Recherche 'g...' : 4478 mots trouvés
Page 49 : de gravell (2401) à greiaj (2450) :- gravellgravell
m.
I. (minéralogie) Gravier.
●(1499) Ca 100a. Grauel. g. grauele. l. hec arena / e. Jnde arenula / e dimi. Jtem arenosus / a / um. gal. graueleux.
II. (pathologie)
(1) Gravelle.
●(1464) Cms (d’après GMB ). Grauell, grauiel, gravelle, maladie. ●(1499) Ca 100a. Jtem hec dissuria / e / cest maladie qui greue ceulx qui ne peulent pisser. b. grauel.
●(1659) SCger 152a. grauel, tr. «gravelle.» ●(1732) GReg 470a. Gravelle, maladie des reins &c., tr. «Ar grevell.»
(2) Maen-gravell : gravelle, calcul.
. (pathologie) Gravelle, calcul.
●(1633) Nom 261b. Nephritis : douleur de reins, la pierre ou la grauelle : ancquen en quein, an mæn grauèl, grauèl.
●(1659) SCger 63b. grauelle, tr. «men grauel.» ●(1732) GReg 470a. Gravelle, maladie des reins &c., tr. «ar mæn-grevell. ar mean-gravell. Van[netois] ar mæn-gravell.»
III. (botanique) Louzaouenn-ar-gravell : alkékenge.
●(1633) Nom 85b. Halicacabus, vesicaria. offic. alkekengi, solanum vesicarium : des coquerets, coulleboges, alquequanges, baguenaudes : alcanges, lousaouen an grauel.
- gravelleggravelleg
m. gravelleion Celui qui a la gravelle.
●(1732) GReg 470a. Graveleux, euse, qui a la gravelle, tr. «Grevellecq. gravellecq. pp. grevelléyen. gravelléyen.»
- gravellek
- gravellusgravellus
adj. Graveleux, qui contient des graviers.
●(c.1500) Cb 100b. [grauel] Jtem arenosus / a / um. g. graueleux. b. idem.
- graviañgraviañ
v. intr. Gravir une côte.
●(1942) VALLsup 40b. monter une cote, tr. «graviañ T[régor].» ●(1947) TNOG 5/23. (Tregor ha Goelo) Graviañ, verb. : pignat gant ur c'hrav. ●(1963) BAHE 35/36. ret eo mont war grec'h ha start eo graviañ gant kargoù traezh. ●(1968) BAHE 58/21. evit graiañ. ●(1968) BAHE 5852/. pa veze o c'hraviañ. ●(1970) BHAF 168. Kraia a reom hoaz eur pennadig. ●385. Kraïa. Sevel eur hrav, mond war greh. «Gand eur marh-houarn eo aesoh diskenn eged kraïa. ●(1976) BAHE 91/11b. netra d'ober evit graviañ.
- gravienn
- graviñgraviñ
v. tr. d. Graver.
●(1633) Nom 195b. Cælum : burin, instrument à grauer : burin, instrumant euit grauiff.
- grazal
- grazierigrazieri
s. Préférence.
●(1575) M 3382. Hac ez paeher hep ober graziery : / Ouz nep heny, tr. «Et il sera payé sans faire de préférence / A aucun.»
- grazualgrazual
adj. (religion) Salm grazual : psaume graduel.
●(1732) GReg 467b. Les psaumes Graduels, tr. «Ar salmou grazual. ar pemzecq salm grazual.»
- grazuañgrazuañ
v. tr. d. Conférer un grade universitaire à.
●(1732) GReg 467b. Graduer, conferer des degrez dans une Université, tr. «Grazua. pr. grazuët.»
- grazuedgrazued
m. grazuidi Celui qui a reçu des degrés (dans une université).
●(1732) GReg 467a-b. Gradué, celui qui a des dégrez dans quelque Faculté, comme Maître es Arts, Bachelier, Licencié, Docteur, tr. «Grazuëd. p. grazuïdy.»
- gre .1
- gre .2gre .2
m. par ext. Atours.
●(1888) SBI II 102. Me n'on ket deut aman 'bars ma c'haëra gre, tr. «Je ne suis pas venue ici en mes plus beaux atours.»
- gre .3gre .3
voir grez
- greadgread
f. Troupeau.
●(14--) N 275-276. Me goar ho great quen natur / Hac an hol loznet mo guedo, tr. «Je sais parfaitement lancer (?) / Et toutes les bêtes je les guetterai.»
- grean .1
- grean- .2grean- .2
voir grouan-
- greant
- greapl .1greapl .1
adj. Gracieux.
●(1499) Ca 100b. Greabl. g. acceptable gracieus / on (lire : ou) agreable / ou plaisant.
- greapl .2greapl .2
adj. Faisable.
