Recherche 'g...' : 4478 mots trouvés
Page 54 : de gris (2651) à groeiz (2700) :- grisgris
adj.
(1) Gris.
●(1633) Nom 17a. Cani : cheueux chenus, ou blancs : bleo guen pe gris. ●124a. Pullus, Spanum vel natiuum dicimus, Hiberus, Bæticus, ferrigineus, pulligo : couleur de garance, grise enfumée : liou gris anfumet.
●(1732) GReg 221a. Couleur grise, tr. «liou gris.» ●474a. Robe grise, tr. «Saë gris.»
●(1889) ISV 24. bouilladou moged gris. ●397. an azen griz a zo duhont. ●447. Gant bleut e venna he zae c'hriz. ●451. Da bennad bleo, du pe velen, / (…) / Breman int gris, guenn marteze.
(2) Goularz gris : ambre gris.
●(1732) GReg 32a. Ambre gris, tr. «Goularz gris.»
(3) Ludu gris : engrais.
●(1955) STBJ 191. sier bet o lakaat ludu gris. ●224. Ludu gris : temz chimik.
(4) (religion) C'hoar, leanez, seurez c'hris : sœur grise.
●(1868) FHB 190/266b. c'hoarezet guenn, c'hoarezet gris.
●(1907) LZBt Genver 7. Leanezed gris a ble gant ar glanvourien. ●(1915) HBPR 132. seurezet gris pe evit lavaret mad, seurezet an den eurus Grignon de Monfort. ●137. En hospital Montroulez oa seurezed gris.
(5) (alimentation) Gwin gris : vin rosé.
●(1744) L'Arm 342a. Vin rosé, tr. «Gùin-griss. m.»
(6) (blason populaire) Bouzelloù gris :
●(1911) DIHU 70/240. Karnagiz, èl paud aral e zou Foèuerion ha guehavé Tud aùelet, er péh e zou ur sord péchanj. Lod aral e lar, ne houian ket perak, Karnagiz boelleu gris !
- grisiañ
- grisil
- gristilhgristilh
voir kristilh
- gristilhadeggristilhadeg
voir kristilhadeg
- gristilhadenngristilhadenn
voir kristilhadenn
- gristilhatgristilhat
voir kristilhat
- gristilhergristilher
voir kristilher
- grivgriv
adj. Gaillard, solide.
●(1924) NFLO. gaillard (solide), tr. «eun den griv eo.»
- griz .1griz .1
m. Couleur grise.
●(1732) GReg 221a. Couleur grise, tr. «gris.» ●474a. Gris, grise, couleur mêlée de blanc & de noir, tr. «Gris.»
- griz .2
- grizajoùgrizajoù
pl. (habillement) Ensemble veste caleçon des goémoniers.
●(1987) GOEM 25. chez ceux [les goémoniers] de la côte Nord, elles [les jambes du caleçon] s'arrêtent à mi-mollet. Il existe également des ensembles veste et caleçon en molleton, ar grisachou.
- grizañ / griziñ
- grizartgrizart
adj. Grisâtre.
●(1732) GReg 474a. Grisatre, qui tire sur le gris tr. «Grisard.» ●Etoffe grisâtre, tr. «Mezer grisard.»
- grizenngrizenn
voir krizenn .2
- grizhgrizh
[mbr griz /grith/, mcorn guryth « service, action, performance, deeds » (Nance 76b) < du celt *wreg-o- « do, make » (EDPC 429)]
S. & adv.
(1) S. Acte, action.
●(1530) Pm 267 (Mab Den). Mar tremen en griz (variante : gris) e lizer, tr. Herve Bihan « Si son écrit passe en acte »
(2) Adv. Activement.
●(14--) Jer.ms 136. Quea pyz a gryz tyzmat, tr. Herve Bihan « Va exactement, de par ton acte/et activement, sans tarder » ●A.250. Cannat tyzmat a tyz em amprys / quea pyz hagryz tyzmat, tr. Herve Bihan « Messager, vite, vite, en mon dessein / Va exactement, de par ton acte/et activement, vite »
- grizias / griziesgrizias / grizies
adj.
(1) Ardent, brûlant.
●(1575) M 2415. Ha tan grizias hastiff ouz ho lesquiff dimat, tr. «Et le feu ardent, en hâte les brûlant cruellement.»
●(1727) HB 25. Da lesqui er Flammou grizyes. ●231. E creis an tan grizyês.
●(1940) FHAB Ebrel 112. eul lennad tan grizias.
(2) (Chaleur) intense.
