Recherche 'g...' : 4478 mots trouvés
Page 52 : de grevusted (2551) à grilh-6 (2600) :- grevustedgrevusted
f.
(1) Gravité.
●(1710) IN I 204. ar c'hrevusted eus hor fautou.
●(1854) MMM 283. ar c'hrevusdet eus hor pec'hejou. ●(1857) HTB 99. ar grevuzted euz ho fec'hejou. ●(1864) SMM 80. ar c'hrevusdet, an niver hag ar bouez eus hor pec'hejou. ●(1882) BAR 77. o grevusded ar pec'het ! ●(1894) BUZmornik 447. hema a anavezaz dioc'htu ar grevuzded euz he faot.
●(1920) MVRO 59/1a. astennadur ha grevusted ar c'hlenved-peultrin en Breiz.
(2) Fait d'être brisé de fatigue. cf. brevusted.
●(1925) BILZ 104. eur bastell eus ar vuhe muchet gant skuizder ha grevusted an izili.
- grevuster
- grewiñgrewiñ
v. intr. =
●(1970) BAHE 65/45. o komz diwar-benn ur vuoc'h o vonet da halañ, pe stumm da gaout he leue, pe evit bezañ resisoc'h, pa zeu da vezañ anat emañ war halañ ! grewiñ a ra.
- grezgrez
m.
(1) E grez : à l'époque de.
●(1530) J 129. E gres Moyses en deserz, tr. «par Moïse, au désert.»
●(1744) L'Arm 258b. jeux Olympiques, tr. «Hoarieu Olimpi, a reaid é gré er Bayannétt.» ●378b. Du temps de Moïse, tr. «É-gré Mòise.» ●(1790) Ismar 277. é græ en Apostolèt. ●(17--) TE 137. é græ er Jugèt.
●(1907) BSPD I 26. é gré er roué Hérod. ●(1913) AVIE 219. é gré Noé.
(2) E grez : à l'époque où.
●(1792) HS 130. goudé ur vuhé pure ha réglet, é gré cohein ean e hum abandonnass de fal verhèt.
(3) E grez kement-se = (?) pendant ce temps-là (?).
●(1838) OVD 132. Mæs é gré quement-cé, me guemérou é grat en disprisance e elle donnet d'eign a gaus d'em action.
- grienniñgrienniñ
v. intr. =
●(1937) DIHU 312/279. griennein (v. a.) : donnet ér méz ag en doar labour, ar er hrien.
- grif .1
- grif .2grif .2
f. –où
(1) (zoologie) Serre d'un rapace.
●(1633) Nom 36b. Vnguis : ongle, la serre d'un faulcon : In accipitrum genere : Iuinou pe griffou vr faòcaun.
●(1659) SCger 63b. grifes, tr. «griffou, pau.» ●110a. serres, tr. «griffou.» ●(1792) BD 5112. o griffo cry ha diuergont, tr. «O griffes cruelles et effrontées !»
(2) (agriculture) Râteau pour aplanir la terre après la charrue, sur le blé semé.
●(1931) VALL 624b. Râteau pour aplanir la terre après la charrue, sur le blé semé, etc., tr. «grif f.»
- grifaat
- grifalgrifal
voir grouifal
- grifañgrifañ
v. tr. d. Râteler avec le grif.
●(1931) VALL 624b. Râteler après la charrue, etc., avec le râteau appelé grif, tr. «grifañ T[régor].»
- grifenngrifenn
f. grifoù (phycologie) Bulbes de Sacchoriza polyschides.
●(1968) NOGO 217. Saccorhiza polyschides. Porspoder. ar grifu, «les griffes» (le bulbe). ●grifu, plur., grifen ; singf, le bulbe [de Sacchoriza polyschides], «griffe» : Melon.
- grifon .1grifon .1
m. –ed
I.
(1) (mythologie) Griffon.
●(1464) Cms (d’après GMB 293). Griffoun, griffon. ●(1499) Ca 100b. Griffon. g. idem. ●(1633) Nom 40a. Gryps, gryphus : griffon, griphon : griffoun.
●(1659) SCger 64a. grifon, tr. «Grifon.» ●(1732) GReg 473a. Griffon, animal fabuleux, tr. «gryffoun.»
(2) (ornithologie) Vautour fauve.
