Devri

Recherche 'pen...' : 384 mots trouvés

Page 4 : de pennahel (151) à penndoull (200) :
  • pennahel
    pennahel

    [penn + ahel]

    m. –ioù Pôle.

    ●(1914) RNDL 112. penneu-ahel hor planeden, tr. «aux pôles de notre planette.» ●(1931) VALL 573a. Pôle du monde, tr. «pennahel(-bed) m.» ●Pôle de force (magnétique, etc.), tr. «pennahel.»

  • pennahelek
    pennahelek

    [pennahel + -ek]

    adj. Pôlaire.

    ●(1931) VALL 573a. Pôlaire, tr. «pennahelek.»

  • pennahelel
    pennahelel

    [pennahel + -el .2]

    adj. Pôlaire.

    ●(1931) VALL 573a. Pôlaire, tr. «pennahelel.»

  • pennaj
    pennaj

    [mbr pennaig < penn + -aj]

    m.

    (1) Tête, esprit.

    ●(14--) N 1144. Mez a quemerenn em pennaig, tr. «J'avais honte dans mon cœur.»

    (2) Apanage.

    ●(1914) DFBP 18a. apanage, tr. «Pennach.»

  • pennañ .1
    pennañ .1

    [brpm peænnan < penn + -añ .4]

    adj.

    (1) Attr./Épith. Principal.

    ●(1931) VALL 592a. Principal, tr. «penna.»

    (2) Adv. Pennañ ma c'heller : le plus directement possible.

    ●(1744) L'Arm 343a. Fuir à veau de route, tr. «Téhein peænnan ma eêllér.» (tr. GMB 477) «le plus directement qu'on peut.»

  • pennañ / penniñ .2
    pennañ / penniñ .2

    [penn + -añ .5 & -iñ]

    v.

    I. V. tr.

    (1) V. tr. d. Mettre une tête à.

    ●(1924) FHAB Mezheven 208. ar werz a lavar e voe dibennet hag e voe pennet a-nevez.

    (2) V. tr. i. (marine) Pennañ e : mettre le cap sur.

    ●(1913) RNDL 69. Pennet é biz hag é merùent, tr. «mis le cap au nord-est et au sud-est.» ●(1914) RNDL 108. pennein e ramb, elté, én Dianaù. ●(1925) DIHU 169/290. (Groe) Pennein (é), tr. «mettre ou avoir le cap sur ...» Dastumet get Bleimor.

    II. V. intr.

    A.

    (1) (en plt de légumes) Monter en graine.

    ●(1896) GMB 478. pet[it] tréc[orois] penañ ra 'zaladen, la salade monte.

    ●(1931) VALL 478a. Monter en parl. des légumes, tr. «penna(ñ).»

    (2) (en plt d'un chaume de graminée) Épier, monter en épi.

    ●(1932) ALMA 86. Pa deuas ar gorzen da benna, ar penn-ed da voda.

    B.

    (1) Pennañ da ub. : faire face à qqn.

    ●(1939) RIBA 110. En davarnouréz ne spont ket én ou raok. Pennein e hra dehè hag é respont : (...).

    (2) =

    ●(1909) DIHU 52/349. mes eùé ne oé ket par d'ein de bennein geton [er baniél] en dé-sé doh en aùél. ●(1939) RIBA 164. Ne oè ket dén erbet (...) de bennein geton [er baniél] doh en aùél.

    (3) Prendre la tête de la danse.

    ●(1931) VALL 135b. Commencer une danse, tr. «penna (à Pont-l'Abbé).» ●(1977) PBDZ 195. (Douarnenez) penniñ, tr. «prendre la tête de la danse.»

    (4) Diriger un travail, animer une réunion.

    ●(1882) BAR 45. Mad e ve da dud an ti lavaret ar Rozera etrezho mar gellont ; an hini a zo o penna a dlefe lavaret araog peb dizenez a vouez huel pehini eo ar myster a zo da zonjal enhan.

  • pennaotrou
    pennaotrou

    [penn + aotrou]

    m. –nez Suzerain.

