Devri

Recherche 'ha...' : 449 mots trouvés

Page 9 : de harz-lamm (401) à haz (449) :
  • harz-lamm
    harz-lamm

    m. Parachute.

    ●(1931) VALL 529a. Parachute, tr. «harz-lamm m.»

  • harz-ouzh-harz
    harz-ouzh-harz

    adv. L'un contre l'autre.

    ●(1659) SCger 153b. harz oc'harzh, tr. «l'vn contre l'autre.»

    ●(1931) VALL 44a. Attenant l'un à l'autre, tr. «harz-oc'h-harz.»

  • harzañ
    harzañ

    voir herzel

  • harzant
    harzant

    adj. Attenant, limitrophe.

    ●(1732) GReg 60a. Attenant, ante, qui tient à un autre, tr. «Van[netois] Harzant.» ●912b. Tenant, ante, tr. «Van[netois] harzant.» ●(1744) L'Arm 19b. Attenant, tr. «Harzantt.» ●73a. Tout contigu, tr. «Harzantt.» ●218b. Limitrophe, tr. «Harzantt.» ●379a. Tenant, joignant, tr. «Harzantt.» ●430a. Connexe, tr. «Harzantt.»

  • harzell
    harzell

    f. –où

    (1) Appui, accoudoir, etc.

    ●(c.1718) CHal.ms iv. Support, Confort, tr. «Sicour harz, harzel.»

    ●(1921) GRSA 274. harpet ou deu ar harzel er fenestr. ●(1927) GERI.Ern 217. harzell f., tr. «appui, accoudoir.» ●(1931) VALL 33a. Appui, tr. «harzell f. V[annetais].»

    (2) Barrage.

    ●(1944) DIHU 393/67. un harzel savet énep d'hou hoant.

    (3) Casse-croûte, en-cas.

    ●(1917) LILH 16 a Here. monet de gemér un tam harzel. ●(1934) BRUS 50. Collationner, tr. «dèbrein un tam harzel.» ●(1935) DIHU 285/239. débret un tam harzel. ●(1938) DIHU 328/151. Er begad e gemérér araok pred, meur a uéh, pé é léh pred, e vè laret anehon : Un tam harzel / D'hortoz guel. ●(1940) DIHU 346/64. Kavet e hramb un davarn aveit débrein un tam harzel hag évet ur uèh bier, évaj er vro.

    (4) (en plt de qqn) =

    ●(1955) STBJ 209. A-wechou ive, e teue an harzell, pe ar beorien, da stanka an hent gant eur gordenn ouz tud an eured.

    (5) Rampe, montant.

    ●(1927) GERI.Ern 217. harzell f., tr. «montant.» ●(1934) BRUS 244. La rampe, tr. «en harzel –leu.»

    (6) Écoutille.

    ●(1927) GERI.Ern 217. harzell f., tr. «écoutille.» ●(1931) VALL 240a. Écoutille, tr. «V[annetais] harzell f.»

  • harzelliñ
    harzelliñ

    v. tr. d.

    (1) Bastonner.

    ●(1723) CHal 98. Harzelein, tr. «bâtonner, regaler à coups de bâton.» ●(1732) GReg 83a. Bastonner, donner des coups de bâton, tr. «Harzeleiñ.»

    ●(1904) DBFV 105b. harzellein, v. a., tr. «bâtonner.»

    (2) Munir d'appui.

    ●(1927) GERI.Ern 217. V[annetais] harzellein, tr. «munir d'appui.»

  • harzh
    harzh

    m. & adv. –où

    I. M.

    (1) Aboiement.

    ●(1499) Ca 108b. g abayement de chien. b. harz. ●(1633) Nom 216a. Latratus : abay, abayement : harz, harzal eguis vn quy.

    ●(c.1718) CHal.ms i. abboy, le cri, le Iapper d'un chien, tr. «harh ur hi..» ●(1732) GReg 4a. Abboi, ou abboyement, le cri d'un chien, tr. «Harz. Van[netois] harh.» ●(1744) L'Arm 3b. Abboi, cri du chien, tr. «Harh.. pl, heu. m.»

