Devri

Recherche 'ka...' : 2103 mots trouvés

Page 17 : de kamus (801) à kanavas (850) :
  • kamus
    kamus

    adj. Camus.

    ●(1499) Ca 30b. Camus. g. idem.

  • kamuz
    kamuz

    m. –ed Personne qui a le nez camus, camard.

    ●(1633) Nom 270a. Simo, simus : camus : vn fryec plat, vr camus.

    ●(1744) L'Arm 43a. Camard, tr. «Camuss.. uzétt. f.»

  • kamuzell
    kamuzell

    f. –ed Femme qui a le nez camus.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. punaise, tr. «Camusel, punés.» ●(1732) GReg 131b. Camarde, tr. «Van[netois] Camusell. p. camuselled.» ●(1744) L'Arm 43a. Camarde, tr. «Camuzell.. létt. f.»

  • kamz
    kamz

    f. –ioù (habillement) Aube de prêtre.

    ●(1499) Ca 30b. Camps. g. aube de prestre.

    ●(1659) SCger 10b. aube d'vn Prestre, tr. «camps.»

    ●(1868) FHB 159/19b. peus-henvel ouz kamz ar veleien hirio. ●(1869) FHB 239/235b. ar gamz en dro d'ho c'horf, ar stol ouz ho c'hostez. ●(1872) GAM 67. pe var ar gemz pe var ar choupiliz e veze ar chelp gant ar persoun ?

    ●(1905) IVLD 282. peger brao e rea kamziou ha labourou all evit ann iliz. ●(1906) KANngalon Gwengolo 208. an haden bihan a vremaïk, gant eur zae ruz hag eur gems guen kann.

  • kan .1
    kan .1

    adj. Chanté.

    ●(1530) Pm 77. Gant hymnou oraesonou can, tr. « Avec des hymnes, des oraisons chantées »

  • kan .2
    kan .2

    adj.

    (1) Sans levain, azyme.

    ●(1876) TDE.BF 317b. Kan, adj., tr. «Sans levain, azyme.»

    (2) Bara-kan : pain azyme.

    ●(1732) GReg 73b. Azyme, qui est sans levain, tr. «bara can.»

    ●(1876) TDE.BF 317b. Bara kan, tr. «pain à cacheter, hostie non consacrée.»

  • kan .3
    kan .3

    m./f. & adv. –ioù

    I. M./F.

    (1) Chant.

    ●(1499) Ca 30b. Can. g. chant. ●30b-31a. g. chant de nopces. b. can an neuregeou. ●(c.1500) Cb 34a. g. deuant chanter. b. dezrou an can. ●(1633) Nom 8b. Nenia, threnus, monodia : vn chant funebre, ou de dueil : vn can funebr, vn can cauaouüs.

    ●(1659) SCger 22a. chant, tr. «cann.» ●(c.1680) NG 97. Canamp ur can melodieus. ●259. Ur hant melodieus. ●(1732) GReg 150b. Chant, le chant, tr. «Can. ar c'han.»

    ●(1865) LZBt Gouere 23. e oe klevet enn env eur gan ar gaeran. ●(1889) ISV 310. ober scol var ar c'han. ●(1890) MOA 119b. Les élèves s'appliquent (s'exercent) pour Noël, tr. «ar vugale skol a zo o pleustri (var ar c'han) da benn Nedelek.»

    ●(1924) ARVG Ebrel 81. ar gan gregorian. ●(1927) LZBt Genver 33. eur gan eus ar c'haeran, peder mouez. ●(1932) FHAB Ebrel 147. Eur wech echu al lammadeg e veze dans ha kan.

    (2) (en plt des oiseaux) Chant, gazouillis.

    ●(c.1500) Cb 34a. g. chanter gresle et appartient aux petis oyseillons. b. can an eznet. ●(1580) G 711. Quentaf can an quylyec, tr. «Au premier chant du coq.» ●(1612) Cnf 22b. dré an can, pé dré an nygeal eues an eznet.

    ●(1732) GReg 150b. Le chant des oiseaux, tr. «Can al labouçzed.»

    ●(1877) EKG I 94. kan klemmuz ar c'hefeleg-aod.

    ●(1950) KROB 31-32/17. kan klemmus ar gorryar e mesk an edeier melen.

    (3) Murmure (de l'eau courante).

    ●(1941) FHAB Genver 5. traoniennou glas ha doun, oc'h hiboudi dalc'h-mat gant kan an dour-red.

    (4) (religion) (Oferenn) war gan : (messe) chantée.

    ●(1732) GReg 619b. Messe haute, tr. «Ovérenn var gan.» ●(1790) Ismar 548. én Overènneu ar-gan.

    ●(1849) LLBg II 57-58. En overen (…) / e zou laret ar gan. ●(1880) SAB 312. an offiseur a zao e voez da lavaret var gan : (…). ●(1894) BUZmornik 402. eunn offerenn var gan.