●(c.1500) Cb 101a. [groaer] Jtem hic et hec actualis et hoc le. g. chose qui est faisable. b. groabl.
- grec'hgrec'h
m. –ent (entomologie) Ciron.
●(1499) Ca 101b. Gruech. ga. cyron. ●(1575) M 2129. Mar dougont treuz an gruech, na bech à nep pechet, tr. «S'ils portent la largeur d'un ciron ou son poids d'aucun péché.»
●(1659) SCger 26b. ciron, tr. «grec'h, p. grehent.» ●152a. grec'h p. grec'hent, tr. «ciron.» ●(c.1718) CHal.ms i. ciron, tr. «greh, groüeh, pl. grehant, groüehant.» ●(1732) GReg 170a. Ciron, sorte de vermisseau qui s'engendre dans la chair, tr. «Grec'h. p. grec'hend, grec'hed. gruec'h. p. gruec'hed. Van[netois] groëh. p. groëhed.»
●(1927) GERI.Ern 192. grec'h, V[annetais] groec'h m. pl. grec'hent, tr. «Ciron.»
- grec'h-houad
- grechgrech
s. (marine) Vaigrage.
●(1987) GOEM 78. les découpes des kornelou s'adaptent sur les membrures. (…) Ce vaigrage, grech ou greach, est délimité sur les côtés par deux pièces de bois symétriques et dont les découpes s'ajustent parfaitement aux membrures. Elles portent le nom de kornelou.
- gredgred
m.
(1) Ardeur.
●(c.1680) NG 1504. Er fal traitourion-man nou devoue quen gred. ●(1744) L'Arm 16a. Ardeur, vivacité, tr. «Grétt. m.» ●Ardemment, tr. «Guett crétt brass.» ●(1790) MG iii. ridêq guet gred arlerc'h en treu nehué.
(2) Ferveur.
●(1744) L'Arm 155b. Ferveur, tr. «Grétt. m.» ●(1790) Ismar 355. ur grèd berhuidant.
●(1839) BESquil 92. er chervigein guet mui a hrèd. ●(1857) LVH 13. ur grèd intampius.
●(1905) IMJK 268. ne hellet ket chom perpet én ur gred berùidant aveit er mad, na derhel hou spered saùet ataù trema Doué. ●(1921) BUFA 33. Franséz e bedé get grèd.
(3) Kaout gred da : (?) adorer (?).
●(c.1802-1825) APS 109. hui e ordren deign quittat guet disprisance er bed hac é faus pligeaduriou : ha mé ne mès gret nameit dehai.
- grediñgrediñ
[brpm gridin, mgall gryd- formations verbales sur un br *gred, mgall grid, mirl grith « bruit, cri » (GPCY 1539b, DIL 163-164) < celt *grit-u-s < *ger- « crier » (GPCY 1539b)]
V. intr. Crier.
●(17--) CCn 1626. na rent nemert gridin, a meuli o doue, tr. «ils ne faisaient que prier et louer leur Dieu.», tr. Herve Bihan « ils ne faisaient que crier et louer leur dieu. »
- gredusgredus
adj.
(1) Plein d'ardeur, de ferveur.
●(1839) BESquil 94. ur vuhé devot ha gredus. ●(1849) LLB 191. En den iouank gredus e garg é fuzulien. ●(1849) LLBg III 98. misionerion gredus. ●(1855) BDE 146. er ré gredus ha berhuidant. ●181. hun intampi perpet gredussoh. ●(1878) BAY 19. gredus, tr. «Plein d'ardeur.»
●(1912) DIHU 89/162. béléan gredus ha frontal. ●(1921) BUFA 1. hé fedenneu gredus. ●32. é bedenneu gredusan. ●(1924) NOLU 8. dré ur beden gredusoh pé gredus.
(2) Bout gredus d'udb. =
●(1896) HIS 78. En nemb e zou gredus de lézen Doué hag e ven chom fidél dehi, deent ar me lerh.
●(1943) FATI 44. Eur beleg devot, santel ha gredus d'e zever e oa Aotrou Person Fâtima.
(3) Bout gredus d'ober udb. : mettre de l'ardeur à faire qqc.
●(1790) MG iii. Ur-ré-benac e vou martezè gredussoh de zesquein leine. ●(17--) TE 21. Doué é huélèt en dud quer gredus d'assai batissein Babilone.
●(1905) LZBg Genver 8. en eutru eskob Dufresse e zou gredusoh de bredeg en Aviél. ●(1907) BSPD I 239. Ker gredus e oé de labourat eit er fé hag er relijion ma oé bet troet d'er mad get hon, é bèr amzér, bro Anjer.
- gredusaatgredusaat
v. =
- gredusaet
- greenngreenn
f. (météorologie) Gros nuage noir et bas.
