Recherche 'b...' : 5779 mots trouvés
Page 50 : de bisachan (2451) à bitakl (2500) :- bisac'hañbisac'hañ
v. intr.
(1) Porter une besace.
●(1915) KZVr 118 - 06/06/15. Bisac'ha, verbe neutre, tr. «porter besace.»
(2) Mendier sa nourriture.
●(1876) TDE.BF 55a. Bizac'ha, v. n., tr. «Mendier.»
●(1915) KZVr 118 - 06/06/15. Bisac'ha, verbe neutre, tr. «mendier.» ●An den ne deo ket piz war e dra A ya abred da visac'ha, tr. «l'homme qui n'est pas soigneux de son bien Va bientôt mendier, Milin.»
- bisagbisag
m. –où Bissac.
●(1744) L'Arm 29b. Besace, tr. «Bissacq. f.» ●31b. Bissac, tr. «Bissac.. bissagueu. f.»
- biserlbiserl
f. (habillement) Capuchon.
●(1978) BZNZ 47. (Lilia-Plougernev) kapotennou siret gant ur viserl, tr. (THAB 1/32) «des capotes cirées avec un capuchon.»
- bisforc'hekbisforc'hek
adj. (Homme) singulier.
●(1915) KZVr 118 - 06/06/15. Bisforc'hek, adj., tr. «(homme) drôle, singulier, Plounérin.»
- bisigbisig
m. –où
I.
(1) Fourrures.
●(1967) BAHE 54/27. da ziskouez da Roc'hiz he zogoù kaer, hag he bichigoù.
(2) Bisig-ruz : surnom de l'écureuil.
●(1973) SKVT II 43. Ha, marteze, e welin bisiged ruz. / «Bisig ruz» a zo unan eus an anvioù a vez roet du-mañ d'ar gwinver.
(3) enfant. Chat, minet, chaton, minou.
●(1838) CGK 26. Goustad e c’harling pen ar biciq. ●(18--) SBI I 18. Me ’m oa bet eur bichic bihan, ha n’hen doa nemet tri miz, tr. « J’avais eu un petit bichet, qui n’avait que trois mois. » ●Souchet aze, bichic bihan, pe m’ho tôlo el ludu, tr. « Blotissez-vous là, petit bichet, où (sic) je vous jetterai dans la cendre ! » ●Bichic bihan a zeplore, a c’houlle soulajamant, tr. « Petit Bichet se désolait, implorait soulagement. »
●(1927) GERI.Ern 49. Bisig m., tr. «Minet, nom familier du chat.» ●(1958) BLBR 109/ 14. E Leon e lavarer «bis ! bis !...» da helver ar haz. «Bizig» eo ano ar haz e yez ar vugale vihan. ●(1974) YABA 25.05. er michigeu.
II. (botanique)
(1) Chatons de saules, etc.
●(1915) KZVr 114 - 09/05/15. bisigo, bichigo, tr. «chatons (de saules)». ●(1927) GERI.Ern 49. pl. bisigou, tr. «chatons du saule, etc.»
(2) Bouton de rose.
●(1915) KZVr 114 - 09/05/15. bisigo, bichigo, tr. «boutons de roses.»
- bisig-haleg
- bisiganigoùbisiganigoù
plur. (argot de La Roche-Derrien) Petites pommes de terre, grenaille de pommes de terre.
●(1885) ARN 33. Pommes de terre. – Br. Avalo-douar. Arg[ot] : 1. Baimbain. 2. Zerasined-douar, moins fréquent. 3. Bicheganego, qui n'est pas un terme exclusivement rochois ; mais ce dicton est sorti de La Roche : 'Daleg ar beured bete koan / Bicheganego war an tan.
●(1915) KZVr 114 - 09/05/15. Bichikanigo (et biseganego), tr. «petites pommes de terres. Tréguier.» ●(1955) VBRU 190. Bichegan : ur batatezenn vunut, e trefoedach ar Roc'h. ●(1987) MZLC 19. Patatez ha laezh / Pichekanigoù / Patatez ha laezh / Pichekanigoù d'am mestrez.
- bisiglaoubisiglaou
m. –ed (ornithologie) Mésange charbonnière. cf. pistiglaou.