    ●(1903) MBJJ 21. N'eo ket eun oferen war gan a larer. ●(1907) PERS 124. litaniou ar Verc'hez, var gan ive. ●(1924) LZBt Meurzh 16. pedennou war gan en iliz.

    (5) Kan broadel : hymne national.

    ●(1963) LLMM 99/262. e reot d’ho tud kregiñ gant hor c’han broadel…

    (6) fam. Kan ar javedoù : bruit des machoires (qui mastiquent).

    ●(1947) YNVL 97. Sklintinadeg dudius al loaioù war ar pladoù don, ha kan ar javedoù.

    II. Loc. adv. Kentañ kan : au premier chef.

    ●(14--) N 1465-1466. Ez dle bezaf fez anezy / mat ha tenn enhaf quentaf can, tr. «Qu'il faut qu'il y ait de la foi / Bonne et forte en lui, au premier chef.»

    III. Mont e gan da c'hwiban : faire fiasco.

    ●(1912) MELU XI 373 (T-Pontrev). Ed e i gann da c'houiban, tr. E. Ernault «Son chant a fini en sifflement, il a fait fiasco (Pontrieux.)»

  • kan .4
    kan .4

    m. –ioù

    I. (géographie)

    (1) Lit (de cours d'eau).

    ●(1659) SCger 19a. canal, tr. «cann.» ●57b. fil de l'eau, tr. «cann an dour.» ●(1732) GReg 132a. Canal, lit d'une Riviere, d'un Ruisseau, tr. «Can. p. canyou.» ●578b. Lit de riviere, tr. «Cañn ur stær.» ●Lit de ruisseau, tr. «cañn ur goüer.»

    ●(1874) FHB 476/48a-b. Petra bennak ma e deuz ar ster Couenou chenchet can.

    ●(1903) MBJJ 277. Ober a ra e gan vel eul lost d'ar Mor Maro. ●362. Kan = lit d'un cours d'eau. ●(1907) FHAB Mae 74. Evit ma ruillo dour er c'han, fors a beger pell e teu, e rank beza eur zoursen en eul leac'h bennag.

    (2) Rigole d'irrigation.

    ●(1633) Nom 239b. Elices, colliquiæ, silci aquarij : rayons pour escouler l'eau : hanchou, pe canyou en dour (lire : douar) da ober dan dour redecq.

    ●(1868) FHB 204/384a. labourat ar foenneier-ze, digeri caniou evit lacat varnezho an dour a lezont da vont da goll, pe dizac'ha an hini a ra droug dezho ?

    (3) spécial. Bief de moulin.

    ●(1732) GReg 95b. Biez, canal par où l'eau tombe sur la roüe d'un moulin, tr. «Can. ar c'han. caon. ar c'haon. pp. canyou, caonyou.»

    (4) Vallée, vallon.

    ●(1633) Nom 231a. Conuallis : vallée enuironnée de monts de tous costez : vn traouyen, pe vn can anuirounet á pep costez gant menez you (lire : menezyou).

    ●(1915) MMED 137. It en tu all d'an dorgen d'ar c'han pe izelen a zoug hano Sant Stephan. ●138. varzu kan Sant-Stephan.

    ►sens fig.

    ●(1877) MSA 188. Doue, eme sant Bernard, a zo falvezet d'ezhan e vije he vam ar c'han euz he oll grasou.

    II. (anatomie)

    (1) Canal.

    ●(1774) AC 32. ar c'han asquornec eus ar vassin etre ar sohorel ac ar vouzellen diveza, tr. «le canal osseux du bassin, entre la vessie & le rectum.»

    (2) (tunodoù) Pénis.

    ●(1885) ARN 41. Les parties sexuelles ont acquis une singulière richesse d’expressions (…) Kan (canal, conduit, gouttière).

    (3) (tunodoù) Hep e gan : homme châtré, homme manqué.

    ●(1885) ARN 41. hep he gan (sans sa gouttière), est une insulte ; c’est comme si l’on disait : homme manqué.

    III. (construction)

    (1) Gouttière, chéneau.

    ●(1633) Nom 130b-131a. Compluuium : vne goutiere, ou esgout : vn can á vè entrè daou ty, an nouet. ●142a. Striges, canaliculi : chanfrain creux, goutiere engrauée : canyou perè á ve angrauet. ●144a. Colliquiæ, siue colliciæ : goutieres : nouegou, canyou.

    ●(1659) SCger 63a. goutiere, tr. «cann.» ●(1732) GReg 132b. Canal de plomb, &c. au bas des toits des maisons pour conduire les eaux pluviales, tr. «Can. p. canyou. caon. p. caonyou.» ●465b. Goutiere, tr. «Can. p. canyou. caon. p. caônyou. Van[netois] can. p. canyëu.» ●Goutiere faite de bois, tr. «Can prenn. can coad.» ●Goutiere de plomb, tr. «Can ploum.» ●Goutiere de pierre, tr. «Can mæn.» ●Une belle goutiere, tr. «Ur c'han caër.»●731b. Gouttiere de plomb, tr. «Can ploum. p. canyou ploum.»

