Recherche 'se...' : 512 mots trouvés
Page 2 : de sechek (51) à segresteneri (100) :- sec'hek
- sec'hennsec'henn
f. –ed
(1) Femme stérile.
●(1732) GReg 887a. Femme sterile à raison de son âge, tr. «Séc'henn. p. séchenned.»
●(1877) BSA 17. e chomo Emerentiana sec'hen goude he c'henta frouez. ●44. Doue en deuz cavet mad e vijec'h sec'hen epad ho iaouankis.
(2) Vieille personne très maigre.
●(1732) GReg 136a. Carcasse, parlant d'une vieille personne fort maigre, tr. «sec'hen. p. sec'henned.» ●249b. Une femme decharnée, tr. «Ur sec'henn. p. sec'henned, sec'hennou.»
●(1931) VALL 186b. personne décharnée, tr. «sec'henn.»
(3) Arbre sec.
●(1732) GReg 48a. Arbre sec, tr. «Sec'henn. p. sec'hénned.»
- sec'her .1sec'her .1
m. –ion
(1) Homme qui fait sécher qqc.
(2) Sec'her barrikennoù : ivrogne.
●(1983) PABE 198. (Berrien) seher-barrikennou, tr. «ivrogne (qui vide les fûts).»
- sec'her .2
- sec'herezh .1
- sec'herezh .2
- sec'hetsec'het
adj.
(1) Seché.
●(1866) LZBt Gouere 163. kik sec'het. ●(1897) EST 13. E garg er foen séhet ér har a forhadeu.
●(1970) GSBG 360. (Groe) bouzil saout sec'het, tr. «des bouses de vache séchées.»
(2) Ruiné.
●(1924) ZAMA 176. Sac'h an dïenn ! emezan, eamoun sec'het ! ●(1944) GWAL 165/320. (Ar Gelveneg) «Emaon sec'het, sec'het on» a dalv kement ha «riset on».
(3) fam. (en plt à un poisson) Pris.
●(1944) GWAL 165/320. (Ar Gelveneg) Ur pesketaer, o komz ouzh ur pesk en deus tapet, a lavaro : «deus amañ, sec'het out !»
(4) Vaincu.
●(1944) GWAL 165/320. (Ar Gelveneg) «sec'het on gantañ», faezhet on gantañ.
(5) Tué.
●(1944) GWAL 165/320. (Ar Gelveneg) «emaon sec'het gantañ», va lazhet en deus.
- sec'hig
- sec'honi
- sec'horsec'hor
f. & adj. –ioù
I. F.
A. Sécheresse, le sec.
●(1659) SCger 171a. sec'her (lire : sec'hor), tr. «secheresse.» ●(1732) GReg 504b-505a. L'humide & le sec sont contraires, tr. «Ar glebor hac ar sec'hor a so countroll an eil da eguile.» ●853a. Secheresse, qualité de ce qui est sec, tr. «Sec'hor.»
B. (météorologie)
(1) Sécheresse.
●(1659) SCger 109a. secheresse, tr. «sec'hor.» ●(1710) IN I 400. deveziou sec'hor. ●(1727) HB 302. pe gant re a sec'hor, pe gant re a c'hlebor. ●(1732) GReg 853a. Secheresse, temperature de l'air, tr. «Sec'hor.» ●Il fait une grande secheresse depuis deux mois, tr. «Daou viz so hon eus ur sec'hor vras.»
●(1849) LLB 11. er glaw hag er séhour. ●(1860) BAL 17. ar bokedou (…) eb beza doured, e teuont da voevi gant ar zec'hor.
●(1907) FHAB Even 114. beradou dour a vezer laouen outo pa gouezont goude sec'hor vras. ●(1939) MGGD 61. Eur sec'hor vras. ●(1964) ABRO 53. ar pezh a viras outo da vont gant ar sec'hor.
(2) Période de sécheresse.
●(1792) HS 140. ur séhour à dri blæ.
●(1870) FHB 281/158b. Er sizuniou tremenet ez eus bet eur zec'hor hag eun domder. ●(1877) FHB (3e série) 7/53b. ar zec'horiou didruessa. ●(1883) MIL 174. Pa vije eur zec'hor vraz. ●(1894) BUZmornik 269. eur zec'hor vraz a badaz tri bloaz dioc'htu.
●(1907) FHAB Here 241. e mare ar sec'horiou bras. ●(1938) FHAB Gwengolo 197. sec'horiou direiz an nevez amzer.
C. sens fig. Sécheresse (spirituelle).
●(1838) OVD 72. Er séhour spirituel durant en oræson.