    (2) Aboiement(s) ; manière, action d'aboyer.

    ●(1878) EKG II 26. Dioc'h he harz, hennez zo eur c'hi chase.

    (3) Aboiements de plusieurs chiens.

    ●(1902) PIGO I 213. eur yud, eun harz, eur c'halompadek 'oe klevet.

    II. Loc. adv. A-harzh hag a-sko : à cor et à cri.

    ●(1889) CDB 171. Ha ma krient ha c'harz ha sko, tr. «Et ils criaient à tue-tête.» ●Ha c'harz ha sko», m. à m. : «Et aboie et frappe» ; c'est-à-dire : à cris et à coups. Ces dictons sont souvents intraduisibles.

  • harzhadeg
    harzhadeg

    f. –où Aboiements de plusieurs chiens.

    ●(1879) ERNsup 146. (c')harzadek, aboiements (d'une meute), Corn[ouaille].

    ●(1927) GERI.Ern 10. harzadeg, tr. «aboiement (d'une meute).»

  • harzhadenn
    harzhadenn

    f. –où (Un) aboiement.

    ●(1877) EKG I 130. ho harzadennou. ●(1879) ERNsup 146. (c')harzadenn, aboiement, Corn[ouaille].

    ●(1902) PIGO I 62. pa loska ar c'hi eun harzaden skiltruz. ●148. harzaden eur c'hi klanvaet. ●(1914) DFBP 2a. aboiement, tr. «Herzaden.»

  • harzhal / harzhañ / harzhiñ
    harzhal / harzhañ / harzhiñ

    v. intr. Aboyer.

    I.

    ●(1499) Ca 108b. Harzaff. g. abayre. ●(1633) Nom 215a. Vlulatus : hurlement : hual, harzal. ●216a. Latratus : abay, abayement : harz, harzal eguis vn quy.

    ●(1659) SCger 153b. harzal, tr. «abaier.» ●(1710) IN I 115. Ar chass ne reant nemet harzal ha chilpat outi. ●(c.1718) CHal.ms i. abboyer, tr. «harhal, harhein.» ●(1732) GReg 4a. Abboyer, japper, tr. «Harzal. pr. harzet. Van[netois] harhal. Harheiñ. ppr. harhet.» ●(1744) L'Arm 3b. Abboyer, tr. «Harhal ou harhein.»

    ●(1838) OVD 137. lausquet, èl ma larér, er châs de harhal ar el loër. ●(1857) CBF 99. Ar c'hi am euz klevet oc'h harzal, tr. «J'ai entendu le chien aboyer.» ●(1878) EKG II 27. ne rea nemed harzal ouc'h he stag.

    ●(1907) PERS 170. da arzal evel eur c'hi. ●(1909) FHAB Du 347. hor chas a stago ive da arzal, da arragi. ●(1910) MAKE 62. a-wechou chas a harze hag a chalpe war o lerc'h. ●(1914) DFBP 3a. aboyer, tr. «Herzal.»

    II.

    (1) Teuler mein ouzh kement ki a harzh : voir mein.

    (2) Kregiñ a-raok harzhal : voir kregiñ.

  • harzhañ
    harzhañ

    voir harzhal

  • harzher
    harzher

    m. –ion Aboyeur.

    ●(c.1718) CHal.ms i. uoila un chien qui est un grand abboyeur, tr. «harhour bras é er hi zé.» ●(1732) GReg 4a. Abboyeur, qui abboye, tr. «Harzer. p. harzéryen. Van[netois] Harhour. p. harheryon.» ●(1744) L'Arm 3b. Abboyeur, tr. «Harhour.. pl, rion. m.»

  • harzherezh
    harzherezh

    m. Aboiement.