    ●(1939) DIHU 338/322. er haoneu azoh en toenneu. ●(1955) STBJ 21. korzenn kaoñ zeñg al lost-toenn.

    (2) Conduit.

    ●(1732) GReg 132b. Canal, conduit, aqueduc, de pierres, de briques de plomb, &c., tr. «can. p. canyou. caoun. p. caounyou.» ●346a. Le tuyau s'engorge, tr. «Stancqa a ra ar c'han.»

    ●(1964) ABRO 50. Unan eus va labourioù kentañ a voe digas d'ar gegin, dre ur c'haoñ koad, dour eus ar veol am boa graet gant krogenn ar vaot.

    IV. Ar c'han buhez : le reste de la vie.

    ●(1744) L'Arm 116a. Douaire, tr. «Derderann, qùitte a zélé, a zifforhérr d'unn intanhouéss, eid hi han buhé, ar danné hi Deinn.» ●202b. Installer, tr. «Laquad énn ur stad eid er han vuhé.» ●407a. Viager, re, tr. «Han-buhé.» ●407b. Usufructuaire, tr. «Gùir de jovissein ag un doarr ér han buhé.» ●408a. Usufruit, tr. «Jovissance ag un dra ér han buhé.» ●Usufruitier, tr. «A jovisse ag unn dra énn é han buhé.» ●457b. Morte-paye, tr. «Coh soudard, enn-déss pay er Roué é gan vuhé.»

  • Kan-an-Aod
    Kan-an-Aod

    hydronyme (ruisseau, Sizun).

    ●(1987) BRUDn 110/28. E parreziou ’zo ez eus eun nebeudig anoiou (da skwer e Sizun : an Dearenn, an Elorn, Kan an Od, Dourig ar Men Glaz).

  • kan-dour
    kan-dour

    m. (hydrologie) Conduit d'eau.

    ●(1825) COSp 178. Dré-z'hi èl ag ur han deur é tivér en ol græceu e receuér a ziarhlué. ●(1862) JKS 369. genou ar c'han-dour. ●(1890) MOA 179b. Conduit d'eau, en général, tr. «kan-dour, m.»

    ●(1910) MAKE 56. ar steriou hag ar c'haniou-dour a gane, a hiboude. ●(1921) PGAZ 91. da zistanka ha da nevezi ar c'han-dour a roe hent da eur voazik dour-eien da zoura ar foennoc e traon ar japel. ●(1963) LLMM 99/262. Guped o gouzoug diblu, (…), en em ganne en ur c’han-dour en-dro d’ul loustoni bennak.

  • kan-foll
    kan-foll

    m. Décharge d'un étang.

    ●(1732) GReg 372a. La grille, ou la décharge de l'eau superfluë d'un étang, tr. «Can foll. p. canyou foll.»

    ●(1876) TDE.BF 318b. Kanfol, s. m., tr. «Petite vanne pour laisser écouler les eaux de fumier appelées dour hañvoez.»

    ●(1931) VALL 93b. Décharge ; d'un étang, tr. «kan-foll m. pl. kaniou-foll.»

  • kan-ha-diskan
    kan-ha-diskan

    m. Chant tuilé breton.

    ●(1949) SONE 2/21. A paraître prochainement : Kan ha diskan. Chants populaires bretons recueillis, la musique par Polig Monjarret et les paroles par Albert Trévidic ou Louis Cotonnec. ●(1957) BGUE 45/3. Kroget hon es ni eùé de hoari «Kan ha Diskan», èl m'en doé groeit Loeiz Roparz, er hetan, é Poullaouen, hag Ifig Kom ar é lerh, é Spezet.

  • kan-iliz
    kan-iliz

    m. (religion) : (?).

    ●(1911) BUAZperrot 34. ha kana ar c'han-iliz evel e Rom. ●192. Bez e oue ar pab a labouras ar muia da zevel ar c'han-iliz dre ar bed kristen.

  • kan-kelan-kelan
    kan-kelan-kelan

    interj. Onomatopée imite le chant du coq.

    ●(1925) SFKH 12. Kentéh sur, él men dé soubet én deur, er hog e gan : «kan-kelan-kelan.»

  • kan-plaen
    kan-plaen

    m. Plain-chant.

    ●(c.1500) Cb 33b. g. chant plain de ioye. b. can plean dre yoaff.

    ●(1732) GReg 151a. Chanter en plein-chant, tr. «Cana ar c'han plean. » ●730a. Plein Chant, le Chant Gregorien, tr. «Can plean. can plæn. Van[netois] can pleen.» ●Apprendre le plein Cant, tr. «Disqi ar c'han plean. disqi ar c'han plæn. Van[netois] desqeiñ er han pleen.»

    ●(1876) TDE.BF 319b. Kan-plean, s. m., tr. «Plain-chant, chant d'église.»

    ●(1948) KROB 5/11b. An toniou avat a voe moullet disparti, e notenno kan-plaen.

