Recherche 'dis...' : 1567 mots trouvés
Page 17 : de dislonk-2 (801) à disneudennan-disneudennin (850) :- dislonk .2dislonk .2
adj. (Yeux) écarquillés.
●(1913) FHAB Here 339. dislounc e zaoulagad, strafillet gant an aon.
- dislonkadenndislonkadenn
f. –où
(1) Vomissure.
●(1922) BUBR 22/323. Ha piou a dapas war e chupenn an dislonkadenn ? ●(1980) EBSB 61. (Ar vro vigoudenn) dislonkadenn, tr. «vomissement.»
(2) (vulcanologie) Éruption.
●(1931) VALL 270b. phénomènes éruptifs, tr. «dislonkadennou(-tan).» ●(1951) BLBR 34/22. dislonkadennou an Etna en Italia.
- dislonkadur
- dislonkajoù
- dislonkañdislonkañ
v.
I. V. tr. d.
A. (en plt de qqn) Vomir, rendre, dégorger (qqc.).
●(1659) SCger 144a. dislonqua, tr. «vomir.» ●(1732) GReg 258b. Degueuler, parlant des animaux & des yvrognes, tr. «Dislounqa. pr. dislounqet.»
●(1868) KMM 66-67. Poan vouzellou, distôler, dislonca poezon. ●(1877) BSA 132. Dislounca a rea kement a zebre hag a eve. ●(1878) EKG II 177. e tislounkaz eur c'hinaouad-all a c'hoad. ●(18--) KTB.ms 14 p 53. Petra eo an touseged-se a dislonkes.
●(1901) FHAB Meurzh 236. Cloc'hic Sant Paol ag a voe dislounket en Enez Vaz gant eur pesk. ●(1902) MBKJ 153. evel ma tislonke kement a gemere. ●(1929) MANO 158. ar paotrig (…) a zislonkas an dour en doa evet hag a bareas.
►absol.
●(1903) MBJJ 63. ma adstag warnon ar c'hoant da zislonkan. ●(1923) KNOL 300. Dislounka he doa great kement, ma vije lavaret ez oa o vont da zifelc'hi.
B. sens fig.
(1) Écarquiller.
●(1910) MAKE 18. dislounka 'ree zoken bras e zaoulagad en e benn. ●(1924) ZAMA 201. o tislonka gwenn e zaoulagad.
(2) Retirer (ses paroles).
●(1878) EKG II 62. ha c'houi a zislounko ar ger-ze, pe me velo. ●316. pe zoken e rankot dislounka ho lavar dirak ar barner.
(3) Rejeter, cracher.
●(1889) ISV 152. dre ar fail pe ar c'hinou-ze ar menez a zislonke tan ha ludu.
●(1900) MSJO 7. menes ar Vésuve (...) da zislonka glao tan. ●(1905) LZBl Mae 126. an dour, dislounket peurliesa gant al lennou braz. ●(1909) FHAB Genver 31. ar menez tan Vésuve, en Itali, a zislounkaz awalc'h a draou. ●(1910) MAKE 78. e gorn ne ehanas tamm da zislounka bouilhou moged. ●(1910) MBJL 70. kement a chiminalo uhel a dislonk moged du. ●(1942) DRAN 79. Pelloc’h eur c’heo o tislonka tan, evel genou eur forn o c’hori.
►[au passif]
●(1877) EKG I 94. an drouc-spered, dislounket gand an ifern da zaoni an dud var an douar.
(4) =
●(1659) SCger 35b. dire ce qu'on a sur le cœur, tr. «discoubla ar pes a ve voar ar galon.»
●(1879) BMN 123. ober d'ar bec'herien dizac'ha, dislonca an traou ar c'huzeta e pleg ar galon. ●285. An den-ma (...) a zisloncas he bec'hed miliget.
●(1924) FHAB Genver 33. d'ar re ne zislonkent nemet soniou fall, hudur ha brein put awechou. ●(1943) FATI 105. Hag e teraouas da zislonka dirazo komzou dizereat. ●(1945) GPRV 157. traou diseven / A zislonkit en eur dremen.