●(1931) GWAL 136-137/423. (kornbro Perroz, Treger-Vras) Biziglaou (pe bizig-glaou ?) : pennglaou (gourel ; liester : –ed).
- bisiklet
- bisk
- biskañ / bisklañbiskañ / bisklañ
v. intr.
(1) Éprouver du dépit, de la mauvaise humeur.
●(1909) KTLR 164. Mez an diaoul a viske abalamour n'oa ket chomet an hini maro er purgator douna. ●(1923) KNOL 80. Ha Laouik a viske. Hag e klaske gant piou e c'helje beza eat [an arc'hant]. ●(1957) ADBr lxiv 4/447. (An Ospital-Kammfroud) Biska : v. – Même sens que le français populaire «bisquer», éprouver du dépit, de la mauvaise humeur. N'e-neus ket a geuz marteze, med biska a ra koulskoude. ●(19--) DISPUt etré daou den yaouk divar-ben an dimi (Cahier sans date et sans nom). A ben eiz devez goude Kannourrien ma bro / A gri a vouez huel potr ingrouin varnon / Obliget hon d'anduri pac'hon tapet en pla / Ma seufen deus ma imor me rafè d'he biscla.
(2) Biskañ gant ub. : rouspéter contre qqn.
●(1970) GSBG 96. (Groe) jãviš čǝti (= eñ ’visk ganti), tr. «il rouspète contre elle.»
- biskennbiskenn
adj. Biskenn eo : c'est décevant, c'est dommage.
●(1957) ADBr lxiv 4/447. (An Ospital-Kammfroud) Biskenn : adv. – Traduit une déception, un regret... : Biskenn eo n'out ket deut kentoh. Sans doute s'agit-il d'une déformation du français «bisquant» ?
- biskennadbiskennad
f. –où (cuisine) Bisque.
●(1931) VALL 68b. Bisque, tr. «biskennad (d'écrevisse legestr, de poisson pesked, etc.) f.»
- biskinenn
- biskoazhbiskoazh
adv., interj. & m.
I.
A. Adv.
(1) Jamais.
●(1499) Ca 21b. Bezcoaz. g. oncques. ●(1576) Cath p. 14. ne gallas bizgoaz resistaff ouzomp. ●(1612) Cnf 2b. bezcoaz en ò buchez. ●(1621) Mc 91. quement euffr mat à geureu bez coaz.
●(1659) SCger 67b. iamais ie ne fis cela, tr. «biscoaz ne ris-se.» ●(c.1680) NG 168. Goueh dim eué, / Pe guemersam biscoueh buhé ! ●859-860. Biscouah Jesus ne goulennas credeu / Euit asten e ol membreu. ●(1790) MG 6. Biscoah ne mès gùélèt ag er sort money-ze. ●43. Ha hui e hoès biscoah gùélét Jesus-Chrouist, me hoær ?
●(1855) MAV 19. Rei d'ar paour aluzen aliez / Ne ziverreas biskoaz an danvez. ●(1884) FHB 11/82b. n'euz bet biskoaz e penn ar c'houarnamant-ze nemet chatal baill beteg an dour.
●(1904) DBFV 23b. biskoah, biskoeh, adv., tr. «jamais, au sens du passé, et quelquefois du présent.» ●(1906) GWEN 31. biskoaz n'he devoa bet ti ebet en he hano he unan. ●(1912) BUAZpermoal 594. biskoaz ne oe gallet lakat en he fenn addimezi. ●(1925) SFKH 8. N'em boé ket krédet biskoah laret dehon.
(2) Biskoazh a vravoc'h, a welloc'h : on ne peut mieux.
●(1903) MBJJ 207. Bet eo 'ta laeret ar belek paour ? – Ya, ha biskoaz a vravoc'h. ●(1933) IVGV 24. ober a reont o micher, biskoaz a welloc'h.
(3) Evel biskoazh : comme avant.
●(1877) MSA 142. O eurusted ! en dro-ma eo pareet a-grenn ; he zaou zroad a zo deuet evel biscoas.
