Recherche 'se...' : 512 mots trouvés
Page 9 : de sershaat (401) à setu (450) :- sershaat
- sertenserten
adv. & pron.
I. Adv.
(1) Certes.
●(1530) Pm 286 (Mab Den). Maz sonche den certen en maru / Hac ouz pep baru peguenn garu eu, tr. «Si certes l’homme songeait à la mort, / Et combien à toute barbe elle est rude.» ●(1557) B I 587. An martyr bras ha diblas yen / A rer diff plen certen gant estren va, tr. «ce martyre, hélas ! si pénible et si affreux, qu’on me fait souffrir avec une cruauté raffinée.»
●(1732) GReg 145b. Certain, constant, veritable, assuré, tr. «Certen. Van[netois] certeen.»
(2) [au dimin.] Sertenig : certain.
●(18--) SBI ii 84. Pe c’hui ho pezo zur, hep mar, / Sertenic zoubenn ar goz iar!, tr. « Sinon vous aurez bien sûr, sans nul doute, / Certaine petite soupe à la vieille poule »
(3) Certain, certainement.
●(1659) SCger 21a. certain, tr. «certen.» ●(1732) GReg 145b. Un certain quidam, tr. «ur certen den.» ●(1773) GLouaneg 2c. mes mo digé certen studiet ho chentelliou, tr. Herve Bihan « Mais s’ils avaient certainement appris leurs leçons »
II. Loc. adv.
(1) Ent/Ez serten : certainement.
●(1732) GReg 145b. Certainement, certes, tr. «Ez certen.»
(2) A-dra-serten : certainement, sans aucun doute.
●(1612) Cnf 6a. me cred à tra certen pa na vé mez, em lacquahent ouz an taul Pascal hep nep difficultez.
●(c.1680) NG 171. Hac a larou, a tra certein. ●(1792) BD 2987-2988. eur boureo a jerusalem / a digasso adra serten, tr. «Un bourreau de Jérusalem / il amènera, sans aucun doute.» ●4665-4666. arbecherien credet / so bet adra serten erbet quen revoltet, tr. «les pécheurs, croyez-le, / ont été, certainement, très rebelles en ce monde.»
●(1826/31) PPA 26. ma teuomp da vanquout brema a dra certen. ●(1839) BSI 316. Doue a dra certenn, en diguemero a vryad-caër.
(3) A-daol-serten : à coup sur.
●(1792) Gerard-K 46. mæs a daol certen e vezo assuretoc'h en e gouraich da poulsa an inimiet.
(4) Evit serten : pour sur, certainement.
●(1732) GReg 145b. Certainement, certes, tr. «evit certen.»
●(1834) SIM 38. Evit certen, ur maleur bras a erru ganêc'h, va mignon.
III. Pron. ind.
(1) [devant un subst. plur.] Certains.
●(1499) Ca 35a. Certen. g. certain.
●(1824) BAM 25. Petra a ra certen pec'heurien ? ●307. er breuiou bras pa renquer touet ez eus gret certen espledou. ●(1839) BSI 96. re familier gand certen tud yaouancq. ●(1887) SRD 17. Ar c'hiz a ioa eta enn amzer-ze lezel hep ober certen labouriou da vener.
(2) Loc. pron. ind. [devant un subst. sing.] Ur serten : un(e) certain(e).
●(1659) SCger 21a. vn certain, tr. «vr certen.»
●(c.1825-1830) AJC 92. evid rein poan spered deur serten plac jouanc. ●(1852) MML 114. Mari (…) a neus (…) eur certen domani voar ar prison-ze. ●(1866) HSH 218. ur certen nombr a dud a un tu ganthan.
- sertenamant
- serteniañ
- serteniezh
- sertessertes
adv.
(1) Certes.
●(1499) Ca 35a. Certes. g. idem. ●(1575) M 942. Boet, ha goalenn certes, expres heruez ræson, / Dezaff encq á rencquy hac operation, tr. «Nourriture et discipline, certes, expressément suivant la raison / Tu lui devras strictement, et travail. ●(1650) Nlou 181. Certes hep espern, en Iffern, à bergnaou, / Ho quaccet en poan, ha queynuoan dan tan Glaou, tr. «Certes, sans pitié, en enfer, en tas, / on les envoyait dans la douleur et le gémissement au feu de charbon.»
