Devri

Recherche 'ha...' : 449 mots trouvés

Page 3 : de hal-4 (101) à handeal-handein (150) :
  • hal .4
    hal .4

    m. Traction.

    ●(1941) DIHU 361/286. N'ou des mui nameit un hal d'obér aveit bout ar er plén.

  • hal .5
    hal .5

    m. Saumure.

    ●(1906-1907) EVENnot 23. (Plouigno) Kig bet barz an hâl e oa eno, tr. «sel, saumure.» ●(1962) EGRH I 107. hal m., tr. « saumure. »

  • hal-mor
    hal-mor

    m.

    (1) Sel de mer.

    ●(1917) KZVr 215 - 15/04/17. Hal-mor, tr. «sel de mer, Bas-Léon, Loeiz ar Floc'h.» ●(1931) VALL 673a. salure de la mer, tr. «hal(-mor) L[eon] C[ornouaille] m.» ●(1962) TDBP II 99. devet an traou gand an hal-mor, tr. «les récoltes sont brûlées par le sel de la mer.»

    (2) Poussière d'embruns.

    ●(1987) GOEM 112. Dans un air vif, chargé d'iode et de al mor (poussière d'embruns).

  • halabard
    halabard

    s. –où (armement) Hallebarde.

    ●(1839) BESquil 254. ur vanden archérèd, tud armet a halebardeu.

  • halabardenn
    halabardenn

    f. –où (armement) Hallebarde.

    ●(1612) Cnf 18b. clezeff, contell, halabarden, argebusen. ●(1633) Nom 185a. Securis Romana, Amazonia securis, quiris, bipennis : halebarde : halabarden.

    ●(1659) SCger 65a. halebarde, tr. «halabarden.» ●(1732) GReg 485a. Halebarde, tr. «Halabardenn. p. halabardennou. Van[netois] halebardeenn. p. halebardennëu.» ●La hampe d'une halebarde, tr. «Fust an halabardenn.»

    ●(1856) VNA 58. une Hallebarde, tr. «un Halabarden.»

  • halabarder
    halabarder

    m. –ion Hallebardier.

    ●(1732) GReg 485a. Halebardier, soldat armé d'une halebarde, tr. «Halabarder. p. halabardéryen. Van[netois] halebardour. p. yon, yan.»

  • halad
    halad

    m. –où Bout de temps.

    ●(1943) FHAB Gwengolo/Here 349. (Skaer) Boutad. a. g. pennad amzer «eur boutad mat oun chomet eno». Lavaret e vez c'hoaz eun hallad mat. ●(1958) BLBR 114/14. E Skaer e vez lavaret c'hoaz hallad (g.) «Eun hallad mad a zo diboa.»

  • halakred
    halakred

    m. –où Halecret.

    ●(1633) Nom 182b-183a. Pectorale : halecret, armure de la poictrine, poictral : halacret, armeur an peutrin, peutral.

    ●(1732) GReg 51b. Armure de la poitrine, halecret, corselet, tr. «Halacred. p. halacredou.»

  • halañ / haliñ .1
    halañ / haliñ .1

    v. intr.

    (1) Vêler.

    ●(1732) GReg 950b. Veler, faire un veau, tr. «Ala. pr. alet. (Van[netois] aleiñ.) eala. pr. ealet.» ●La vache a vêlée, tr. «Alet he deus ar vyoc'h.» ●(1744) L'Arm 282a. Faire ses petits (parlant de la vache), tr. «Alein... létt.»

    ●(1904) DBFV 5a. alein, v. n., tr. «mettre bas, vêler.» ●(1921) FHAB C'hwevrer 41. va bioc'h a ioa o klask ala.

    (2) Agneler.

    ●(1889) SFA 103. Eun danvadez a deuaz da hala.

  • halañ / haliñ .2
    halañ / haliñ .2

    v.

    I. V. tr.

    (1) V. tr. d. Haler.

    ●(1944) GWAL 165/317. (Ar Gelveneg) Halañ : sachañ, tennañ war ; «sachañ» a zo dianav ; halañ a zo implijet kalz : «halet hon eus an eor er vag».

    (2) V. tr. i. Halañ war : tirer sur.

    ●(1790) MG 74. halein e rér ar nehou que ne rong.

