Klemmou hag huanadou hon tud a ranne hor c'halon. ●(1878) EKG II 62 (L) L. Inisan. Ped mamm a ranno ho c'haloun pa glevint n'ho deuz mab ebed mui ? ●80. Un intanvez rannet he c'haloun. ●261. Bremaik e ranne ho kaloun, ha ne ket iskiz, o sonjal e rankac'h ho lezer var ab douar. ●271. Oh ! va Doue, ranna a rit va c'haloun ! ●286. Ar guel euz an traou ze a ranne he c'haloun.

    ●(1903) MBJJ 333 (T) L. le Clerc. Ha kement-se a dle bean : faouta, 'ra hon c'halon, penegwir e renkomp lezel eul loden anei en Jeruzalem. ●(1970) BHAF 141 (T) E. ar Barzhig. Eun toulladig deveziou goude e c'hoarvezas ar pez a dlee faouti din va halon.

    (15) Tennañ ar galon diouzh ar baourentez : bien manger.

    ●(1947) YNHL 20 (K) Y. Drezen. Ar Maer (o tennañ war e anal, chichant ha gwalc'het). - A !... Sell aze 'zo tennañ ar galon diouzh ar baourentez !

    (16) Kaout ur galon gad : être peureux.

    ●(1883) MIL 235 J.-M. Guillou. Ar re-ze, emezhan, a zo kalonou fall a dud, kalonou gedon.

    (17) Na vezañ moan àr e galon :

    ●(1969) LIMO 8 mars (G) *Raf Pondi. Er plah bleù melen, ne oé ket peut ar hé deulagad, na moan ar hé halon.

    (18) Dont e galon da zigeriñ : avoir faim.

    ●(1910) MBJL 192 (T) L. le Clerc. 'N eur vont ha 'n eur dont dre an Espozision, e teuas, a c'hellet kridi, hon c'halon da zigeri.

    (19) Bezañ war e galon noazh : jeûner.

    ●(1935) ANTO 58 (T) *Paotr Juluen. Biskoaz den, war e galon noaz, / Tamm bara fall ne gavas. ●(1966) BRUD 30/14 (T) E. ar Barzhig. Setu me war ma halon noaz o vont du-hont, en tu traoñ d'ar hleuz, da ober eun tamm diharza.

    (20) Tennañ e galon eus ar vizer // Tennañ e galon eus an dienez : debriñ mat.

    ●(1955) STBJ 115 (K) Y. ar Gow. Tenna a reas an holl o c'halon eus ar vizer, rak n'ouzon ket pet meuz biskoaz a voe servijet, na pet ha na pet-all a voutailhadou gwin koz a voe lonket. ●204. Hag e klaskent gouzout penôs dont a-benn da denna o c'halon eus an dienez.

    (21) Kaout ur galon dir : voir dir.

    (22) Bezañ ur galon houarn ha dir en e greiz : voir dir.

    (23) Bezañ dir e galon : voir dir.

    (24) Bezañ gant ur c'hlaouenn ruz war e galon : voir glaouenn.

    (25) Santout ur c'hlaouenn en e galon : voir glaouenn.

    (26) Bezañ e galon war neuñv : voir neuñv.

    (27) Lakaat pebr war e galon : voir pebr.

  • kalon-arc'hant
    kalon-arc'hant

    f. fam. Personne intéressée.

    ●(1876) TDE.BF 315b. Kaloun-arc'hañt, s. f., tr. «Ce mot se dit, en style familier, d'une personne trop intéressée, qui ne songe qu'à l'argent.»

  • kalon-dev / kalondev
    kalon-dev / kalondev

    f./m. (pathologie) Brûlure d’estomac.

    ●(1895) GMB 92. pet[it] Trég[uier] kalon-dê, mal au cœur.