●(1911) BUAZperrot 605. sêc'horiou he ene.
II. Adj. Qui amène la sécheresse.
●(1978) BZNZ 38. (Lilia-Plougernev) An avel uhel a zo sec'horoc'h muioc'h.
- sec'horegsec'horeg
f. –où Séchoir à linge, etc.
●(1732) GReg 125a. Le lieu où l'on sèche la buée, le hâle, tr. «Sec'horecq. ar sec'horeq. p. sec'horegou.» ●368b. Essorer du linge, tr. «caçz an dilhad da'r sec'horecq.» ●369a. Essui, lieu où l'on met sécher le linge, le cuir tanné, &c., tr. «Sec'horecg. p. sec'horegou.» ●853a. Le lieu où l'on seche la buée, tr. «Ar sec'horecg. p. sec'horegou.»
- sec'horeksec'horek
adj. Amzer sec'horek : sécheresse.
●(1732) GReg 853a. Secheresse, parlant de la temperature de l'air, tr. «amser sec'horecq.»
- sec'horenn
- sec'horiñsec'horiñ
v. intr. (météorologie) Devenir sec.
●(1961) BLBR 130/25. An amzer a zehoras, a deuas da veza tomm bero.
- sec'hornezh
- sec'horus
- sec'horvezh
- sechelsechel
voir sachañ
- sedsed
prép.
(1) Volià.
●(1902) PIGO I 82. Sed breman petra fell d'id ober. ●(1931) VALL 787b. Voici, tr. «sed ; sad, L[eon].»
(2) Sed aze : voilà.
●(1867) MGK 71. Mamm, sada-ze louzou a ve mad.
●(1929) SVBV 26. Sed aze eun doare amc'hiz d'en em benta !
(3) Sed amañ : voici.
●(1867) MGK 139. sadama d'in eur guden / Ha ne zifuillin ket feteiz !
●(1902) PIGO I 6. Sed aman eur waz-vôr hag eur vag warni !
- sedesede
prép.
(1) Voici, voilà.
●(1499) Ca 36b. Chede. g. voy. ●183a. Sede pe selde pe chede. g. voecy. ●(1647) Am.ms 546. Caoch cheda collet net va lunedou, tr. «Merde ! voilà mes lunettes tout à fait perdues !» ●(1530) J p. 96a. Chede oar se da recreancc, tr. «Voici ta consolatrice.»
●(1834) SIM 195. Cede aont barnerien.
●(1931) VALL 787b. Voici, tr. «sada L[eon] ; sede (quand on tutoie).»
(2) Sede zo mui : qui plus est.
●(1575) M 147. Ha hoaz (chede so muy), tr. «Et encore, (voilà plus).»
- sederseder
adj.
I. Attr./Épith.
A. Certain.
●(1530) J 166a. Ha, pan caro, ez cavo lanc, / bezet seder, dam ober franc, tr. «oui, quand il le voudra, il trouvera le moyen de me rendre la liberté.» ●(1530) Pm 243. E-n bez gouruezet bez seder / Pan vyzy sygur mailluret, tr. «Dans la tombe étendu, sois certain, / Quand tu seras sûrement enveloppé.»
B.
(1) Gai, joyeux.
●(1838) CGK 4. eur stum souret pe seder. ●(1878) EKG II 270. ker seder ha ker mao.
●(1902) PIGO I 176. bet gwechall koant ha seder. ●(1908) FHAB Genver 19. e lagad seder. ●(1910) MBJL 192. mar gê seder hon zal. ●(1920) KZVr 361 - 01/02/20. seber, pour seder. ●(1964) ABRO 103. daoust da se, e veze seder deomp atav. ●(1982) PBLS 115. (Langoned) seber, tr. «gai, joyeux.»
(2) =
●(1911) BUAZperrot 502. e drevajou seder.
(3) Sain.
●(1732) GReg 445b. Gaillard, arde, alégre, dispos, sain, tr. «seder.» ●838b. Sain, saine, tr. «H[aut] Leon seder.»
(4) =
●(1909) NOAR 5. Ar plac'hig yaouank a dremenas deiziou seder beteg an oad a zeg vloaz.
II. Adv.
A.
(1) Bien, assurément, certainement.
●(1557) B I 684. En berr amser cret seder ez meruy / A un maru yen gant ancquen heb quen bry, tr. «sache bien que tu vas mourir que tu vas mourir (…) sans égard, d'une mort pleine d'angoisse.»
●(1659) SCger 171b. seder, tr. «asseurement.» ●(1732) GReg 145b. Certainement, tr. «seder.»
(2) Certes.