●(1889) ISV 444. En ifern, 'creis an tan grizias.
●(1922) FHAB Mae 142. An heol a fenne war an douar e dommderiou grizias.
(3) (Douleur) atroce.
●(1688) MD II 30. gouzâon an affronchou grïez.
●(1846) DGG xvii. dilivrit anezo oll eus o foaniou grisies. ●(1869) FHB 215/47a. he foaniou griziaz.
(4) Rude (au goût).
●(1633) Nom 64a. Vinum asperum : vin rude, degouteux : guin grizyas, ha degoutet.
(5) Cruel.
●(1688) MD II 36. ar vengeançou grïez.
(6) (ornithologie) Pig grizias : pie grièche.
●(1866) FHB 72/160a. Ar piket grisias pe ar piket-spern a zebr mulot.
(7) = (?).
●(1893) IAI 255. Tud desket a lavaran eur vech c'hoaz, tud hag a deuz lennet ha studiet levriou grisiaz, tud a boell, tud a skiant.
(8) =
●(1923) ADML 38. gliz grujuz an noz.
- griziasted / griziested
- griziaster / griziester
- grizien / grizion
- grizienngrizienn
f. –où Lisière d'un champ.
●(c.1930) VALLtreg 1049. Grenen : On appelle à Trég. "ar c'hrenen", la lisière du champ ; "an drolien" à Ploumagoar", "ar goulien" à Goudelin; "ar wrimen" Bas-Trég. ; ar relach, ar c'hrizien. (Léon). ●(1934) BRUS 279. La lisière d'un champ sous paturage, tr. «er hrien –neu.»
- griziennañgriziennañ
v. tr. d. Faire paître le bétail sur le bord des chemins ou des champs.
●(1909) BROU 219. (Eusa) Krizen Inusité, mais a probablement donné lieu à grisienna, faire paître les bestiaux sur le bord des chemins ou des champs.
- griziesgrizies
voir grizias
- griziestergriziester
voir griziaster
- grizilhgrizilh
m./f. (météorologie)
I.
(1) Grêle.
●(1464) Cms (d’après GMB 294). Grissill, grêle. ●(1499) Ca 101a. Grisill. g. gresle. ●(1575) M 2110. Dour erch ha dour grisill, ho pil, peur cillant, tr. «Eau de neige et eau de grêle les frappent tout à fait violemment.»
●(1659) SCger 63b. gresle, tr. «grisill.» ●152a. grisill, tr. «gresle.» ●(c.1680) NG 460. (Er) grezillë e couehou. ●(1732) GReg 471b. Greler, tomber de la grêle, tr. «ober grisilh. Van[netois] gobér gresilh.» ●(1790) MG 25. couéh e rei ur grezill enorm. ●(1792) CAg 94. gresil, braugon ha tampeste. ●(17--) TE 71. Er seihvèd e oai grezill, péré e zismantas ol er péh e hum gavai indan-d'ai. ●72. ol er péh e oai chomet glaz arlèrh er grezill.
●(1849) LLB 1751. Stankoh eid er grezil é koeh ag er hogus. ●(1854) MMM 75. eur c'hrisill derrupl. ●(1856) VNA 103. il grêle, tr. «gresil e hra.» ●(1867) FHB 115/83b. e likiinn da goueza eur grizill spountuz. ●(1876) TDE.BF 253b. Grizill a ra, tr. «il tombe de la grêle.»
(2) Barr(ad)-grizilh : averse de grêle.
●(1839) BESquil 576. ur barrad grezil terrible. ●(1878) EKG II 278. eun nozveziad reo ha barrou grizill a ioa bet.
●(1907) BSPD I 113. ur bar grezil. ●(1907) PERS 127. eur bar grizill spountuz a zrailhaz an eost hanter zare.
II. sens fig.
(1) Ur c’hrizilh a : une grande quantité de, une grêle de.
●(1857) HTB 31. Seblantout a re dean bean en od o tastum eur c’hrizill a berlez.
(2) Ur grizilh a-daolioù foet : (recevoir) une grande quantité de coups de fouet.
●(1863) GOM 275. considerit ar vourrevien ho tiscarga var he gorf tener evel ur grezil a dauliou fouet.
III. Stank evel ar grizilh : très dru.
●(1908) PIGO II 118 (T) E. ar Moal. Malloziou ha toliou a valee stank evel ar grizilh, etre ar jandarmed hag an dud.
- grizilhadgrizilhad
m. –où Grêle de.