(2) A-sertes : certes.
●(14--) N 251. Tregont bloaz spes a certes ne lesat, tr. «il y a bien trente ans, certes, que nous ne l'avons quitté.»
- sertifiañ
- sertifiet
- sertifikasionsertifikasion
f. Certification.
●(1633) Nom 1a. Libellus : vne instruction ou certification : instruction pe certiffication, testeny.
- seruza
- serv
- ServelServel
n. de l. Servel (Lannion).
(1) Servel.
●(1793) RET 386. Person Serwel na vérit qet / Béan bélek.
●(1827-1829) VSA 1266. hac a ben degeur evoa aru en servel. ●(1848) PENdast 189. Personn Serwel a zo ie.
●(1974) TDBP III 78. E Servel e oa marvet person. ●(1977) TDBP II 384. Paotr Servel hag eñ, 'm-eus aon, n'en em reent ket kalz.
●(2000) TPBR 329. hennezh oa devezhier 'barzh en kostez Servel du-hont gwechall.
(2) Dicton.
●(1974) TDBP III 368. Les gens de Servel disent : Plouberiz sod / A ra lein euz yod. Ceux de Ploubezre répliquent : Serveliz brein / A ra mern euz lein. ●(1994) BOUE 240. Plouberis sod / A ra lein eus youd / Servelis brein / A ra merenn eus lein (...) (J. Gros).
●(2004) TROMK 220b. Serweliz brein / A ra merenn eus lein. Jules Gros. ●(2016) TELGR (21.07.2016) [52a] (Daniel Giraudon). Plouberiz sot / A ra lein deus yod. (...) La réplique est fulgurante : Serweliz brein / A ra merenn deus lein.
(3) Nom de famille.
●(1970) NFBT 258 N° 2031. Servel.
- ServelizServeliz
pl. Habitants de Servel (Lannion).
●(1974) TDBP III 368. Serveliz brein / A ra mern euz lein.
- servellservell
s. Cerveau.
●(1499) Ca 35a. Ceruell. g. idem ou cerueau. ●(c.1500) Cb 38a. gal. petit ceruel / ou ireux. bri. ceruel bihan pe ceruellic. ●(1621) Mc 110. bede é ceruel. ●(1633) Nom 16a. Cerebrum, vitalia capitis : le cerveau : ar ceruell. ●16a-b. Cerebellum : la cervelle : ceruellicq, ceruell bihan. ●16b. Meninges : les couuertures de la ceruelle : golo an ceruell. ●258b. Grauedo : distillation du cerueau, pesanteur de teste : distilation á ceruell, pa vez pounner pen vn dent (lire : den) gant humeuryou.
●(1659) SCger 21a. cerueau, tr. «ceruall.» ●(1710) IN I 305. e cervel nep a vez o clevet. ●(1732) GReg 145b-146a. Cerveau, tr. «(en quelques endroits, on dit cerval.)»
- servelliñ
- servez
- serviañ
- serviapl
- servidigezhservidigezh
f. =
●(1995) BRYV II 73. (Milizag) beza onest hervez eur zervidigez. ●eur zervidigez : an dra-ze a zinifi eo red deklari visou an aneval da werza.
- serviedservied
s. –où Serviette.
●(1633) Nom 157a. Mantile, mantelium : seruiette : seruiet.
●(1732) GReg 862b. Serviette, tr. «Van[netois] serviet. p. servyetéü.» ●Faire faire des serviettes fines, tr. «Lacqât ober servyedou moan.»
●(1923) FHAB Mezheven 216. e pres al lienach e kavet 111 toucher ha 550 servied ; mouchouer ebed avat.
- serviedennserviedenn
f. –où, servied Serviette.
●(1499) Ca 184b. Seruiedenn. g. seruiete ou petite touaille a tourcher le visaige.
●(1659) SCger 110a. seruiette, tr. «seruieden.» ●171b. seruieden, tr. «vne serviette.» ●(1732) GReg 862b. Serviette, tr. «Servyedenn. p. serviedennou. selvyedenn. p. ou.»
