Devri

Recherche 'ka...' : 2103 mots trouvés

Page 17 : de kamus (801) à kanavas (850) :
  • kamus
    kamus

    adj. Camus.

    (1499) Ca 30b. Camus. g. idem.

  • kamuz
    kamuz

    m. –ed Personne qui a le nez camus, camard.

    (1633) Nom 270a. Simo, simus : camus : vn fryec plat, vr camus.

    (1744) L'Arm 43a. Camard, tr. «Camuss.. uzétt. f.»

  • kamuzell
    kamuzell

    f. –ed Femme qui a le nez camus.

    (c.1718) CHal.ms iii. punaise, tr. «Camusel, punés.» ●(1732) GReg 131b. Camarde, tr. «Van[netois] Camusell. p. camuselled.» ●(1744) L'Arm 43a. Camarde, tr. «Camuzell.. létt. f.»

  • kamz
    kamz

    f. –ioù (habillement) Aube de prêtre.

    (1499) Ca 30b. Camps. g. aube de prestre.

    (1659) SCger 10b. aube d'vn Prestre, tr. «camps

    (1868) FHB 159/19b. peus-henvel ouz kamz ar veleien hirio. ●(1869) FHB 239/235b. ar gamz en dro d'ho c'horf, ar stol ouz ho c'hostez. ●(1872) GAM 67. pe var ar gemz pe var ar choupiliz e veze ar chelp gant ar persoun ?

    (1905) IVLD 282. peger brao e rea kamziou ha labourou all evit ann iliz. ●(1906) KANngalon Gwengolo 208. an haden bihan a vremaïk, gant eur zae ruz hag eur gems guen kann.

  • kan .1
    kan .1

    adj. Chanté.

    (1530) Pm 77. Gant hymnou oraesonou can, tr. « Avec des hymnes, des oraisons chantées »

  • kan .2
    kan .2

    adj.

    (1) Sans levain, azyme.

    (1876) TDE.BF 317b. Kan, adj., tr. «Sans levain, azyme.»

    (2) Bara-kan : pain azyme.

    (1732) GReg 73b. Azyme, qui est sans levain, tr. «bara can

    (1876) TDE.BF 317b. Bara kan, tr. «pain à cacheter, hostie non consacrée.»

  • kan .3
    kan .3

    m./f. & adv. –ioù

    I. M./F.

    (1) Chant.

    (1499) Ca 30b. Can. g. chant. ●30b-31a. g. chant de nopces. b. can an neuregeou. ●(c.1500) Cb 34a. g. deuant chanter. b. dezrou an can. ●(1633) Nom 8b. Nenia, threnus, monodia : vn chant funebre, ou de dueil : vn can funebr, vn can cauaouüs.

    (1659) SCger 22a. chant, tr. «cann.» ●(c.1680) NG 97. Canamp ur can melodieus. ●259. Ur hant melodieus. ●(1732) GReg 150b. Chant, le chant, tr. «Can. ar c'han

    (1865) LZBt Gouere 23. e oe klevet enn env eur gan ar gaeran. ●(1889) ISV 310. ober scol var ar c'han. ●(1890) MOA 119b. Les élèves s'appliquent (s'exercent) pour Noël, tr. «ar vugale skol a zo o pleustri (var ar c'han) da benn Nedelek.»

    (1924) ARVG Ebrel 81. ar gan gregorian. ●(1927) LZBt Genver 33. eur gan eus ar c'haeran, peder mouez. ●(1932) FHAB Ebrel 147. Eur wech echu al lammadeg e veze dans ha kan.

    (2) (en plt des oiseaux) Chant, gazouillis.

    (c.1500) Cb 34a. g. chanter gresle et appartient aux petis oyseillons. b. can an eznet. ●(1580) G 711. Quentaf can an quylyec, tr. «Au premier chant du coq.» ●(1612) Cnf 22b. dré an can, pé dré an nygeal eues an eznet.

    (1732) GReg 150b. Le chant des oiseaux, tr. «Can al labouçzed.»

    (1877) EKG I 94. kan klemmuz ar c'hefeleg-aod.

    (1950) KROB 31-32/17. kan klemmus ar gorryar e mesk an edeier melen.

    (3) Murmure (de l'eau courante).

    (1941) FHAB Genver 5. traoniennou glas ha doun, oc'h hiboudi dalc'h-mat gant kan an dour-red.

    (4) (religion) (Oferenn) war gan : (messe) chantée.

    (1732) GReg 619b. Messe haute, tr. «Ovérenn var gan.» ●(1790) Ismar 548. én Overènneu ar-gan.

    (1849) LLBg II 57-58. En overen (…) / e zou laret ar gan. ●(1880) SAB 312. an offiseur a zao e voez da lavaret var gan : (…). ●(1894) BUZmornik 402. eunn offerenn var gan.