  • Kan-Portenan
    Kan-Portenan

    hydronyme Ruisseau de Portenan (Saint-Jean-du-Doigt).

    ●(1973) TONA XIX 654/11589. Ruisseau descendant vers la mer, Kan Portenan, Ruisseau de Portenan, Le rivage, à l'embouchure du ruisseau, s'appelle Aod ar C'han.

  • kan-ti
    kan-ti

    m. (construction) Gouttière, chéneau.

    ●(1499) Ca 31a. Can ty. g. gouttiere chalante. ●(c.1500) Cb 34a. Can ty alias dizour. gal. gouttiere / chalante.

  • Kana
    Kana

    n. de l. Cana (Bible).

    ●(1530) Pm 156 (Tremenuan). enchana galilee hennez nendeu queffrin / An map man dre amour dour a guere guin / Pan edoae en banues en les archedeclin / En creisic an couffy en vn fest anterin, tr. « A Cana de Galilée, cela n’est pas (un) secret, / Cet homme, par amour, (d’)eau fit du vin, / Quand il était au banquet, à la cour de l’architriclin, / Au beau milieu du repas, en un festin complet. »

  • kanab
    kanab

    coll. & m. –où

    I. Coll. (botanique) Chanvre.

    ●(1499) Ca 31a. Canab. g. chanure. ●(14--) N 1618. Nem boe e gloan nac e canab, tr. «Je n'ai eu sa laine ni son chanvre.» ●(1633) Nom 81a. Canabis, siue cannabis : chanure : canaben, canab. ●108a. Canabina vestis : habit de caneuas : habillamant canaffas, græt ves á canab. ●169a. Storea, teges, matta : natte : cloüeden pe goloen græt á broüen pe á balan pe canab. ●182a. Tomices : corde de chanure : corden canab.

    ●(1659) SCger 22a. chanvre, tr. «canap.» ●24a. ceneué, tr. «hat canab.» ●118b. tirerie de chanvre, tr. «tennadec canap.» ●135a. canab, tr. «chanvre.» ●(1732) GReg 151a. Chanvre, plante, tr. «Canab.» ●908b. Teiller, teiller du chanvre, tr. «tilha canap.»

    ●(1877) BSA 148. bet o kerc'hat eur c'harrad canab evit ho lacaat da sec'ha.

    ●(1907) PERS 67. pakadennou lin pe ganab.

    II. M.

    (1) Chanvre (matière).

    ●(1867) BUE 25. eur c'hoz drulien lien kanab.

    ●(1912) BUAZpermoal 686. Eur gouriz kanab. ●(1925) BILZ 156. hag o c'hamachou kanab ha pitouilh. ●(1931) KANNgwital 345/110. Yannik a zibune an neud kanab.

    (2) fam. Kravatenn ganab, las kanab : cravate de chanvre.

    ●(1850) JAC 53. me gred en devo eur gravaten canap. ●(1876) SBI I 324. Eur lass canab gafan 've mad, / 'Wit bourrew Naonet, eo da dad ! tr. «Un lacet de chanvre serait, je trouve suffisant, / Quand on a, comme vous, le bourreau de Nantes comme père.»

  • kanabeg
    kanabeg

    f. –i Terrain planté de chanvre.

    ●(1659) SCger 135a-b. canabec, tr. «champ ou a a semé du du chanvre.» ●(1738) GGreg 17. chenevière, tr. «canabecg, ar, ur, ganabecg.»

    ●(1876) TDE.BF 317b. Kanabek, s. f., tr. «Champ de chanvre, chènevière.»

  • kanabek
    kanabek

    adj. Abondant en chanvre.

    ●(1931) VALL 110b. abondant en chanvre, tr. «kanabek.»

  • kanabenn
    kanabenn

    f. –où, kanab (botanique) Pied de chanvre.

    I.

    ●(1633) Nom 81a. Canabis, siue cannabis : chanure : canaben, canab.

    ●(1866) FHB 63/88b. Ar guella had canab eo ar re a deu eus ar brassa canabrennou (sic). ●(1869) FHB 253/374b. Pa didilfet ho kanaben.

    II. (Reut, rez) evel ur ganabenn : très raide, droit.

    ●(1935) ANTO 39 (T) *Paotr Juluen. An Tad Priol, reut en e sav evel eur ganabenn. ●(1962) TDBP Ia 39 (T). Hennez a zo reud c'hoaz 'vel eur ganabenn, tr. J. Gros «celui-là est encore raide (se tient droit) comme une tige de chanvre.» ●(1965) BAHE 46/48 (T) A. Duval. Rez 'vel ur ganabenn.

  • kanaber
    kanaber

    m. –ed (ornithologie) Chardonneret.

    ●(1659) SCger 22b. chardonneret, tr. «canaber.» ●135b. canaber, tr. «chardonneret.» ●(c.1718) CHal.ms i. chardonneret, tr. «h/canaber, chardronnet.» ●(1732) GReg 152b. Charbonneret, oiseau, tr. «canaber. p. canabéryen.»

