Recherche 'g...' : 4478 mots trouvés
Page 50 : de greiamant (2451) à greun-roc_h (2500) :- greiamantgreiamant
m.
(1) Gréement.
(2) Vêtements, accoutrement.
●(1868) FHB 200/350b. n'em disober à reio deus graïamant é dud coz, évit gouiska frac pé liviten.
- greiañ / greañgreiañ / greañ
v. tr. d.
(1) Équiper.
●(1865) LZBt Here 55. ni hon euz (...) greiet eul liorz. ●(1866) LZBt Gouere 157. Ne oejomp ket pell o c'hreian eunn oter ouz troad eur ween. ●162. ann dud (...) a c'hreiaz eno ho lojeiz evit tremen ann noz. ●(1867) BUE 120. sevel ilizo d'ehan hag ho greian.
●(1918) LZBt Gouere 33. Pa oe roet urz da c'hreïan eun tam teatr dindan gwe al liorz.
(2) par ext. Décorer.
●(1904) CDFi août-septembre. da c'hreia (ficha) an aoter. (d'après KBSA 97). ●(1925) LZBt Meurzh 8. greïan o zie gant drapoïou.
(3) spécial. Gréer.
●(1732) GReg 20b. Agréer un navire, lui mettre les agreils, tr. «Grea ul lestr.» ●(1744) L'Arm 9a. Agréer un navire, tr. «Gréyein.»
- greietgreiet
adj.
(1) Équipé.
●(1867) BUE 199. eur marc'h greiet kouls hag ann den. ●(1867) FHB 152/381a. Pa vezer greijet er guisse, ne ket ret caout aon na rac an avel, na rag ar mor. ●(1869) FHB 228/149a. var an hent p'hini oa greiet gant-he egiz eun orator.
(2) (marine) Greiet hoc'h, greiet en hoc'h : gréé vent arrière.
●(1979) VSDZ 32. (Douarnenez) Greiet-hoc'h a zo ma 't eus c'hoant pa 'maout vañtarier, a lakaez ar perch e plas, tr. (p. 200) «Tu es gréé hoc'h (en cochon) par vent arrière : tu mets les perches en place.» ●150. Pa vie ar bagoù e tont gant ars ardin, greiet en hoc'h, tr. (p. 312) «quand les bateaux rentraient de la pêche à la sardine, gréés plein vent arrière.»
- GrekGrek
m. –ed Grec.
●(1866) HSH 85. pea tribu d'ar Persanet, d'ar Grecquet, d'ar Syrianet ha d'ar Romanet.
- grek .1
- grek .2grek .2
m. Grec (langue).
●(1638) Peiresc 7-9. Quement langaich à so er bet / Italien, Latin ha Grec, / Islanrd, Sauxnec ha Brezonec, tr. «Toutes les langues qui existent en ce monde / Italien, latin et grec, / Iralndais, anglais et breton.»
- grek .3grek .3
m. –où Cafetière.
- grekadgrekad
f. –où Contenu d'une cafetière.
●(1939) RIBA 63. ou grègadeu kafé. ●157. Ur grègad kafé e oè lakeit ar en uéled.
- grekenn
- grekennadgrekennad
f. –où Contenu d'une cafetière.
●(1958) BLBR 113/14. Ar hrekennad a-bez a vije bet eet ganin !
- grelinkgrelink
m. –où (marine) Grelin.
●(1732) GReg 471b-472a. Grelin, petit cable de vaisseau, tr. «Greling. p. grelingou.»
●(1925) BILZ 106-107. spisa eur penn oser, eur greling, eur raling. ●110. Ha Saïg a chachas war ar greling. ●112. Eun dro varv ha daou hanter kla war an taked pe war ar bit gant ar greling.
- grell .1grell .1
coll. (minéralogie) Gravier.
●(1939) RIBA 127. cherreh un dornad grelligeu ar en doar. (...) Araok ma koéh er grel ar er beurkaeh moéz.
- grell .2
- grell .3grell .3
m. –ed (ornithologie) Effraie des clochers Tito alba.
●(1876) TDE.BF 252a. Grell, s. m., tr. «Fresaie, oiseau.»
- grell-mein
- grellat / grelliñ
- grellek
- grellenn
- grellsabl
- grellsableggrellsableg
f. –i Lieu où il y a du gros sable.
●(1744) L'Arm 345a. Gros sable. Le lieu, tr. «Græll-sablêc. f.»