    ●(1931) VALL 720b. Suzerain, tr. «pennaotrou pl. –nez.»

  • pennaotrouniezh
    pennaotrouniezh

    [penn + aotrouniezh]

    f. Suzeraineté.

    ●(1931) VALL 720b. Suzeraineté, tr. «pennaotrouniez f.»

  • pennaouaer
    pennaouaer

    [brpm pennaouër < penn + -où .1 + -er]

    m. –ion Glaneur.

    ●(1732) GReg 459b. Glaneur, tr. «pennaouër. p. yen.»

    ●(1876) TDE.BF 506a. Pennaouer, s. m., tr. «Glanneur ; pl. ien.»

    ●(1909) FHAB Here 301. ar pennaouer, a veler o c'haoliata a-dreuz hag a-hed an irvi diouz ma kav ar founusa toulladou da grabanata.

  • pennaouaerez
    pennaouaerez

    [brpm pennaouëres < penn + -où .1 + -erez .3]

    f. –ed Glaneuse.

    ●(1732) GReg 459b-460a. Glaneuse, tr. «Pennaouërès. p. pennaouëresed.»

    ●(1869) FHB 230/167b. eur bennaouerez euz ar re vella.

  • pennaouerezh
    pennaouerezh

    [brpm pennaoüerez < penn + -où .1 + -erezh .3]

    m. Action de glaner.

    ●(1732) GReg 459b. L'action de glaner, tr. «pennaoüerez.»

    ●(1931) VALL 336b. action de glaner, tr. «pennaouerez m.»

  • pennaoueta
    pennaoueta

    [penn + -où + -eta .3]

    f. intr. Glaner.

    ●(1931) VALL 336b. Glaner, tr. «pennaoueta.»

  • pennaouiñ
    pennaouiñ

    [brpm pennaoui < penn + -où + -iñ]

    v.

    I. V. intr. Épier, former un épi, des épis.

    ●(1908) FHAB Kerzu 355. Eur vech ma vezo taolet an had en douar e ranko breina, kellida, sevel, divodi ha pennaoui.

    II. V. tr. d.

    (1) Glaner.

    ●(1659) SCger 62b. glanner, tr. «pennaoui.» ●(1732) GReg 459b. Glaner, ramasser les épis après que les gerbes sont liées, tr. «Pennaouï. pr. pennaouët.»

    ●(1876) TDE.BF 506a. Pennaoui, v. a., tr. «Glanner.»

    ●(1931) VALL 336b. Glaner, tr. «pennaoui.»

    ►absol.

    ●(1847) MDM 221. pe da bennaoui en eaust ? ●(1866) SEV 231. a iafe da bennaoui enn eur park. ●(1869) HTC 72. mont da bennaoui evit caout pe a dra da veva. ●(1877) BSA 7. Goude beza pennaouet e parkeier an tadou santel euz an iliz.

    (2) sens fig. Collecter.

    ●(1909) MMEK v. Pennaoui a reaz ar pez a glevaz pe a lennaz er skridou koz divar benn chapeliou ar Verc'hez en hon eskobti. ●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 141. ar gwerziou koz he deus pennaouet.

    (3) =

    ●(1913) FHAB Kerzu 374. an tennou o sutal a ïa da bennaouï eur morian bennag.

  • pennardez
    pennardez

    [penn + -ardez]

    f. Femme courtaude.

    ●(1876) TDE.BF 506a. Pennardez, s. f., tr. «Femme courtaude.»

  • pennask
    pennask

    [penn + nask]

    m. –où Entrave qui prend le bétail d'un pied à une corne.

    ●(1931) VALL 262b. Entrave de bête à cornes qui lie la corne au pied, tr. «pennask m.» ●(1955) BLBR 86/11. hep su na pennask.

    ►sens fig.

    ●(1867) MGK 64. Meur a zen demezet, stag oc'h eur pennask fall.

  • pennaskañ
    pennaskañ

    [brpm pennasqa < penn + naskañ]

    v. tr. d.

    I.

    (1) Entraver.