    (1903) MBJJ 21. N'eo ket eun oferen war gan a larer. ●(1907) PERS 124. litaniou ar Verc'hez, var gan ive. ●(1924) LZBt Meurzh 16. pedennou war gan en iliz.

    (5) Kan broadel : hymne national.

    (1963) LLMM 99/262. e reot d’ho tud kregiñ gant hor c’han broadel

    (6) fam. Kan ar javedoù : bruit des machoires (qui mastiquent).

    (1947) YNVL 97. Sklintinadeg dudius al loaioù war ar pladoù don, ha kan ar javedoù.

    II. Loc. adv. Kentañ kan : au premier chef.

    (14--) N 1465-1466. Ez dle bezaf fez anezy / mat ha tenn enhaf quentaf can, tr. «Qu'il faut qu'il y ait de la foi / Bonne et forte en lui, au premier chef.»

    III. Mont e gan da c'hwiban : faire fiasco.

    (1912) MELU XI 373 (T-Pontrev). Ed e i gann da c'houiban, tr. E. Ernault «Son chant a fini en sifflement, il a fait fiasco (Pontrieux.)»

  • kan .4
    kan .4

    m. –ioù

    I. (géographie)

    (1) Lit (de cours d'eau).

    (1659) SCger 19a. canal, tr. «cann.» ●57b. fil de l'eau, tr. «cann an dour.» ●(1732) GReg 132a. Canal, lit d'une Riviere, d'un Ruisseau, tr. «Can. p. canyou.» ●578b. Lit de riviere, tr. «Cañn ur stær.» ●Lit de ruisseau, tr. «cañn ur goüer.»

    (1874) FHB 476/48a-b. Petra bennak ma e deuz ar ster Couenou chenchet can.

    (1903) MBJJ 277. Ober a ra e gan vel eul lost d'ar Mor Maro. 362. Kan = lit d'un cours d'eau. ●(1907) FHAB Mae 74. Evit ma ruillo dour er c'han, fors a beger pell e teu, e rank beza eur zoursen en eul leac'h bennag.

    (2) Rigole d'irrigation.

    (1633) Nom 239b. Elices, colliquiæ, silci aquarij : rayons pour escouler l'eau : hanchou, pe canyou en dour (lire : douar) da ober dan dour redecq.

    (1868) FHB 204/384a. labourat ar foenneier-ze, digeri caniou evit lacat varnezho an dour a lezont da vont da goll, pe dizac'ha an hini a ra droug dezho ?

    (3) spécial. Bief de moulin.

    (1732) GReg 95b. Biez, canal par où l'eau tombe sur la roüe d'un moulin, tr. «Can. ar c'han. caon. ar c'haon. pp. canyou, caonyou

    (4) Vallée, vallon.

    (1633) Nom 231a. Conuallis : vallée enuironnée de monts de tous costez : vn traouyen, pe vn can anuirounet á pep costez gant menez you (lire : menezyou).

    (1915) MMED 137. It en tu all d'an dorgen d'ar c'han pe izelen a zoug hano Sant Stephan. ●138. varzu kan Sant-Stephan.

    ►sens fig.

    (1877) MSA 188. Doue, eme sant Bernard, a zo falvezet d'ezhan e vije he vam ar c'han euz he oll grasou.

    II. (anatomie)

    (1) Canal.

    (1774) AC 32. ar c'han asquornec eus ar vassin etre ar sohorel ac ar vouzellen diveza, tr. «le canal osseux du bassin, entre la vessie & le rectum.»

    (2) (tunodoù) Pénis.

    (1885) ARN 41. Les parties sexuelles ont acquis une singulière richesse d’expressions (…) Kan (canal, conduit, gouttière).

    (3) (tunodoù) Hep e gan : homme châtré, homme manqué.

    (1885) ARN 41. hep he gan (sans sa gouttière), est une insulte ; c’est comme si l’on disait : homme manqué.

    III. (construction)

    (1) Gouttière, chéneau.

    (1633) Nom 130b-131a. Compluuium : vne goutiere, ou esgout : vn can á vè entrè daou ty, an nouet. ●142a. Striges, canaliculi : chanfrain creux, goutiere engrauée : canyou perè á ve angrauet. ●144a. Colliquiæ, siue colliciæ : goutieres : nouegou, canyou.

    (1659) SCger 63a. goutiere, tr. «cann.» ●(1732) GReg 132b. Canal de plomb, &c. au bas des toits des maisons pour conduire les eaux pluviales, tr. «Can. p. canyou. caon. p. caonyou.» ●465b. Goutiere, tr. «Can. p. canyou. caon. p. caônyou. Van[netois] can. p. canyëu.» ●Goutiere faite de bois, tr. «Can prenncan coad.» ●Goutiere de plomb, tr. «Can ploum.» ●Goutiere de pierre, tr. «Can mæn.» ●Une belle goutiere, tr. «Ur c'han caër.»●731b. Gouttiere de plomb, tr. «Can ploum. p. canyou ploum.»