●(1732) GReg 473a. Griffon, oiseau de proïe semblable à l'aigle, tr. «Griffonn. p. griffoñned.»
II. (argot de la Roche-Derrien)
(1) Chien.
●(1885) ARN 29. Chien. – Br. ki. Arg[ot] : Grifon.
●(1975) BAHE 87/13. grifon : ki.
(2) Grifon c'houez Doue : bedeau.
●(1906) MHAJ 79. bedeau, massier, en argot de la Roche-Derrien grifoñn c'houez Doue.
- grifon .2grifon .2
m. (agriculture) Déchaumeuse à dents.
●(1960) EVBF I 336. Déchaumeuse à dents : (…) grifon, St-Renan. ●(1982) MABL II 31. (Lesneven) ar grifon.
- grifonatgrifonat
v. tr. d. (agriculture) Déchaumer.
●(1982) MABL I 141. (Lesneven) aet da grifounat ur park.
- grifoùgrifoù
plur. graf
- grignetezgrignetez
coll. (cuisine) Rillons.
●(1983) GOEL 115. (Bro-Oueloù) Grignetes, tr. «lard avec du saindoux.»
- grignodgrignod
f. Trognon (de pomme).
●(1879) ERNsup 159. krek, m., pl. o, trognon (de pomme), Trév[érèc] A S[ain]t-M[ayeux], grignot, f.
- grignolgrignol
f. –ioù
I.
(1) Grenier.
●(1633) Nom 129b. Horreum pensile, granarium : grenier : grinnol, gringnel.
●(1659) SCger 63b. grenier, tr. «grignol.» ●(1732) GReg 472a. Grenier, lieu où l'on serre le blé battu, tr. «Grignol. pr. grignolyou.»
●(1847) FVR 77. o furc'hal (lire : furchal) ar c'hrignel. ●109. er grignoliou. ●(1869) HTC 34. lakaat dastum e grignoliou, e kement corn a zo er vro, pe a dra da vaga pobl an Ejipt. ●(1876) TDE.BF 252b. Grignol, s. f., tr. «Grenier à grains ; pl. iou.» ●(1877) BSA 213. Annaic-Mari a ioa eat d'ar c'hrignol gant he mam. ●(1889) ISV 437. grignol ar foen. ●(1895) GMB 293. petit Trég[uier] gregnel, grenier.
●(1902) MBKJ 24. holl ed ar grignoliou a ioa bet roet d'ar paour : n'oa mui eskenenn. ●(1907) PERS 146. hag ez a d'e c'hriniol. ●(1921) PGAZ 91. An eozt a ioa peurc'hreat ha gorrennet er c'hrignol.
(2) Coffre à grains.
●(1876) TDE.BF 252b. Grignol, s. f., tr. «coffre à grains.»
II. Sachañ Yann d'ar c'hrignol : renifler.
●(1978) PBPP 2.1/223 (T-Plougouskant). Sachañ Yann d'ar c'hrignol, tr. J. le Du «renifler /lit. attirer Yann dans le grenier.»
- grignolajgrignolaj
f. Grenier de vaisseau.
●(1876) TDE.BF 252b. Grignolach, s. f., tr. «Cloison de navire pour séparer les marchandises.»
- grignoliad
- grignoliañgrignoliañ
v. tr. d. Mettre au grenier.
●(1732) GReg 472a. Mettre les grains dans le grenier, tr. «Grignolya an edou. pr. grignolyet.»
●(1876) TDE.BF 252b. Grignolia, v. a., tr. «Renfermer dans un grenier ou dans les coffres qui en servent, parlant des blés.»
●(1931) VALL 344a. mettre au grenier, tr. «grignolia.» ●(1942) FHAB Gwengolo/Here 204. evit grignolia ar greun.
- grignosañgrignosañ
v. tr. d. Faire grincer.
●(1732) GReg 474a. Grincer, grincer les dents, tr. «grignoçza an dént.»
- grignousgrignous
adj. Grincheux.