    ●(1732) GReg 335a. Empêtrer, attacher la tête à un des pieds de devant, tr. «Pennasqa. pr. pennasqet.»

    ●(1896) GMB 477. pet[it] tréc[orois] penaskañ.

    ●(1958) BRUD 4/36. o fennaska, o suia.

    (2) sens fig. Assujettir.

    ●(1910) FHAB 54. ne zalejont ket da veza ive d'o zro, en despet d'an donjer o devoa evit ar sklavaj, treac'het ha pennasket gant ar Romaned breac'hiou-dir. ●(1923) FHAB Meurzh 116. Ma ho peus c'hoant da veza pennasket, ha reuzeudik evel ar vein, ya, neuze, it gant ar seurt-se.

    II. Bezañ gars da bennaskañ : être fou à lier.

    ●(1961) BRUD 14-15/82 (T) E. ar Barzhig. O hola 'vad, emon-me, va daou realad skiant am-eus hoaz, red e vefe din beza garz da bennaska. (...) Garz da bennaska = sod da staga.

  • pennavel
    pennavel

    [brpm peñ-avel < penn + avel]

    m. –ioù Vent cardinal.

    ●(1732) GReg 136a. Les 4 vents Cardinaux, tr. «Ar pevar peñ-avel.»

  • pennavelek
    pennavelek

    [penn + avelek]

    adj. Écervelé.

    ●(1862) JKS 303. hen-nez a zo eunn den penn-avelek. ●(1876) TDE.BF 506b. Penn-avelek, adj., tr. «Ecervelé, étourdi.»

  • pennaveliñ
    pennaveliñ

    [penn + aveliñ]

    v. intr. = (?) Perdre la tête (?).

    ●(1910) ISBR 152. Penaùelein e hras Pier goudé bout bet feahet Amauri : Kredein e hré é telié en ol plégein édan é vestroni.

  • pennbec'hed
    pennbec'hed

    [penn + pec'hed]

    m. –où Péché capital.

    ●(1931) VALL 542b. Péché capital, tr. «penbec'hed.»

  • pennboellenn / pennboellennig
    pennboellenn / pennboellennig

    f. C’hoari pennboellenn(ig) : jouer à faire la culbute. cf. pennbouzell ?

    ●(1880) REC IV/164. c'hoari pimpoel(l)enn, faire la culbute, Gommenec'h, Plouha; c'hoari pimpoell'nik, Trév.

  • pennboemet
    pennboemet

    [penn + boemet]

    adj. Éméché.

    ●(1912) MMKE 166. o luskellat penn-boemet gant ar mik.

  • pennboufet
    pennboufet

    [brpm pennboufet < penn + boufet]

    adj. Gonflé, rempli (d'orgueil).

    ●(1732) GReg 679a. Très orgueilleux, bouffi d'orgueil, tr. «pennboufet gad an ourgouilh.»

    ●(1876) TDE.BF 503b. Penboufet, penn-boufet, adj., tr. «Plein de vanité.»

    ●(1954) VAZA 7. biskoazh n'on bet pennboufet gant al lorc'h. ●24. Pennboufet e oan en deiz-se evel un Impalaer roman o paouez diskenn a-ziwar e garr-enor.

  • pennboufiñ
    pennboufiñ

    [brpm penboufi, penboufrein, pennbouffi < penn + boufiñ]

    v. intr. Renfrogner.

    ●(1659) SCger 16a. boufir de colere, tr. «penboufi.» ●102b. se refrogner, tr. «penboufi.» ●(c.1718) CHal.ms iii. se refrogner, tr. «mouhein, penboufrein, grisein.» ●(1732) GReg 109b. Bouffer, être de mauvaise humeur, tr. «Pennbouffi. pr. pennbouffet. beza pennbouffet.» ●792b. Se refrogner, faire une mine rechignée, tr. «penbouffi. pr. et.»

    ●(1876) TDE.BF 503b. Penboufi, v. n., tr. «Se refrogner.»

  • pennbouzell
    pennbouzell

    [penn + bouzell]

    m. & adv.