    (1939) DIHU 338/322. er haoneu azoh en toenneu. ●(1955) STBJ 21. korzenn kaoñ zeñg al lost-toenn.

    (2) Conduit.

    (1732) GReg 132b. Canal, conduit, aqueduc, de pierres, de briques de plomb, &c., tr. «can. p. canyou. caoun. p. caounyou.» ●346a. Le tuyau s'engorge, tr. «Stancqa a ra ar c'han

    (1964) ABRO 50. Unan eus va labourioù kentañ a voe digas d'ar gegin, dre ur c'haoñ koad, dour eus ar veol am boa graet gant krogenn ar vaot.

    IV. Ar c'han buhez : le reste de la vie.

    (1744) L'Arm 116a. Douaire, tr. «Derderann, qùitte a zélé, a zifforhérr d'unn intanhouéss, eid hi han buhé, ar danné hi Deinn.» ●202b. Installer, tr. «Laquad énn ur stad eid er han vuhé.» ●407a. Viager, re, tr. «Han-buhé.» ●407b. Usufructuaire, tr. «Gùir de jovissein ag un doarr ér han buhé.» ●408a. Usufruit, tr. «Jovissance ag un dra ér han buhé.» ●Usufruitier, tr. «A jovisse ag unn dra énn é han buhé.» ●457b. Morte-paye, tr. «Coh soudard, enn-déss pay er Roué é gan vuhé

  • Kan-an-Aod
    Kan-an-Aod

    hydronyme (ruisseau, Sizun).

    (1987) BRUDn 110/28. E parreziou ’zo ez eus eun nebeudig anoiou (da skwer e Sizun : an Dearenn, an Elorn, Kan an Od, Dourig ar Men Glaz).

  • kan-dour
    kan-dour

    m. (hydrologie) Conduit d'eau.

    (1825) COSp 178. Dré-z'hi èl ag ur han deur é tivér en ol græceu e receuér a ziarhlué. ●(1862) JKS 369. genou ar c'han-dour. ●(1890) MOA 179b. Conduit d'eau, en général, tr. «kan-dour, m.»

    (1910) MAKE 56. ar steriou hag ar c'haniou-dour a gane, a hiboude. ●(1921) PGAZ 91. da zistanka ha da nevezi ar c'han-dour a roe hent da eur voazik dour-eien da zoura ar foennoc e traon ar japel. ●(1963) LLMM 99/262. Guped o gouzoug diblu, (…), en em ganne en ur c’han-dour en-dro d’ul loustoni bennak.

  • kan-foll
    kan-foll

    m. Décharge d'un étang.

    (1732) GReg 372a. La grille, ou la décharge de l'eau superfluë d'un étang, tr. «Can foll. p. canyou foll

    (1876) TDE.BF 318b. Kanfol, s. m., tr. «Petite vanne pour laisser écouler les eaux de fumier appelées dour hañvoez

    (1931) VALL 93b. Décharge ; d'un étang, tr. «kan-foll m. pl. kaniou-foll

  • kan-ha-diskan
    kan-ha-diskan

    m. Chant tuilé breton.

    (1949) SONE 2/21. A paraître prochainement : Kan ha diskan. Chants populaires bretons recueillis, la musique par Polig Monjarret et les paroles par Albert Trévidic ou Louis Cotonnec. ●(1957) BGUE 45/3. Kroget hon es ni eùé de hoari «Kan ha Diskan», èl m'en doé groeit Loeiz Roparz, er hetan, é Poullaouen, hag Ifig Kom ar é lerh, é Spezet.

  • kan-iliz
    kan-iliz

    m. (religion) : (?).

    (1911) BUAZperrot 34. ha kana ar c'han-iliz evel e Rom. ●192. Bez e oue ar pab a labouras ar muia da zevel ar c'han-iliz dre ar bed kristen.

  • kan-kelan-kelan
    kan-kelan-kelan

    interj. Onomatopée imite le chant du coq.

    (1925) SFKH 12. Kentéh sur, él men dé soubet én deur, er hog e gan : «kan-kelan-kelan

  • kan-plaen
    kan-plaen

    m. Plain-chant.

    (c.1500) Cb 33b. g. chant plain de ioye. b. can plean dre yoaff.

    (1732) GReg 151a. Chanter en plein-chant, tr. «Cana ar c'han plean. » ●730a. Plein Chant, le Chant Gregorien, tr. «Can plean. can plæn. Van[netois] can pleen.» ●Apprendre le plein Cant, tr. «Disqi ar c'han plean. disqi ar c'han plæn. Van[netois] desqeiñ er han pleen

    (1876) TDE.BF 319b. Kan-plean, s. m., tr. «Plain-chant, chant d'église.»

    (1948) KROB 5/11b. An toniou avat a voe moullet disparti, e notenno kan-plaen.

