Recherche 'ba...' : 1151 mots trouvés
Page 5 : de bailh-1 (201) à balan (250) :- bailh .1bailh .1
adj.
I. (en plt d'un animal)
(1) (Animal) qui a une étoile blanche au front.
●(1732) GReg 162a. Cheval marqué de blanc au front, tr. «Marc'h bailh.»
●(1904) DBFV 16a. bailh, adj., tr. «(animal) qui a une tache blanche au front.» ●(1914) KZVr 67 - 21/06/14. Bailh, adj., tr. «qui a une tache (au front).» ●(1927) GERI.Ern 36. bailh adj., tr. «qui a une tache blanche au front.»
(2) Bailh-dour, bailh betek an dour : (animal) dont l'étoile blanche descend jusqu'au naseaux.
●(1876) TDE.BF 811. Pa vez bet diwar eur gazek eul loen bihan hag a vez baill beteg ann dour, e vez roet peurvuia pemp kwennek d'ann hini a vez bet o tenna ar marc'h d'ar gazek. ●(1884) FHB 11/82b. n'euz bet biskoaz e penn ar c'houarnamant-ze nemet chatal baill beteg an dour. ●(1890) MOA 167b. Cheval qui a une grande tache blanche le long de la tête, tr. «marc'h bailh-dour.»
(3) C'hwen-bailh : poux.
●(1732) GReg 743a-b. Pou, vermine, tr. «burlesquement ont dit : C'hoënen vailh. p. c'hoën bailh.»
●(18--) SBI II 86. C'huenn du, c'huenn ru, c'huenn griz, c'huenn bail, tr. «Puces noires, puces rouges, puces grises, puces mouchetées.» ●(18--) PEN 93/85. gant ar c'houen am draille / chouen da c'houen bail.
(4) Plumes blanches sur la tête d'un oiseau.
●(1876) TDE.BF 32b. Bailh, adj., tr. «il se dit aussi d'un oiseau qui a des plumes blanches sur la tête.»
II. (botanique) Qui a des feuilles panachées.
●(1876) TDE.BF 32b. Bailh, adj., tr. «il se dit aussi des plantes à feuilles panachées.»
III. fam. (en plt de qqn) Sot.
●(1919) DBFVsup 5a. baill, adj. : heut ha baill, tr. «étourdi et nigaud.» ●(1927) GERI.Ern 36. bailh adj., tr. «sot.»
IV.
(1) Lammat/sailhañ er bailh : mourir.
●(1766) (Li) MM 15/18. D'o Beza paotret Diramaïl, / o d'eus ranquet Lamet er bail / a melver an despez Dezo, tr. G. Esnault «tels hommes intraitables qu'ils fussent, ont dû sauter dans la baille, et mourir, en dépit qu'ils en eussent.»
●(1878) SVE 621. Saillat er baill, tr. L.-F. Salvet «Sauter dans le baquet. (Mourir.)»
(2) Sot evel ur bailh : très sot, imbécile, niais.
●(1942) (L) VALLsup 20b. Très bête, tr. F. Vallée «sot evel eur bailh L[éon].»
(3) Bezañ lakaet er bailh gant ub. : être attrapé par qqu’un.
●(1869) (L) Y. P. FHB 245/286b. Ann Aotrou Koz ne oa ket o c'hortoz beza lakeet er baill gant ann Aotrou yaouank.
(4) Gouzout na tailh na bailh → tailh.
(5) Kouezhet an touseg e bailh ar yod → touseg.
- bailh .2bailh .2
m.
(1) Tache blanche, étoile, pelote sur le front des animaux.
●(1744) L’Arm 232a. Marque (…) Blanche, au front des chevaux, tr. «Baill.»
●(1914) KZVr 67 - 21/06/14. Bailh, tr. «tache blanche au front d’un animal.» ●bail dourennek, tr. «tache qui va jusqu’aux narines, Even.» ●(1927) GERI.Ern 36. bailh m., tr. «Tache (surtout tache blanche au front d’un animal).»
(2) Bailh dourennek : tache au front d’un animal qui descend jusqu’aux narines.
●(1914) KZVr 67 - 21/06/14. Bailh, tr. «tache blanche au front d’un animal.» ●bail dourennek, tr. «tache qui va jusqu’aux narines, Even.»
(3) par ext. Visage.
●(1959) BRUD 7/19. Saig a oa truezuz da weloud, hir e vailh, difoupet e zaoulagad (...) E vailh = e vizaj.
(4) plais. Ober bailh : blesser qqn au front.
●(1732) GReg 440b. Blesser quelqu’un au front, burlesquement, tr. «ober bailh.»
- bailh .3
- bailh .4bailh .4
m. –où
I.
(1) Baquet.