●(1732) GReg 471b. Une grêle de coups de bâtons, tr. «ur grisilhad taulyou baz.» ●674a. Faire pleuvoir une ondée de coups de bâton sur le corps de quelqu'un, tr. «Lacqaat ur grisilhad taulyou baz da gouëza var guein un dèn.» ●968b. Volée de coups de bâtons, tr. «Ur grysilhad taulyou baz. p. grysilhadou taulyou baz. ur grysilhad fustadou.»
●(1847) FVR 289. eur grizillad tennou.
●(1907) VBFV.fb 49b. grêle, fig., tr. «grezillad.»
- grizilhañ / grizilhiñ
- grizilhenngrizilhenn
f. –où, grizilh (météorologie) Grêlon.
●(1732) GReg 471b. Grain de grêle, tr. «Grisilhen. p. grisilh» ●472a. Grelon, gros grain de grêle, tr. «Grisilhenn. p. grisilhennou.»
●(1876) TDE.BF 253b. Grizillenn, s. f., tr. «Grain de grêle ; pl. grizill masculin, des grains de grêle, de la grêle.»
- grizilhetgrizilhet
adj. Abîmé, dévasté, haché par la grêle.
●(1732) GReg 471b. Les blez sont grêlez, tr. «grisilhet eo an edou.»
- grizilhiñgrizilhiñ
voir grizilhañ
- grizilhongrizilhon
m. –où
(1) Grelot.
●(1876) TDE.BF 254a. Grizillon, s. m., tr. «Grelot ou petite sonnette qu'on attache au cou de certains animaux ; pl. ou.»
●(1908-1910) VROJ Here-Kerzu. Son a ra ar brizilhon. (d’après KBSA 287). ●(1920) LZBt Here 12. brizilhonou stag eus ibilhou o zreid. ●(1954) VAZA 136. Degaset hor boa ganimp hor binvioù, met koulz e vije dimp o lezel war vourzh, rak gwell ’oa gant ar sultan e sonerien-eñ, morianed eus e ward, hag a rae gant pifoù, flaütoù skiltroc’h skiltr, ha dreist-holl gant taboulinoù, taboulinouigoù, simbalennoù, brizilhonoù ha me oar, ur safar marteze dudius awalc’h da selaou eus a-bell, evel da skouer boubou diston ar raned e-kerz an hañv da serr-noz.
(2) Menotte.
●(1633) Nom 136a. Manicæ : menottes, liens à lier les mains : menottou, grisillounou, eren pe ouarn da ereiff an daouarn.
●(1659) SCger 152a. grisillon, tr. «manotte.»
●(1876) TDE.BF 254a. Grizillonnou, s. pl. m., tr. «Menottes pour les malfaiteurs.»
- grizilhonañ
- grizilhoniñgrizilhoniñ
voir brizilhoniñ
- grizilhus
- griziñgriziñ
voir grizañ
- grizinkadenngrizinkadenn
f. –où Hennissement.
●(1732) GReg 490b. Hennissement, le cri des chevaux, tr. «crisiñgadenn. p. ou.»
- grizinkalgrizinkal
v. intr.
(1) Hennir.
●(1732) GReg 490b. Hennir, tr. «crisiñgat. pr. crisiñguet.»
●(1879) ERNsup 154. grizinkal, gerzignkhal, Plusq[uellec] hennir.
●(1931) VALL 357b. Hennir, tr. «grizinka(l).»
(2) (en plt d'un merle) Siffler de colère ou de peur.
●(1938) CDFi 19 mars. mouilc'hi a rizinke en eur dec'hout.
(3) (en plt du bétail) Moucher.
●(1879) ERNsup 154. grizinkal, gerzignkhal, à Gur[unhuel], syn[onyme] de breskenn.
- griziongrizion
voir grizien
- griziusgrizius
adj. (en plt d’un cheval) Qui a du tempérament.
●(1959) BRUD 7/17. Ar Marh Griziuz. Grizius = grizias (?), tomm d'e wad.
- grizongrizon
adj. Dañvad grizon : mouton grison.
●(1911) SPON 18. Men é ma oeit men deved du, / Er ré grizon hag er ré huen.
- grizougrizou
m. Tenn grizou : coup de grisou.
●(1906) BOBL 17 mars 78/2c. lod a gred eo dre eun tenn grizou, lod all dre an tan gwall.
- grizwenn
- gro / groagro / groa
f. (géographie)
(1) Grève.
●(1732) GReg 472b. Greve, rivage plat, & sablonneux de la mer, où des rivieres, tr. «Croa. groa.» ●Etendre la buée à secher sur la grève, tr. «Astenn ar c'houëz var ar c'hroa da sec'ha.»