(4) =
●(1955) STBJ 82. Bazvalanet e oa bet dezañ n'ouzon ket pet maouez biskoaz. ●119. n'ouzon ket a bet parrez biskoaz. ●(1976) LLMM 175/115. ar c'hloc'h bras a ra ar pouez anezhañ nouspet mil lur biskoazh.
(5) Biskoazh da =
●(1942) DHKN 73. Biskoah d'en eurusted e veuè hé halon !
(6) [empl. dans une comparaison]
●(1883) MIL 262. Cetu ar bopl ken nec'het ha biskoas.
●(1909) KTLR 110. Mez pa va teuzet an arc'hant, oant adarre ker nec'het ha biskoaz.
(7) Comme jamais.
●(1942) DIHU 377/155. héol Mé e dommè pouk biskoah !
(8) De tout temps.
●(1911) BUAZperrot 841. Bugale ha bugale a zo breman, evel ma 'z eus bet biskoaz.
(9) Terme de renforcement.
●(1976) LLMM 175/115. ar c'hloc'h bras a ra ar pouez anezhañ nouspet mil lur biskoazh.
B. Loc. adv.
(1) A-holl-viskoazh : de tout temps, de toute éternité.
●(1904) DBFV 23b. a ol viskoah, tr. «de temps immémorial, de toute éternité.»
(2) Biskoazh james =
●(1889) SFA 203. biskoaz jamez Pab ebed n'en d'oa roet induljansou ker braz.
(3) Seurt (n'eo bet) biskoazh : comme on a jamais vu.
●(1908) PIGO II 16. e teuas e-leiz a bikou da flemman anean, seurt biskoaz. ●(1911) ANDI 26. distro d'as pro hag enno e teui pare sort biskoaz. ●(1923) FHAB Gwengolo 338. Breiz a-bez a vo eno dastumet seurt n'eo bet biskoaz.
(4) Biskoazh gwell : mieux que quiconque, comme personne.
●(1925) VINV (préface). un dén fur ha gouiek hag e hanaù biskoah guel er brehoneg.
(5) Kentañ biskoazh : la toute première fois.
●(1910-15) CTPV I 63. Ketan biskoah, ta, Simonet, em boé hou anaùet, tr. «La première fois donc, je vous ai rencontrée.»
II. Interj.
(1) =
●(1958) BRUD 5/28. Eur had ! Biskoaz !
(2) Biskoazh kement all ! =
●(1849) LLB 302-303. Ché mé touchand kand vlai ha biskoah kement ral / Ne mes bet hoah guélet !!! ●(1896) SBW 13. Botou koat d'eur Werc'hez ! ! biskoaz kement-all na peus klevet, me gred ?
●(1908) KMAF 11. Biskoaz kemend all ! N'oun ket evit entent petra 'c'hoarvez gantan. ●(1957) BRUD 2/31. Biskoaz kemend-all !» a dêras Youen.
(3) D'an diaoul biskoazh ! =
●(1892) SKG 30. Asa, Ian baour, d'an diaoul biskoaz ! tr. «Enfin, mon pauvre Jean, est-ce possible ?»
(4) Diaoul biskoazh =
●(1910) YPAG 4. Diaoul biskoaz ! Ne gousko ket hennez ! ●(1925) FHAB Ebrel 155. Diaoul biskoaz ! eme heman, o tihuna.
III. M.
(1) Daveiñ ub. da viskoazh : envoyer aux calendes grecques.
●(c.1718) CHal.ms iii. Ie l'ay renuoyé aus Calendes grecques, tr. «memés en daueet de viscoeh.»
(2) An holl viskoazh : l'éternité.
●(1949) KROB 12/5. Galvet eo da veva gant Doue evit an holl-viskoaz, da gana e veuleudiou.
(3) Seizh biskoazh =
●(1926) FHAB Kerzu 450. Nann, seiz biskoaz war ma hend / N'em eus kavet daou dorr-penn / Eus danvez an den ienn-man.
- biskornbiskorn
= (?).
●(1982) MABL I 147. (Lesneven) 'mod-se biskorn.
- biskorn-loar
- biskoul .1biskoul .1
coll. (entomologie) Chenilles.