●(1849) GBI I 36. Roët d'in skabel d'azeza, / Serviedenn d'em dic'houeza tr. «Donnez-moi un escabeau pour m'asseoir, / Et une serviette pour m'essuyer.» ●(1876) TDE.BF 563b. Serviedenn, s. f., tr. «Serviette de table ; pl. servied, masculin.» ●(18--) PEN 93/18. reid dim gadur da assean / servieden dam nem dic'houelan.
- servij .1servij .1
m. –où
I.
(1) Service.
●(1499) Ca 184a. Seruig. g. seruice. ●g. petit seruice. bri. seruigic.
●(1659) SCger 110a. seruice, tr. «seruich.» ●171b. seruich, tr. «seruice.» ●(1732) GReg 862b. Service, tr. «Servich. p. servichou, servijou. selvich. p. selvichou. van[netois] servich. p. servichéü. gervich. chervich. pp. éü.» ●à vôtre service, tr. «En oz servich.»
(2) E servij ub. : au service de qqn.
●(1612) Cnf 28a [lire : 38a]. an den à armou, ha soudard pe-heny à so en è seruig à bep amser.
●(1727) HB 162. A-lod a vev contant / E servij va Doue.
●(1869) SAG 192. em-aoun en ho servich, keit aa mac'h ellin.
(3) Marc'h servij : étalon.
●(1896) GMB 624. On dit en pet[it] tréc[orois] marc'h jervich, tr. «étalon.»
●(1920) FHAB C'hwevrer 235. ar Perch en deus gwerzet marc'hou-servich.
(4) Service militaire.
●(1925) CHIM 8. arôk e zervij, kent mont d'ober e vlôaz. ●(1933) ALBR 40. Pa oan gwechall oc'h ober ma servij.
(5) Amzer servij : période de service militaire.
●(1935) BREI 402/2d. d'ober e amzer servij. ●(1975) YABA 17.05. komz (…) ag o amzér servij.
(6) Rentañ servij : rendre service.
●(1835) AMV 103. renta a rêent dezo an oll servichou, peguen poanius, peguen dic'hout benac e c'hellent beza.
●(1931) KANNgwital 345/110. ar baotred a veze atao var zao da renta servich a bep hent. ●(1933) ALBR 36. an evned bihan a rent d'al labourer eur servij dispar.
II. (religion)
(1) Service religieux.
●(c.1500) Cb 20a. [azeuliff] gal. seruice de dieu / ou cultiueure de dieu. bri. seruicc da doe. ●77b. [enterraff] g. enseuelir / ou officier corps. b. enterraff pe ober seruig dan tut maru.
●(1659) SCger 85a. obit, tr. «seruich.» ●(1732) GReg 862b. Faire faire un service, ou des services pour ses parents, & amis défunts, tr. «Lacqaat ober servich pe servijou, gad e guerend, hac e vignouned, a so eat d'an anaoun.»
●(1846) BAZ 306. Ar servich divin a ioa cazi abandonet, ha gret dre hast en Ilis-ze.
(2) Communion.
●(1732) GReg 186a. Communier, donner, ou recevoir la sainte Eucharistie, tr. «(Haute-Corn[ouaille] ober e servich, faire son service, par excellence.»
(3) Lakaat ur servij : mettre une messe anniversaire.
●(1859) MMN 123. lacât pep hini eur servich, eun eisvet, eun annuel.
III. Mets.
●(1659) SCger 79a. mets, tr. «seruich.»
- servij .2servij .2
voir servijout
- servij-soudardservij-soudard
m. Service militaire.
●(1960) BAHE 25/2. ar pezh a lavaront diwar-benn ar servij-soudard.
- servijañservijañ
voir servijout
- servijerservijer
m. –ion
(1) Serviteur.