    ●(1931) VALL 112a. Chardonneret, tr. «kanaber m. pl. ed.» ●(1934) BRUS 251. Un chardonneret, tr. «ur hanabér –ed.»

  • Kanada
    Kanada

    n. de l. Canada.

    ●(1914) KANNgwital 138/417. Tost da eiz vloaz zo, kalz bretouned a skoaz d'ar C'hanada.

  • Kanadad
    Kanadad

    m. Kanadiz Canadien.

    ●(1933) BRND 56. toueziet gant Kanadiz c'hall.

  • kanadeg
    kanadeg

    f. –où Cantate.

    ●(1931) VALL 94b. Cantate, tr. «kanadeg f.»

  • kanadenn
    kanadenn

    f. –où

    (1) (Un) chant.

    ●(18--) BSG 216. pa gommanço ar c'hôg da gana (...) ann eil canadenn.

    (2) Cantate.

    ●(1931) VALL 94b. Cantate, tr. «kanadenn f.»

  • Kanadian
    Kanadian

    m. –ed Canadien.

    ●(1910) MBJL 112. al loden vrasan eus ar Ganadianed a gomz c'hoaz ar galleg. ●113. eur gwir Ganadian.

  • kanailh
    kanailh

    plur. La canaille.

    ●(1792) HS 65. hou ztrettein el enn izellan quenaill ag é ranteleah. ●(17--) VO 133. er ganaill-ze e chom én tu-aral ag er ru.

    ●(1792-1815) CHCH 104. Skarhamb er genailh-man ér méz ag en Alré, tr. « Chassons cette canaille en dehors d’Auray. » ●(1896) HIS 139. éañ e lausk er genail de skopein doh-t-hi.

  • kanailhez
    kanailhez

    plur.

    (1) Canaille.

    ●(1732) GReg 132a. Canaille, gens sans naissance, sans bien, ni courage, tr. «Canailhes.» ●(1792) BD 2789. Sa canailles tut assotet, tr. «ça, canaille, gens abrutis.» ●(17--) SP III 652. canaillez revoltet. ●755. ar ganaillez pen fol.

    ●(1850) MOY 299. cos canailles fall. ●(1893) IAI 188. An dudigou munud n'oant nemet kanailles evitan. «Arabat, emezan, deski seurt d'ar ganailles.

    ●(1906) KANngalon Mae 115. Ar ganaillez !... ●(1909) BOBL 13 mars 220/1a. o galloud ne ma diazeet nemed var ar strakouillien hag ar ganaillez.

    (2) Adolescents effrontés.

    ●(1970) BHAF 384. Kanaillez. Krennarded hardiz, hanter zivergont, trouzuz.

    (3) Blason populaire : Kanailhez Kamlez : Les canailles de Camlez.

    ●(2016) TELGR (02.08.2016) [44a] (Daniel Giraudon). Kanailhez Kamlez, tr. « Canailles de Camlez ».

    (4) [avec une terminaison plur.]

    ●(1792) BD 3253. poultronien ha cainailleso fal, tr. «des poltrons et de mauvaises canailles.»

  • Kanak
    Kanak

    m. –ed Canaque.

    ●(1909) LZBt Du 34. hentchet gant eur c'hanak. ●(1914) LZBl Meurzh 381. ar C'hanak p'en deuz aoun ne zonj ket er pez a ra. ●(1918) LZBt Mae 32. eur vandennad Kanaked. ●(1919) LZBl Genver 33. eun nebeud Kanaked.

  • kanak .1
    kanak .1

    adj. Canaque.

    ●(1918) LZBt Gouere 21. gwelet eur ger kanak. ●(1919) LZBl Genver 33. eur venojen kanak.

  • kanak .2
    kanak .2

    m. –ed Galopin.

    ●(2003) ENPKP 24. (Ploueskad) Eur vandenn ganaked e oam, tr. «Nous étions une bande de galopins.»

  • kanal
    kanal

    voir kanañ

  • kanañ / kaniñ / kanal
    kanañ / kaniñ / kanal

    v.

    I. V. tr. d.

    A. (en plt de qqn)

    (1) Chanter.

    ●(1612) Cnf 42b. ober guersou, pé ho canaff. ●(1633) Nom 8a. Carmen nuptiale, coniugale : chanson nuptiale, ou quelque balade qu'on dit és nopces : an canoüen pe an bal pehiny á caner en euret. ●(1650) Nlou 33. Qvenomp Nouel da Ro'uen an ælez, / Ioaussamant, tr. «Chantons Noël au roi des anges, / Joyeusement.»

    ●(1659) SCger 22a. chanter, tr. «cana.» ●(1732) GReg 151a. Chanter, tr. «Cana. pr. canet. Van[netois] cañneiñ.» ●(17--) TE 77. cannein ur Hantiq a drugairé.