●(1876) TDE.BF 254a. Gro, s. f. (anc.), tr. «Grève, sable.» ●Groa, s. f., tr. «Grève de mer ou de rivière. – Ar c'hroa, la grève.»
●(1909) BROU 219. (Eusa) Leda bizin er groa, ou e groa, tr. «étendre le goémon au-dessus de la grève.» ●(1971) TONA.morl 5. groa, tr. «sillon, chaussée.» ●(1994) BRRI 35. a-zehoù gant ar c’hroa zu, ur renkennad kerreg teñval.
(2) N. de l. Gro Saoz : Le sillon des Anglais.
●(1752) PEll . il y a auprès de Landévennec une pointe de grève, en forme de sillon, nommée de tems immémorial Gro-saös, grève d'Anglois ou des Saxons.
●(1876) TDE.BF 254a. Près de Brest, et vers Landévennec, on trouve un point de la rade appelé Gro-Saoz, la grève des Anglais..
- groagroa
voir gro
- grobisgrobis
m. –ed
(1) Grobis, homme qui fait l'important, le brave.
●(1732) GReg 474b. Grobis, gros seigneur, tr. «Grobis. p. grobised.» ●475a. Un gros Monsieur, un gros Mylord, tr. «Ur grobis. p. grobised.» ●626a. Milord, gros richard, tr. «grobis. p. grobised.» ●854b. Un grand Seigneur, un gros Monsieur, un Dabo, tr. «Ur grobis. p. Grobised.»
(2) (burlesq.) Grobis Malaouan : Milord de Saint-Malo.
●(1732) GReg 839b. burlesquement. ur grobis maloüan. p. grobised Maloüan, grobised San-malou, id ẽ, Seigneurs Maloïns, Milords de Saint-Malo.
(3) Ober e c'hrobis : faire le brave, se vanter.
●(1732) GReg 410b. Fier à bras, fanfaron, qui fait le brave & le furieux, tr. «Fougueeur a ra ar grobis.» ●854b. Faire le grand Seigneur, tr. «Ober ar grobis.» ●937b-938a. Trancher du grand, tr. «Ober ar grobis. Ober e c'hrobis.»
●(1925) DIHU 163/224. Grobis, l'homme important. Gout e ouian é onn tiùart, / Met ne hran ket men grobis. ●(1931) VALL 17a. Affecter de grands airs, tr. «ober e c'hrobis.» ●355b. Faire le hautain, tr. «ober e c'hrobiz.» ●377b. faire l'important, tr. «ober e c'hrobis.» ●683a. faire le grand seigneur, tr. «ober ar grobis ou e c'hrobis.» ●(1965) KATR 18. eun den heg ma 'z eus unan, d'ober e hrobis ha da damall Alisig dezañ. ●(1982) TKRH 96. Ar baotred yaouank dreist-holl a rae o c'hrobis war gein o c'haerañ kazeg, ma luche outo ar pennhêrezed.
- groc'h / grozhgroc'h / grozh
f./m. –où, –ioù Grotte.
●(c.1718) CHal.ms i. antre, tr. «groh, ur groh, er groheu.» ●(1732) GReg 140a. Caverne, tr. «Van[netois] groh. p. groheü.» ●(1790) MG 36. hui e hoès groeit a nehou ur groh lairon. ●(1744) L'Arm 14a. Antre, tr. «Groh.. hieu. f.» ●(1792) HS 258. er hassass ar lein ur h'roh eit er bannein d'enn guiass. ●109. cuhet enn ur groh tihouéle. ●120. enn ur groh benac. ●(17--) TE 209. cuhét ér grohieu.
●(1839) BESquil 537. ur hroh vras ha dôn. ●(1841) IDH 86. dichennet é croheu. ●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 99. én ur hroh vras. ●(1849) LLB 1114. groheu kloar. ●(1854) PSA I 85. ér foresteu hag ér grohieu e zou én doar. ●(1861) BSJ 25. ind e arrihuas guet ur groh toulet ér garrêg.
●(1913) AVIE 233. Ur groh oé, hag ur mén e oé bet lakeit d'er stankein. ●(1921) BUFA 182. ur groh distro doh tor er mañné.
- groc'hennetgroc'hennet
adj. Envahi (par les mauvaises herbes).
●(1866) FHB 59/53a. groc'hennet a vez e ber amzer ar parcou gant al louzeier hag e rancont beza dilezet pad eun nebeud bloavechou.
- groc'het / grozhet
- GroeGroe
n. de l. Île de Groix.
I.