    ●(1962) EGRH I 108. harzherezh m., tr. « aboiement. »

  • harzhiñ
    harzhiñ

    voir harzhal

  • harzhus
    harzhus

    adj. Aboyant.

    ●(1914) DFBP 3a. aboyant, tr. «Herzus.»

  • harzik
    harzik

    adv. & prép.

    (1) Adv. Tout près.

    ●(1927) GERI.Ern 217. harzik adv., tr. «tout près.»

    (2) Loc. prép. Harzik da : tout près de.

    ●(1787) PT 38. Pé oé harzic d'em moh. ●92. Harzic de droed er groès.

    ●(1927) GERI.Ern 217. harzik prép., tr. «tout près.»

  • harziñ .1
    harziñ .1

    v. intr. Harziñ ouzh : être contigu à.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Cette maison est addossée contre l'Eglise, tr. «en ti sé so lacait en hars en Ilis, ou lacait é de harzein doh en Ilis.»

  • harziñ .2
    harziñ .2

    voir herzel

  • harzoù
    harzoù

    plur.

    (1) Mont, kerzhout ouzh (an) harzoù : marcher en s'appuyant comme les petits enfants.

    ●(1870) FHB 290/230a. Ar potrig a iea guella ma c'helle evel eur bugel oc'h an arzou. ●(18--) SAQ II 157. evel ar c'hrouadurik bihan, na c'hell kerzet nemet oc'h arzou, krog e dorn he vamm pe harpet deuz eun dra benag.

    ●(1927) GERI.Ern 217. mont oc'h harzou, tr. «aller en s'appuyant, comme les petits enfants qui commencent à marcher.»

    (2) Pignat, sevel a-harzoù gant, ouzh : monter à la force des bras.

    ●(1923) KNOL 40. Hag hen lakaat ar plac'h yaouank war e gein, hag a arzou deuz ar gorden, pignad d'ar gorre. ●107-108. Goudeze, e savi, a arzou, gant al leren, hag ez i, da unan, betek ar c'hilhog.

    (3) War-bouez e harzoù : à bout de bras.

    ●(1931) VALL 78b. (monter) à bout de bras, tr. «war-bouez e arzou C[ornouaille].»

  • harzus
    harzus

    adj.

    (1) Qui arrête, embarrassant.

    ●(1927) GERI.Ern 217. harzus, tr. «qui arrête, embarrassant.» ●(1931) VALL 37b. qui peut arrêter, tr. «harzus, sac'hus, chagus etc. suivant sens.»

    (2) Harzus ouzh : résistant à.

    ●(1934) BREI 21 a viz Here. harzus ouz ar boan.

  • has .1
    has .1

    s. Hache.

    ●(1499) Ca 107a. Hacc. g. haceau.

  • has .2
    has .2

    voir ha .3

  • hast
    hast

    m. & adv.

    I. M.

    (1) Hâte, rapidité.

    ●(1580) G 657. gant hast, tr. «en hâte.»

    ●(1876) TDE.BF 281b. Hast, s. m., tr. «Empressement, hâte.»

    (2) (Kaout) hast da : (avoir) hâte, grande envie de.

    ●(1824) BAM 76. An hast en deus da gaout madou, hac an aon en deus na o c'hollfe. ●(1880) SAB 197. an hast da binvidicaat.

    ●(1957) BRUD 2/42. Esoh, avad, e oa he spered evid an derhent hag an hast da weled hoaz dremm garet he mab, a-barz ma vije douget d’ar bez, a roe nerz dei da zifrea ar gwellika ma helle.

    (3) Bezañ hast gant ub. : être pressé.

    ●(1911) FHAB C'hwevrer/Meurzh 54. m'en asur deoc'h, e skoe stank kement a hast a oa gantan.

    (4) Kaout hast da : avoir hâte de.

    ●(1659) SCger 65b. i'ay haste, tr. «hast ameus.» ●(c.1718) M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms ii. haste I'ay haste, tr. «hast', press', foul emmés.»