II. V. intr. (en plt de la pluie) Tomber.
●(1944) DGBD 97. ur barr teñval a zo o klask dislonkañ.
III. Dislonkañ tan evel genoù ur forn o c’horiñ : cracher du feu comme la gueule d’un four qui chauffe.
●(1942) DRAN 79. Pelloc’h eur c’heo o tislonka tan, evel genou eur forn o c’hori.
- dislonker
- dislonket
- dislontrañdislontrañ
voir dilontrañ
- dislugerniñdislugerniñ
v. tr. i. Dislugerniñ ouzh ub. : Regarder qqn fixement.
●(1955) STBJ 18. eun naer vras o tislugerni, gant he daoulagad re-bar da ziou c'hlaouenn dan, ouz eur c'hrenn-douseg. ●136. hag e kendalc'has, douetik ha dic'hoarz, da zislugerni piz ouzin. ●222. Dislugerni : sellout lemm, sellout talarek.
- disluhetdisluhet
agv. = (?) Assombri (?).
●(1861) JEI 260. Gùélet e hra lod a nehai, ou inéan disluhet dré er péhed, couciet un tamig dré gonzeu inutil.
- disluic'helletdisluic'hellet
adj. Qui a vu un intersigne.
●(1968) BAHE 55/50. Va faour-kaezh plac'h, c'hwi 'zo disluic'hellet !
- disluzierezdisluzierez
f. –ioù Peigne.
●(1931) GWAL 136-137/426. (kornbro Perroz, Treger-Vras) Disluierez (disluzierez) : Krib (an daou c'her a zo ken anavezet an eil hag egile).
- dismac'hdismac'h
m. Désordre, révolution.
●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. Dismac'h, tr. «désordre, révolution (tousmac'h e Leon).»
- disman
- dismantr .1dismantr .1
adj. Décharné.
●(1870) MBR 24. e kave d'ezhan gwelet anezhi glac'haret ha dismantr evel eur spez, tr. «il croyaiet la reconnaître, pleurant et décharnée, sous la figure d'un spectre.»
- dismantr .2dismantr .2
m. –où
I.
(1) Destruction, délabrement.
●(1869) HTC 227. Ar pez a lavaras hor zalver divar benn an dismantr a dlie beza great euz a Jerusalem. ●(1880) SAB 208. e comzas dezo divarben an distruj ac an dismantr a vize.
●(1907) FHAB Gwengolo 196. Ma tigouezfe gant ar re-ze dirolec'hia ha mont da steko an eil ouz eben, pebez dismantr. ●(1909) FHAB Eost 226. n'emaint ket var var evit discleria e talc'h ar vuez goude dismantr ar c'horf. ●(1911) BUAZperrot 129. dismantr spontus kear Jeruzalem. ●(1919) LZBt Du 24. goût a ren e oa ma iliz ha ma frespitoar 'n eur stad truezus a zismantr. ●(1925) FHAB Mae 163. dizurz ha dismantr ganet diwar al liberte rik. ●(1949) KROB 12/9. an dismantr, a jom warlerc'h an drailh, a ziskouez dremm heuzus hag iskis ar brezel milliget.
(2) Défaite.
●(1911) BUAZperrot 323. Konversion ar bayaned ha dismantr ar Juzevien.
(3) [au plur.] Ruines.
●(1911) BUAZperrot 324. dindan dismantrou Templ Venus. ●465. var dismantrou ar gear goz. ●(1935) BREI 431/3a. dismantrou eur gêr goz.
(4) Choses cassées, débris.
●(1934) FHAB C'hwevrer 57. Nag a stlabez, nag a zrailhou a reont ! Nag a zismantrou-ta !
(5) Dilapidation, gaspillage.
●(1935) BREI 419/1c. Eun dismantr mezus a arc'hant.
II. [en locution]
(1) Kas e dismantr : saccager, détruire.
●(1732) GReg 295a. Dissiper, consumer, détruire une chose, tr. «caçz ê dismand.».