  • Kan-Portenan
    Kan-Portenan

    hydronyme Ruisseau de Portenan (Saint-Jean-du-Doigt).

    (1973) TONA XIX 654/11589. Ruisseau descendant vers la mer, Kan Portenan, Ruisseau de Portenan, Le rivage, à l'embouchure du ruisseau, s'appelle Aod ar C'han.

  • kan-ti
    kan-ti

    m. (construction) Gouttière, chéneau.

    (1499) Ca 31a. Can ty. g. gouttiere chalante. ●(c.1500) Cb 34a. Can ty alias dizour. gal. gouttiere / chalante.

  • Kana
    Kana

    n. de l. Cana (Bible).

    (1530) Pm 156 (Tremenuan). enchana galilee hennez nendeu queffrin / An map man dre amour dour a guere guin / Pan edoae en banues en les archedeclin / En creisic an couffy en vn fest anterin, tr. « A Cana de Galilée, cela n’est pas (un) secret, / Cet homme, par amour, (d’)eau fit du vin, / Quand il était au banquet, à la cour de l’architriclin, / Au beau milieu du repas, en un festin complet. »

  • kanab
    kanab

    coll. & m. –où

    I. Coll. (botanique) Chanvre.

    (1499) Ca 31a. Canab. g. chanure. ●(14--) N 1618. Nem boe e gloan nac e canab, tr. «Je n'ai eu sa laine ni son chanvre.» ●(1633) Nom 81a. Canabis, siue cannabis : chanure : canaben, canab. ●108a. Canabina vestis : habit de caneuas : habillamant canaffas, græt ves á canab. ●169a. Storea, teges, matta : natte : cloüeden pe goloen græt á broüen pe á balan pe canab. ●182a. Tomices : corde de chanure : corden canab.

    (1659) SCger 22a. chanvre, tr. «canap.» ●24a. ceneué, tr. «hat canab.» ●118b. tirerie de chanvre, tr. «tennadec canap.» ●135a. canab, tr. «chanvre.» ●(1732) GReg 151a. Chanvre, plante, tr. «Canab.» ●908b. Teiller, teiller du chanvre, tr. «tilha canap

    (1877) BSA 148. bet o kerc'hat eur c'harrad canab evit ho lacaat da sec'ha.

    (1907) PERS 67. pakadennou lin pe ganab.

    II. M.

    (1) Chanvre (matière).

    (1867) BUE 25. eur c'hoz drulien lien kanab.

    (1912) BUAZpermoal 686. Eur gouriz kanab. ●(1925) BILZ 156. hag o c'hamachou kanab ha pitouilh. ●(1931) KANNgwital 345/110. Yannik a zibune an neud kanab.

    (2) fam. Kravatenn ganab, las kanab : cravate de chanvre.

    (1850) JAC 53. me gred en devo eur gravaten canap. ●(1876) SBI I 324. Eur lass canab gafan 've mad, / 'Wit bourrew Naonet, eo da dad ! tr. «Un lacet de chanvre serait, je trouve suffisant, / Quand on a, comme vous, le bourreau de Nantes comme père.»

  • kanabeg
    kanabeg

    f. –i Terrain planté de chanvre.

    (1659) SCger 135a-b. canabec, tr. «champ ou a a semé du du chanvre.» ●(1738) GGreg 17. chenevière, tr. «canabecg, ar, ur, ganabecg

    (1876) TDE.BF 317b. Kanabek, s. f., tr. «Champ de chanvre, chènevière.»

  • kanabek
    kanabek

    adj. Abondant en chanvre.

    (1931) VALL 110b. abondant en chanvre, tr. «kanabek

  • kanabenn
    kanabenn

    f. –où, kanab (botanique) Pied de chanvre.

    I.

    (1633) Nom 81a. Canabis, siue cannabis : chanure : canaben, canab.

    (1866) FHB 63/88b. Ar guella had canab eo ar re a deu eus ar brassa canabrennou (sic). ●(1869) FHB 253/374b. Pa didilfet ho kanaben.

    II. (Reut, rez) evel ur ganabenn : très raide, droit.

    (1935) ANTO 39 (T) *Paotr Juluen. An Tad Priol, reut en e sav evel eur ganabenn. ●(1962) TDBP Ia 39 (T). Hennez a zo reud c'hoaz 'vel eur ganabenn, tr. J. Gros «celui-là est encore raide (se tient droit) comme une tige de chanvre.» ●(1965) BAHE 46/48 (T) A. Duval. Rez 'vel ur ganabenn.

  • kanaber
    kanaber

    m. –ed (ornithologie) Chardonneret.