- grellus
- gremgrem
m. –où (marine)
(1) Couture de bordé.
●(1752) PEll 372. Grem, Fente, Latin Rima, dit M. Roussel. On le dit particulièrement des fentes d'un navire qui ont besoin d'être calfatées.
●(1876) TDE.BF 252a. Grem, s. m., tr. «Fente à la carcasse d'un navire ; pl. ou.»
●(1979) VSDZ 6. (Douarnenez) Peogwir ar gremm, e-plas bezañ en diavaez a zo en diabarzh… Ar gremm : ar juntr a chom da galafetiñ etre div vordajenn, tr. (p. 175) «La couture de bordé est à l'intérieur au lieu d'être à l'extérieur.»
(2) Faos grem : couture de bordé s'ouvrant sur l'intérieur.
●(1979) VSDZ 6. (Douarnenez) ha goude-se 'vit kemer skueranar eo gwashoc'h ha neuze vo faosgremm gant ar bordaj, tr. (p. 175) «l'équerrage deviendrait impossible et ta couture de bordé serait à l'intérieur.» ●7. Ni, neuze, 'benn 'maomp e labourat war ar bourdaj a gemer ar faos skueranar. Ni gemer ar faos skueranar a zo deus hennezh da hennezh evit nompas kaout ar faos gremm diabarzh. Ar faos gremm eo ar fallañ tout. Ar faos gremm n'eus ket moien da dennañ kuit, tr. (p. 176) «Nous prenons le faux équerrage d'une virure de bordé à l'autre pour que la couture ne soit pas à l'intérieur. Le plus mauvais c'est lorsque la couture est à l'intérieur ; tu ne peux plus rien faire.»
(3) = (?) Vive arête (?).
●(1752) PEll 372. Grem a encore une autre signification peu différente de la premiere : car chez les Ouvriers en bois, c'est la vive arête qui convient encore mieux à une fente de bois, qu'au bois sçié. Ainsi je ne doute point que ce ne soit le même mot.
- gremennekgremennek
adj. = (?).
●(1867) FHB 143/306b. Skei a reat var he zivesker gant coajennou gremenneg hag a ziscolpe ar c'hig hag a vruzune an eskern.
- gremilhgremilh
m. (botanique)
(1) Grémil, herbe aux perles.
●(1633) Nom 88b. Litho spermon, milium solis, officinis, cauda pecorina : gremil, herbe aux perles : gremil, lousaoüen an perles.
(2) Saxifrage.
●(1732) GReg 139a. Casse-pierre, plante, qui vient au bord de la mer, tr. «grimilh.» ●(1752) PEll 373. Gremill & Gromill, Casse-pierre, Perce-Pierre, plante simple, en Latin Saxifraga, laquelle croit dans les fentes & fractures des rochers, & même dans les jointures des pierres, des murailles, & cela sur les côtes maritimes.
●(1876) TDE.BF 252a. Gremill, grimill, s. m., tr. «Saxifrage, chritme, plantes.» ●(1879) BLE 271. Cassepierre maritime. (C. maritimum. L.) Grimil.
- grengren
adj.
(1) (en plt de qqn) Alerte, bien conservé.
●(1732) GReg 26a. Alerte, dispos, tr. «grezn.» ●(1752) PEll 373. Grezn, tr. «Alerte, dispos, vif, d'un tempérament chaud.»
●(1867) FHB 124/153b. Hon Tad Santel ar Pab so ato iac'h ha gren. ●(1868) FHB 159/18a. Biscoaz ar Pap n'oa bet grenoc'h. ●(1876) TDE.BF 252a. Gren, adj., tr. «Vif, alerte.» ●(1889) ISV 401. Digouezout a reas torret gant ar skuisder, mes iac'h ha gren.
●(1936) IVGA 155. Grën e oa chomet daoust d'hec'h oad. ●(1947) YNVL 49. Grën an holl, kozh ha yaouank. ●(1973) SKVT II 70. gren ha rafin, tr. (ms. Y. D.) «fraîche et dispose.»
(2) Joyeux.
●(1862) BBR 122. Plijadur d'ec'h ha nozvez grën, tr. «Plaisir à vous et joyeuse nuit.»
- greñ-2greñ-2
m. Gros coup de vent.
●(1956) BAHE 6-7/16. (Lokemo) greñ : toufadoù-avel. ●Met setu ur greñ o sevel (pe setu an amzer o c’hreñiañ – pe setu suc’hadennoù).