(1) Groe.
●(1548) Cco 54. groe. ●65. groe. ●(1576-1600) Cco 80. groy.
●(1748) CI.pou 96. Groai.
●(1839) BESquil 345. doarein e ras toste d’en inizen a Hroé, én ul léh hanàuet a houdé dré en hanhue a Boulilfin.
●(1902) LZBg Mae 101. Groé. ●(1903) MHAD 253. Laret zou d’ein penaus é Groé / N’en domb ket mui Breton. ●256. Merhed Groai, hemb lar’t geu, / E houer heijal ou reoreu. ●(1905) DIHU 03/48. trézein er mor bras e zou étré Groé ha Plañour. (...) mont da chom da Hroé. ●(1913) DIHU 96/278. De inizen Groé é tas de zoarein. ●(1914) ARVG mae 75. Magerez pesketerien a helfed hanvout Groe. ●(1927) GERI.Ern 194. Groé. ●(1934) BRUS 295. Groé. ●(1943) CHDI 95. Ar Hroé duhont.
(2) Enez-Groe.
●(1732) GReg 548b. Enès groa. ●(1746) BS 690. Pa erruas en enesen Groa, e oue clevet cleyer an ilis o son anezo o-unan.
●(1869) TDE.FB xviiib. enez Groa. ●(1884) BUZmorvan 331. bez’ ez eo ive patroun enez Groa enn eskopti Guened.
●(1905) DIHU 4/68. er mor hum foèuas azrebi inizen Groé betag er Gerveur. ●(1910) ISBR 4. Izelloh hoah é kavér er Poul-du hag Iniz Groé. ●(1911) BUAZmadeg []. ha da c'houde e treizaz en enezen Groaz. ●828. ha kalz re all a oue kaset ha kuzet en enez Groaz. ●(1927) GERI.Ern 134. enez Groa, V Groé.
II. (Dictons d’après Yann-Bêr Kalloc’h)
(1)
●(1903) MHAD 254. Puhuzi, Pumitur, / Hou merhed e gol er stur ! tr. « Pluwizi, Ploumitur, / Vos filles perdent le gouvernail ! »
(2)
●(1903) MHAD 255. Picherel, tafia, / En ou gougeu-sten e ia ! ●note de l’éditeur "Gosiers d'étains, gouég-stén est l'expression consacrée qui désigne à Groix ceux qui boivent de tout, sans scrupules, et sans que cela leur nuise."
(3)
●(1903) MHAD 256. Merhed Groai, hemb lar't geu, / E houer heijal ou reoreu.
III. (Ichtyonymie) Mollusca prosobranchia : porcelaine-pucelage.
●(1970) ICTB II 226. hoc'hig Groe, -ou G. (recueilli à Trevignon; = Mollusca prosobranchia (Trivia monacha (da Costa)) = "porcelaine-pucelage")
IV. [Nom de famille]
●(1970) NFBT 82 N° 628. Groei. ●N° 629. Groix.
V. [Toponymie locale]
●(1748) CI.pou 96. L'enfer, Enn ti Jhuærnn, où la mèr va très-avant sous la tère & le trou du Tonère, Toul Gurunn.
●(1903) MHAD 254. Puhuzi, Pumitur, / Hou merhed e gol er stur ! tr. « Pluwizi, Ploumitur, / Vos filles perdent le gouvernail ! » ●255. Wit ansai tapout galanteu / De Borh-Tudi é hant. ●(1911) BUAZmadeg 829. Chapel Lok-Gunthiern, en enez Groaz. ●(1943) CHDI 95. Ar Hroé duhont, èl un huanad, / Pen-Maen e zisko é ouleu / Hag er Hehiér, ru ou lagad. ●(1947) BRMO 18. Toul er Gurun (…) Toul en Ihuern. ●(1959) MOJE II 6. Etre beg ar Poull-Du hag aber vraz ar Blaouez, war lenn Laneneg ha lann-gouez ar Biwe, kornou-boud a halv a-wechou en abardaez-noz hag a gas pell o hekleo war ode-vor Groe.
- GroeizGroeiz
pl. Habitants de Groix.
●(1903) MHAD 253. O Groéiz, o mem Broiz, o deit ! tr. «O Groisillons, ô mes compatriotes, venez.» ●(1908) CIG 285 11/10. memb a pe oent er beuranté glan, e vezé ret de Hroeiz paiein dalhmat, harz pé krev. ●(1927) GERI.Ern 194. Groéiz. ●(1931) VALL 346a. habitant de Groix, tr. «Groead pl. –eiz.»