●(1575) M 205-206. Ho bezaff Duc na Roe, nep ploe ne auoehes / Muyget seruicheryen, pe peuryen diouz Renes, tr. «Tu ne reconnaîtrais pas qu'ils furent duc ou roi en aucun pays, / Plûtot que serviteurs, et tu ne distinguerais pas de ceux-ci des pauvres.» ●(1576) Cath 5. carguet a pep piuvidiguez hac a seruigeuryen, tr. «pourvue de toute richesse et de serviteurs.» ●10. ez vizy seruicher, tr. «tu seras serviteur.» ●(1576) H 49. An grouec, an bugale, an seruicher, nep ho admonet hac an re na gousont ho bezafu excommuniet, hac an re na guellont ho euitafu na techel, tr. « The wife, the children, the servant, he who admonishes them, and those that do not know that they are excommunicated, and those that cannot avoid them nor flee from them. » ●(1612) Cnf 64b. Miret è gobr hac è saler ouz an labourer, hac an seruicher. ●130a-b. Procœtium, antithalamus : salette deuvant la chambre, ou retrait des seruiteurs & seruantes : saletta dirac an cambr, pe retræt an seruicheryen, cambr an meuellou, pe'n mitizyen. ●(1621) Mc 65. à enep hoz seruicher.
●(1659) SCger 110b. seruiteur, tr. «seruicher.» ●171b. seruicher, tr. «seruiteur.» ●(1732) GReg 863b. Serviteur, tr. «Servicheur. p. servicheuryen. selvicher. servicher. pp. yen. Van[netois] servichour. servijour. Chervijour. pp. yon.» ●(17--) FG II 74. ho servicher er blaman veuteur eva boutaillat.
●(1824) BAM 282. e vezo taulet ar servicher dibrofit en devaligen eternel. ●(1847) MDM 61. meur a servicher ha tud a di. ●(1868) KMM 241. pebez joa d'ho servicheurien vad.
●(1900) MSJO 214. ar garg dispar-ze en deus roet Doue d'he zervicher dibab. ●(1908) KMAF 10. Dampret vo va ene, ma n'eo ket diwar an diaoul koz an holl zervicherien a zo en amzer-vreman ! ●(1915) HBPR 67. Servicherien d'an aerouant. ●(1921) PGAZ 3. da veza roet d'he servicher nerz-kalon avoalc'h.
(2) Galant, amant.
●(18--) AID 287. ma servijer, tr. «mon galant.»
(3) (religion) Servijer aoter : servant d'autel.
●(1880) SAB 75. calz servicheurien auter.
- servijerezservijerez
f. –ed Servante.
●(1659) SCger 21b. chambriere, tr. «seruicherés, pl. et.» ●110b. seruante, tr. «seruicheres.» ●171b. seruicherés, tr. «seruante.» ●(17--) ST 84. Aotrou, setu aman sur ho servicherez, tr. «Mon seigneur, je suis assurément votre servante.»
●(1854) MMM 158-159. an disterder eus he servicheres. ●(1868) KMM 203. Ur zervicheurez vad d'ar Verc'hez.
●(1911) BUAZperrot 473. taolet en deus e zaoulagad var izelded e zervicherez.
- servijiñservijiñ
voir servijout
- servijoùservijoù
plur. servijeier (religion)
(1) Service des défunts.
●(1925) SFKH 39. chervijeuiér ha pedenneu aral. ●(1935) ADBr xlii 3&4/402. cana ouh ar servichou.
►[au plur. après art. ind.] Ur servijoù : des services.
●(1923) DIHU 147/324. Ur chervijeu e oè lakeit get é inean.
(2) Lakaat ober servij(où) gant ub. =
●(1732) GReg 862b. Faire faire un service, ou des services pour ses parents, & amis défunts, tr. «Lacqaat ober servich pe servijou, gad e guerent, hac e vignouned a so eat d'an anaoun.»
(3) Servij bras =
●(1732) GReg 862b. Grand service, ou service pour un mort à la commodité de la famille, tr. «Servich bras.»
●(1913) FHAB Meurzh 77. Eno e oue kanet eur zervij bras.
(4) Servij bloaz : obit.
●(1996) GESI 49 (Sant-Ivi). Ar servij-bloaz, servij relijiel, oferenn a vez lakaet lidañ, bloaz goude ma vez marvet u.b.
- servijout / servijañ / servijiñ / servijservijout / servijañ / servijiñ / servij
v.
I. V. tr. d.
(1) Servir (qqn).