●(1650) Nlou 317. Pan eo deuet map Doue an crouer, / En seder en em ober den, tr. «puisqu'il est venu le fils Dieu, le créateur / se faire homme, certes.»
B.
(1) Gaiement.
●(1903) MBJJ 18. drapoio bihan (…) a c'houe an avel enne. Chom a reont tenn, hag eun dudi eo gwelet 'nê o finval skanv hag o c'hlevet o trouzan seder. ●(1912) MMKE 129. Tarnij dre-oll ha kân seder. ●(1924) BILZbubr 37/807. n'an neus (…) kleir (lire : kleier) da gana ken seder, ken dudius hag o re.
(2) Tranquillement.
●(1910) FHAB Kerzu 366. an diveza a gousk sederik enn e gavel.
(3) =
●(1933) MMPA 145. Hag al lestr a yae eeun warzu ar porz, difazi ha seder.
III.
(1) Seder evel pemp gwenneg : voir gwenneg.
(2) Seder evel ur pintig : voir pintig.
(3) Seder evel ul laouenanig : voir laouenan.
(4) Seder evel an deiz : voir deiz.
- sederaatsederaat
v.
I. V. intr.
(1) Se rasséréner.
●(1878) EKG II 32. Sederaat a reaz va c'haloun ouc'h he c'haout.
●(1913) FHAB Kerzu 353. ra deuio kalon ar paourkêz den divadez da zederât. ●(1924) BILZbubr 43-44/1023. o daoulagad a sederaas. ●(1926) FHAB C'hwevrer 64. E zellou a sederaas. ●(1942) DRAN 94. gant ar barrikennadou sistr chomet er c’haviou, gant ar patatez nevez el liorzou, eo bet sederaet c’hoaz ar baotred.
(2) Devenir plus gai.
●(1838) CGK 10. Lagad ar merc'het yaouancq ive a sederra.
●(1931) VALL 327a. devenir gai, tr. «sederaat.»
(3) Sederaat ouzh ub. =
●(1869) EGB 158-159. sédéraad a ra oud an ann holl, tr. «il devient plus enjoué avec tout le monde.»
(4) sens fig. (météorologie) =
●(1908) FHAB Mae 138. an oabl o skleraat, o sederaad.
II. V. tr. d.
(1) Égayer.
●(1838) CGK 9. eur banac'h guin mad / A sederre ma lagad.
●(1900) FHAB Genver 1. ar pez a deu da sederâd ho lagad ha da laouennâd ho chalon. ●(1900) MSJO 180. o velet ar joa zoken o sederrat he vizach alies. ●(1902) PIGO I 200. an holl dudi a zederae mui-ouz-mui he galon. ●(1903) MBJJ 65. kaout 'ra dalc'h-mad an tu da zederaat anomp. ●140. da zederaat ar galon. ●(1907) FHAB Kerzu 292. Evit achui, va lezit da sederaat ho penn gant eur gontadennik farsus. ●(1931) VALL 327a. rendre gai, tr. «sederaat.»
(2) Égayer (qqc.).
●(1911) BUAZperrot 682. a lakeas ar bleuniou hag ar frouez da zederât hor maeziou. ●(1928) BREI 58/4b. an heol skedus o sederaat an treo hag an dud.
(3) Raviver.
●(1911) BUAZperrot 426. Ar glav dour-bil a dorr, a denn hag a laz an trevajou ; ar glao habask a vag, a grenfa hag a zedera anezo.
- sederadennsederadenn
f. -où Apaisement.
●(1974) TDBP III 207. Pa oa lavaret dezañ e oa aezetaet d’e wreg e-nevoa bet evel ur sederadenn, tr. « lorsqu’on lui dit que sa femme allait mieux, il eut comme une expression de joie (il devint plus gai) »
- sederaennsederaenn
f. –où Sederaenn ar marv : rémission d'un mourant.
●(1890) MOA 432b. Dernier reflet d'un mourant, tr. «sederaenn ar maro.»
- sederded
- sedisionsedision
f. Sédition.
●(1633) Nom 187a. Bellum intestinum : sedition, guerre entre bourgeois : sedition, bresel entrè bourchisyen.
- sedisius
- sedr
- sedrasedra
coll. (botanique) Koad sedra : du bois de cèdre.
●(1877) BSA 63. eur c'havel caer great gant coat zedra.
- sedrenn
- sedrezsedrez
coll. (botanique) Cèdres.
●(1732) GReg 142a. Cedre, arbre incorruptible, tr. «Cedrenn. p. cedrennou, cedrès.»
- sedulennsedulenn
f. –où Cédule.