- grenaatgrenaat
v. intr. Devenir plus alerte.
●(1962) EGRH I 99. grenaat v., tr. «devenir en meilleure santé, plus dispos, plus fort (des petits animaux par ex.).»
- grenenngrenenn
f. Lisière d'un champ.
●(c.1930) VALLtreg 1049. Grenen : On appelle à Trég. "ar c'hrenen", la lisière du champ ; "an drolien" à Ploumagoar", "ar goulien" à Goudelin; "ar wrimen" Bas-Trég. ; ar relach, ar c'hrizien. (Léon).
- greniañgreniañ
v. intr. Le temps tourne au gros coup de vent.
●(1956) BAHE 6-7/16. Met setu ur greñ o sevel (pe setu an amzer o c’hreñiañ – pe setu suc’hadennoù).
- grenngrenn
f. –où Cuve.
●(1849) LLB 2128. En des dobér a chom un herrad ér greneu. ●2135. mar en des troeit ér hren.
- grenozellgrenozell
coll. (botanique)
(1) Groseille à maquereau.
●(1744) L'Arm 179a. Groseille, dont le bois est piquant, tr. «Grenozêll. f.»
●(1856) VNA 20. des Groseilles, tr. «Grenozel.» ●(1876) TDE.BF 252a. Grenozell, s. f. V[annetais], tr. «Groseille à maquereau.»
●(1904) DBFV 98b. grenozel, gernozel, f. pl. id[em], tr. «groseille à maquereau.» ●(1907) VBFV.bf 28a. grenozel, f., tr. «groseille.» ●(1907) VBFV.fb 50a. groseilles, tr. «grenozill, pl. m.» ●(1931) VALL 346b. Groseille, tr. «V[annetais] grenozell f.» ●(1934) BRUS 260. Des groseilles, tr. «gronozel.» ●(1981) DFBV 105b. groseilles, tr. «grozonell.» ●(1988) GUIL-ii G 9a. groseille, tr. «grenozilh col.»
(2) Grenozell kanard : lenticule, lentille d'eau.
●(1744) L'Arm 43b. Canetaie, tr. «Grenoseell quenartt.»
●(1904) DBFV 98b. grenozel kenard, tr. «canetaie, herbe mince que mange les canards (l'A.).»
- greou
- Gres
- gresgres
adj. cf. gerh, geurh
I. Attr./Épith.
(1) Prompt à agir.
●(c.1718) CHal.ms i. Diligent, tr. «pront gress.»
●(1904) DBFV 98b. gres, gers, adj., tr. «prompt, diligent, expéditif (Ch.ms)» ●(1925) DIHU 170/314. Ean en doè en ér «chouch» erhoalh èl ma larér, aveit é oed, neoah ne oè ket hoah gres erhoalh aveit monet de ridek er foérieu. ●(1927) DIHU 187/203. Gres e oé neoah d’é oed ha bras. ●(1931) VALL 597b. Prompt, tr. «V[annetais] gres, gers, gerh, geurh.» ●(1938) DIHU 330/193. Siouah ! nen dé ket mui forh gres, er galon-sé. ●(1942) DHKN 56. A pe oè deit gres eroalh aveit gellout obér, ar droed, en hent d’er vorh, éh as d’er skol parréz.
(2) =
●(1941) DIHU 364/346. Chetu er bé endro ha labour gres.
(3) Abondant.
●(1896) HIS 23. seih tuézen gres ar ur mem troed. ●(1896) HISger 2. Gres, gers, tr. «gras, fécond.»
●(1904) DBFV 98b. gres, gers, adj., tr. «gras, abondant, fécond ; se dit du grain, du blé en herbe ou en épi (Bul.).»
(4) Nombreux.
●(1925) DIHU 163/203. Epad ma oè gres en dud ar er mézeu. ●(1925) DIHU 165/235. É huélet ne oè ket gres erhoalh é dud aveit dihuen dohtè.
(5) =
●(1929) DIHU 217/300. Doué de viret d’oh hui nerh ken gres èl d’em jao-mé.
II. Adv.
(1) Abondamment.
●(1934) MAAZ 97. kafé fresk ha sukret gres. ●161. Lézel e hran mé genoh me lod chistr ha me lod lagout, aveit ma helleet rein gres anehè d’er ré er har.
(2) Vite, activement.
●(1904) DBFV 98b. gres, gers, adv., tr. «vite, activement.» ●(1939) RIBA 20. kerhet gres nezé de valé ! (...) monet e hrent gres get ou hent.