    ●(1944) GWAL 165/317. (Ar Gelveneg) Halañ : sachañ, tennañ war ; «sachañ» a zo dianav ; halañ a zo implijet kalz : «hal war ar skout», «halomp war ar gordenn».

    II. V. intr. (en plt d'un talus) S'ébouler.

    ●(1890) MOA 227b. Ébouler (s'), tr. «Hala, v. n. (parlant d'un talus).» ●230a. Écrouler (S') (Parlant de talus), tr. «hala, v. n.»

    III. Halañ he bag en aod : voir bag.

  • haleg
    haleg

    coll. & m. (botanique)

    (1) Coll. Saules Salix sp.

    ●(1659) SCger 108a. saudre, tr. «halec.» ●153b. halec, tr. «saudre.» ●(1732) GReg 847b. Saule, plante, ou sorte d'arbre, tr. «Haleguenn. p. haleguenned, halegued, halecg. Van[netois] halecg. p. halegui. H[aute] Cor[nouaille] haliguenn. p. haligued, haliguennau.»

    ●(1849) LLB 649. en halleg hag en ozill tiner. ●(1869) HTC 119. ar scourrou halec. ●(1876) TDE.BF 278b. Halegenn, s. f., tr. «Un plant de saule ; pl. halek, haleg, masculin, des saules.» ●(1878) SVE 120 §828. Ken e vezo bleun en halek. ●(1889) ISV 345. hag an aleg a zo eno pleget ho fennou bete'n dour.

    ●(1905) DIHU 4/64. Un dra hir, stléjennek / E dréz naù bod haleg ? ●(1907) BOBL 16 février 125/3a. rusk haleg.

    (2) M. Bois de saule.

    ●(1732) GReg 847b. Du saule, tr. «Halecg. coad halecg.»

    ●(1876) TDE.BF 278b. Halegenn, s. f., tr. «Un plant de saule ; pl. halek, haleg, masculin, du bois de saule.»

    ●(1929) DIHU 221/357. ur vah liant koed pé haleg, hemb skod na kam.

    (3) fam. Soubenn an ibil haleg =

    ●(1872) DJL 49. nemet re-aliez ve soubenn an ibill-halek.

  • haleg-du
    haleg-du

    coll. (botanique) Saules noirs Salix nigra.

    ●(1732) GReg 847b. Saule noir, tr. «Halecg du.»

    ●(1869) FHB 248/307b. ann douar ras (...) ne vag nemet aleg du ha guez kraon hag ivin.

  • haleg-gwenn
    haleg-gwenn

    coll. (botanique) Saules blanc Salix alba.

    ●(1732) GReg 847b. Saule blanc, tr. «Halecg guënn.»

  • haleg-mor
    haleg-mor

    coll. (botanique) Peupliers.

    ●(1942) DHKN 132. er gué haleg-mor, stedet duzé.

    ►halegenn-vor f. Peuplier.

    ●(1934) BRUS 261. Un peuplier, tr. «un halegen-vor.»

  • haleg-mors
    haleg-mors

    coll. (botanique) Saules nains Salix herbacea.

    ●(1889) ISV 424. e kichen feunteun an Alek-Mors.

  • halegeg
    halegeg

    f. –i, –où, halegeier Saulaie.

    ●(1732) GReg 847b. Saulaie, lieu planté de saules, tr. «Haleguecg. p. haleguegou.» ●(1744) L'Arm 350b. Saussaye & non, Saulaye, tr. «Haléguêc. f.»

    ●(1914) DFBP 297b. saulaie, tr. «Halegeg.» ●(1962) EGRH I 107. halegeg f. -où, halegeier, tr. « saussaie. »

  • halegek
    halegek

    adj. Planté de saules.

    ●(1931) VALL 565b. terrain planté de saules, tr. «halegek.»

  • halegenn .1
    halegenn .1

    f. –ed, haleg (botanique) Saule.

    I.

    ●(1499) Ca 107a. Haleguenn. g. sauldre.

    ●(1732) GReg 847b. Saule, plante, ou sorte d'arbre, tr. «Haleguenn. p. haleguenned, halegued, halecg. Van[netois] halecg. p. halegui. H[aute] Cor[nouaille] haliguenn. p. haligued, haliguennau.»

    ●(1876) TDE.BF 278b. Halegenn, s. f., tr. «Un plant de saule ; pl. halek, haleg, masculin, des saules, du bois de saule.»