    (1659) SCger 22b. chardonneret, tr. «canaber.» ●135b. canaber, tr. «chardonneret.» ●(c.1718) CHal.ms i. chardonneret, tr. «h/canaber, chardronnet.» ●(1732) GReg 152b. Charbonneret, oiseau, tr. «canaber. p. canabéryen

    (1931) VALL 112a. Chardonneret, tr. «kanaber m. pl. ed.» ●(1934) BRUS 251. Un chardonneret, tr. «ur hanabér –ed

  • Kanada
    Kanada

    n. de l. Canada.

    (1914) KANNgwital 138/417. Tost da eiz vloaz zo, kalz bretouned a skoaz d'ar C'hanada.

  • Kanadad
    Kanadad

    m. Kanadiz Canadien.

    (1933) BRND 56. toueziet gant Kanadiz c'hall.

  • kanadeg
    kanadeg

    f. –où Cantate.

    (1931) VALL 94b. Cantate, tr. «kanadeg f.»

  • kanadenn
    kanadenn

    f. –où

    (1) (Un) chant.

    (18--) BSG 216. pa gommanço ar c'hôg da gana (...) ann eil canadenn.

    (2) Cantate.

    (1931) VALL 94b. Cantate, tr. «kanadenn f.»

  • Kanadian
    Kanadian

    m. –ed Canadien.

    (1910) MBJL 112. al loden vrasan eus ar Ganadianed a gomz c'hoaz ar galleg. ●113. eur gwir Ganadian.

  • kanailh
    kanailh

    plur. La canaille.

    (1792) HS 65. hou ztrettein el enn izellan quenaill ag é ranteleah. ●(17--) VO 133. er ganaill-ze e chom én tu-aral ag er ru.

    (1792-1815) CHCH 104. Skarhamb er genailh-man ér méz ag en Alré, tr. « Chassons cette canaille en dehors d’Auray. » ●(1896) HIS 139. éañ e lausk er genail de skopein doh-t-hi.

  • kanailhez
    kanailhez

    plur.

    (1) Canaille.

    (1732) GReg 132a. Canaille, gens sans naissance, sans bien, ni courage, tr. «Canailhes.» ●(1792) BD 2789. Sa canailles tut assotet, tr. «ça, canaille, gens abrutis.» ●(17--) SP III 652. canaillez revoltet. ●755. ar ganaillez pen fol.

    (1850) MOY 299. cos canailles fall. ●(1893) IAI 188. An dudigou munud n'oant nemet kanailles evitan. «Arabat, emezan, deski seurt d'ar ganailles.

    (1906) KANngalon Mae 115. Ar ganaillez !... ●(1909) BOBL 13 mars 220/1a. o galloud ne ma diazeet nemed var ar strakouillien hag ar ganaillez.

    (2) Adolescents effrontés.

    (1970) BHAF 384. Kanaillez. Krennarded hardiz, hanter zivergont, trouzuz.

    (3) Blason populaire : Kanailhez Kamlez : Les canailles de Camlez.

    (2016) TELGR (02.08.2016) [44a] (Daniel Giraudon). Kanailhez Kamlez, tr. « Canailles de Camlez ».

    (4) [avec une terminaison plur.]

    (1792) BD 3253. poultronien ha cainailleso fal, tr. «des poltrons et de mauvaises canailles.»

  • Kanak
    Kanak

    m. –ed Canaque.

    (1909) LZBt Du 34. hentchet gant eur c'hanak. ●(1914) LZBl Meurzh 381. ar C'hanak p'en deuz aoun ne zonj ket er pez a ra. ●(1918) LZBt Mae 32. eur vandennad Kanaked. ●(1919) LZBl Genver 33. eun nebeud Kanaked.

  • kanak .1
    kanak .1

    adj. Canaque.

    (1918) LZBt Gouere 21. gwelet eur ger kanak. ●(1919) LZBl Genver 33. eur venojen kanak.

  • kanak .2
    kanak .2

    m. –ed Galopin.

    (2003) ENPKP 24. (Ploueskad) Eur vandenn ganaked e oam, tr. «Nous étions une bande de galopins.»

  • kanal
    kanal

    voir kanañ

  • kanañ / kaniñ / kanal
    kanañ / kaniñ / kanal

    v.

    I. V. tr. d.

    A. (en plt de qqn)

    (1) Chanter.

    (1612) Cnf 42b. ober guersou, pé ho canaff. ●(1633) Nom 8a. Carmen nuptiale, coniugale : chanson nuptiale, ou quelque balade qu'on dit és nopces : an canoüen pe an bal pehiny á caner en euret. ●(1650) Nlou 33. Qvenomp Nouel da Ro'uen an ælez, / Ioaussamant, tr. «Chantons Noël au roi des anges, / Joyeusement.»

    (1659) SCger 22a. chanter, tr. «cana.» ●(1732) GReg 151a. Chanter, tr. «Cana. pr. canet. Van[netois] cañneiñ.» ●(17--) TE 77. cannein ur Hantiq a drugairé.

    (1821) SST 36. cannein gloër de Zoué. ●(1869) FHB 216/52a. o kana kanaouennou santel.