    ●(1834) SIM 120. rac hast ameus, evel el lavaren dêc'h, da vont d'ar guêr.

    ●(1920) FHAB C'hwevrer 227. hast en devoa da veza distag deus e eost.

    (5) Ober, kaout hast a, eus, ouzh ub. : aimer qqn.

    ●(1904) KANNgwital 17/129. beza evit'han (...) leun a respet, ober ast anez'han. ●(1907) KANngalon Genver 295. an oll skianchou gaf ivantionou a vez great kement a ast anezho. ●(1909) KTLR 47. Dilezer a reaz Lizik, ha divar neuze, na vije great hast ebed anezhi. ●(1936) PRBD 55. Setu aze eur vamm. Daou grouadur e deus : unan dek, daouzek vloaz, hag unan bihan : bloaz pe bloaz-hanter. Eus an hini bras, ne ve ket lavaret e ra kalz a hast. Met an hini bihan a ve ganti, atao, war he barlen, war he breac'h pe ous he c'halon. ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 201. e servichourien hag e verourien o devoa hast outan. ●(1939) KTMT 141. daoust m'he deus bremañ Nedig nebeutoc'h a hast, diouz gwelout, ouz Gwennael.

    (6) Kaout hast d'udb. : être pressé d'avoir.

    ●(1969) BAHE 62/50. Hast en deus d'e damm soub, rak, didiac'h, n'eo ket tomm dindan an oabl, kaer en deus galoupat.

    II. Loc. adv.

    (1) Dre hast : rapidement, à la va-vite.

    ●(1846) BAZ 306. Ar servich divin a ioa cazi abandonet, ha gret dre hast en Ilis-ze. ●(1862) BSH 7. Anton ha Clocester, ha car roue Herry / A vale dre hast quen a vezoint arri.

    (2) En hast : en hâte.

    ●(1710) IN I 208. Jamæs un dra en her hac en hast, ne vez great mat. ●(1727) HB 253. dont a resont en hast.

    (3) A-hast : en hâte.

    ●(1575) M 1357. Eno á hast dastum aray lingnez humen, tr. «Là en hâte, il réunira la race humaine.»

    ●(1838) OVD 60. laret a haste. ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 47. unan ag er grechénion fidel e zas de larèt dehai a hast é oé bet laqueit étré deourn er mandarin ur santance a varhue. ●(1855) BDE 87. er yoh pedenneu-hont e larér a hast. ●297. Er vugulion e yas a hast. ●(1897) EST 55. a hast hag a bréz.

    (4) A-hast-kaer : à toute vitesse, en toute hâte.

    ●(1986) LIMO 17 janvier. A hast-kaer, tr. «à toute vitesse.»

  • hastafo
    hastafo

    v. intr. Se hâter.

    ●(1867) FHB 139/275a. evid hen pedi da astafo da n'em gaout e Constans.

  • hastañ / hastat / hastiñ / hastout
    hastañ / hastat / hastiñ / hastout

    v.

    I. V. intr.

    (1) Se hâter.

    ●(14--) N 287. Rac se hastomp, na tardomp quet, tr. «Hâtons-nous donc, ne tardons pas.» ●(1464) Cms (d’après GMB 314). Hastat, se hâter. ●(1499) Ca 7b. Ampressaff. vide in hastaff cest tout vng. ●108b. Hastaff. g. haster. ●(1557) B I 573. Hastet ne fell quet arretaff, tr. «allons, il ne faut point s'arrêter.» ●(1580) G 483. An marou synchat a hast bet ho face, tr. «La mort constamment se hâte devant votre face.»

    ●(1659) SCger 65b. haster, tr. «hasta.» ●(c.1718) CHal.ms i. expedier depescher, tr. «hastein, depechein deoüiein.» ●(1783) BV 3554. ret uou din hastan prest. ●(17--) EN 2785. delhomb tom, hac astomb ; quomans a ra scuisan, tr. «tenons chaud, et hâtons-nous, il commence à se fatiguer.»