    ●(1927) GERI.Ern 97. kalon-dev, tr. «sensation de brûlure à l'estomac.» ●(1931) VALL 130a. mal au cœur (nausée), tr. «kalon-dév.» ●274a. mal d'estomac, tr. «kalon-dev f.» ●385b. Indigestion ; avec nausée, tr. «kalon-dev f.» ●(1942) VALLsup 68a. Sensation de brûlure à l'estomac, tr. «kalon-dév f.» ●(1962) EGRH I 24. kalondev m., tr. « aigreur, nausée. »

  • kalon-lazh
    kalon-lazh

    f. = (?) (pathologie) Crise cardiaque (?).

    ●(1866) FHB 68/126b. gant petra int maro, pe gant eun derzien-benn, pe gant ar galon-laz.

  • kalon-losk / kalonlosk
    kalon-losk / kalonlosk

    f./m. (pathologie) Brûlure d’estomac.

    ●(1732) GReg 177a. La bile me brûle le cœur, tr. «Calon-loscq am'eus.» ●526b. Indigestion, tr. «calon-losq.»

    ●(1931) VALL 130a. mal au cœur (nausée), tr. «kalon-losk.» ●274a. mal d'estomac, tr. «kalon-losk f.» ●(1941) FHAB Mae/Mezheven 45. kalon-laosk en deveze alies. ●(1962) EGRH I 25. kalonlosk m., tr. « brûlure, aigreur, nausée. »

  • kalonad
    kalonad

    f. –où

    I.

    (1) Le cœur gonflé de (joie, haine, chagrin, colère, jalousie, etc).

    ●(1732) GReg 177a. Plein le cœur de joye, tr. «Calounad joa.» ●177b. Plain le cœur de douleur, tr. «.Calonad-glac'har.» ●(1790) MG 338. ur galonnad caz doh é amesêq.

    ●(1872) ROU 73a. Affliction, tr. «calonad.» ●(1880) SAB 214. ar galonad glac'har a zantas eno. ●222. e galonad anken.

    ●(1910) MBJL 176. eur galonad a anoaz c'houero. ●(1921) GRSA 219. é galonad kasoni. ●(1945) DWCZ 44. eur galonad avi.

    (2) Kemer ur galonad … =

    ●(1861) BSJ 86. Jesus e gueméras ur galonad truhé doh er gùélèt. ●(1896) HIS 88. éañ e gemér ur galoñad kounar.

    II. sans compl., spécial.

    (1) Chagrin.

    ●(1659) SCger 34b. creue cœur, tr. «calonnat.» ●135a. calonnat, tr. «creve cœur.» ●(1688) MD II 2. quer bras calonat. ●(17--) TE 361. ur galonad huerhue. ●(1783) BV 6/138. o doue ma crouer heman sou callonad dime.

    ●(1849) LLB 482. aveid oh pebeh ur galonad ! ●(1860) BAL 241. Ne oun evit lavaret deoc'h ar galonad am euz bet.

    ●(1942) DIHU 372/83. setu perak é tisplegè henoah Reduored é galonad d'é vugalé.

    (2) Terriñ e galonad =

    ●(1921) GRSA 206. éh oè guel geti chomel héh unan de dorrein hé halonad.

    (3) Kemer ur galonad : avoir un coup au cœur.

    ●(1910-15) CTPV I 2125. Na peh ur galonad, men dous, em boé mé keméret, tr. «Quel coup au cœur, ma belle, ai-je eu !»

  • kalonadig
    kalonadig

    f. enfant. Dernier né de la famille.

    ●(1879) ERNsup 157. kalounadik (ekh), f., le dernier des enfants, le benjamin, Quimp[er]-Guéz[ennec].

    ●(1931) VALL 63b. Benjamin ; (le) benjamin, le dernier enfant, tr. «kalonadig.»

  • kalonadus
    kalonadus

    adj. Navrant.

    ●(1872) ROU 92a. Navrant, tr. «Calonaduz.»

  • kalonaj
    kalonaj

    f. Indigestion, nausée. (?) cf. kalon-losk (?)

    ●(1959) BRUD 7/17. traou flastruz, traou hag a vez kalonaj diwarno : moka, kasade.

  • kalonask
    kalonask

    f./m. Nausée.