    (1903) EGBV 105. kañnein en aviél. ●(1926) FHAB Genver 35. n'o deus ket gellet ar strolladou kana pôz ebet. ●(1929) FHAB C'hwevrer 62. War gein eur balum (baleine) eo en devoa sant Brendan kanet oferenn ar zul Fask ! ●(1932) GUTO 44. é kañnal ur son. ●(1942) FHAB Mae/Mezheven 171. en eur gana kantikou. ●(1966) YDERrien 10c. Ma’peus c’hoant da glevet kanañ c’hoazh ar son-mañ.

    ►absol.

    (1499) Ca 30b. Canaff. g. chanter. ●31a. Canaff acordabl. g. chanter acordement et melodieusement. ●(c.1500) Cb 34a. g. chanter bas. b. canaff ysel. ●(1554) Moeam 2. deut en on canaff, tr. «venues en chantant.» ●(1575) M 1643-1644. mez pet da em preder / Oar penn an dezuez man, peaban ez caner, tr. «je te prie, réfléchis, / Pour ce jour au sujet duquel on chante (ici).» ●(1633) Nom 213b. Melos, numerus, modulatio, modulamen, modulatus : chant, melodie, chanter par mesure, mesure de musique : quan, meuleudy, canaff dre musur.

    (1923) FHAB C'hwevrer 64. Divadaoui a ris gant trouz moueziou o kana.

    ►[empl. comme subst.]

    (1931) FHAB Genver 34. bugale eleiz evid al lenn hag ar c'hana.

    (2) Dire, proférer.

    (1732) GReg 532a. Dire des injures, tr. «cana cunugennou.»

    II. V. intr.

    A. (en plt d'animaux) Chanter, gazouiller.

    (1633) Nom 227b. Gallicinium : quand le coq chante : pa can an cocq.

    (1849) LLB 392. Mé kleuet é kanein er goukou. ●(18--) SAQ II 274. laboused o kana er bojennou.

    (1908) PIGO II 26. e-lec'h ma kane an evned. ●(1931) GUBI 11. Hemb arsaù, noz ha dé / E kañné er Grillan.

    B. sens fig.

    (1) Bruire comme quelque chose qui frit.

    (1908) FHAB Gwengolo 269. al lardouzen hag an toaz, an eil goude egile o kana var ar billig.

    (2) Bruire comme un cours d'eau.

    (1910) MAKE 56. ar steriou hag ar c'haniou-dour a gane, a hiboude.

    III.

    (1) Kanañ ha c'hwitellat war un dro : ne pouvoir chanter et siffler en même temps.

    (1912) MELU XI 373 (T-Trevereg). On dit a Trévérec N'heller ket kanan ha c'houistellat war eun dro, on ne peut pas chanter et siffler en même temps.

    (2) Kanañ ha c'hwitellat war un dro : brûler la chandelle par les deux bouts.

    (1912) MELU XI 373 (Go-Plouc'ha). Kanan ha c'houistellad war eun dro veut dire à Plouha : brûler la chandelle par les deux bouts.

    (3) Mont da ganañ el lec'h ma vezer bet o toiñ : (?)

    (1912) MELU XI 403. Mont da ganan elec'h a veer bet o tôi, tr. E. Ernault «Aller chanter là où on a été faire le toit. Rec. Bourd.»

    (4) Kas da ganañ : envoyer promener.

    (1931) VALL 265. Envoyer promener, tr. F. Vallée «kas da gana fam.» ●(1970) BHAF 87 (T) E. ar Barzhig. Klask a reas gouzoud ar rag, ar perag hag ar penaoz, med kae da gana !... ●253. Yann a gasas dezi, dampret e vije toud, ar bromesa da jom hiviziken heb eva eun dakenn win. Med kae da gana ! Netra d'ober ! ●(1975) BAHE 87/12 (T) E. ar Barzhig. mes evit kerzhet, kae da ganañ, ha da beurbisat ! ●(1978) LLMM 186/25 (T) E. ar Barzhig. Met, kae da ganañ, nac'h a ris gant kement a nerzh (...) ken e voe ret lezel ac'hanon da vont.

    (5) Kanañ kantikoù : voir kantikoù.

    (6) Kanañ e Santa Maria da ub. : voir Santa Maria.

    (7) Kanañ e begement da ub. : voir pegement.

    (8) Kanañ ar mil seurt ruz da ub. : voir mil.

    (9) Kanañ evel un eostig : voir eostig.

    (10) Re abred e kan ho kilhog : voir kilhog.

    (11) Re uhel e kan ho kilhog : voir kilhog.

    (12) Kanañ war ton ar c'hrampouezh gwinizh : voir krampouezh.

    (13) Klevet kanañ gwerz ar skouarnadoù : voir gwerz.

    (14) Kanañ evel ur gastelodenn faout : voir kastelodenn.