    ●(1821) SST 36. cannein gloër de Zoué. ●(1869) FHB 216/52a. o kana kanaouennou santel.

    ●(1903) EGBV 105. kañnein en aviél. ●(1926) FHAB Genver 35. n'o deus ket gellet ar strolladou kana pôz ebet. ●(1929) FHAB C'hwevrer 62. War gein eur balum (baleine) eo en devoa sant Brendan kanet oferenn ar zul Fask ! ●(1932) GUTO 44. é kañnal ur son. ●(1942) FHAB Mae/Mezheven 171. en eur gana kantikou. ●(1966) YDERrien 10c. Ma’peus c’hoant da glevet kanañ c’hoazh ar son-mañ.

    ►absol.

    ●(1499) Ca 30b. Canaff. g. chanter. ●31a. Canaff acordabl. g. chanter acordement et melodieusement. ●(c.1500) Cb 34a. g. chanter bas. b. canaff ysel. ●(1554) Moeam 2. deut en on canaff, tr. «venues en chantant.» ●(1575) M 1643-1644. mez pet da em preder / Oar penn an dezuez man, peaban ez caner, tr. «je te prie, réfléchis, / Pour ce jour au sujet duquel on chante (ici).» ●(1633) Nom 213b. Melos, numerus, modulatio, modulamen, modulatus : chant, melodie, chanter par mesure, mesure de musique : quan, meuleudy, canaff dre musur.

    ●(1923) FHAB C'hwevrer 64. Divadaoui a ris gant trouz moueziou o kana.

    ►[empl. comme subst.]

    ●(1931) FHAB Genver 34. bugale eleiz evid al lenn hag ar c'hana.

    (2) Dire, proférer.

    ●(1732) GReg 532a. Dire des injures, tr. «cana cunugennou.»

    II. V. intr.

    A. (en plt d'animaux) Chanter, gazouiller.

    ●(1633) Nom 227b. Gallicinium : quand le coq chante : pa can an cocq.

    ●(1849) LLB 392. Mé kleuet é kanein er goukou. ●(18--) SAQ II 274. laboused o kana er bojennou.

    ●(1908) PIGO II 26. e-lec'h ma kane an evned. ●(1931) GUBI 11. Hemb arsaù, noz ha dé / E kañné er Grillan.

    B. sens fig.

    (1) Bruire comme quelque chose qui frit.

    ●(1908) FHAB Gwengolo 269. al lardouzen hag an toaz, an eil goude egile o kana var ar billig.

    (2) Bruire comme un cours d'eau.

    ●(1910) MAKE 56. ar steriou hag ar c'haniou-dour a gane, a hiboude.

    III.

    (1) Kanañ ha c'hwitellat war un dro : ne pouvoir chanter et siffler en même temps.

    ●(1912) MELU XI 373 (T-Trevereg). On dit a Trévérec N'heller ket kanan ha c'houistellat war eun dro, on ne peut pas chanter et siffler en même temps.

    (2) Kanañ ha c'hwitellat war un dro : brûler la chandelle par les deux bouts.

    ●(1912) MELU XI 373 (Go-Plouc'ha). Kanan ha c'houistellad war eun dro veut dire à Plouha : brûler la chandelle par les deux bouts.

    (3) Mont da ganañ el lec'h ma vezer bet o toiñ : (?)

    ●(1912) MELU XI 403. Mont da ganan elec'h a veer bet o tôi, tr. E. Ernault «Aller chanter là où on a été faire le toit. Rec. Bourd.»

    (4) Kas da ganañ : envoyer promener.

    ●(1931) VALL 265. Envoyer promener, tr. F. Vallée «kas da gana fam.» ●(1970) BHAF 87 (T) E. ar Barzhig. Klask a reas gouzoud ar rag, ar perag hag ar penaoz, med kae da gana !... ●253. Yann a gasas dezi, dampret e vije toud, ar bromesa da jom hiviziken heb eva eun dakenn win. Med kae da gana ! Netra d'ober ! ●(1975) BAHE 87/12 (T) E. ar Barzhig. mes evit kerzhet, kae da ganañ, ha da beurbisat ! ●(1978) LLMM 186/25 (T) E. ar Barzhig. Met, kae da ganañ, nac'h a ris gant kement a nerzh (...) ken e voe ret lezel ac'hanon da vont.

    (5) Kanañ kantikoù : voir kantikoù.

    (6) Kanañ e Santa Maria da ub. : voir Santa Maria.

    (7) Kanañ e begement da ub. : voir pegement.

    (8) Kanañ ar mil seurt ruz da ub. : voir mil.

    (9) Kanañ evel un eostig : voir eostig.

    (10) Re abred e kan ho kilhog : voir kilhog.

    (11) Re uhel e kan ho kilhog : voir kilhog.

    (12) Kanañ war ton ar c'hrampouezh gwinizh : voir krampouezh.

    (13) Klevet kanañ gwerz ar skouarnadoù : voir gwerz.

    (14) Kanañ evel ur gastelodenn faout : voir kastelodenn.