    I. M. Culbute.

    ●(1988) TOKO 50. greet seiz penn-boual war blas an ti.

    II. Loc. adv. A-bennbouzell.

    (1) La tête la première.

    ●(1919) BUBR 5/123. ec'h an a-benn-bouzell da goueza a-blad ma c'horf war an douar glep.

    (2) En dégringolant.

    ●(1970) BHAF 39. hag ar benveg a-bennbouell en traoñ.

    (3) Ober udb. a-bennbouzell : faire qqc. en dépit du bon sens.

    ●(1992) MDKA 21. Ze zo kaoz vent greet a-bennbouall ive.

  • pennbouzellet
    pennbouzellet

    [pennbouzell + et .1]

    adj. Déstabilisé, désarçonné.

    ●(1884) LZBt Mae 91. Setu spont ha stravill penn-boënnet eo keriz.

  • pennbouzelliñ
    pennbouzelliñ

    [pennbouzell + -iñ]

    v. tr. d.

    (1) Culbuter.

    ●(1920) KZVr 358 - 11/01/20. penbouelli, tr. «culbuter.» ●(1967) BAHE 52/16. pennbouelliñ kement tamm koad 'zo war ar plas.

    (2) Pennbouzelliñ an traoù : mettre le désordre.

    ●(2003) TONKA 37. Sakre flatoul ! Me h a da lakaad da reor dit a-dreñv. Sell, pa 'teus pennbouellet an treou amañ.

  • pennc'hêr
    pennc'hêr

    voir pennkêr

  • penndalc'h
    penndalc'h

    [brpm pendalc'h < penn + dalc'h .2]

    m. –où Fief dominant.

    ●(1732) GReg 410a. Fief dominant, à qui on doit foi et hommage, tr. «Pendalc'h.»

    ●(1931) VALL 303a. Fief dominanat, tr. «pendalc'h.»

  • penndallañ
    penndallañ

    [penn + dallañ]

    v. intr.

    (1) Être sur le point de perdre la tête par excès de travail, etc.

    ●(1931) VALL 737b. être sur le point de perdre la tête (par l'excès de travail, etc.), tr. «penndallañ T[régor].»

    (2) Faire perdre la tête.

    ●(1942) VALLsup 165b. faire perdre la tête à qqn, tr. «penndallañ T[regor].»

  • penndalostennat
    penndalostennat

    [penn + da .7 + lostennat]

    v. intr. Culbuter.

    ●(1922) DIHU 131/67. Ha pindelochennat eùé ar er bratel. ●(1942) VALLsup 45a. Culbuter, tr. «pendelochennat V[annetais].» ●(1934) BRUS 53. Culbuter, tr. «pendelochennat.»

  • penndarevret
    penndarevret

    [penn + da .7 + revr + -et .1]

    adj. Sens dessus dessous.

    ●(1917) LILH 15 a Ebrel. berneu mein taill penderéret.

  • penndarevriñ
    penndarevriñ

    [brpm pendereurein < penn + da .7 + revriñ]

    v.

    I. V. intr. Culbuter.

    ●(1921) GRSA 174. penderèrein e hra d'en dias. ●(1925) DIHU 169/297. Tré ma penderèvrè en ol er fozelleu édan ou sammeu. ●(1934) BRUS 53. Culbuter, tr. «penderèrein.» ●(1939) RIBA 160. Hag ean bebeilpennein, penderèvrein, meldivellein, torimellat én tioélded ién, sklasus, beta doned en éternité.

    II. V. tr. d.

    (1) Mettre sens dessus dessous.

    ●(c.1718) CHal.ms i. renuerser cul sur teste, tr. «troein pen aüeit pen pendereurein.» ●culbutter, tr. «rein ul lam, discarr', pendereurein eil pennein.» ●(c.1718) CHal.ms iii. renuerser mettre le haut en bas, tr. «pendréurein.» ●on a renuersé toutes mes hardes dans mon coffre, tr. «pendreuret oudes ol men dillat em 'houur.»

    (2) sens fig. Renverser, culbuter, faire chuter.