●(1659) SCger 21a. homme chagrin, tr. «den craignoux.» ●65a. hargneux, tr. «craignoux.» ●(1659) SCger 102a. rechigner, tr. «beza crignous.» ●139a. craignous, tr. «hargneux.» ●(1710) IN I 204. dre un displijadur grignous. ●(1732) GReg 146b. Chagrin, ine, qui est de mauvaise humeur ; tr. «craignus. graignous.» ●391a. Fâcheux, euse, qui est d'une humeur fâcheuse & incommode, tr. «criagnus. graignous.» ●473a. Grignoux, tr. «craignous. grignous.» ●(1790) MG 183. Bout-ç'ou guet men gouhé ur hrouaidur é vaguein, péhani-zou de dud quer graignous èl-oh. ●408. en devotion e rant en imur graignous.
●(1838) OVD 57. en imur graignoussan. ●(1847) FVR 384b. Ouz penn ma oa Kolaz grignouz / E laret ive e oa louz. ●(1877) EKG I 218. mez va fried a zo grignouz an tamm anezhi. ●(1889) SFA 189. grignouz kenan e oa. ●(1899) MSLp xi 92. «rechigné, chagrin, d'humeur fâcheuse et incommode» pet[it] tréc[orois] grignous.
●(1905) HFBI 262. an aoutrou à voa gringnous avoualc'h. ●(1926) FHAB Genver 26. eur wreg grignous. ●(1955) STBJ 159. Pa veze grignous ma breudeur bihan, e kane pe e tibune ma mamm, pe ma maeronez, regennou ar seurt-mañ da c'hlochat dezo.
- grignouzgrignouz
m. –ed Homme grincheux.
●(1732) GReg 364a. Ergoteur, qui pointille sans cesse, tr. «graignous. p. graignoused.»
- grignouzalgrignouzal
voir grignouzat
- grignouzañgrignouzañ
voir grignouzat
- grignouzat / grignouzañ / grignouziñ / grignouzalgrignouzat / grignouzañ / grignouziñ / grignouzal
Rechigner, grogner.
●(1876) TDE.BF 252b. Grignouza, v. n., tr. «Rechigner, grogner par mauvaise humeur.» ●(1899) MSLp xi 1 [92]. pet[it] tréc[orois] grignouzal «grogner, être grognon». ●(18--) KTB.ms 14 p 278. ar paotr koz war-lerc'h, o c'hrignouza.
●(1904) SKRS I 55. deuet var an oad, toc'hor, troet da c'hrignouza dalc'hmad. ●(1906) BOBL 09 juin 90/1a. Na dalve ket grignouza, na termal. ●(1908) NIKO 34. Ha ! Kré / Berlobiour ! Gourdouz (lire : gourdrouz), grignouzein tro en dé. ●(1955) STBJ 174. pe e kroge da c'hrignouzal.
- grignouzerezhgrignouzerezh
m. =
●(1906) BOBL 20 octobre 109/1c. kalz anezo a zent c'hoaz deuz Rom, mez gant pegement a glemmou, gant pegement a c'hrignouzërez !
- grignouzezgrignouzez
f. –ed Femme grincheuse.
●(1876) TDE.BF 252b. Grignouzez, s. f., tr. « C'est le féminin de grignouz. »
- grignouziñgrignouziñ
voir grignouzat
- grigoñs .1grigoñs .1
m. –où (anatomie) Cartilage.
●(1633) Nom 14a. Cartilago : cartilage, tendrillon : migourn, grigounçc.
●(1732) GReg 138a. Cartilage, partie de l'animal, mitoyenne entre la chair et l'os, tr. «grigonçz. p. grigonçzou.»
●(1876) TDE.BF 253a. Grigoñs, s. m., tr. «Cartilage.»
●(1931) VALL 99a. Cartilage, tr. «grigoñs m. pl. ou.»
- grigoñs .2grigoñs .2
m. –où Grincement.
●(1633) Nom 214b. Stridor : crissement : grigounçc. ●214b. Stridor dentium : crissement de dents : cugounçc (lire : grigounçc) an dènt stecquiff an eil dant ouz eguile. ●(1650) Nlou 572. Ha dent gant grigonc à stroncer, tr. «et on grincera des dents en grognant.»
●(1732) GReg 473b. Grincement, tr. «Grigonçz. grigonçz an dént.» ●Dans l'enfer il y aura des pleurs, & des grincements de dents, tr. «En ivern ez vezo goëlvan ha grigonçz an dént, hervez avyel sant vaze.»
●(1824) BAM 105. goelvan ha grigonçou dent. ●(1876) TDE.BF 253a. Grigoñs, s. m., tr. «grincement de dents.» ●(1878) EKG II 124. grigonz ar vudurenn.