    (15) Kanañ evel faout ur votez : voir botez.

    (16) Evel kanañ muzik er Roc'h : voir muzik.

  • Kananeenn
    Kananeenn

    n. pr. Cananéenne.

    I.

    (1846) DGG 371. ar Gananeen a obtenas he requet abalamour ma oa bras he feiz.

    II. Importun evel ar Gananeenn : très importune.

    (1851) PENdast 90/56 (L). Ia va Doue ni oc'h eullio / A var o le(r)c'h ni a grio . Importun evel ar gananéen / Quen a rot deomp or beleïen.

  • kanaou
    kanaou

    interj.

    (1) Interj. =

    (1907) DIHU 25/414. Kansort, émen é hous-té dré-zé ? (Goudé ur poz) Ia, keneu ! n'en des nameit en dason e reskond.

    (2) Coll. (botanique) Kanaou-garzh : noisettes.

    (1909) DIHU 46/250. Boar ! ia pe keneu-garh, kleuet erhoalh e hra / Ne hra meit gobér goap.

  • kanaoueg
    kanaoueg

    f. –i Coudraie.

    (1921) GRSA 24. én ur geneueg.

  • kanaouenn
    kanaouenn

    f. –où

    (1) Chant.

    (1464) Cms (d’après GMB 94). canoenn chant. ●(1499) Ca 31b. Canauenn vide in guers. ●104a. g. chanczon. bri. guers pe canauenn. ●(c.1500) Cb 104a. g. chanczon. b. guers / pe canauenn. ●g. faire chanczons. b. ober canauenn. ●g. chanczon que len di aux enfans pour endormir. b. canauenn da cousquet an bugale. ●(1575) M 2535. Homan en canafenn, à crenn myr he lenny, tr. «Tel est le chant, garde bien que tu ne le prononces.» ●(1633) Nom 8a. chanson, tr. «canoüen, canauen

    (1659) SCger 22a. chanson, tr. «canaouen.» ●135a. canaouenn, tr. «chanson.» ●(1732) GReg 150b. Chanson, tr. «Canaoüenn. p. canaoüennou

    (1864) SMM 117. Canaouen a c'hlac'har, canaouen a gaon.

    (1900) MSJO 176. kanaouen ar roue David. ●(1907) PERS 321. estlamet gant va c'hanaouen. ●(1911) BUAZperrot 220. eur ganaouen tri goublad enni. ●(1929) MKRN 25. N'hellont ket merenni heb eun tamm kanaouenn, tr. «aussi ne peuvent-ils pas dîner sans un bout de chanson.»

    (2) Kanaouenn santel : cantique.

    (1857) CBF 64. Kanaouen santel, f., tr. «Cantique, m.» ●(1869) FHB 216/52a. o kana kanaouennou santel.

  • kanaouenner
    kanaouenner

    m. –ion Chansonnier.

    (1944) EURW I 131. Durocher, kanaouenner briz-vreizat.

  • kanapaer
    kanapaer

    m. –ed (ornithologie) Chardonneret.

    (1895) GMB 95. chardonneret (...) pet[it] Tréc[orois] kanapâr

    (1931) VALL 112a. Chardonneret, tr. «kanapaer m. pl. ed

  • kanard
    kanard

    m. –ed (ornithologie) Canard.

    (1847) MDM 220. ar ïer, ar c'hanarded, ar goazi. ●(1856) VNA 24. Canard, tr. «Quenard

    (1970) GSBG 111. (Groe) kanard, tr. «canard.»

  • kanardiñ
    kanardiñ

    v. tr. i. Faire la cour.

    (1944) EURW I 46. eur berlezenn a blac'h vihan na oa ket ret ober aroueziou da ganardi ganti. (...) kanardi a vez graet dumañ eus ober lez.

  • kanastell
    kanastell

    f. –où, kanastilli

    (1) Petit meuble de rangement à cuillers.

    (1732) GReg 947a. Vaisselier, lieu où on met la vaisselle, tr. «canastell. p. canastellou

    (1876) TDE.BF 318a. Kanastell, s. f., tr. «Egouttoir.»

    (1919) KZVr 325 - 25/05/19. Kanastell, tr. «pour les cuillers, féminin, Dastumet e gouelet Léon gant Loeiz ar Floc'h.» ●(1982) TIEZ I 192. Le porte-cuillers (…). Le nom utilisé est parailher ou stal loaiou en Haut-Léon, kanastell ou listrier en Bas-Léon. ●(1988) TIEZ II 223. Il existe parfois un porte-cuillers : parailher, kanastell, panner-loaiou ou encore marc'h-loaiou.

    (2) Garde-manger.