●(14--) Jer.ms 63. Ha re eff bede syg hep tryg dam servychaff, tr. « Et mène-le jusqu’au trône, sans tricherie, pour me servir » ●(1499) Ca 184a. Serfigaff. g. seruir. ●(1530) Pm 16. Me hoz seruigo se so dle, tr. «Je vous servirai, c'est un dû.» ●45. Ha hep trig en he seruige / Dez nos en clos maz repose, tr. «Et sans tromperie il la servait, / Jour et nuit, afin qu'elle reposât complètement.» ●(1575) M 1159-1160. An amser so gant Doe, han (lire : hon) roe dymp auoeét, / Euit é seruichaff, é enoraff affet, tr. «Le temps nous est accordé par Dieu, notre roi, / Pour le servir, l'honorer effectivement.» ●(1612) Cnf 66a. en em efforciff muy ouz muy da seruichaff an Autrou Doué. ●(1621) Mc 50. Seruigaff à gra dan diaoul.
●(1659) SCger 110a. seruir, tr. «seruicha.» ●171b. seruicha, tr. «seruir.» ●(1732) GReg 863a. Servir, tr. «Servicha. pr. servichet. selvicha. pr. selvichet. Van[netois] servicheiñ. servigeiñ. ppr. et.»
●(17--) TE 149. chervige Doué.
►absol.
●(1633) Nom 162a. Vas coquinarium : vaisseau de cuisine : vessel da seruigaff en gueguin.
●(1908) PIGO II 5. 'lec'h 'man Marijob o serviji. ●(1908) FHAB Du 329. kas lod eus ar vugale da servicha. ●(1909) FHAB C'hwevrer 36. ne fell ket din goulskoude o kas da servicha.
(2) Servijout taol : servir à table.
●(1911) BUAZperrot 209. ober ar gegin ha servicha taol. ●532. Martha a ioa o servicha taol.
(3) Servijout an daol : mettre le couvert.
●(1732) GReg 229a. Mettre le couvert, tr. «servicha an daul.»
II. V. tr. i. Servijout da.
(1) Servir à (qqc.).
●(1633) Nom 177b. Inuolucre : linge d'vn barbier, enueloppoir : vn lien da anuelopiff, quement á seruig da cuzet vn dra bennac.
●(c.1680) NG 112. ne servigeas de netra.
(2) Servir à (qqn).
●(1659) SCger 110a. cela me sert beaucoup, tr. «andra-se a seruich dîn a gals.»
III. V. intr. Servir, être utile.
●(1732) GReg 863a. Il sert d'étudier, tr. «Servijout a ra studya.»
IV. V. pron. réfl. En em servijout : se servir.
●(1612) Cnf.epist 22. an guir Christenyen ho deues em seruiget eus an iun, eguit beuaff chast.
●(1659) SCger 110a. se seruir de liure, tr. «en em seruicha eus vr leuur.»
●(1872) FHB 384/146a. hen hem zervijout euz a vadoberou he Grouer.
- servijus
- servitservit
m. –ed (religion) =
●(1857) LVH 11. hemb changein nitra quein meit hanhue er verdér Perdêguerion é hani er servited.
- servitour / serviterservitour / serviter
m. –ion Serviteur.
●(c.1500) Cb 70b. [donaesonaff] g. le don que les hommes baillent a leurs seigneurs / ou les estudians a leurs maistres : comme chapons, beurre froiz / iambons etc. b. an donaeson a ro vn seruiter de autrou pe vn scolier de mestr / euel cabonnet etc.
●(1818) HJC 97. ur servitour clan ac ir poènt à varhüe. ●(1855) BDE 445. me servitour.
- servitourez
- servitud
- serzhserzh
adj., prép. & adv.
I. Attr./Épith.
A.
(1) Abrupt.
●(1575) M 1909. nep trepas douç na serz, tr. «par aucun passage, doux ni rude.» ●(1647) Am 575. re serz da querzet, tr. «(c'est) trop abrupt pour marcher.» ●(1924) FHAB C'hwevrer 76. glannou serz an Arvorig.
●(1931) VALL 557a. à pic, tr. «serz.» ●(1960) BAHE 25/16. ar c'hrapennoù serzh.
(2) Vertical.
●(1872) ROU 107b. Vertical, tr. «Sers.»
B. sens fig.
(1) (en plt de qqn) Fort, sain, en bonne santé, robuste, solide.