    (15) Kanañ evel faout ur votez : voir botez.

    (16) Evel kanañ muzik er Roc'h : voir muzik.

  • Kananeenn
    Kananeenn

    n. pr. Cananéenne.

    I.

    ●(1846) DGG 371. ar Gananeen a obtenas he requet abalamour ma oa bras he feiz.

    II. Importun evel ar Gananeenn : très importune.

    ●(1851) PENdast 90/56 (L). Ia va Doue ni oc'h eullio / A var o le(r)c'h ni a grio . Importun evel ar gananéen / Quen a rot deomp or beleïen.

  • kanaou
    kanaou

    interj.

    (1) Interj. =

    ●(1907) DIHU 25/414. Kansort, émen é hous-té dré-zé ? (Goudé ur poz) Ia, keneu ! n'en des nameit en dason e reskond.

    (2) Coll. (botanique) Kanaou-garzh : noisettes.

    ●(1909) DIHU 46/250. Boar ! ia pe keneu-garh, kleuet erhoalh e hra / Ne hra meit gobér goap.

  • kanaoueg
    kanaoueg

    f. –i Coudraie.

    ●(1921) GRSA 24. én ur geneueg.

  • kanaouenn
    kanaouenn

    f. –où

    (1) Chant.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 94). canoenn chant. ●(1499) Ca 31b. Canauenn vide in guers. ●104a. g. chanczon. bri. guers pe canauenn. ●(c.1500) Cb 104a. g. chanczon. b. guers / pe canauenn. ●g. faire chanczons. b. ober canauenn. ●g. chanczon que len di aux enfans pour endormir. b. canauenn da cousquet an bugale. ●(1575) M 2535. Homan en canafenn, à crenn myr he lenny, tr. «Tel est le chant, garde bien que tu ne le prononces.» ●(1633) Nom 8a. chanson, tr. «canoüen, canauen.»

    ●(1659) SCger 22a. chanson, tr. «canaouen.» ●135a. canaouenn, tr. «chanson.» ●(1732) GReg 150b. Chanson, tr. «Canaoüenn. p. canaoüennou.»

    ●(1864) SMM 117. Canaouen a c'hlac'har, canaouen a gaon.

    ●(1900) MSJO 176. kanaouen ar roue David. ●(1907) PERS 321. estlamet gant va c'hanaouen. ●(1911) BUAZperrot 220. eur ganaouen tri goublad enni. ●(1929) MKRN 25. N'hellont ket merenni heb eun tamm kanaouenn, tr. «aussi ne peuvent-ils pas dîner sans un bout de chanson.»

    (2) Kanaouenn santel : cantique.

    ●(1857) CBF 64. Kanaouen santel, f., tr. «Cantique, m.» ●(1869) FHB 216/52a. o kana kanaouennou santel.

  • kanaouenner
    kanaouenner

    m. –ion Chansonnier.

    ●(1944) EURW I 131. Durocher, kanaouenner briz-vreizat.

  • kanapaer
    kanapaer

    m. –ed (ornithologie) Chardonneret.

    ●(1895) GMB 95. chardonneret (...) pet[it] Tréc[orois] kanapâr.»

    ●(1931) VALL 112a. Chardonneret, tr. «kanapaer m. pl. ed.»

  • kanard
    kanard

    m. –ed (ornithologie) Canard.

    ●(1847) MDM 220. ar ïer, ar c'hanarded, ar goazi. ●(1856) VNA 24. Canard, tr. «Quenard.»

    ●(1970) GSBG 111. (Groe) kanard, tr. «canard.»

  • kanardiñ
    kanardiñ

    v. tr. i. Faire la cour.

    ●(1944) EURW I 46. eur berlezenn a blac'h vihan na oa ket ret ober aroueziou da ganardi ganti. (...) kanardi a vez graet dumañ eus ober lez.

  • kanastell
    kanastell

    f. –où, kanastilli

    (1) Petit meuble de rangement à cuillers.

    ●(1732) GReg 947a. Vaisselier, lieu où on met la vaisselle, tr. «canastell. p. canastellou.»

    ●(1876) TDE.BF 318a. Kanastell, s. f., tr. «Egouttoir.»

    ●(1919) KZVr 325 - 25/05/19. Kanastell, tr. «pour les cuillers, féminin, Dastumet e gouelet Léon gant Loeiz ar Floc'h.» ●(1982) TIEZ I 192. Le porte-cuillers (…). Le nom utilisé est parailher ou stal loaiou en Haut-Léon, kanastell ou listrier en Bas-Léon. ●(1988) TIEZ II 223. Il existe parfois un porte-cuillers : parailher, kanastell, panner-loaiou ou encore marc'h-loaiou.

    (2) Garde-manger.