(2) Ober dismantr : faire, causer des ravages.
●(1924) ARVG Ebrel 76. An evned, ar brini a ra dismantr ive : ouz ar re-man e ve diwallet.
(3) Mont en dismantr : se délabrer.
●(1903) MBJJ 188. Mont a ra en dismantr o zreid hag o diouhar.
(4) Lakaat an dismantr : semer la destruction.
●(1921) PGAZ 89. lakaat ar freuz, al lazerez hag an dismantr var douarou Goeled-Leon.
(5) (Kouezhañ) en dismantr : (tomber) en ruines, en décadence.
●(1847) MDM 323. ar bed a goese e dismantr. ●(1857) CBF 120. evit miret na gouezo hor iez kaer enn dismegans pe enn dismantr, tr. «pour prévenir le mépris ou la décadence de notre précieux idiôme.»
●(1903) MBJJ 354. Diou pe daer gos tourel, hag hi en dismantr. ●(1911) BUAZperrot 480. eur manati e dismantr. ●(1924) ARVG Ebrel 78. hon chapellou en dismantr. ●(1975) YABA 05.04. mangoérieu én dismantr.
- dismantr .3dismantr .3
voir dismantrañ
- dismantradegdismantradeg
f. -où Destruction générale.
- dismantradenndismantradenn
f. -où Destruction.
- dismantradurdismantradur
m. Destruction.
- dismantrañ / dismantriñ / dismantrdismantrañ / dismantriñ / dismantr
v.
I. V. tr. d.
(1) Saccager, détruire.
●(1557) B I 775. Ha doe gardis en punisso / Da neant eff en dismanto, tr. «Dieu le punira sévèrement, et le détruira.»
●(1732) GReg 295a. Dissiper, consumer, détruire une chose, tr. «Dismanta. pr. dismantet. (Van[netois] dismanteiñ pr. et). dismantra. pr. dismantret.» ●(1744) L'Arm 112b. Dissiper, (…) Détruire, tr. «Dissmantein.»
●(1911) BUAZperrot 221. o tismantri dre an tan hag ar c'hleze kement tra en devoa graet. ●(1915) HBPR 11. dismantri ar c'hestell a zo en dro d'eomp.
(2) Ravager (un pays).
●(1882) BAR 212. da zont da laerez ha da zismantra Breiz-Izel.
●(1906) KANngalon Mae 116. evit dismantri ar vro. ●(1911) BUAZperrot 262. a venne dismantri kement bro ma taolent troad enni. ●558. dismantri ar vro.
(3) Dilapider.
●(c.1718) CHal.ms i. Il a consumé tous ses biens, tr. «dismantet endes bloh e zanné.» ●Dissiper manger son bien, tr. «dismantein ol e zanné ol é binuidigueh, ol é vadeu.» ●(1744) L'Arm 309a. Prodiguer, tr. «Dismanttein danné.»
●(1912) BUAZpermoal 698. êt pell diouz ar gêr da zismantr e zanve. ●(1913) AVIE 206. dismantein e hras é zañné é hobér chervad. ●(1925) SFKH 38. Dèbrein, pé kentoh, dismantein e hras rah é vadeu. ●(1932) GUTO 1. Dismant e hrè é zañné é treu fal.
(4) Gaspiller.
●(1901) EPLQ 38. M. Vallée m'a appris qu'on dit en haute Cornouaille dismañto 'r bara gaspiller le pain. ●(1903) MBJJ 92. dismantr yec'hed ha bue en broio ha nan int ket goall yac'huz.
(5) Dismantriñ e amzer : perdre, gaspiller son temps.
●(1932) BRTG 99. hemb dismant amzér. ●(1939) RIBA 24. bourein e hrè paod muioh é tarempredein er gouréneu eget é tismant é amzér éh obér el liz. ●39. Nen don ket bet mé eùé é tismant me amzér.
(6) Défaire, dissiper (une armée).
●(17--) TE 25. ean e zismantas ou Armé.
●(1911) BUAZperrot 294. endre m'edo an tan hag ar c'hazarc'h o tismantri arme ar barbared.