    (1942) DADO 16. Feiz ! n’am eus ket da glemm !... Gaou a lavare, rak kavet am eus ’barz ar ganastell eun tamm brao eus ar blaïsenn…

    (3) =

    (1955) STBJ 65. gwigour hor c'hirri-gwint hag hor c'hanestilli bras ! ●108. Eur ganestell charbañ dirod. ●223. Kanestell : diabarz eur c'harr hag, ive, eur c'hastell-karr.

    (4) Plancher de la charrette.

    (1944) GWAL 165/313. (Ar Gelveneg) Karrastell : plañchod ar c'harr ; «brein eo ar c'harrastell hag arabat lakaat re a bouez er c'harr». Dont a reer ivez da ober karrastell eus ar plañchod hag ar brec'hioù war un dro ; div rann dre vras a vije neuze en ur c'harr evit al labourer-douar : ar garrastell hag ar rodoù.

  • kanastellad
    kanastellad

    f. -où Plein un buffet.

    (1962) EGRH I 25. kanastellad f. -où, tr. « plein un buffet. »

  • kanastr .1
    kanastr .1

    coll. Chènevottes.

    (c.1500) Cb 37a. Canastr lin. gal. graites. lati. napta / te secundum papiam. ●(1521) Cc 56. Canastr lin. g. graites. lati. hec napta te secundum Papiam.

    (c.1718) CHal.ms i. cheneuotte, tr. «brechen, brechet, harech

    (1876) TDE.BF 318a. Kanastr, s. pl. m., tr. «Menus brins de la tige du lin, poussière du lin, du chanvre broyé. On dit aussi kalastr.» ●(1896) GMB 310. pet[it] Trég[uier] harach chènevottes de lin, etc, à St Clet karach, van[netois] harech Chal. ms. ●(1897) EST 51. Mès en hellest menut e gouéh ol a dameu.

    (1905) FHAB N° 3 Mae-Even 93. Ar penn all eo skabel ar baluc’herez. Hou-man a grok gant he daou zorn en tam lin hag a gass hag a zigass anezhan buhan var tremm al laônen goad beteg ma teu an tam ganthi e pep dorn. – Neuze e laka adare an daou dam en unan hag e ra ar memez tra ken na chomm mui tam kanastr ebet etouez al lin. – Dic’hrozet evelse, al lin a vezo bremaik great bleo anezhan gant ar c’hribinou. ●(1907) VBFV.fb 19a. chènevotte, tr. «hélesten, f. (pl. hélest).» ●(1919) DBFVsup 31b. hilestr, hinestr (Pl[umeliau], hileg (Arv[or], m. chènevotte. – Ailleurs kenestr. ●38b. kenestr, tr. «(Pluvigner), chènevotte.» ●(1920) KZVr 366 - 07/03/20. arach, karach, tr. «débris de lin broyé, etc, au lieu de arak de le Gonidec, Treger.» ●(1931) VALL 110b. menus brins de chanvre broyé, tr. «kanastr, V[annetais] harech col.» ●117a. Chènevotte, tr. «kanastr, kalastr (…) harach T[régor], harech, hélest V[annetais].» ●(1957) AMAH 206. met blaz ar stoub ha c’hwezh ar c’harach a gaven gant va c’hornedad. ●(1970) BHAF 347. n’eus ket gwasoh eged ar boultrenn garaj evid pega ouz ar staoñ ! ●384. Karaj. Chènevotte, en galleg. ●(1985) TKRH 35. pri ha kalach da vañsonat.

  • kanastr .2
    kanastr .2

    s. Panier d'osier pour le bois.

    (1931) VALL 5527a. Panier d'osier pour le bois, tr. «kanastr V[annetais].»

  • kanastrenn
    kanastrenn

    f. Chènevotte.

    (1876) TDE.BF 314b. Kalastren, kanastren, s. f., tr. «Tuyau de chanvre.» ●318a. Kanastrenn, s. f., tr. «Tuyau de chanvre, de lin, brin de ce tuyau broyé ; pl. kanastr, masc. On dit aussi kalastrenn ; pl. kalastr

    (1907) VBFV.fb 19a. chènevotte, tr. «hélesten, f. (pl. hélest).» ●(1931) VALL 110b. menus brins de chanvre broyé, tr. «kanastrenn, V[annetais] harechenn sg.» ●117a. Chènevotte, tr. «kanastrenn, kalastrenn f.»

  • kanastrennañ
    kanastrennañ

    v. tr. d. Teiller.

    (1876) TDE.BF 318a. Kanastrenna, v. a., tr. «Teiller, parlant du lin, du chanvre ; pl. et. On dit aussi kalastrenna

    (1962) kanastrennañ v., tr. « teiller (le lin, le chanvre) (Tr.). »

  • kanavas
    kanavas

    m. –où (textile) Canevas.

    (1633) Nom 108a. Canabina vestis : habit de caneuas : habillamant canaffas, græt ves á canab.

    (1659) SCger 19a. canneuas, tr. «canauas.» ●(1732) GReg 133a. Canevas, tr. «Canavas

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...