    II.

    (1) Bezañ nec'hetoc'h eget sant Pikorn an Halegenn gamm : voir sant.

    (2) Goulenn kastrilhez digant un halegenn : voir kastrilhez.

  • halegenn .2
    halegenn .2

    f. Capot (au jeu).

    ●(1879) ERNsup 156. hálegenn, capot, qui ne réussit pas au jeu ou ailleurs, bredouille : hennez zo 'vel sañt Pipard ann hálegenn.

  • halegentañ
    halegentañ

    voir heligentañ

  • halen
    halen

    voir holen

  • halet
    halet

    adj.

    (1) Qui a vêlé.

    ●(1732) GReg La vache a vêlée, tr. «Van[netois] alet eü er vyoh.»

    ●(1857) CBF 96. Halet eo ar vioc'h ruz, tr. «La vache rouge a vêlé.»

    ●(1909) BOBL 20 mars 221/2d. rei a reont eiz ha daouzek litrad leaz bemdez, er miziou kenta goude ma vezont alet.

    (2) Fresk-halet : qui vient de vêler.

    ●(17--) TE 147. dihue vuoh fresq alét.

    ●(1940) DIHU 348/91. er seud fresk alet.

    (3) Nevez-halet : qui vient de vêler.

    ●(1857) CBF 96. eur vioc'h nevez halet, tr. «une vache qui a mis bas récemment.»

  • haliñ .1
    haliñ .1

    voir halañ .1

  • haliñ .2
    haliñ .2

    halañ .2

  • halo
    halo

    m. (physiologie) Salive. cf. hal

    ●(1612) Cnf 26a. louncquaff è halo. ●(1633) Nom 15a. Excrementum oris, saliua, suptum : saliue : craing, halu, halo.

    ●(1659) SCger 107b. saliue, tr. «halo.» ●(1732) GReg 841a. Salive, tr. «halo. On écrivoit, half.» ●(1752) PEll 417. Hal, Salive. On dit aussi Halo, ou Halw.

    ●(1891) MAA 224. ma lounkin va halo.

  • halori
    halori

    voir alori

  • halpi
    halpi

    interj. Onomatopée pour inciter les chevaux à bien se remettre dans les traits.

    ●(1957) ADBr lxiv 4/458. (An Ospital-Kammfroud) (en parlant d'un cheval) : «mettre le pied par-dessus l'un des traits. «Selon qu'il s'agit du pied droit ou du pied gauche, on précise : e-gaou ema ar gazeg en diavêz (an tu diavêz = à droite), e-gaou ema ar gazeg en diabarz (an tu diabarz = à gauche). Pour inciter l'animal à se remettre de lui-même dans les traits, on lui crie : Halpi ! (accent sur la deuxième syllabe).

  • halpiñ
    halpiñ

    v. intr. Haleter, en plt des chiens.

    ●(1931) VALL 352a. Haleter, tr. «V[annetais] halpein (chiens).»

  • ham .1
    ham .1

    s. –où Hameau.

    ●(1732) GReg 486a. Hameau, petit Village, dont les maisonnettes sont écartées les unes des autres, tr. «Hamm. p. hammou.»

  • ham .2
    ham .2

    [combinaison de 1. ha et de m possessif 1ère pers. sing.]

    ●(14--) Jer.ms 138. Dam Marcheyon ham Baronou, / Ez duhynt queffry (lire : queffret), hep quet mar, tr. « A mes Chevaliers et mes Barons / Ils viendront ensemble, sans aucun doute » ●152. Ma quer tat ham Autrou, hep comps [gou] en louen / Ez reyff an anegart peur gayllart ha certen, tr. « Mon cher père et Seigneur, sans dire [de mensonge] volontiers / Je conduirai l’avant-garde très joyeusement et certainement » ●(1530) Pm 71 (Tremenuan). Ma map ham ny, tr. «Mon fils et mon neveu.» ●(1580) G 174. Me ham pryet ham tut, tr. «Moi et mon épouse et mes gens.»

  • hama
    hama

    interj. Eh bien.

    ●(1790) MG 51. Hama, Cathelin, ha hui e garehai bout pihuicq èl er miserabl-hont. ●(17--) TE 394. Hama, e rescondas Jesus, quêret ha groeit er memb-tra.