    ●(1942) DADO 16. Feiz ! n’am eus ket da glemm !... Gaou a lavare, rak kavet am eus ’barz ar ganastell eun tamm brao eus ar blaïsenn…

    (3) =

    ●(1955) STBJ 65. gwigour hor c'hirri-gwint hag hor c'hanestilli bras ! ●108. Eur ganestell charbañ dirod. ●223. Kanestell : diabarz eur c'harr hag, ive, eur c'hastell-karr.

    (4) Plancher de la charrette.

    ●(1944) GWAL 165/313. (Ar Gelveneg) Karrastell : plañchod ar c'harr ; «brein eo ar c'harrastell hag arabat lakaat re a bouez er c'harr». Dont a reer ivez da ober karrastell eus ar plañchod hag ar brec'hioù war un dro ; div rann dre vras a vije neuze en ur c'harr evit al labourer-douar : ar garrastell hag ar rodoù.

  • kanastellad
    kanastellad

    f. -où Plein un buffet.

    ●(1962) EGRH I 25. kanastellad f. -où, tr. « plein un buffet. »

  • kanastr .1
    kanastr .1

    coll. Chènevottes.

    ●(c.1500) Cb 37a. Canastr lin. gal. graites. lati. napta / te secundum papiam. ●(1521) Cc 56. Canastr lin. g. graites. lati. hec napta te secundum Papiam.

    ●(c.1718) CHal.ms i. cheneuotte, tr. «brechen, brechet, harech.»

    ●(1876) TDE.BF 318a. Kanastr, s. pl. m., tr. «Menus brins de la tige du lin, poussière du lin, du chanvre broyé. On dit aussi kalastr.» ●(1896) GMB 310. pet[it] Trég[uier] harach chènevottes de lin, etc, à St Clet karach, van[netois] harech Chal. ms. ●(1897) EST 51. Mès en hellest menut e gouéh ol a dameu.

    ●(1905) FHAB N° 3 Mae-Even 93. Ar penn all eo skabel ar baluc’herez. Hou-man a grok gant he daou zorn en tam lin hag a gass hag a zigass anezhan buhan var tremm al laônen goad beteg ma teu an tam ganthi e pep dorn. – Neuze e laka adare an daou dam en unan hag e ra ar memez tra ken na chomm mui tam kanastr ebet etouez al lin. – Dic’hrozet evelse, al lin a vezo bremaik great bleo anezhan gant ar c’hribinou. ●(1907) VBFV.fb 19a. chènevotte, tr. «hélesten, f. (pl. hélest).» ●(1919) DBFVsup 31b. hilestr, hinestr (Pl[umeliau], hileg (Arv[or], m. chènevotte. – Ailleurs kenestr. ●38b. kenestr, tr. «(Pluvigner), chènevotte.» ●(1920) KZVr 366 - 07/03/20. arach, karach, tr. «débris de lin broyé, etc, au lieu de arak de le Gonidec, Treger.» ●(1931) VALL 110b. menus brins de chanvre broyé, tr. «kanastr, V[annetais] harech col.» ●117a. Chènevotte, tr. «kanastr, kalastr (…) harach T[régor], harech, hélest V[annetais].» ●(1957) AMAH 206. met blaz ar stoub ha c’hwezh ar c’harach a gaven gant va c’hornedad. ●(1970) BHAF 347. n’eus ket gwasoh eged ar boultrenn garaj evid pega ouz ar staoñ ! ●384. Karaj. Chènevotte, en galleg. ●(1985) TKRH 35. pri ha kalach da vañsonat.

  • kanastr .2
    kanastr .2

    s. Panier d'osier pour le bois.

    ●(1931) VALL 5527a. Panier d'osier pour le bois, tr. «kanastr V[annetais].»

  • kanastrenn
    kanastrenn

    f. Chènevotte.

    ●(1876) TDE.BF 314b. Kalastren, kanastren, s. f., tr. «Tuyau de chanvre.» ●318a. Kanastrenn, s. f., tr. «Tuyau de chanvre, de lin, brin de ce tuyau broyé ; pl. kanastr, masc. On dit aussi kalastrenn ; pl. kalastr.»

    ●(1907) VBFV.fb 19a. chènevotte, tr. «hélesten, f. (pl. hélest).» ●(1931) VALL 110b. menus brins de chanvre broyé, tr. «kanastrenn, V[annetais] harechenn sg.» ●117a. Chènevotte, tr. «kanastrenn, kalastrenn f.»

  • kanastrennañ
    kanastrennañ

    v. tr. d. Teiller.

    ●(1876) TDE.BF 318a. Kanastrenna, v. a., tr. «Teiller, parlant du lin, du chanvre ; pl. et. On dit aussi kalastrenna.»

    ●(1962) kanastrennañ v., tr. « teiller (le lin, le chanvre) (Tr.). »

  • kanavas
    kanavas

    m. –où (textile) Canevas.

    ●(1633) Nom 108a. Canabina vestis : habit de caneuas : habillamant canaffas, græt ves á canab.

    ●(1659) SCger 19a. canneuas, tr. «canauas.» ●(1732) GReg 133a. Canevas, tr. «Canavas.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...