- grigoñs .3
- grigoñsadeg
- grigoñsal / grigoñsatgrigoñsal / grigoñsat
v.
I. V. intr. Grincer.
●(1659) SCger 152a. grigonçal, tr. «grincer.»
●(1876) TDE.BF 253a. Grigoñsal, grigoñsat, v. a., tr. «Grincer, parlant des dents.» ●(1877) EKG I 227. Kerkent e klefcheur ar poleou o c'hrigonsal, o vigourat. ●(1878) EKG II 124. an or, en eur drei var he muduren, a c'hrigonsaz.
II. V. tr. d.
(1) Grincer.
●(1499) Ca 100b. Grigonczat an dent. g. estraindre les dentz ou limer lune contre laultre. ●(1575) M 2314. Ha grigonçat ho dent : disquient da quentaff, tr. « Et de grincer des dents, affolés, d’abord. »
●(1732) GReg 474a. Grincer, grincer les dents, tr. «grigonçzat an dént.»
►[empl. comme subst.]
●(1575) M 2409. Hac en dent grigonçat, aenep stat natur, tr. « Et dans les dents des grincements contraires à l’état naturel. »
●(1824) BAM 46. ne glevint (...) nemet goelvan, grigonçal an dent.
(2) Ronger.
●(1850) MOY 210. en form a guellien a c'hrigonch va esqern.
- grigoñseggrigoñseg
f. –i Lieu planté de pommiers sauvages.
●(1876) TDE.BF 253a. Grigoñsek, s. f., tr. «Lieu planté de pommiers sauvages.»
- grigoñsek
- grigoñsenngrigoñsenn
f. -où, grigoñs
(1) Pomme sauvage.
●(1821) GON 249b. Grigonsen, fém., une seule de ces pommes. Pl. grigonsennou ou simplement grigons. ●(1876) TDE.BF 253a. Grigoñs, s. pl. m. Pluriel de grigoñsenn, pomme sauvage, pomme âcre. ●(18--) MIL.ms (d’après M p. 205, note 11). gragons, gregons, tr. « pomme avortée » ●gragons, tr. « pomme avortée, petite pomme qui murit avant les autres. »
(2) Grigoñsenn vara : petit morceau de pain.
●(1914) M (Lec’hvien) p. 205 note 11. On dit grigoñsen petit morceau : eur grigoñsen vara un petit morceau de pain (M. Lec’hvien).
- grigoñserezh
- grigoñsus
- grijañ
- grik .1grik .1
m. & interj. cf. gik
I. M. [généralement dans une phrase au négat.]
A.
(1) Mot.
●(1876) TDE.BF 253a. Grik, s. m., tr. «Mot, parole.»
●(1904) SKRS i 236. er vered emaïnt daoulinet, ha n’euz grik ebet gantho. ●(1872) DJL 9. ne larfen mui eur grik.
●(1942) DADO 17. Grik !... na lavarit ket d’ezi, hañ ?... ●(1955) STBJ 164. ne veze grik ebet morse eus an taoliou droch-se.
(2) Na diserrañ, distagañ, faoutañ, gwikal, lavarout, saniñ grik : ne souffler mot.
●(1732) GReg 876a. Il n'a sonné mot, tr. «n'en deus lavaret na guer, na gricq.» ●(1744) L'Arm 246a. Motus, tr. «Na sinétt gricq : Na sannét gricq.»
●(1872) DJL 8. ne larfen mui eur grik. ●(1883) MIL 254. e c'hourdrouzas Barilia eus fin fall, ma teuje da lavaret grik var he zonch.
●(1909) FHAB Even 182. ne leverchont grik goulskoude. ●(1914) KLBD 45 . Ar varc'hadourien na faoutont peurvuia grik a-bed divar-ze d'ar brenourien. ●(1924) ZAMA 200. Laou a ziskrankas e wenneien, hep dizerra grik. ●(1934) PONT 15. heb lavaret grik da zen. ●(1939) MGGD 46. Den ne wikas grik d'ar roue. ●(1955) STBJ 176. Ober a reas « ya » gant e benn hep distaga eur grik.
(3) Na respont grik : ne rien répondre.