    ●(1849) LLB 363. Peb unan e zeli hastein keti ketan. ●(1850) MOY 303. Hast, boed ar c'hos counnar. ●(1876) TDE.BF 281b. Hasta, v. n., tr. «Se hâter.»

    ●(1903) MBJJ 31. laret d'an dilerc'herien hastan. ●(1928) LEAN 120-121. Evelato ar vedesined a zisklerias n'oa ket ezomm da hasta, e c'helle harpa c'hoaz. ●(1949) SIZH.llmm 37. D’an ampoent e oa ur manac’h bihan, echu gantañ diboultrennañ an aoterioù rikamanet gant aour, o hastout dre ar vali greiz, davet traoñ an iliz, da serriñ dor vras ar straed.

    (2) Se hâter de.

    ●(17--) EN 2783. Astomb mont voar e lerch, tr. «Hâtons-nous d'aller après lui.»

    (3) Hastañ a-fo : se dépêcher.

    ●(17--) FG II 23. pa haster a fo.

    ●(1857) CBF 20. Hast affo 'ta ! tr. «Dépêche-toi donc !» ●(1870) FHB 280/149a. Kaoze eta, brichin, hag hast affo. ●(1878) EKG II 50. Kement-se a lakea ac'hanoun da hasta a-fo. ●79. Mevellien Paol Inisan a hastaz a-fo dastumm an tammou. ●180. Anna ha Mari a hastaz a-fo digas d'ezhan ar pez a c'houlenne.

    II. V. tr. d.

    (1) Presser, hâter (qqn de faire qqc.).

    ●(1846) BAZ 304. evit hasta ar Pap Paol pempet da ganoniza al labourer santel-ma.

    ●(1926) FHAB Mae 196. Met lavaret a reont ivez e c'heller (...) asta ar yer da zefi.

    (2) Hastañ e dizh, e herr, ar paz : presser l'allure, hâter le pas.

    ●(1849) LLB 170. Ol é hastant er paz, ol é kerhant herrus. ●(1860) BAL 13. ar pez a ra dezo asta o ziz ac o err etrezec eno.

    (3) =

    ●(1911) BUAZperrot 542. evit her pedi da hasta e gefridi.

    (4) Hastañ ar marv : précipiter, hâter, brusquer la fin.

    ●(1790) MG 186. M'hou ç'avertiss é general, é hès mil-moyand de hastein hur marhue hac hani er-ré-ral. ●187. Cablus vér é hobér en treu-ze ha paud-aral , dré ma heèllant hastein er marhue. ●190. én ur obér domage d'en nessan én é gorv, hac en ur hastein é varhue. ●415. Rac anfin, n'en dai permettét de zén revinnein é yéhæd ha hastein é varhue.

    (5) [devant un v.] Se hâter de.

    ●(1850) MOY 156. Lest ho contadellou hac hastit labourat. ●(1871) GBI II 380. Hastet enaoui golo binniget, tr. «Hâtez-vous d'allumer la chandelle bénite.» ●(1897) EST 58. Peb néouréz e hast dibun hé gourhedad.

    ●(1902) PIGO I 181. Fe, c'houi 'lar, ar re-all a hastaz ober evelti. ●(1955) STBJ 207. Marianna a hastas displua ar gwayed.

    III. [devant une subord. amenée par «ma»] =

    ●(1860) BAL 172. Vardro anter-noz e astas ma vize roed deza an induljansou.

    IV. V. pron. réfl. par erreur En em hastañ : se hâter.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 314). enem hastaff.

    ●(1732) GReg 289a. Diligenter, se diligenter, tr. «èn hem hasta.»

    ●(1838) OVD 146. dré hum hastein rai, é treboulér er ræson. ●(1877) EKG I 196. Pep hini en em hastaz da gempen he fuzil. ●(1889) SFA 120. An A. n'Eskop en em hastaz d'er sevel enn he za.