●(1499) Ca 20b. Bescol cest vng ver. l. pedicosiz. Jdem hispedicosim. ●(1521) Cc [bescol]. Bescol cest vng ver. l. pedicosiz. Jdem hispedicosim. ●(1521) Cc. Bescol cest vng ver. l. pedicularis morbus quo corpus pediculis scatet. Hunc morbum greci appellant phephiria. ●(1633) Nom 49b. Millepeda, centipela, hirsuta : chattepeluë : vr bescout, biscoul.
●(1659) SCger 23a. chate-pelouse, tr. «ar vizcoul.» ●(1732) GReg 160b-161a. Chenille, insecte venimeux, tr. «Viscoulen. p. viscoul.»
●(1876) BJM 36. ar viscoulet a zistruje pep tra er parkeier
●(1907) BOBL 23 novembre 165/2b. distruja ar gwiskouled deuz ar gwez frouez.
- biskoul .2biskoul .2
s. (ichtyonymie) Sorte de poisson (?).
●(1915) KZVr 118 - 06/06/15. Biskoul, tr. «sorte de poisson à grosse tête et cornu. Molène, Cuillandre.»
- biskoul .3biskoul .3
voir beskoul
- biskoulenn
- biskoulet
- biskuid
- biskuidennbiskuidenn
f. Biscuit.
●(1633) Nom 57b. Panis nauticus, biscoctus, buccellatus : biscuit : biscuiden, pe bara bispit.
- bismut
- bisousig
- bispidbispid
voir gwispid
- bispon / bisvonbispon / bisvon
f. Torche.
●(1909) BROU 206. (Eusa) Bispoun, tr. «Torche.» ●(1915) KZVr 118 - 06/06/15. Bispoun, tr. «torche que les enfants font tournoyer en courant, le jour de la Saint-Jean. Elle est faite de toile goudronnée ou d'étoupes qui ont servi à coaltarer les bateaux. Ouessant, Dom Malgorn.» ●Bisvon, féminin, tr. «toile goudronnée que les enfants allument au moment de faire des feux de joie pour le faire tourner en l'air.» ●Trei ar visvon, tr. «tourner le bâton goudronné enflammé ; jeu de garçons, Ile de Batz.» ●(1985) OUIS 276. des torches enflammées ou bispoun confectionnées avec un ciré usagé ou de vieux cordages fixés autour d’un bâton que l’on trempe dans du pétrole.
- bistardbistard
m. (ornithologie) Outarde.
●(1633) Nom 41b. Tarda, tetrax, otis : oustarde, bistarde : vr bistard.
- bistoc'h
- bistouvbistouv
voir boustouv
- bistrakbistrak
m.
(1) Petit enfant.
●(1957) ADBr lxiv 4/447. (An Ospital-Kammfroud) Le diminutif bistrakig (toujours au singulier) s'emploie en parlant d'un enfant chez qui le sentiment de pudeur n'est pas encore apparu : Kê d'az kwele 'ta ! tamm bistrakig fall !
(2) [au plur.] Parties génitales de l'homme.
●(1957) ADBr lxiv 4/447. (An Ospital-Kammfroud) Bistrakou : n. m. pl. (pas de singulier). – Désigne les attributs du sexe mâle. Se dit familièrement chaque fois que l'on ne veut pas offenser la pudeur : Bremaig ma ne guzez ket da vistrakou e vint drebet dit gand ar haz !
(3) (ornithologie) Petite grive, &c.
●(1874) TLK I FHB 481/88b. E broiou a zo al laboused-se a vez hanvet strakerien-lann, e broioù all filiped-lann : En hor broni e vez great pistraked anez-ho.
●(1904) DBFV 23b. bistrag, guistrag, f. pl. ed, tr. «petite grive.» ●(1984) ECDR 123. Wa'r roz, er bodoù lann izel, pe war an douar e kavemp neizhioù fitrak pe marechaliged (pennduig).
- bistrakennbistrakenn
voir bitrakenn
bistrenket adj.
(1) Éméché, gris.
●(1938) SAV 11/17. Bez' e c'hell beza bistreñket, badaouet, tommet-mat, rous-vezo, mezo pe mezo-dall. ●(1984) EBSY 60. (Sant-Ivi) bistrenket, tr. «entre deux verres.»