II. V. intr.
(1) Se mourir, dépérir.
●(1530) J p. 189b. Na ne guillif tam suramant / Beuaf gant langour ha tourmant / Dre e bout absant ez dismantaf, tr. «Telle est ma torture, telle ma défaillance, que je ne puis plus vivre éloignée de lui, que je me meurs !»
●(1659) SCger 39a. deperir, tr. «dismanta.»
●(1868) KMM 201. ne c'hallint mui erzel ouz ar c'houez cre a zavo diouz va c'horf prest da zismantri. ●(1869) FHB 240/243a. Koz evel ma'z oa oc'h penn, a zeiz da zeiz e tismantre, e tizec'he var he zreid. ●(1880) SAB 40. abars mervel, o tismantri er poaniou, goude brevi gant al labour, dissevelebi, difurmi, gant poaniou corf.
●(1905) HFBI 56-58. dismantri a réant, ma vézé clévet ab dud ô lavaret, na badint ket pell er guissé. ●(1909) NOAR 58. Daoust hag-en ema ho rouanteleziou o tismantri ?
(2) Se déchaîner, faire rage.
●(14--) N 882. Gant an tourmant oz dismantaf, tr. «Avec la tourmente qui se déchaîne.»
(3) Se dissiper.
●(1659) SCger 44b. disparoistre, tr. «dismanta.» ●(1790) PEdenneu 216. Me gar bamdé calz a dreu e zismantt èl er moguéet. ●(1790) MG 159. é corv pedair-ær-ar-n'uguênt me fortun e zismantas èl ur voguêdèn.
III. V. pron. réfl. En em zismantriñ : s'autodétruire.
●(1854) PSA I 284. ou goal-gonzereaheu hum zismantou a nehan ou hunan.
●(1926) FHAB Kerzu 288. Breiz breman, gant a niver a gredennou pe, kentoc'h, a amgredennou a gaver etouez an dud, a zo eur Vreiz oc'h en em zizober, oc'h en em zispenn, oc'h en em zismantri. ●(1937) TBBN 42. de viret azohté a hum zismant get ou foetereheu pamdiek.
- dismantrerdismantrer
m. –ion
(1) Destructeur.
●(1913) FHAB Kerzu 353. dismantrer ar pec'hed hag ar maro. ●(1962) EGRH I 63. dismantrer m. -ien, tr. « celui qui ravage. »
►Épith.
●(1918) LZBt Gouere 25. Gret 'm eus evel ar bugel dismanter.
(2) Dilapidateur.
●(1744) L'Arm 309a. Prodigue, tr. «Dismantourr.»
●(1934) BRUS 197. Un dissipateur, tr. «un dismantour –erion.»
- dismantrerez
- dismantrerezhdismantrerezh
m. Destruction.
- dismantretdismantret
adj.
(1) Détruit.
●(1530) Pm 248. Ho brut quen munut ha ludu / Cougant (variante : congant) dysmantet, tr. «(?) Leur renom (?) aussi menu que cendre, / Entièrement détruit.»
●(1931) ALMA 62. adsevel an iliz dismantret.
(2) Dismantret gant ar c'hleñved : ravagé par la maladie.
●(1860) BAL 241. E gorfic ken dismantred gant ar c'hlenved, a deuas da veza brao-caer pa oue liened.
(3) Défiguré.
●(1659) SCger 37b. defiguré, tr. «dismantet.»
(4) Piteux.
●(1659) SCger 92b. piteux, tr. «dismantet.»
- dismantridigezh
- dismantriñdismantriñ
voir dismantrañ
- dismantrus
- dismeg .1
- dismeg .2dismeg .2
m. & interj.
(1) M. Opprobre.
●(1931) VALL 514b. Opprobre, tr. «dismeg m.»
(2) Loc. interj. Ne vo ket un dismeg ! : ce ne sera pas une honte (de voir, d'entendre qqc.).