●(1499) Ca 34b. Cedulenn. g. cedule. ●(1612) Cnf 47b. quittanczou, cedulennou, lizerou. ●(1633) Nom 2b. Pyctarium, vel potius, pyctacium : tablettes, bref vne descharge ou cedule : tabletesen, discarg pe cedulen. ●6b. Syngrapha tabulæ, syngraphum, chirographum, symbolum : cedule, obligation : cedulen, obligation.
●(1659) SCger 20b. cedule, tr. «cedulen.»
- segalsegal
coll. & m. –où
I.
(1) (botanique) Seigle sur pied.
●(1499) Ca 178b. Saegal. gallice saigle ou / ou segourgon.
●(1659) SCger 109a. seigle, tr. «segal.» ●171b. segal, tr. «segle.» ●(1732) GReg 854b. Ségle, où, seigle, tr. «Segal. p. segalou. Van[netois] id[em] p. segaléü.» ●Les ségles sont beaux, tr. «Caër eo ar segalou. Treg[or] caër e ar segalo.» ●(1790) MG 153. un doëzèn-segal.
●(1849) LLB 93. Segal arlerh segal. ●137. Er segal ha guneh. ●(1877) FHB (3e série) 22/184a. Ar zegal hag ar c'herc'h a zo bet gouall ranvet gant an avel hag ar glaoeier.
●(1903) JOZO 23. me segal iohet ne chomeint ket ér lér. ●(1909) DIHU 45/236. trohein segal. ●(1929) FHAB 328. met ar gwiniz hag ar zegal a veze poan ganto. ●(1939) RIBA 12. Esteu kaer a segal, a gerh, a uénih, a vel, a uhénihtu.
(2) Seigle en grain.
●(14--) N 1552. Vn res leal a segal glan, tr. «Une mesure plein de bon seigle.» ●(1499) Ca 178b. Saegal. gallice saigle ou / ou segourgon. ●1587-1588. Nem boe netra digant Alan / Na segal glan na nep danuez, tr. «Je n'ai rien eu d'Alain, / Ni seigle pur ni aucune marchandise.» ●(1633) Nom 57a. Panis secalicius : pain de seigle, pain brun : bara segal, bara brun. ●74b. Secale, farragor : sigle, segle : segal.
●(1792) BD 327. eur renat segal, tr. «un quarteron de seigle.»
●(1909) KTLR 124. boued bara segal.
(3) Bara-segal : pain de seigle.
●(1838-1866) PRO.tj 184. Bara segal na zebrin mui. ●(1863) GBI II 486. Bara segal a vô mad d'hê.
(4) Yann ar bara-segal hag amann : celui qui aime le pain de seigle et le beurre gagnés facilement.
●(1927) GERI.Ern 535-536. Yann ar bara segal hag amann, tr. «celui qui aime le pain de seigle et le beurre (gagnés sans peine).»
(5) (argot de Pont-l'Abbé) Argent.
●(1960) LLMM 82/311. Langaj-chon ar vilajenn gran. Segal = Arc'hant.
II.
(1) Reiñ segal : battre. Cf. reiñ kerc’h.
●(1690) Qu 35 (MELU XI 371). Rei segal, battre.
(2) Melen evel ar segal : très jaune.
●(1909) (L) K. Jezegou KTLR 186. An hini oa mestr var-n-ho, hen doa bleo melen evel ar zegal pa vez dare, var meneziou kerne.
(3) Bout kerc'h e-mesk e segal : voir kerc'h.
(4) Kouezhañ e gerc'h war e segal : voir kerc'h.
- segal-losksegal-losk
coll. Seigle écobué.
●(1857) CBF 88. Ho segal losk a vezo dare dizale, tr. «Votre seigle écobué sera mûr bientôt.»
- segal-marr
- segal-medsegal-med
coll. Seigle à couper en vert.
●(1931) VALL 683a. Seigle à couper en vert, tr. «segal-med.»
- segal-winizhsegal-winizh
coll. (botanique) Blé méteil.
●(1732) GReg 98a. Blé méteil, tr. «Segal-viniz.» ●621a. Meteil, blé mêlé de fromet & de seigle, tr. «ségal viniz.» ●854b. Ségle & froment mêlez, tr. «Ségal-viniz.»
●(1870) FHB 300/309b. eur zac'had segal-vinis. ●(1876) TDE.BF 561a. Segal-winiz, s. pl. m., tr. «Méteil, mélange de seigle et de froment.»
●(1949) KROB 13/11. kerc'h, eiz, segal, segal-winiz, gwiniz-du...