    ●(1941) DIHU 364/333. de benderèrein en énebour.

  • penndeiz
    penndeiz

    [penn + deiz]

    m. Demi-journée.

    ●(1931) VALL 409a. demi-journée, tr. «penn-deiz m.»

  • pennden
    pennden

    [penn + den]

    m. penndud Héros d'un récit.

    ●(1931) VALL 359a. Héros d'un récit, tr. «pendén.» ●(1970) BRUD 35-36/145. ur penn-den mad d’ober ar pouez, e-giz ma vez lavaret hirio.

  • pennderez
    pennderez

    [penn + derez]

    m. –ioù (musique) Dominante.

    ●(1931) VALL 227a. Dominante (musiq.), tr. «penderez m. pl. iou.»

  • pennderoù
    pennderoù

    [penn + deroù]

    m. Principe, base, vause première.

    ●(1931) VALL 592. Principe, tr. «penderou.»

  • penndevezh
    penndevezh

    [penn + devezh]

    m. Demi-journée.

    ●(1923) KNOL 102. An hini 'vo mab kaer d'in, a ranko, en eur penn-devez, didoueza holl ar greun-ze ha lakaat pep-hini en e vern. ●(1931) VALL 409a. demi-journée, tr. «penn-de(r)vez m.» ●(1942) VALLsup 50a. Demi-journée, nuit, tr. «penn-devez, penn-nozvez.»

  • penndog
    penndog

    [mbr pendocq, pendocg, pendoc < penn + dog (dog < dolog, GMB 475)]

    m. –ed

    (1) Nain, nabot.

    ●(1633) Nom 267b. Pumilio, nanus, pumilius : nain : vn cornandoun, vn pendocq, naïn.

    ●(1732) GReg 648a. Nabot, tr. «pendocg. p. pendogued.»

    (2) Têtu.

    ●(1659) SCger 163b. pendoc, tr. «coquin, testu.»

    (3) Homme qui a une grosse tête.

    ●(1732) GReg 919b. Qui a une grosse tête, tr. «Penndog. p. penndogued.»

    (4) (ichtyonymie) Chabot.

    ●(1752) PEll 685. M. Roussel m'a assuré que Pendoc est le poisson qui est dit en François Chabot.

    ●(1931) VALL 107a. Chabot poisson à grosse tête, tr. «pendog m. pl. ed.»

    (5) Coquin.

    ●(1876) TDE.BF 503b. Pendok, s. m., tr. «Coquin.»

  • penndogenn
    penndogenn

    [penndog + -enn]

    f. (en plt d'un arbre) Têtard, houppier, arbre étêté.

    ●(1931) VALL 366a. Houppier, arbre ébranché, tr. «penndogenn T[régor] f.» ●736b. Têtard ; arbre, tr. «pendogenn T[régor] f.»

  • penndoger
    penndoger

    [penndog + -er .7]

    m. Culbuteur.

    ●(1931) VALL 176a. Culbuteur (mécan.), tr. «pendoger.»

  • penndoget
    penndoget

    [penndog + -et .1]

    adj. (en plt d'un arbre) Étêté.

    ●(1964) BRUD 18/39. eur pilkoz korv gwezenn penndoget. ●47. Penndoget : torret, hanter-gouezet.

  • penndogiñ
    penndogiñ

    [brpm pænndogein < penndog + -iñ]

    v. tr. d.

    (1) Étêter (un arbre).

    ●(1744) L'Arm 440a. Il est très-défendu d'échoupper & d'ébrancher, les arbres de haute futaye, tr. «Dihuennéd é terrible dibeennein ou pænndogein, er gué vrass na ou diolbrein.»

    ●(1931) VALL 736b. tailler les arbres en têtards, tr. «pendogi.»

    (2) Faire culbuter qqn sur la tête.

    ●(1752) PEll 685. Pendoghi, tr. «culbuter, renverser un homme en sorte qu'il tombe sur la tête, ou qu'il porte sa tête à terre.»

    ●(1876) TDE.BF 503b. Pendogi, v. n., tr. «Faire la culbute.»