●(1935) BREI 393/1a. Klevet a refet eno Merc'hed hon bro o kana, – ha ne vo ket eun dismeg !... ●(1935) BREI 402/4b. Ar c'han a voe renet gant an Ao. Boulbin, ha ne voe ket eun dismeg e glevet, a dra sur.
- dismegañ
- dismegañsdismegañs
f. –où
(1) Ignominie, infâmie, affront, impudence.
●(1659) SCger 66b. honte, tr. «dismegancç.» ●68a. ignominie, tr. «dismegancç.» ●123b. vergogne, tr. «dismegancç.» ●144a. dismegancç, tr. «impudence.»
●(1877) BSA 85. an dismegansou, ar poaniou, ar c'hlac'har eus he buez hir ha poanius ! ●(1889) SFA 61. dismegansou tud ar bed.
●(1927) LZBt Genver 19. pegen c'houero ec'h ê bet an dismegansou o deus kavet war o hent. ●(1927) GERI.Ern 111. dismegañs f., tr. «Affront, déshonneur.» ●(1931) VALL 514b. Opprobre, tr. «dismegañs f.» ●(1963) LLMM 99/265. Feuket gant an dismegañs-se.
(2) Chose honteuse, déshonorante.
●(1935) BREI 391/3b. Bezan paour n'eo ket eun dismeganz 'vit pa ver onest...
(3) Ober un dismegañs da ub. : faire un affront à qqn.
●(1860) BAL 64. a ve follentez, ac un dismegans great da Zoue. ●(1864) SMM 179. evit an oll dismegansou a ra deoc'h dalc'h mad ho pugale. ●(1874) POG 36. dic'haoui ann dismeganz gread d'ar Werc'hez. ●(1879) MGZ 204. Meur a zismeganz all a rejont c'hoaz dezhan.
(4) Kouezhañ en dismegañs : tomber dans l'infâmie.
●(1857) CBF 120. evit miret na gouezo hor iez kaer enn dismegans pe enn dismantr, tr. «pour prévenir le mépris ou la décadence de notre précieux idiôme.»
●(1924) BILZbubr 41/950. da vea disprizet gant an holl, ha da gouea en dismegans.
(5) Ober dismegañs war ub. : mépriser qqn.
●(1902) MBKJ 243. kals re all ho deuz great dismegans var 'nn hoc'h. ●(1911) BUAZperrot 118. bet great dismeganz varnan.
(6) Ober dismegañs gant ub. : se moquer de qqn.
●(1977) PBDZ 1145. (Douarnenez) an dra-se n'eo ken ober dismegañs gant Douarnenez, tr. «ça, ce n'est que pour se moquer de Douarnenez.»
(7) Ober dismegañs ub. : faire le déshonneur de qqn.
●(1911) BUAZperrot 82. kement mil mad a en em gav a ra o henor, evel ma ra o dismeganz kement drouk a zigouez.
(8) Teurel dismegañs war ub., udb. : outrager, jeter l'opprobre sur.
●(1935) BREI 432/1a. an dismegans a deuler warnan [ar brezoneg]. ●(1936) PRBD 84. Ar pec'hed, atao ha bep tro, a daol dismeganz war an Aotrou Doue.
- dismegañserdismegañser
m. –ion Celui qui méprise.
●(1908) BOBL 03 octobre 197/1b. muioc'h a zismeganserien e-touez ar veleien.
- dismegañset
- dismegañsiñdismegañsiñ
v. tr. d.
(1) Mépriser.
●(1889) SFA 56. dismegansi ar glaskerrien baour-man.
►absol.
●(1943) FATI 125. An dud difeiz, diouz o zu, a gendalc'he da c'hlabousat ha da zismegañsi.
(2) Outrager, offenser.
●(1927) GERI.Ern 111. dismegañsi v. a., tr. «outrager.» ●(1931) VALL 190a. Décrier, tr. «dismegañsi.» ●(1959) TGPB 79. Aner eo dit kunujenniñ ha dismegañsiñ, ne ra van ebet ouzh da veogadennoù.
- dismegañsusdismegañsus
adj.
(1) Méprisable.