- segalegsegaleg
f. –i, –où Champ de seigle.
●(1659) SCger 109a. champs de seigle, tr. «segalec.» ●171b. segalec, tr. «champs de segle.» ●(1732) GReg 654a. De la nége au commencement de l'hyver fait du bien au blez, tr. «Erc'h qent nedelecq, / Teil èr segalecg.» ●854b. Champ semé de ségle, tr. «Segalecg. p. segalegou.»
●(1849) LLB 73. Ur segaleg hum blij én doar skan hag ihuel. ●(1878) BAY 13. segalek, tr. «Lieu plein de seigle.»
●(1907) VBFV.bf 68a. segaleg, f. pl. i, tr. «champ de seigle.» ●(1916) KZVr 163 - 16/04/16. Segaleg, park segal.
- segalek
- segalenn .1segalenn .1
f. –ed (entomologie) Grosse sauterelle verte.
●(1947) TNOG 5/24. (Tregor ha Goelo) Lamperez, -ed, ak. gg. : petite sauterelle grise. Ar c'hilhog-raden a zo ul loen all, grosse sauterelle verte, anvet ivez e lec'hioù 'zo segalenn eus ar galleg cigale. E Kernev ivez evit petite sauterelle grise e vez implijet ur ger hañval, Lampikerez, –ed.
- segalenn .2segalenn .2
f. –où
I. (botanique) Brin de seigle, grain de seigle.
●(1872) ROU 99a. Les rares brins de seigle restés, tr. «ar zegalennou choumed.»
II. sens fig.
(1) Femme manièrée.
●(1927) GERI.Ern 536. segalenn f., tr. «femme maniérée.»
(2) Segalenn diwanet re abred : enfant conçu avant le mariage.
●(1978) PBPP 2.1/9. (Plougouskant) ur segalenn diwanet re abred, tr. «un enfant né trop tôt /conçu avant le mariage, lit. un grain de seigle germé trop tôt/.»
- segalenn .3segalenn .3
f. –où Cigare.
I.
●(1867) FHB 104/410b. mont d'an hostaliriou da zevi eur segalen bennag. ●(1868) FHB 192/288a. pep a segalen gantho en ho bek. ●(1869) FHB 222/104a. eur segalen en he c'hinou. ●(1889) ISV 313. tokou goazed var ho fenn, eur gorzen en ho dorn hag eur segalen en ho ginou.
●(1954) VAZA 96. nann da, gaou eo ar vartezeadenn-se ha ken ker he n’eus forzh pelec’h e vez gwerzhet du-hont ar segalennoù a dalv ar boan bezañ tanet.
II. Butuniñ e segalenn ziwezhañ : mourir. Cf. casser sa pipe.
●(1967) BAHE 54/27 (T) E. ar Barzhig. Met Fourkad a vutunas e ziwezhañ segalenn e 1939.
- segaliñ
- segalus
- segestensegesten
m. (religion) Sacristain.
●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 173. Red e oé bet d'ein bout ar un drô escob, person, curé, ha liès seguestén.
- SegleanSeglean
n. de l. Séglien.
(1) Seglean.
●(1748) CI.pou 128. Seglian.
●(1902) LZBg Mae 104. Séglian. ●(1905) ALMA 70. Zeglian. ●(1912) PBHV 157. E Seglian / Lién ar lién hag en hiran édan. ●(1924) SBED 11. De véred borh Séglian. ●(1925) SFKH 8. é borh Seglian. ●(1934) BRUS 296. Séglian.
(2) Gober diskourioù evel re Seglean : faire de grands discours, faire le vantard.
●(1911) DIHU 73/282. Laret e vé eùé : gobér diskourieu èl ré Seglian.
(3) Expression proverbiale.
●(1912) PBHV 157. E Seglian / Lién ar lién hag en hiran édan.
(4) Blasons populaires : voir foeñver, toner, maouton.
(5) [Toponymie locale]
●(1924) SBED 9. Ean er brasan [pont] ar hoeh Tréskoéd. ●(1925) SFKH 16. Mañné Gugan.
- SegleanizSegleaniz
plur. Habitants de Séglien.
●(1925) SFKH 17. Mañné Gugan aveit Seglianis e zou roué er mañnéieu.
- segnellsegnell
s. –où Salière.
●(1732) GReg 840b. Saliere, tr. «Saignell. p. saignellou.» ●Saliere d'argent, tr. «Saignel arc'hand.»
- segous
- segrestenerisegresteneri
f. –où (religion) Sacristie.
●(1732) GReg 837b. Sacristie, tr. «Van[netois] segrestenery. p. segresteneryéü.»