●(1934) BRUS 180. Un nuage, tr. «ur hréen (nuage noir, bas, fermant l'horizon)..»
- greer
- gref .1
- gref .2
- grefad
- grefenn
- grefiergrefier
m. (argot de Morlaix, de Pont-l'Abbé et de La Roche-Derrien) Chat.
●(1885) ARN 28. Chat. – Br. : Kaz. Arg[ot] : 1. Grefier. En bas-breton, le nom d'un officier ministériel qu'il est facile de découvrir sous une légère transformation d'orthographe. 2. Polik, déjà connu.
●(1912) KZVr 419 - 07/04/12. (projur) Grefier – kaz. ●(1960) LLMM 82/310. Langaj-chon ar vilajenn gran. Grefier = Kazh. ●(1975) BAHE 87/13. (tunodo) Greffier : kazh.
- grefiñ / grefañgrefiñ / grefañ
v. tr. d.
(1) Greffer.
●(c.1718) CHal.ms i. anter, tr. «Iboudein, greffein.» ●(1732) GReg 471a. Greffer, tr. «Grèffi. pr. grèffet. Van[netois] greffeiñ.»
●(1849) LLB 958. Grefet ehué ré huerw é mesk hou s-avaleu. ●963. grefein gué iouank ha tiner.
●(1904) DBFV 98a. grefein, v. a., tr. «greffer, enter.»
(2) sens fig. Amplifier, exagérer.
●(1732) GReg 34a. Amplifier, étendre, augmenter dans le discours, tr. «Van[netois] Greffein.»
●(1904) DBFV 98a. grefein, v. a., tr. «amplifier, ajouter à une histoire.» ●(1907) VBFV.fb 4b. amplifier, tr. «grèfein.»
(3) (argot de la Roche-Derrien) Réparer un toit.
●(1980) PEAS 59. Greffañ, aozañ un doenn.
- grefour .1grefour .1
m. –ion (droit) Greffier.
●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 75. Donnet e ras ur greffour, imbèr arlerh, de houlenn hun hanheu guet-n-emb.
- grefour .2grefour .2
m. –ion
(1) Celui qui greffe.
●(1732) GReg 471a. Celui qui greffe, tr. «Greffer. p. grefféryen. greffour. p. yen (Van[netois] greffour. p. yon.»
(2) sens fig. Amplificateur, celui qui exagère.
●(1732) GReg 34b. Amplificateur, celui qui amplifie, & qui aggrandit les choses au-delà de ce qu'elles sont, tr. «greffour. pp. grefferyon.»
●(1904) DBFV 98a. grefour, m. pl., –ferion, tr. «celui qui amplifie.»
- gregachgregach
m.
(1) Grec, langue grecque.
●(1732) GReg 471a. Grec, le grec, la langue grecque, tr. «gregaich. Van[netois] gregach.»
●(1894) BUZmornik 134. ar re a gomze ar gregach.
●(1924) FHAB Genver 11. al latin, ar gregaj, ha pep yez all.
(2) Baragouin, jargon.
●(1732) GReg 508b. Jargon, langue factice, ou langage particulier, comme l'Argot, &c., tr. «gregaich. Van[netois] gregach.»
●(1744) L'Arm 26a. Baragouin, tr. «Grigage. m.»
●(1856) VNA 136. ce jargon qui n'est usité que parmi des paysans, tr. «er grégage-cé péhani n'en dé pratiquet meit é misq paysantèd.»
(3) Caquettement des poules.
●(1947) YNVL 38. Kan ar c'hilhog, gregaj ar yer, blej ar saout.
- gregachiñ / gregachatgregachiñ / gregachat
v. intr.
(1) Parler grec.
●(1732) GReg 471a. Parler grec, ou la langue grecque, tr. «gregaichi. pr. gregaichet. van[netois] gregageiñ.»
●(1921) FHAB Kerzu 315. Gallega, latinat, gregachat ha saoznegat a veze desket d'eomp er skoliou. ●(1973) BRUD 43-44/33. p'en em lakae da hregachi.
(2) par ext. Baragouiner, jargonner.
●(c.1718) CHal.ms i. Baragouiner, tr. «gregagein, coms en ul langag' troeit.» ●(1732) GReg 508b. Jargonner, tr. «gregaichi. pr. gregaichet. van[netois] gregacheiñ.» ●(1744) L'Arm 26a. Baragouiner, tr. «Grigachein.»
(3) Bégayer.
●(1890) MOA 140b. Bégayer, tr. «gregachi.»
(4) Baragouiner.
●(1890) MOA 137a. Baragouiner, tr. «gregachi.»
- gregailhgregailh
m. Gravats.