●(1878) EKG II 285. me gaf d'ign eo eun tamm dismegansuz evidomp mont e kear gand eur vaouez ereet he daouarn d'ezhi.
●(1924) FHAB Genver 3. ken dismegansus mac'h eo ar stad m'eo ganet ha ma tle bevan ennan.
(2) Méprisant.
●(1889) ISV 125. Karl ne blege ket he benn evit clevet ar c'homzou dismegansus-ze.
●(1907) KANngalon Eost 472. ar c'homsou dismegansuz.
(3) Outrageant, offensant.
●(1927) GERI.Ern 111. dismegañsus adj., tr. «outrageant, déshonorant.»
- dismegetdismeget
adj. cf. dismeg .1
●(1978) BAHE 99-100/70. Met ken meudek e oa Louizig, ha ken dismeiet he bizaj, ma welas diouzhtu he mamm e oa erruet un dra bennak ganti.
- dismegus
- dismellatdismellat
v. tr. d. Expliquer point par point.
●(1923) FHAB Here 364. Eur mister (…) eo "Nikolazig". N'eman ket em menoz dismellat ar mister-se. Re hir e ve !
- dismeradegdismeradeg
f. –où Mise à sac.
●(1977) PBDZ 738. (Douarnenez) dismeradeg, tr. «mise à sac, mise en pièces.»
- dismeretdismeret
adj. Mis en pièces.
●(1977) PBDZ 715. (Douarnenez) rouedoù dismeret, tr. «des filets gravement endommagés, réduits à l'état de guenilles.» ●(1986) GEVU v 90. (Pouldahu) An dra-se 'zepante penaos pie reglet ho flojennoù. Lak anezho re zon ivez ha nient trapet ar strad ha vient bet dismeret tout.
- dismeriñdismeriñ
v. tr. d. Mettre en pièces.
●(1952) LLMM 32-33/133. (Douarnenez) Dismeriñ : digeriñ, dismantrañ. ●(1977) PBDZ 156. (Douarnenez) dismeriñ, tr. «mettre en pièces.» ●(1979) VSDZ 66. (Douarnenez) Gant an dalc'hijer, gant ar sonn'ni zismeres da rouejoù, tr. (p. 230) «Tes filets d'abîment sur le fond.»
- dismunidismuni
m. (?) Action, fait de s'user (?).
●(c.1718) CHal.ms iv. vsage pour le bois, tr. «liberté dret a goet, usanç aueit er c'houet, dismuni.»
- dismuniapl
- dismunietdismuniet
adj. Décomposé.
●(1908) DIHU 34/59. Lakat e hrér dél brein mat ha dismuniet, teil koh groeit mat, ludu, rad distañnet pé, guel hoah, krach-hoarn (skories).
- dismuniiñdismuniiñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Consummer.
●(1804) RPF 129. en natur-zé en dès en tan ag en Ihuern, de losquein er-ré dannet hemb ou dismuniein.
(2) Venir à bout (de).
●(1818) HJC 295. ac er famin e zismunieo en dud.
(3) (agriculture) Ameublir.
●(1907) VBFV.fb 4b. ameublir, tr. «dismuniein.» ●(1919) DBFVsup 18b. dismuniein, v. a., tr. «briser, ameublir.»
II. V. intr. Dépérir, perdre de la force, diminuer.
●(c.1718) CHal.ms iii. deperir, tr. «fallat goehat, dismuniein.»
●(1804) RPF 124. rac en tan-zé en dès en nerh de losquein hemb dismuniein. ●(1825) COSp 244. ne zisminu quet èl-cé, cresquein e ra é contrel.
●(1904) DBFV 59b. dismuniein, v. n., tr. «périr, dépérir, diminuer (Ch. ms.).»
- disnaonetdisnaonet
adj. Affamé.
●(1877) FHB (3e série) 40/313b. eur c'hlasker paour, klan, dislivet ha disnaonet. ●315b. ar bobliou diznaonet.
- disneud
- disneudañdisneudañ
voir disneudiñ
- disneudennañ / disneudenniñ