(3) [au dimin.] Un peu fort.
●(1936) DIHU 306/179. Kavouit e hrè get er heh E. Ivineg éh è gresik mat en tu ral de gant... ●couv xi. gresik : un peu fort.
(4) Fermement.
●(1921) GRSA 40. Dalhet gres arnehon, rak kriù é é zivréh.
- gresaatgresaat
v. tr. d. Rendre plus prompt.
●(1927) DIHU 187/203. aveit duahat, sonnat ha gresat é ziùharigeu de zoug é gorv bras.
- gresañ
- gresetgreset
adj. Fourni.
●(1924) DIHU 161/167. Guéharal er lén-sen e oè hé homenand, / Anaù hré en touleu gresetan.
- gresiangresian
adj.
I. Grec.
●(1914) DFBP 160a. grec, adj., tr. «gresian.»
II. (religion)
(1) (en plt de qqn) D'obédience orthodoxe grecque.
●(1903) MBJJ 121. eur belek gresian. ●124. ar venec'h gresian. ●137. ar venec'h c'hresian. ●147. ar veleien c'hresian. ●220. ar zakrist gresian. ●(1910) MBJL 121. eur c'hatolik gresian.
(2) (en plt d'un rite, etc.) D'obédience orthodoxe grecque.
●(1903) MBJJ 1235. heuilh ofiso al lid gresian. ●(1910) MBJL 121. penôs e lider eun oferen c'hresian. ●122. an Iliz c'hresian ha n'ê ket an Iliz Roman.
(3) (en plt d'un lieu) Où on pratique le rite orthodoxe grec.
●(1903) MBJJ 130. kouent gresian Sant-Eli. ●165. ar mouster gresian. ●(1910) MBJL 121. penegwir e zo eno eun iliz c'hresian katolik.
- GresianGresian
m. –ed
(1) Grec.
●(1659) SCger 63b. Grec, tr. «Grecian p. et.» ●(1732) GReg 470b. Grec, homme qui est de Grece, tr. «Grecyan. p. Grecyaned. ur Gresyan.» ●(17--) TE 452. Er Greciannèt convertissét.
●(1834) SIM 191. e brô ar Grêcianet.
●(1907) KORN 9. hag ho peus klevet menek, en histor ar ploblou koz, eus ar C’hresianed ? ●(1910) MBJL 121. En o zouez, ar C’hresianed, ar Slaved, ar Varonited. ●122. lido ar C’hresianed katolik. ●(1911) BUAZperrot 174. etouez ar Gresianed e oa doktored hag a oa desket. ●501. edo ar C’hresianed o tismantra douarou an Iliz. ●660. Nil, eur Gresian, a c’hans e Rossana.
(2) (religion) =
●(1910) MBJL 118. ar C’hresianed (kristenien dianket). ●122. lido ar C’hresianed katolik.
- gresianeg
- gresianeger
- GresianezGresianez
f. –ed Grecque.
●(1732) GReg 470b-471a. Une Grecque, une femme grecque, tr. «Grecyanès. p. Grecyanesed. ur c'hrecyanès.»
- gresim
- gresimañgresimañ
v. intr. Parler grec.
●(1732) GReg 471a. Parler grec, ou la langue grecque, tr. «Grecima. pr. grecimet.»
- gress
- greteilhgreteilh
(adj. m. ?) Douar greteilh =
●(1962) GERV 102. E-pad pell e klaskjont teuriat an douar greteilh hep kavout tu da lakaat da sevel (...) nemet louzeier fall.
- greujañgreujañ
v. intr. Engouer.
●(1895) GMB 25. On dit en ptit Tréguier dic'hreus à Trévérec, dic'hreuch à St-Clet (2 s[yllabes], eu franç[ais], qui n'est pas difficile sur la nourriture ; mais c'est un mot différent, dérivé de greujañ engorger, engouer : greujet engoué, qui a peine à respirer, à parler.
- greujetgreujet
adj.
(1) Engoué.
●(1895) GMB 25. On dit en ptit Tréguier dic'hreus à Trévérec, dic'hreuch à St-Clet (2 s[yllabes], eu franç[ais], qui n'est pas difficile sur la nourriture ; mais c'est un mot différent, dérivé de greujañ engorger, engouer : greujet engoué, qui a peine à respirer, à parler.
(2) Enroué.