    ●(1876) TDE.BF 315b. Kalounask, s. f., tr. «Nausée.»

    ●(1931) VALL 274a. mal d'estomac, tr. «kalonask f.» ●385b. Indigestion ; avec nausée, tr. «kalonask m.» ●(1962) EGRH I 24. kalonask m., tr. « nausée, mal au cœur. »

  • kalonded
    kalonded

    f. Courage.

    ●(1931) VALL 163a. Courage, tr. «kalonded f.»

  • kalonder
    kalonder

    m. Courage.

    ●(1906) BOBL 24 février 75/1e. diskuez vaillanz ha kalonder. ●(1908) BOBL 05 septembre 193/3b. Kalonder eur c'hantonier.

  • kalondev
    kalondev

    voir kalon-dev

  • kalonegezh
    kalonegezh

    f.

    (1) Courage.

    ●(1869) FHB 221/92a. an Ini a ro (...) d'on ene spered ha kalonegez.

    ●(1907) BOBL 05 octobre 158/2f. abalamour d'ar galonegez ha d'ar stardente gant pere e talc'het da stourm.

    (2) Ressentiment.

    ●(c.1718) CHal.ms iv. I'en Ie lui ai tesmoigné mon ressentiment, tr. «reit emes d'a naoüein, me chagrin, me ieinigen diarben endrasé discouet emés me c'halonnigueh ar endrasé.»

  • kalonek
    kalonek

    adj. & adv.

    I. Attr./Épith.

    A. (en plt de qqn)

    (1) Courageux.

    ●(1732) GReg 223b. Avoir du courage, tr. «beza calounecq.»

    ●(1869) HTC 70. an den nerzuz ha calounec-se a zifenne c'hoaz he vro. ●(1876) TDE.BF 315b. Kalounek, adj., tr. «Courageux.»

    ●(1911) SKRS II 16. histor an dimezel kalounek.

    (2) Vigoureux.

    ●(1790) MG 53. Mæs en dud coloneq péré ne hum santant jamæs deusto peguemènd e zaibrant hac e ivant.

    ●(1849) LLB 325-328. Ma ne hues chet hadet hou kerh kent er gouian, / (…) Ahoël ne lausket ket te dremen miz guenver / Eid mé vou kalonek. ●930. diforhet te had er spluz kalonekan.

    (3) Qui a bon cœur.

    ●(1659) SCger 135a. calonnec, tr. «qui a bon cœur.»

    ●(1876) TDE.BF 315b. Kalounek, adj., tr. «généreux.»

    B. (en plt de qqc.)

    (1) Cordial, stimulant.

    ●(1790) MG 276. un hantér-chopinad gùin mat, pésquèt, uieu, ha treu-aral, e zou calonequoh eid ur banniq leah.

    ●(1915) LILH 28 a Gerzu. rak ur hartad kafé du de vitin get bara séh nen dé ket forh kalonek.

    (2) Cordial, chaleureux.

    ●(1659) SCger 32a. crodial (lire : cordial), tr. «calonnec, hael, reiz.» ●(1732) GReg 211b. Cordial, sincere, qui parle franchement, & du fond du cœur, tr. «calônecq.»

    ●(1877) EKG I 83. rei d'eomp ar galouneka digemer.

    ●(1910) MBJL 73. Digemer kalonek en kêr Londrez.

    (3) Qui vient du cœur.

    ●(1857) HTB 211. dre eur glac'har kalonek.

    (4) Fervent, chaleureux.

    ●(1864) SMM 99. Kement a bedennou calounec. ●(1877) EKG I 77. he c'hoarzadennou a ioa re galounek.

    ●(1905) KANngalon Du 535. Dre ho fedennou kalounek.

    II. Adv.

    (1) Courageusement.

    ●(1879) BMN 16. Poania a reas calonec da labourat. ●21. labourat calonec evit brasa gloar he grouer. ●(1876) TDE.BF 315b. Kalounek, adj., tr. «Courageusement.» ●Stourm kalounek, tr. «combattre vaillament.» ●(1877) EKG I 133. Labourat a rea bemdez kalounek. ●(1894) BUZmornik 198. enebi kalounek oc'h hor goall ioulou.