●(1862) BBR 8. Sempl e voann o vont tre ; o vont kuit ez onn serz, tr. «J'étais faible en venant ici ; en m'en allant je suis forte.» ●(1884) BUR I 74. pegen iac'h a pegen zers a oa.
●(1917) LZBt Gouere 28. eur vaouez vihan a bevar pe bemp bla, zerz da-vat. ●(1920) LZBt Meurzh 26. zerz c'hoaz, daoust ma 'n eus 80 vla. ●(1920) KZVr 361 - 01/02/20. serz, tr. «droit, par extension, en parlant d'une personne leste.» ●(1929) EMPA 17. ma ne deo ket serz ken war e ziouhar. ●(1933) IVGV 25. ar c'hosan eus Eskibien ar bed holl, serz ha sec'h.
(2) (en plt d'une machine) Qui fonctionne encore bien.
●(1968) LOLE 38. ar fonograf koz a oa serz en e gozni.
(3) Ur gentel serzh : une bonne leçon.
●(1968) BAHE 56/53. e oa bet graet ur gentel serzh a gatekiz dezho.
(4) (en plt du vent) Vif.
●(1976) BAHE 91/9a. Serzh e oa an avel-viz. hennezh eo toull fall Logivi.
(5) = (?) Paillard, grivois (?) raide (?).
●(1970) BHAF 249. on-eus dastumet meur a dro-lavar saouruz ha zoken tammou koñchennou serz ha farsuz.
(6) Abondant, touffu.
●(1710) IN I 194. rac souden e savo hac e cresqo adarre [ar varo] da veza nompas hepmuiquen quer caer ha ma zoa, mæs da veza c'hoaz creoc'h ha cerzzoc'h eguet diaguent, tr. (GMB 624) «(barbe) plus touffue.»
(7) Ar sershañ : le meilleur.
●(1992) MDKA 10. Gwelom petore klas vefe ar zersañ ? Ar hlas braz 'michañs ; ne chipotin ket war ar briz. ●23-24. me eo bet plijet din a-viskoaz ober farsou, ha hemañ (…) 'h a da vezañ an hini sersañ.
(8) Bezañ serzh da : être compétent pour.
●(1988) TOKO 36. ne welan ket hini 'bed sersoh da ze evid ar Seur Goz.
II. Adv.
(1) Fermement.
●(1530) Pm 266. Ez renc tut fyer ober cont / Serz mar querzont oar an pont stryz, tr. «Les gens certes doivent tenir compte / fermement, s'ils marchent sur le pont étroit.»
(2) A-serzh : à pic.
●(1927) GERI.Ern 538. a-zerz, tr. «à pic.» ●(1931) VALL 557a. à pic, tr. «a-zerz.» ●(1935) CDFi 14 decembre. Roc'h-al-Laz (...) kludet war zirabans eun tarnod a-zerz.
III. Loc. prép. A-serzh war : perpendiculaire à.
●(1934) MENT 28. Ma'z eo eun eeunenn KD a-serz war eun eeunenn all AB.
- serzhañ
- serzhenn
- ses
- sesañ
- Sesil
- sesiñ / sesatsesiñ / sesat
v. Cesser.
●(1530) Pm 67. Quentiz maz seczas an glau meur, tr. «Aussitôt que cessa la grande pluie.» ●(1575) M 1155-1156. Da den en oat parfet, ne soufyt quet seder, / Euyt dellit Ioa prop, cessaff á drouc ober, tr. «A l'homme à l'âge de raison il ne suffit pas sûrement, / Pour mériter le bonheur parfait, de cesser de mal faire.» ●2313. Ne cessont nep quentell, tr. «Ils ne cessent à aucun moment.» ●(1576) Cath p. 24-25. ha bede an amser presant ez dinaou an eol hep cessaff he relegou santell, tr. «et jusqu'au temps présent il découle de l'huile, sans cesse, de ses saintes reliques.» ●(1633) Nom 259b. Atrophia, nutrimenti cessatio : quand on est en chærete : vn den á ve claff gant naoun, pa deu an goüet (lire : boüet) da cessif.
●(c.1680) NG 963. Cessamp ol a pehign. ●(1744) L'Arm 50a. Cesser, tr. «Cessein.» ●(1790) Ismar 25. hemb cessein a vout Doué. ●(1792) BD 5184. na sesse o crial boes eben drer ruyo, tr. «il ne cessait de crier à tue-tête, dans les rues.»