●(1732) GReg 470b. Gravois, ou gravas, menuës demolitions de bâtimens, tr. «gregailh.»
- GregamGregam
n. de l. Grand-Champ.
I.
(1) Gregam.
●(1732) GReg 70a. Kær-gamp, er guær-gamp. ●(1744) L'Arm 1b. Mé chom é Guer-Gamp. ●(1748) CI.pou 53. Guergamp. ●54. Guærgamp... Guærgam. ●(1775) HEneu 88/titre. Cannenne sant Tual, patron parressionet grégamb, pé quentoh é vuhé. ●88/1a. Mélet poble à grégamb sant tual hou patron.
●(1792-1815) CHCH 245. Pautred Gergam, séieu bréh-du. ●(1849) LLB 14. É kerhuiton Gregam. ●(1891-1892) RVUm 56sq. Quer guir el ma tei, a foër calan-gouyan é Guergam dré poul ha scossel, er vrassan minourès a Bluneret.
●(1902) LZBg Mae 101. Gregam. ●(1906) HPSA 55. é Kerhoarn, ur penhér a barréz Gregam. ●(1906) DIHU 09/V. a Hregam. ●(1919) BSUF 42. Be oé é Penhouet-Gregam un eutru iaouank a 20 vlé. ●(1927) GERI.Ern 192. Gregam. ●(1934) BRUS 295. Gregam.
(2) Grandchamp.
●(1904) SKRS I 46-47. Eur vech ma oa o prezek d'ar vugale, e parrez Grandchamp.
II.
(1) Gregamiz : voir Gregamiz
(2) Parrezianed Gregam : les paroissiens de Grand-Champ.
1775 HEneu 88/titl Cannenne sant Tual, patron parressionet grégamb, pé quentoh é vuhé.
III.
(1) (Prophétie)
●(1891-1892) RVUm 56sq. Quer guir el ma tei, a foër calan-gouyan é Guergam dré poul ha scossel, er vrassan minourès a Bluneret. (Voir RVUm 56sq et HYZH. (1997) 212/68-70)
(2) (Blasons populaires) Voir Bro Toull-Speg, Toulloù fier, Toull speg.
IV. [Nom de famille]
●(1970) NFBT 82 N° 627. Grégam (Le).
V. [Toponymie locale]
●(1748) CI.pou 53. Lopabu.
●(1849) LLB 14. É kerhuiton Gregam.
●(1906) HPSA 55. é Kerhoarn, ur penhér a barréz Gregam. ●(1919) BSUF 42. Be oé é Penhouet-Gregam un eutru iouank a 20 vlé.
- Gregamiz
- Gregoar / GregorGregoar / Gregor
n. pr. Grégoire.
●(1499) Ca 100b. Gregoar. g. gregoire. ●(1612) Cnf 62a. Exempl so hoaruezet en amser Sant Gregor.
●(1732) GReg 471b. Gregoire, nom d'homme, tr. «Gregor. glegor.»
●(1911) BUAZperrot 339. Gregor n'oa tamm ebed troët var an henor.
- gregojgregoj
coll. (argot de Pont-l'Abbé)
(1) Pommes. cf. grigoñs
●(1936) IVGA 117. Gregoj 'z eus c'hoazh er gwez (...) Deomp da bokañ gregoj ! ●124. Ha «gregoj» d'an «truchoned». ●125. war an avalou, – war ar «gregoj,» emezo. ●(1960) LLMM 82/310. Langaj-chon ar vilajenn gran. Gregoj = Avaloù.
(2) Char-gregoj : cidre.
●(1960) LLMM 82/310. Langaj-chon ar vilajenn gran. Char-gregoj = Sistr. ●(1974) SKVT III 51. Ur biou char-gregoj, truchoned ? ●54. blaz ar char-gregoj. ●78. char-gregoch kostez-kouilh.
- gregojenn
- gregon-gregon-
voir gwregon
- gregoriangregorian
adj. Grégorien.
●(1732) GReg 471b. Gregorien, tr. «Grégoryan.» ●Le chant Gregorien, ou le chant Romain, ou le chant de l'Eglise, ou le plein chant, est le chant Ambrosien, corrigé par saint Gregoire Pape premier du nom, tr. «Ar c'han Gregoryan, pe ar c'han Roman, pe ar c'han eus an Ilis, a so ar c'han Ambrosyan, pe can sant Ambroaz, courriget, cresquet ha rentet publicq dre'n Ilis gand sant Gregor Pap qentâ èn hano.»
●(1910) MBJL 96. an ton plen a rêr anean an doare gregorian. ●103. an ton gregorian. ●(1924) ARVG Ebrel 81. ar gan gregorian. ●(1926) FHAB Genver 34. an doare kana gregorian.
- greiaj