    ●(1906) BOBL 10 novembre 111/2e. Stourmomp kalonek. ●(1906-1907) EVENnot 2. (Tredarzeg) N'en ket kalonek da gad enon, tr. «courageusement, de bon coeur.» ●(1939) MGGD 10. Labourat a reas kalonek.

    (2) Cordialement, chaleureusement, de bon cœur.

    ●(1870) FHB 266/39a. pidi calonek. ●(1876) TDE.BF 315b. Kalounek, adj., tr. «généreusement.» ●(1878) EKG II 97. an Aoutrou de Kerbalanek a grogaz em dourn hag her stardas kalounek. ●312. C'hoarzin a rea kalounek gand an nep a gounte d'ezhan a-du eur marvaill brao.

    ●(1921) PGAZ 87. Pedet e veze kalounek e chapel Lochrist. ●(1936) BREI 450/1a. Trugarekaat a reomp kalonek ar vignoned a gas kelou d'ar gazetenn.

  • kalonekaat
    kalonekaat

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Encourager.

    ●(1732) GReg 224a. Donner du courage, encourager, tr. «calounecqaat. pr. calounecqeët.»

    ●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 28. calonnêccat gùel hur hrechénion. ●(1865) LZBt Here 50. o kalonekaat darn. ●(1867) LZBt Genver 238-239. bete kalonekaat ar govizourien all.

    (2) Kalonekaat ub. da : encourager qqn à.

    ●(1910) ISBR 258. aveit ou halonekat de harpein da de zihuen ou bro.

    II. V. intr.

    (1) Prendre courage.

    ●(1876) TDE.BF 315b. Kalounekaat, v. n., tr. «Prendre courage.»

    ●(1935) BREI 436/3b. kalonekaat 'n hini he deus graet, en abeg dont a-benn da bourvezi hec'h-unan ar pez a nac'her outi.

    (2) Kalonekaat d'ober udb. : faire qqc. avec plus de cœur, d'ardeur.

    ●(1927) LZBt Meurzh 39. kalonekât a refont da bedi evit ar Vuzulmaned.

    III. V. pron. réfl. En em galonekaat =

    ●(1862) JKS 391. e tle en em galounekaat he-unan hag ober muia mac'h hell.

  • kalonekaus
    kalonekaus

    adj. Encourageant.

    ●(1962) EGRH I 25. kalonekaus a., tr. « encourageant. »

  • kalonenn
    kalonenn

    f. –où

    (1) Objet, bijou qui a la forme d'un cœur.

    ●(1857) CBF 27. va c'halonen aour ha va bloukou arc'hant, tr. «mon cœur d'or et mes boucles d'argent.» ●(1872) ROU 77b. Forme de cœur, tr. «Calonenn.» ●(1876) TDE.BF 315b. Kalounenn, s. f., tr. «médaillon en forme de cœur.»

    ●(1911) BUAZperrot 309. eur galonen wenn var ar peultrin.

    (2) Cœur, centre.

    ●(1633) Nom 67a. Volua : tuyau où est la semence des pommes : an splusen aual, calounen an aual. ●98a. Medulla arboris, frucstuve, matrix : la moëlle : calounen au (lire : an) guezen.

    ●(1710) IN I 119. ar centr pe ar galounen eus ar Religion gristen. ●(1732) GReg 177b-178a. Le cœur d'un abre, tr. «calonenn ur vezen. p. calonennou guëz.»

    ●(1908) FHAB Gwengolo 263. calonen ar vezen. ●(1911) BUAZperrot 50. Rom oa kalonen ar bed payan. ●336. Orleans, kalonen ar vro. ●(1923) FHAB Gwengolo 329. Lesneven, e gwirionez eo kalonenn Bro-Leon.

    (3) Cœur, trognon.