●(1905) IVLD 89. Bernadett ne respontaz grik. ●(1908) PIGO II 15. Ne respontas grik.
B. par ext.
(1) Na glevout grik : ne rien entendre.
●(1928) DIHU 200/24. Ne gleuen grik ar en doar, / Kin meit en énig roial.
(2) Na welout grik : re rien voir.
●(1970) LIMO 31 janvier. ne m'es ket guélet grig !
II. [dans une phrase au positif] Respont grik : répondre (?) sur le champ (?) .
●(1969) LIMO 01 mars. Er bugul e dau é sonnen ha de respont grig : – O, Aotrou Person en hent-man èl ma uélet ne chanj ket tam erbet à léh.
III. Interj. Onomatopée pour enjoindre qqn à se taire.
●(1659) SCger 152a. gric, tr. «ne dites mot.» ●(1744) L'Arm 246a. Motus, tr. «Gricq : Chicq.» ●(1790) MG 153. Mæs, griq, réd-è m'en dou peb-unan é zefauteu.
●(1869) EGB 130. Grik ! tr. «silence, mot !»
IV.
(1) Na grik na mik : pas un mot..
●(1981) ANTR 97 (L) *Tad Medar. En iliz ne lavar den e-bed na grig na mig.
(2) Na rannañ grik : ne rien dire.
●(1970) BHAF 285 (T) E. ar Barzhig. Ha Hartmonn ? Mardouen, morse grik n'e-neus rannet... Ha me eo an hini kenta o plapousad ma genou.
- grik / segrip .2grik / segrip .2
s. (jeu) Jeu de cartes. cf. grik .1
●(1919) DBFV.Sup 29a. grik (Gr.), tr. « jeu de cartes où l'on tire les cheveux au perdant. » à Belz, segrip.
- grikergriker
voir kriker
- grilh .1
- grilh .2grilh .2
f. –où
(1) (cuisine) Gril.
●(1499) Ca 100b. Grill. g. greille / ou gry pour rostir. ●(1633) Nom 57a. Panis escharites : pain rosty sur le gril : bara rostet voar an gril, tosten. ●163b. Cratis ferrea, craticula : le gril : an grill.
●(1732) GReg 473a. Gril, ustencile de cuisine, tr. «Grilh. p. grilhou.» ●473b. Faire griller sur le gril, tr. «Lacqât da c'hrilha var ar c'hrilh.» ●473b. Griller, faire rôtir sur le gril, tr. «rosta var ar c'hrilh.»
●(1876) TDE.BF 253a. Grill, s. m., tr. «Gril de cuisine.»
(2) Grille (de fer).
●(1889) ISV 284. barrigner houarn a ioa a dreuz hag a hed er prenest evel eur c'hrill.
●(1915) HBPR 129. Pa ziguezaz, e velaz en tu all da eur c'hril houarn, oll seurezet ar gouent.
- grilh .3grilh .3
m. –ed
(1) (entomologie) Grillon.
●(1499) Ca 101a. Grill. g. grillet. ●g. le lieu ou habitent lez grillez b. toul an grill. ●(1633) Nom 49a. Gryllus : crignon, ou grillon des champs : vn grillicq.
●(1659) SCger 64a. grille (lire : grillon), tr. «grill, grillet.» ●(1732) GReg 473b. Grillon, grillet, ou grillot, petite insecte de cheminée, qui chante la nuit, tr. «grilh. p. grilhed. grilhicq. p. grilhedigou.»
●(1876) TDE.BF 253a. Grill, s. m., tr. «grillon, insecte.»
●(1907) VBFV.fb 49b. grillon, tr. «grill, m. (pl. ed).»
(2) (ichtyonymie) Langouste.
●(1659) SCger 48a. ecreuisse, tr. «grill.» ●152a. grill, tr. «écreuice de mer.»
●(1932) ANDOgwal 29. Eur viber grilhed ha ligistri.
- grilh .4grilh .4
Mont grilh : avoir une démarche voûtée, décharnée. cf. mistrig
●(1986) HYZH 167-168/67 (Ki-PONTEKROAZ). Mont grilh, tr. R. Gargadenneg «prendre une démarche voûtée, fatiguée (vieillir).»
- grilh .5grilh .5
Bezañ grilh ar stal gant ub. : voir stal .1
- grilh .6grilh .6
mistrig. cf. grilh .4