(2) =
●(1934) KANNkerzevod 87/9. Mouez pistrenket, lagad leun a bikouz.
- bistro .1
- bistro .2
- bistroadiñ
- bisvonbisvon
voir bispon
- bitbit
m. (marine) Bitte d'amarrage.
●(1925) BILZ 112. Eun dro varv ha daou hanter kla war an taked pe war ar bit gant ar greling. ●Bit, tr. «morceau de bois autour duquel on enroule la chaîne qui retient un bateau.»
- bitad
- bitadiñ
- bitailhbitailh
m. –où
(1) Victuailles, vivres.
●(14--) Jer.ms 157. Vitayll da fortaracz, tr. «Des vivres pour une forteresse.» ●(14--) Jer 309. Pan eu an hol bytayll dymp assayll dyspayllet. ●(1499) Ca 22a. Bitaill. g. vitaille. ●206b. Vitaill. g. vitaile viure. l. hoc victualium lii. Jtem vide in bitaill. ●(c.1500) Cb 26a. Inde victens . tis oenius. generis. b. nep a gra an bitaill. ●(1633) Nom 51b. Victus, annona : viure, victuaille : bevançc, bittail. ●289b. Annonæ fructor : à commeatu annonæ præfectus : Commissaire des victuailles : Commissær an bitaill, Commissær an beuançc.
●(1732) GReg 184b. Commissaire des vivres, tr. «Commiçzer an bitailh.» ●209a. Convoyer les vivres d'une armée, tr. «Compagnunecqât bytailh un armè.» ●785a. Ravitaillement, tr. «Bitailh.» ●964b. Vivres, tr. «Bytailh.» ●(1744) L'Arm 401b. Victuailles, vivres, tr. «Vitaill.. leu. m.» ●(c.1785) VO 24. eit gobér pourvæsion a vitaill.
●(1840) SBI ii 162. Un tam creun bara zêgal, eun tam mad a gic-sal : / Ar betail, glewan laret, a vô just, er bed-all, tr. «Une croûte de pain de seigle, un bon morceau de lard ; / Le bétail, à ce que j’entends dire, est rare en l’autre monde.» ●(18--) GBI ii 182. Ar bloaz diweza anezhe / Eo manket ar betail d’ezhe, tr. «Et la dernière année des vingt-sept (ans), / Le bétail (les vivres) leur a manqué.»
●(1942) DRAN 128. Ar bitailh eo oc’h arruout. ●(1957) AMAH 110. Gwerzh o bilhed hent-houarn, peadra rik-ha-rik da brenañ bitailh, butun hag hini-kreñv a-hed ar veaj, setu gopr an dud-se pa bellaent diouzh Varsovia da c’hoari mil ha kazh gant o buhez.
(2) Dor vitailh : porte du local à provisions.
●(1964) LCJL 40. l'expression dor vitilh (an nor vitilh), couramment utilisée en Cornouaille du sud pour désigner la petite porte d'un réduit donnant sur la cuisine, et contenant le charnier et diverses provisions.
- bitailha
- bitailhadeg
- bitailhadenn
- bitailhadur
- bitailhañbitailhañ
(1) V. tr. d. Avitailler, ravitailler.
●(1732) GReg 357a. fournir un vaisseau de victuailles, tr. «bitailha ul lestr.» ●785a. Ravitailler, mettre des vivres dans une place de guerre, tr. «Bitailha ur guear.»
●(1931) VALL 625b. Ravitailler, tr. «bitailha.»
(2) En em vitailhañ : se ravitailler.
●(14--) Jer.ms 168. Ma noz em bytayllet ez quellet hoz tensor., tr. « Si vous ne vous ravitaillez pas, vous perdrez votre trésor ».
- bitailherbitailher
m. –ion Avitailleur, celui qui avitaille, qui approvisionne.
●(1744) L'Arm 401b. Victuailleur, tr. «Vitaillour ul Læstre.» ●404a. Vivandier, tr. «Vitaillour (...) A huêrh vitaille d'enn Officerion ha d'er Soudardétt.» ●418b. Avitailleur, tr. «Vitaillour ul læstre.»
- bitailherezh
- bitailhidigezh
- bitakl