    ●(1876) TDE.BF 315b. Kalounenn, s. f., tr. «Trognon ou cœur d'une pomme, etc.»

  • kalonet
    kalonet

    adj.

    (1) =

    ●(1860) BAL 228. Tereza a lavaras, caloned, ar memes poz bete ma vancas mouez dezi. ●230. ur zell caloned. ●253. me garfe beza devod d'ar Verc'hez, caloned em pedennou.

    (2) =

    ●(1929) EMPA 20. hennez a oa gwelloc'h kalonet egedoun-me.

    (3) Fait avec cœur.

    ●(1868) KMM xiii-xiv. pedennou caloned avoalc'h.

  • kaloniezh
    kaloniezh

    f. Cordialité.

    ●(1732) GReg 211b. Cordialement, tr. «gad calounyez.» ●212a. Cordialité, amitié franche & sincère, tr. «calounyez.»

    ●(1847) FVR 199-200. Chetu da betra a oa gwestlet pep hini anezho. (…) 18. D'ann eeunder. 19. D'ar galouniez. 20. D'an distag e kenver he vad he-unan.

  • kalonig
    kalonig

    f. ou m. Personne aimée.

    ●(17--) TG 1368. Savet, va c’halonic, arabat eo facha.

  • kaloniñ
    kaloniñ

    v. tr. d. Empierrer.

    ●(1939) DIHU 336/288. Kalonein e hréh en henteu.

  • kalonizañ
    kalonizañ

    v. tr. d. Faire de la peine à.

    ●(1957) ADBr lxiv 4/465. (An Ospital-Kammfroud) Kaloniza : v. – Faire de la peine (surtout par ingratitude) : mez a glefes (dlefes) kaoud o kaloniza da vamm evel ma rez.

  • kalonlosk
    kalonlosk

    voir kalon-losk

  • kalonus
    kalonus

    adj.

    (1) =

    ●(1857) HTB 169. eur garantez ken kalonuz.

    (2) Qui donne du cœur.

    ●(1732) GReg 211b. Cordial, qui fortifie le cœur, tr. «calounus.»

    ●(1868) FHB 186/236a. en eug (lire : eur) brezeguen gaer ha calonus.

    ●(1907) MVET 10. ar weladen galonus-ma.

    (3) = glac'harus.

    ●(1925) FHAB C'hwevrer 79. Jenovefa a oa skuiz bras gant kement a draou kalonus. ●(1995) BRYV II 11. (Milizag) Mez eun abadenn all a oa neuze o vond kuit deuz ar vankañsou ! An dra-ze a oa pase, pase kalonuz, ya !

    (4) =

    ●(1908) FHAB Mezheven 171. Gouzout a reomp petra eo beza calonus, pur, leal.

    (5) Cordial.

    ●(1774) AC 9. prisennou calounus, tr. «des potions cordiales.»

  • kalot
    kalot

    m. –où

    (1) Chute de bois utilisées comme combustible.

    ●(1907) VBFV.fb 12b. pièce de bois non utilisée par le sabotier, tr. «kalot, m. tam kalot, m.» ●(1919) DBFVsup 36b. kalot, kaloteu, tr. «courtes pièces de bois, bûches.» ●(1931) VALL 86b. Bûche, tr. «kalot V[annetais].»

    (2) =

    ●(1919) DBFVsup 36b. kalot, kaloteu, tr. «cylindre à la tête du gros fer.»

  • kalotenn
    kalotenn

    f. –où

    (1) Calotte.

    ●(1633) Nom 115b. Calantica : chapperon, calotte : chappouroun, calotten.

    ●(1659) SCger 19a. calotte, tr. «caloten.» ●(1732) GReg 131a. Calotte, tr. «Calotenn. p. calotennou. Van[netois] Caloteen. p. éü.» ●Porter la calotte, tr. «Douguen ar galotenn.» ●Prendre sa calotte, tr. «Güiscqa e galoteñ. Qemeret e galoteñ.»