    ●(1936) PRBD 37. Pa ne c'helle rei lojeiz da gên, ec'h en em hastas da zisken.

  • hastek
    hastek

    adj. Pressé, empressé habituellement.

    ●(1857) HTB 224. hi, ker hastek en amzeriou-all da zont d'he diarbren evit hen saludi.

  • hastet
    hastet

    adj.

    (1) Précoce, hâtif.

    ●(1744) L'Arm 239a. Meur, mûr, re, (Avant la saison), tr. «Hasstétt.»

    (2) Pressé.

    ●(1499) Ca 108b. Hastet. g. haste. l. festinatus / ta / tum.

    ●(17--) FG II 34. hasted oun$$$.

    ●(1860) BAL 47. ken teer, ken asted da entent ouz afferouigou ar bed-ma. ●(1862) JKS 428. Ah ! ma vizen eveldo astet da velet ac'hanoc'h o tont.

  • hastidigezh
    hastidigezh

    f. Rapidité, promptitude.

    ●(1732) GReg 289a. Diligence, tr. «hastidiguez.»

  • hastif
    hastif

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A.

    (1) (en plt de fruits, etc.) Précoce, hâtif.

    ●(1732) GReg 737b. Pommes meures de belle-heure, tr. «Avalou hastif.» ●(1744) L'Arm 182b. Hatif, tr. «Hasstihuë.» ●239a. Meur, mûr, re, (Avant la saison), tr. «Hasstihuë.» ●300a. Précoce, tr. «Hasstihuë.»

    (2) Hâtif, précipité.

    ●(1499) Ca 11b. Argument a conclusion hastiff. g. argument de hastiue conclusion. ●09a. Hastiff. g. idem. ●(1530) J p. 101a. … euel tan brout / Gant tumult bras ha cas hastif / So na rebreig dre e mechif / Mazouch oll en strif euidout, tr. « On dirait, à voir l’effroyable tumulte où vous êtes, la haine et la malice blâmable qui vous pressent, comme un aiguillon de feu, que vous êtes tous en révolution à cause de lui. » ●tr. Ernault (DEBm 308) « précipité »

    ●(17--) TE 362. un Absolvèn hastihue.

    B. (en plt de qqn)

    (1) Diligent.

    ●(c.1718) M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms iii. un homme pront diligent, tr. «un deen gress' hastif a Zifrai.» ●(c.1718) M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms iv. c'est un homme qui ua bien uiste en besogne, tr. «un déen forh hastiu' é.» ●(1732) GReg 289a. Diligent, ente, tr. «hastif. Van[netois] hastiv.»

    ●(1919) DBFVsup 30b. hastiù, tr. «précipité, avide.»

    (2) Goulu.

    ●(1919) DBFVsup 4a. astiù (Pont[ivy]), adj., tr. «goulu, effronté.»

    II. Adv. En hâte.

    ●(1575) M 2415. Ha tan grizias hastiff ouz ho lesquiff dimat, tr. «Et le feu ardent, en hâte les brûlant cruellement.»

  • hastifaat
    hastifaat

    v. intr. Devenir goulu, gourmand.

    ●(1919) DBFVsup 4a. astiùat, tr. «devenir gourmand.»

  • hastifted
    hastifted

    f. Rapidité, hâte.

    ●(c.1718) CHal.ms iii. pressamment, tr. «guet hastivdet, a hast, guet herr'.» ●ibid. prouisoire, tr. «un dra a c'houlen hastivdet.» ●Les aliments sont matiere prouisoire, tr. «er magadur a so un dra a c'houlen prontité, hastivdet.» ●ibid. Rapidité, tr. «prontis hastivdet, uoulé.» ●(c.1718) CHal.ms vi. tumultuairement, tr. «guet confusion bean, pront guet hastiu'det.»

  • hastiz
    hastiz

    adj. Hâtif.

    ●(c.1500) Cb 108b. g. hastiuement. b. ent hastiz.