    ●(1903) EGBV 177. hama, tr. «eh bien, or.» ●(1913) HIVR 30. Hama chetu petra a zigoéhas. ●(1923) DIHU 149/355. Ama, kredet-mé, aben en des um lakeit da rebours deur ha goèd ; ha chetu ean iahoh eit nen dé bet biskoah. ●(1929) MKRN 87. Hama, kemener brein, setu c'hui paket kloz. ●(1974) YABA 16.02. «Hama ! me zud vad, e lar-ean. ●(1975) YABA 29.03. «Hama ! paotred. N'ho pes ket klaouet komzal a Lannig Kerbeda ?»

  • hamak
    hamak

    m. –où Hamac.

    ●(1903) LZBg Meurzh 82. Me ia é me hamak. ●(1914) FHAB Ebrel 102. ez ea da gousket en e hamac.

  • hamboud
    hamboud

    m. [n.v. substantivé]

    (1) Destin.

    ●(1530) Pm 158 (Tremenuan). Comps doare ho hambout (ou hanbout) hep dout so hyruout bras, tr. Herve Bihan « Dire la manière de leur destin sans doute est grande douleur. », tr.Fleuriot (GVB 323) « parler de la nature de leur destin sans doute est grande peine. » ●(1557) B I 723. Ne uoe quet da ambout (variantes 1608 B II & 1647 B III : hambout) bout sur / Rac me az les en oppressur, tr. Herve Bihan « Ce n’est pas ton destin d’être rassuré, car je te laisse à ta punition. », tr. Fleuriot (GVB 324) « ne fut pas ton sort (à être) assuré, car je te laisse dans le malheur. »

    (2) Venue.

    ●(1575) M 110-112. Voar vn dro é ret franç, Cleranç hac Alançon. / Couls an creff hac an fall, so en dan é gallout, / Ne achap merch na mam, vn lam diouç (lire : diouz) é hambout, tr. Fleuriot (GVB 324) « en même temps (la mort) court France, Clarence et Alençon… aussi bien le fort que le faible est sous son pouvoir ; n’échappe fille ni mère d’un saut à sa venue. »

  • hamell
    hamell

    s. –où Hameau.

    ●(1732) GReg 486a. Hameau, petit Village, dont les maisonnettes sont écartées les unes des autres, tr. «Hamell. p. hamellou.»

  • Hamon
    Hamon

    voir marc'h-Hamon

  • hañ
    hañ

    interj.

    (1) N'est-ce-pas ?

    ●(1902) PIGO I 10. «'C'hanta, Kernevad, petra a gaer a teuz kavet 'barz ar vro-man ? N'eo ket ken zod an dud 'vel du-se, han ?» ●(1942) DADO 17. Grik !... na lavarit ket d’ezi, hañ ?...

    (2) [Mot interrogatif]

    ●(1908) PIGO II 17. – N'out ket yac'h, Itien ? – Han ? – Ha n'out ket yac'h ?

    (3) Hein.

    ●(1950) KBSA 12. «Hañ ?» emezañ, «da gavout ar manac'h ? Da gavout ar manac'h e teu ar re-mañ ?

  • han .1
    han .1

    prép. Hors de, autre que, différent de.

    ●(897) MSvbr IV f° 49a main A (DGVB 207a). han dagueidret ni sequitur baptismum, tr. « hors de bonne action ne suit le baptême »

  • han .2
    han .2

    [ha + an] voir 1. ha / hag

    ●(1530) J 176b (Resurrection). An ef dre gloar / loar han douar bras, tr. « …du glorieux ciel, de la lune, de la grande terre. »

    ●(1689) DOctrinal 201. an Tat, har Map, hac ar Speret Santel.

  • han .3
    han .3

    voir añ .3

  • hanaf
    hanaf

    m. –où

    (1) Hanap.

    ●(1499) Ca 107a. Hanaff. g. hanap. ●107b. hanaff dan dour. ●(1633) Nom 158a. Poculum : hanap : hanaff. ●158a-b. Scyphus : tasse à boire, coupe, hanap : vn taçc, coup, gob, gobelet, hanaff. ●162a. Carchesium : hanap à boire : hanaff da euaff.