●(1818) HJC 264. cessat à gonze.
- sesionsesion
f. Session (de tribunal).
●(1608) B II titre. E S. Malo, / Neuez imprimet gant P. Marcigay. / En Paipoul en Gouello he guerzer, e ty / Prigean Arguen, peheny à dalz estal / en chechon en Auditouer.
- setañssetañs
f. –où
(1) Sentence.
●(1575) M 1351-1352. An eil abec dre cont, ara pront bout spontabl, / Cleuet setanç pan duy, eu he bout hy dihabl, tr. «La seconde raison, par ordre, qui rend aussitôt épouvantable, / D'entendre la sentence quand elle viendra, c'est qu'elle est rude.» ●1895-1896. traou arall / A cresq creff greffanç, dre chanç an Setanç sall, tr. «d'autres choses / Qui augmentent fort la grièveté de la sentence sévère.» ●(1576) Catechism 22 (= RECE 47, 108). sau, ha pign en lech an deuezo choaset an autrou da doué, ha deus dauet an bælegyen ves à lignez léuy, hac an barner à vezo en amser se, peré à interrogy, hac ez lauaro_int (lire : lauaroint) dit an guiryonez, an sentancz, tr. « lève-toi, et monte au lieu qu’aura choisi le Seigneur ton Dieu, et va trouver les prêtres de la lignée de Lévi, et le juge qui sera à ce moment, lesquels tu interrogeras, et ils te diront la vérité, la sentence.
●(1659) SCger 109b. sentence, tr. «setancç.» ●171b. setancç, tr. «sentence.» ●(1732) GReg 256b. Une Sentance deffinitive, tr. «Ur Setançz difinus. ur Setançz hep galv.» ●859a. Sentence, tr. «Setançz. p. setançzou.» ●(17--) ST 416. selaouit gant pled ho setanz, tr. «écoutez attentivement votre sentence.»
●(1824) BAM 281. e vezo sicutet varnomp ar setanç terrupl. ●(1857) HTB 4. Pa glevas he setans, neuse evit ar wech kenta, en em diskoueas anwasuz ha glac'haret. ●(1880) SAB 97. setans ar maro. ●(1894) BUZmornik 147. ar zetans a goundaonasion.
●(1900) MSJO 81. eur zetans rust. ●(1921) PGAZ 61. Ar zetans a glevint, a vezo dioc'h m'o dezo great.
(2) Dougen ur setañs : prononcer une sentence.
●(1732) GReg 859a. Prononcer une sentnce, tr. «Dougen ur setançz.» ●Sentencier, tr. «douguen setançz aënep ur re.»
●(1838) OVD 143. er santance e zougue ur juge.
(3) Sekutiñ ur setañs : exécuter une sentence.
●(17--) TE 166. pe oai bet quêstion a secutein er santance.
●(1824) BAM 281. e vezo sicutet varnomp ar setanç terrupl.
(4) sens fig. Klevout e setañs : entendre ses quatres vérités.
●(1958) ADBr lxv 4/526. (An Ospital-Kammfroud) Setañs : n. f. ; pas de pluriel. – Décalque exact du français «sentance» : Bremaïg e klevi da setañs ! : ... tu entendras tes quatre vérités.
- setañsetsetañset
adj.
(1) Condamné.
●(1575) M 677. da Couscianç, az groahe setancet, tr. «ta Conscience te rendrait condamnée.»
(2) =
●(1557) B I 426. An disprisancc ann offrancc (variante : offancc) setancet / Deze gant queux en hoz reux oz eux groaet, tr. «pour le mépris offensant que vous avez eu le malheur de leur témoigner.»
- setañsiñ
- setañsussetañsus
adj. Sentencieux.
●(1732) GReg 859a. Sentencieux, qui contient quelque beau sentiment, tr. «Setançzus.» ●Proverbe sentencieux, tr. «Lavar setançzus. p. lavarou setançzus.»
- setetsetet
voir sepet
- setim
- setusetu
adv. & conj.
I. Adv.
(1) Voilà/Voici.