  • hastizded
    hastizded

    f. Hâte.

    ●(c.1500) Cb 31a. celeritas / tis. g. isnelete / ligierete / ou habilete de corps. b. hastizdet.

    ●(1659) SCger 96a. precipitation, tr. «hastisdet.» ●125a. vistesse, tr. «hastisdet.»

  • hastout
    hastout

    voir hastañ

  • hatiadenn
    hatiadenn

    f. Jappement.

    ●(1974) TDBP III 206. Klevet am-oa ar c’hi oc’h ober ur hatiadenn, tr. « j’avais entendu le chien faire un jappement (japper une fois) »

  • hatial
    hatial

    v. Japper.

    ●(1919) MVRO 8/1a. Damen, eur c'hi pa vezo roet eun taol troad d'ezan a hatio, ha ni, tud a skiant, na lavarfemp netra pa vezomp boufonet ?

  • hatiñ
    hatiñ

    v. intr. Marcher à l'appui.

    ●(1744) L'Arm 230a. Marcher (…) A l'appui, tr. «Hatein.»

  • hatoup
    hatoup

    adv. (marine) Toutes voiles dehors.

    ●(1924) DIHU 158/128. (Groe) Hatoup, tr. «toutes voiles dehors.» (Dastumet de Vleimor 1913). ●(1931) VALL 788a. à toutes voiles, tr. «hatoup V[annetais].» ●(1934) BRUS 96. A toute voile, tr. «Hatoup !» ●(1970) GSBG 328 (Groix). xatup, tr. «toutes voiles dehors (devise de l’île de Groix).»

  • hav
    hav

    m. hivi

    (1) Purin.

    ●(1924) BILZbubr 43-44/1033. dirak poull hao ti ar Faven.

    (2) Dour hav : eau minérale.

    ●(1732) GReg 626b. Eau minérale, tr. «dour hâv.» ●Boire des eaux minérales, tr. «eva hivy. (hivy, pluriel de dour hâv.»

    (3) Dre vrav pe dre hav : bon gré mal gré.

    ●(1925) FHAB Kerzu 465. unanet d'ar Frans, dre vrao pe dre hao.

  • Havr
    Havr

    n. de l. An Havr-Nevez : Le Havre.

    ●(1732) GReg 488a. Le Havre de Grace, en Normandie, tr. « An haur névez ». ●Aller au Havre de Grace, tr. « Moñnet d’an haur névez ».

    ●(1869) FHB 237/219b. euz an Heor-Nevez da Vontroulez.

    ●(1907) KANngalon C'hwevrer 334. Etouez ar c'heariou-ze e ma an Or-Nevez. ●(1928) KANNgwital 302/121. eur pennadik a ioa dija hen doa kemeret roll var bagoù ar c'hemverz en Haor-nevez

  • havr .1
    havr .1

    s. (agriculture) drailh-havr : marre à défricher.

    ●(1960) EVBF I 335. Outre les expressions données plus haut, on trouve encore, pour «défricher» : (…) drailha-haor, Huelgoat (avec une marre appelée drailh-haor).

  • havr .2
    havr .2

    s.

    (1) Havre.

    ●(1633) Nom 243b. Portus : vn port, ou haure : vn portz mor, vn aur. ●Nauale : vn haure : vn heur. ●(1732) GReg 488a. Havre, port de mer, tr. « Haur. p. hauryou. » ●Le Havre de Morlaix, entre le passage de Saint Julien, & le Château du Taureau, tr. « Hanter-al-lenn. haur Montroulæs ».

    ●(1919) DBFVsup 4b. avr, s., tr. «embouchure, havre.» ●(1925) BUAZmadeg 560. en eun haor hanvet abaoue Aber-Ildud.

    (2) Bezañ en havr =

    ●(1903) MBJJ 93. ar pemp pe c'houæc'h batimant a zo en haor.