    ●(1659) SCger 153b. hanaf, tr. «coupe.» ●(1732) GReg 222b. Couppe, vase pour boire, tr. «Hanaff. p. hanaffou.» ●486a. Hanap, grand vaisseau à boire, écuelle de baratte pour y boire de l'eau, tr. «Hanaff. p. hanaffou.»

    ●(1857) CBF 12. Hanaf, f., tr. «Coupe, vase.» ●(1870) MBR 332. tousierou lien gwenn, arc'hanteri, anafou aour.

    ●(1904) ARPA 1. An den a zo evel eun hanav caër a zo bet great gant Doue evit beza carget gant ar sclerijen divin-ze. ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. Anaf, tr. «vase en bois dont on se servait pour tirer l'eau du pot, ou pour arranger le beure. Anaf pod ar gwelhien, anaf an aman. Abbé Caer.

    (2) Jatte en bois.

    ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. Hanaf, en H[au]t-Léon, tr. « jatte toujours en bois, et plus grande qu’une écuelle (skudell). Milin. »

    (3) Hanaf aour an nozeganed : girolle.

    ●(1940) DIHU 352/146. hanafeu eur en nozegañned, karget a frond huek.

  • hanafad
    hanafad

    m. –où Contenu d'un hanap.

    ●(1084-1112) Cqlé 201 (f° 92 v°). De ipsa autem terra que est . septem hanafat mellis . hec est . redditio . uidelicet decima & terguisiaeth.

    ●(c.1825-1830) AJC 4105. eun nanafad pould hac eun nanafad plom.

    ●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. Anafad, hanafad, tr. «contenu de ce vase.»

  • hanafer
    hanafer

    m. –ion Échanson.

    ●(1931) VALL 236a. Échanson, tr. «hanafer.»

  • hanap
    hanap

    f. –où Hanap.

    ●(1659) SCger 33a. coupe, tr. «hanap.» ●116a. tasse, tr. «hanap.»

    ●(1876) TDE.BF 279a. Hanap, s. m., tr. «Ancienne mesure pour les grains.»

    ●(1907) AVKA 271. Koulz-all e kemeras an hanab da fin ar pred, ha goude bea pedet, e vinigas anehi hag he roas d'e diskibien en ur laret : «Evet diouthi oll, rak Kement Ma Eo ar C'halei Deus Ma Goad (…).

  • hanapad
    hanapad

    f. –où Contenu du hanap.

    ●(1876) TDE.BF 279a. Hanapad, s. m., tr. «La contenance de la mesure appelée hanap en breton.»

  • hañch
    hañch

    m. (anatomie) Hanche.

    ●(1633) Nom 24b. Coxendix, coxa : la hanche : an hoing.

  • hand
    hand

    voir aned

  • handailh
    handailh

    s. Querelle.

    ●(1919) DBVFsup 2b. andagn (Pl[umeliau]), s. querelle ; Cf. handaill. ●(1924) DIHU 159/154. nezé e tistañnas en andaill.

  • handailhour
    handailhour

    m. –ion Querelleur.

    ●(1919) DBVFsup 2b. andagnour (Pl[umeliau]), s. querelleur.

  • hande
    hande

    m. Persécution.

    ●(1744) L'Arm 280a. Persécution, tr. «handay ou Canday.»

  • handeal / handeiñ
    handeal / handeiñ

    v. tr. d. Persécuter.

    ●(1744) L'Arm 54b. Chasser à coups, tr. «Handaiein.» ●279b. Persécuter, tr. «Handaiein ou Candaiein.» ●298a. Poursuivre à coups, tr. «Handaiein.» ●(17--) TE 34. bout haudaiét guet Isaac. ●43. haudaiét guet ou berdér.

    ●(1838) OVD 274. handéein David én ur fæçon cruel. ●(1855) BDE 778. Ni e hèl enta bout ingorto a vout handayet. ●(1856) GRD 45. Caïn a zou bet miliguet guet Doué ha handéhet guet en ol. ●(1857) LVH 322. sauvet-mé a zeourn er ré zou doh men handéal.

    ●(1903) EGBV 108. handéein, tr. «persécuter.» ●109. er vélean hag er venéh, handéet e Frans. ●(1913) AVIE 78. elsen ou des handéet er brofet e oé én hou rauk. ●82. pedet aveit er ré hous handé. ●125. P'hou handéeint ér gér ma veet, téhet d'un aral. ●268. hui (...) ou handéou a gér de gér.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...