●(1942) FHAB Gwengolo/Here 210. (note de F. Vallée) Greujet «enroué» T[reger].
- greungreun
coll. & m. –ioù
I. Coll.
A. (agriculture)
(1) Grain(s).
●(1464) Cms (d’après GMB 293). bernn geran. ●(1612) Cnf 79b. dispartiaff an greun diouz an plous. ●(1633) Nom 68a. Acini, semina : le grain de la pomme grenade : an greun ves an aual grenades. ●71b. Acinus, ut in botris : grain comme de raisin : greun eguis ræsin. ●Bacca : menu fruict d'arbre comme de laurier : frouezigou munut eguis grun lorè. ●Tunica acini, vel retrimenta vuarum : la cotte du grain : plusquen an greun. ●74a-b. Festuca : festu : vn pellen bian á vez entr'en pell hac an greun. ●102b. Acinus, acinum, acinus vinaceus : grain de raisin : greun an ræsin. ●103a. Bacca lori : grain de laurier : greun lorè.
●(1659) SCger 63b. grain, tr. «greunen p. greun.» ●(1732) GReg 467b. Grains, toutes sortes de blez, tr. «Ar greun. ar greunyou.» ●Les grains sont beaux cette année, tr. «Caër eo ar greunyou èr bloaz mañ.» ●(1752) PEll 373. Greün, Monosyll. Graine. Sing. Greunen. ●(1792) BD 790. mar be mat ma greun da hadan, tr. «Si mon grain est bon à semer.» ●(1790) Ismar 37. plous ha gran.
●(1849) LLB 121. Bout zou lod hag e rad ou gran kent ou hadein. ●330. n'hou pou ket grein mat.
●(1922) FHAB Meurzh 91. ar greun da hada. Ar greun n'int ket holl eus ar memes danvez. ●(1927) FHAB Gouere 146b. didouezia ar greun diouz ar c'holo hag ar pell.
(2) Greun-had : semence.
●(1921) BUFA 154. er gran had taulet én doar.
(3) Grains (de raisins, etc.).
●(1732) GReg 467b. Grain de raisin, tr. «greunen-résin. p. greun résin.» ●Grain de laurier, tr. «Greun lore.» ●Grain de lierre, tr. «Greun hilyo.»
B. par anal.
(1) Grains (faits d'une certaine matière).
●(1732) GReg 467b. Grain, parcelle d'un corps pulvérisé, tr. «Greunen. p. greun.» ●(18--) PEN 93/81. greun coular.
(2) (ichtyonymie) Œufs de poisson.
●(1876) TDE.BF 252a. Teurel he c'hreun, tr. «frayer, parlant des poissons.»
●(1910) FHAB Eost 244. ar mammou a zoug greun. ●(1986) GEVU v 90. (Pouldahu) Ar sardin don… A-raok nie taolet ar greun kea, tr. «La sardine de fond… Avant qu'elle n'est pondu ses œufs.»
C. [empl. comme pron. ind.]
(1) Goutte.
●(1905) DIHU 4/71. ne oé mui gran deur erbet. ●(1907) BSPD II 386. a houdé tri blé n'en doé groeit gran glaù erbet ér vro. ●(1914) RNDL 85. ne huéhé gren aùél, tr. «aucune brise ne soufflait.» ●(1942) DHKN 16. Gran aùél erbet.
(2) Pas du tout.
●(c.1718) CHal.ms iii. Ie dors la nuit tout d'une piece, tr. «dont ara en nos en-un Tam, en ur peh guenin, me gousqu' e pad en nos ne zigouscan gran tro guet en nos, cousquet aran-en ur peh, ne ouran nemeit un hun en nos.» ●ibid. Ie ne dors du tout point, tr. «ne gouscan gran.» ●ibid. Ils ne quittent du tout point le peché, tr. «ne guittant gran er pehet.»
●(1907) DIHU 23/378. Hemb sellet gran ar é lerh.
II. M.
(1) Ur greun : une sorte de grains.
●(1857) HTB 24. Ar mann a oa eur greun meurbet munud.
(2) Grain.
●(1854) PSA I 58. Ur gran gunéh, taulet ha breinet én doar, e zoug hantér-had gran aral.
III. Hadañ greun : voir hadañ.
- greun-roc'hgreun-roc'h
coll. (botanique) Orpin d'Angleterre.
●(1879) BLE 99. Orpin d'Angleterre. (S. anglicum. L.) Greûn-roc'h.