    (3) Kemer an havr =

    ●(c.1825/1830) AJC 396. evid quemer an narf ben ma halgemb tostaed. ●1516. evid quemer an narf quen na voamb ned partiet.

    (4) Beg an havr : embouchure de la rivière d'Étel.

    ●(1919) DBFVsup 4b. beg en avr, tr. «entrée de la rivière (Etel).»

  • havreg
    havreg

    m. –i, –où

    (1) Guéret.

    ●(1499) Ca 109a. Haurec. g. gueret.

    ●(1659) SCger 64b. guerret, tr. «havrec.» ●153b. havrec, tr. «guerret.» ●(c.1718) CHal.ms i. champ, quand il n'est pas semé, c'est haureg, hauregueu. ●(c.1718) CHal.ms ii. Il y a un prouerbe qui dit en Breton, scourn' quent nendelec a dalu' teil d'en haurec. ●(1744) L'Arm 189a. Jachêre, tr. « Avrêc.»

    ●(1849) LLB 324. digor en havreg. ●(1857) CBF 9. pa vezer o palat havrek, tr. «quand on laboure à la pelle.» ●(1861) BSJ 103. e laq er boquèt lys de gresquein én avregui.

    (2) Terriñ havreg : ouvrir les guérets.

    ●(18--) GBI I 190. Roët tranch d'ez-han, d' dorri havrek, tr. «On lui donna une pioche pour ouvrir les guérets.»

    ●(1907) BOBL 20 avril 134/3c. eur c'honkour erer-brabant da derri haorek.

    (3) Havreg kozh : novales.

    ●(1659) SCger 84a. noualles, tr. «havrec coz p. geou.»

  • havregadeg
    havregadeg

    f. –où Travail d'ensemble pour ouvrir les guérets.

    ●(1900) ANDP 24. eun devez ma oa an haouriadek gant-an, an alar a zizoloaz ar c'huz.

  • havregat
    havregat

    v. tr.d. (agriculture) Ouvrir les guérets, jachérer.

    ●(1732) GReg 918b. Pour mettre une terre en valeur, il faut 1°. jachérer, ou donner le premier labour : 2°. biner, ou donner le second labour : 3°. tercer, ou donner le troisème labour, tr. «Evit lacqât ur pez doüar e gounidéguez ez rencqear da guentâ, e havréya : d'an eil, poënta, trancha, serri, moucha, hoguedi, teila, hac arat : d'an drede, disarat, pe fogea, pe tersqiryat.»

    ●(1914) DFBP 191b. jachérer, tr. «Havrega.» ●(1924) ARVG Ebrel 76. Kalz a boan a ve laket er parkou da havreat (...) an douarou. ●(1928) SAKO 6. havreat eur gozenn bennak. ●(1931) VALL 347b. Ouvrir les guérets, tr. «havrega.» ●(1935) BREI 429/2d. havreat lanneier, dizoura yeunou bras. ●(1942) VALLsup 45b. mettre en culture, tr. «havrea.» ●(1982) PBLS 154. (Sant-Servez-Kallag) harvriyad, tr. «labourer, retourner la terre.»

  • havreget
    havreget

    adj. (agriculture) Dont on a ouvert les guérets.

    ●(1787) BI 118. ean ë ùélass enn-enn douai doar labouret mat, havrequet hac aleget el-ma faute.

  • havrek
    havrek

    adj. En jachère.

    ●(1744) L'Arm 189a. Jachêre, tr. «Doar avrêc.»

    ●(1921) GRSA 354. én ur vro havrek ha dibobl.

  • havrekaat
    havrekaat

    v. tr.d. Ouvrir les guérets, jachérer.

    ●(1839) BSI 83. en devoa douar labouret mad, havreqéet hac piguellet evel ma faut.

  • haz
    haz

    [combinaison de 1. ha et de z possessif 2ème pers. sing.]

    ●(1580) G 19. Quemer monet te haz Ytron, tr. «Prépare-toi à aller, toi et ta Dame.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...