●(14--) Jer.ms 43. Dre amour den courtes / Ouz ma gres denessyt. // En ty man damany / Loget menbry vyhet : // Her huy so a bro pell / Me en sell, ha travellet, // Queffret lequet an taoll / Setu an caoll benet, tr. « Par amour, homme courtois, approchez de mon sein. / En cette maison, certes, vous serez logé, je l’assure. / Car vous êtes d’un pays lointain, je le vois, et avez voyagé. / Ensemble dressez la table. Voici les choux coupés » ●(14--) N 710-712. Setu an reson autrounez, tr. «Voilà la raison, seigneurs.» ●(1530) Pm 59 (Tremenuan). Chetu an palm dinam, tr. «Voici la palme sans tache.» ●(1580) G 185-186. Allas chetu ny arryvet / eval tut dyrout hyrvodet, tr. «Hélas ! nous voici arrivés / comme des gens déroutés, affligés.»
●(1659) SCger 126a. voicy, tr. «chetu, chedu.» ●(c.1680) NG 85. Chetuy er pendec sin enterin.
●(1783) BV 12/280. demmat dach ma homer chettu quello neue.
●(1846) DGG 141. ha cetu ar pez a zifen Doue ouzomp. ●(1849) LLB 30. chetui hou penijen.
●(1912) LZBl Genver 304. Setu ar mennoziou a reketan evid-oc'h oll.
(2) =
●(1834) SIM 204. Ha dabord, ne cetu qet aze hon feneantis.
(3) Setu perak : voilà pourquoi.
●(1838) OVD 112. Chetu perac é sellér èl ur vertu (…). ●(1878) EKG II 43. Setu perag marteze e vevet kals kosoc'h en amzeriou-all eged breman. ●(1889) SFA 151. Setu perak e z'ea lod anez-ho gand ar skoul. ●(18--) MILg 318. Setu perak ez ann / ac'hann a vetepanz ha buana m'hellan.
●(1902) LZBt Du 4. Setu perag n'eo ket a boan deomp chomm a bik. ●(1903) MBJJ 149. Setu perak e welomp Jezuz (...) ha Pilat (...) o sevel a-gevred ar vins a gas d'ar pondale. ●(1907) AVKA 7. setu perak a rum da rum an oll dud am laro evruz. ●(1907) DIHU 24/403. chetu perak é ma deugrommet dré forh labourat. ●(1955) STBJ 32. Ha setu perak e kavas gwelloc'h chom hep bruda e daol-labour.
(4) Setu amañ : voici.
●(1857) CBF 32. Setu aman da zerou mad, tr. «Voici tes étrennes.» ●(1860) BAL 218. Setu ama c'hoas ur vretonez. ●(1877) EKG I 1. setu aman eun abadenn euz he iaouankiz.
●(1906) KANngalon Du 253. Setu ama eur skuer kaer var gementze ha n'eo ket a bell zo. ●(1910) MBJL 101. Setu aman, berr ha-berr, ar pez a lavaras.
(5) Setu aze : voilà.
●(1847) MDM 391. rag setu a-ze penaos em aouc'h, ep kuitip-unan ! ●(1860) BAL 111. Setu aze ho mam, eme Jesus. ●(1864) SMM 91. An ifern, an eternite, setu aze daou c'her hag a dlefe ho tiabafi. ●(1893) IAI 8. Setu aze eur merk splam ha diarvar. ●(1911) SKRS II 226. setu aze, a dra zur, an dervez kaera en ho puez.
●(1924) ZAMA 87. Setu aze eur wirionez hag a zo oajet.
(6) Setu a zo : voilà ce que, ce qui.
●(1866) SEV 192. setu a zo he vennoz a-vepred.
(7) Setu ar pezh a : voilà ce que.
●(1868) FHB 195/307b. Setu ar pez a ro puillentez d'an douarou dispar-ze. ●(1878) EKG II 40. Setu ar pez a riz, dre boan, mar kirit.
●(1935) KANNgwital 392/76. setu ar pez a lavar dezo o unan.
II. Loc. conj. Setu ma : voilà que.
●(1924) FHAB Eost 287. setu ma krogas va amezeg da adstudia. ●(1932) ALMA 63. setu ma chomas hi nec'het-seiz. ●(1939) MGGD 61. Setu ma reas d'al listri tostaat ouz an aod.