    ●(1931) VALL 176a. Culbuter, tr. «pendogi.»

    (3) Battre le blé sans défaire les gerbes en frappant les épis.

    ●(1931) VALL 61a. Battre (le blé) (sans défaire les gerbes en frappant les épis), tr. «pendogi Ouess[ant].»

  • penndolat
    penndolat

    voir penndoliñ

  • penndoliñ / penndolat
    penndoliñ / penndolat

    [brpm peænndolaat < penn + *tol- (< lat tālea « bouture, scion », cf. gall toli, fr tailler, ang curtail, GMB 475, TLFi tailler) + -aat & -iñ]

    v. tr. d. Étêter (un arbre).

    ●(1744) L'Arm 436a. Éhouper, tr. «Peænndolaat.»

    ●(1904) DBFV 180a. pendolein, pendolat, v. a., tr. «étêter, couper la cime des arbres.» ●(1931) VALL 276b. Étêter (…) des arbres, tr. «pendolat, pendolein.» ●736b. tailler les arbres en têtards, tr. «V[annetais] pendolat, pendolein.»

  • penndolog
    penndolog

    [brpm penn-dolog, pendolecg < penndol- (base v. penndolat) + -og / -eg]

    m. –ed

    (1) (zoologie) Tétard.

    ●(1732) GReg 919a. Tetard, insecte noir qui vit dans l'eau & n'a outre la tête qu'une petite queuë fort mince, tr. «Penn-dolog. p. penndologued. Van[netois] pendolecg. p. penndoligued.»

    ●(1876) TDE.BF 503b. Pendolek, pendolok, s. m. V[annetais], tr. «Tétard, insecte aquatique ; pl. pendoleget, pendologet.»

    ●(1931) VALL 736b. Tétard, de grenouille, tr. «pendolog m. pl. ed.»

    (2) sens fig. Enfant.

    ●(1972) SKVT I 48. e oa bet manket, ur wech, ar skol gant e benndolog.

    (3) Homme qui a une grosse tête et qui est lourd d'esprit.

    ●(1900) KZVr 105 - 18/02/00. (Skivid) Penn-dolog a ve laret euz eun den teo e benn ha ponner e spered.

    (4) [empl. comme adj.] Qui n'en fait qu'à sa tête.

    ●(1903) CDFi août-septembre. Met keuz a zeu d'ezañ dizale. Laouig [ar marc'h] a zo buhez ennañ hag eun tammig pendolok eo ivez. (d'après KBSA 57).

    (5) Arbre tétard.

    ●(1931) VALL 736b. Têtard ; arbre, tr. «pendolog.»

  • penndologiñ
    penndologiñ

    [penndolog + -iñ]

    v. tr. d. Étêter (un arbre).

    ●(1931) VALL 736b. tailler les arbres en têtards, tr. «pendologi.»

  • penndommet
    penndommet

    [penn + tommet]

    adj. Éméché, gris.

    ●(1929) MKRN 89. Aliezik eta, d'ar zul da noz, e vize eun tammig penndommet.

  • penndouar
    penndouar

    [penn + douar]

    m. (géographie) Cap.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. Il y a en cet endroit un cap, qui se Iette bien auant dans la mer, tr. «bout ara el leh hont, vr pen doüar ur poent' hac auanç largu' mat abarh er mor.»

  • penndoull
    penndoull

    adj.

    (1) Touseg penndoull : crapaud (?).

    ●(1929) SVBV 81. eun touseg-penndoull.

    (2) Logodenn penndoull : chauve-souris.

    ●(c.1718) CHal.ms i. chauue souris, tr. «asquel crehen, pl. Esquel crehen. a Ing[uiniel] on dit, logoden pen toul, logoden pen dal.»

    ●(1970) GSBG 55. (Groe) logodenn fendoull, tr. «chauve-souris.» ●(1982) PBLS 490. (Langoned) logodenn benn-doull, tr. «une chauve-souris.» ●(1986) DPSB 134. (Rieg) logodenn-benn-doull, tr. «chauve souris.»

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...