    ●(1908) FHAB Here 318. eur galoten seiz, unan ven. ●(1923) FHAB Gwengolo 330. ar prezeger bras sant Visant Ferrier (...) a lezas ganto e galotenn. ●(1944) EURW I 30. eur galotenn vihan war lein e benn.

    (2) (apiculture) Calotte de ruche.

    ●(1906) GWEN 17. kas ganeoc'h ar galoten gwenan hag all.

  • kalotenneg
    kalotenneg

    m. kalotenneion Calottard.

    ●(1732) GReg 131a. Calotard, vieillard reduit à porter toûjours la calote, tr. «Caloténnecq. p. caloténnéyen.»

  • kalotenner
    kalotenner

    m. –ion Calottier.

    ●(1732) GReg 131b. Calottier, marchand de calottes, tr. «Calotennèr. p. calotennéryen.»

  • kalotenniñ
    kalotenniñ

    v. tr. d. Calotter, coiffer d'une calotte.

    ●(1914) DFBP 42a. calotter, tr. «Kalotenni.»

  • kalpad
    kalpad

    voir klapad

  • kalpan
    kalpan

    coll. (phycologie)

    (1) Algues Fucus serratus.

    ●(1968) NOGO 215. Fucus serratus. kalbân : Porz-Paol, Porzall, Saint-Pabu. ●kalpân : Landeda, Kerellud en Plouguerneau.

    (2) Bezhin-kalpan : Fucus serratus.

    ●(1968) NOGO 215. Fucus serratus. bezin kalpânt : Perros en Plouguerneau. ●(1978) BZNZ 109. (Lilia-Plougernev) Ar bejin du, ar bejin-kalpan vez great dac'h an dra-se.

  • kalpart
    kalpart

    f. balourdise.

    ●(1931) VALL 56a. Balourdise, tr. «kalpart f.»

  • kalper
    kalper

    coll. (botanique)

    (1) Poiriers sauvages.

    ●(1907) VBFV.bf 36a. kalpiren, f. pl. kalpir, tr. «poirier sauvage ; poire.» ●(1934) BRUS 261. Un poirier sauvage, tr. «ur galpéren, f. pl. kalpér.»

    (2) Poires sauvages.

    ●(1907) VBFV.bf 36a. kalpiren, f. pl. kalpir, tr. «poirier sauvage ; poire.» ●(1931) VALL 572a. Poires sauvages, tr. «V[annetais] kalpir.»

  • kalperenn .1
    kalperenn .1

    f. –ed, kalper (botanique) Poirier sauvage.

    ●(1849) LLB 652. er galpiren goudask, tr. (GMB 252) «le poirier sauvage.»

    ●(1934) BRUS 261. Un poirier sauvage, tr. «ur galpéren, f. pl. kalpér.»

  • kalperenn .2
    kalperenn .2

    f. –où, kalper (botanique) Poire sauvage.

    ●(1907) VBFV.bf 36a. kalpiren, f. pl. kalpir, tr. «poirier sauvage ; poire.»

  • kalridañ
    kalridañ

    voir kabridañ

  • kalson
    kalson

    m. –où

    (1) (habillement) Caleçon.

    ●(1934) BRUS 233. Un caleçon, tr. «ur halson.»

    (2) (argot des tailleurs vannetais) Kalsonoù koad : lait tourné bouilli.

    ●(1932) BRTG 74. Girieu ag el «langaj kemenér» kalsoneu-koed = leah trenk berùet.

  • kalsonenn
    kalsonenn

    f. (habillement) Caleçon.

    ●(1916) LIKA 24. (Groe) en eil kalsonen get er ré loreu.

  • kalsonoù
    kalsonoù

    plur. (habillement) Caleçon.

    ●(1732) GReg 130b. Calecon, ou, caneçon, tr. «Calçonou. (sans singulier) Van[netois] Calçoneü.»

    ►[au plur. après un art. ind.] Ur c'halsonoù : une paire de caleçons.

    ●(1732) GReg 130b. Une paire de caleçons, tr. «ur c'halçonou.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...