●(1633) Nom 159b. Vrceus, vrceolus aqualis : cruche : vr baill, baraz da lacquat dour. ●161b. Excipulus : receptacle : baill da lacquat dindan an guin.
●(1659) SCger 35b. cuueau, tr. «baill.» ●(1732) GReg 74a. Bacquet, ou, baquet, cuvier fait d’une futaille sciée, tr. «Bailh. p. bailhou.» ●241b. Cuveau, cuvier, cuvette, petite cuve, tr. «bailh. p. bailhou. bailhicq. p. bailhouïgou.»
●(1876) TDE.BF 657a. Baill, s. m., tr. «Baquet, moitié de barrique.»
●(1907) PERS 198. eur baill pe eur benvek benag all. ●(1915) HBPR 224. Ar baillou evit ober an ezomou oa e pevar c’horn ar gambr hag a ampoezone anezhi. ●(1925) FHAB Ebrel 144. eur bailh da ober ennan o ezommou. ●(1927) GERI.Ern 35. bailh m., tr. «baquet.» ●(1931) VALL 57b. Baquet, tr. «bailh m.» ●177b. Cuve, tr. «bailh m.» ●(1936) PRBD 45. e ranke kemeret da zibri, krabanajou boued e bailh ar moc’h.
(2) Cylindre de machine, corps de pompe.
●(1931) VALL 177b. Cylindre de machine à pistons, tr. «bailh m.»
(3) Bezañ er bailh = (?).
●(1847) MDM 395. gouskoude diaoul al laëroun a deu da veza ar mestr, ha setu ar paour keaz er baill !
(4) plais. Bailh ar brenn : cul.
●(1923) BUBR 26/451. en eur drei bailh-ar-brenn d’an archerien diot.
(5) Gouzout na tailh na bailh : ne rien savoir, connaître sur qqc.
●(1954) VAZA 181. Na tailh na bailh ne ouie kennebeut all diwar-benn ar seurt traoù.
(6) Gouzout na tailh na bailh : n’avoir pas de mesure.
●(1978) PBPP 2.1/47. (Plougouskant) Ne oar na tailh na bailh, tr. «elle n’a pas de mesure.»
II.
(1) Lammat/Sailhañ er bailh : mourir.
●(1766) MM 15/18 (Li). D'o Beza paotret Diramaïl, / o d'eus ranquet Lamet er bail / a melver an despez Dezo, tr. G. Esnault «tels hommes intraitables qu'ils fussent, ont dû sauter dans la baille, et mourir, en dépit qu'ils en eussent.»
●(1878) SVE 621. Saillat er baill, tr. L.-F. Salvet «Sauter dans le baquet. (Mourir.)»
(2) Sot evel ur bailh : très sot, imbécile, niais.
●(1942) VALLsup 20b (L). Très bête, tr. F. Vallée «sot evel eur bailh L[éon].»
(3) Bezañ lakaet er bailh gant ub. : être attrapé par qqu’un.
●(1869) FHB 245/286b (L) Y. P.. Ann Aotrou Koz ne oa ket o c'hortoz beza lakeet er baill gant ann Aotrou yaouank.
(4) Gouzout na tailh na bailh : voir tailh.
(5) Kouezhet an touseg e bailh ar yod : voir touseg.
- bailh .5bailh .5
m. –où (droit) Bail.
●(1904) DBFV 16a. bailh, m. pl. eu, et bailh ferm, m. pl. bailheu ferm, tr. «bail.»
- bailh .6
- bailh .7bailh .7
s. Béquille.
●(c.1718) CHal.ms i. anille, tr. «brenel, breneleu, bail, baileu, mal maleu Ie crois ce dernier meilleur pour vne male et des bougettes.»
- bailh-kigbailh-kig
m. Charnier.
- bailh-kouezbailh-kouez
m. bailhoù-kouez Lessiveuse.
●(1910) MAKE 91. eur podhouarn henvel awalc'h ouz eur bailh-kouez.
- bailhadbailhad
m. –où Contenu d'un baquet.
●(1732) GReg 241b. Cuvée, plein une cuve, ou cuveau, tr. «bailhad. p. bailhadou.»
●(1877) EKG I 135. eur baillad guelien.
●(1905) HFBI 116. eur baillad dour évit éném bropad. ●(1906) KANngalon C'hwevrer 36. bailladou dour. ●(1908) FHAB Mae 130. eur baillad dour. ●(1910) MAKE 83. eur bailhad jistr. ●(1923) KNOL 117. eur bailhad dour ouz va dremm. ●(1930) FHAB Ebrel 145. e pep bailhad gouelien. ●(1931) VALL 57b. Baquet [le contenu], tr. «bailhad m.» ●(1950) ANTK 53. en ur bailhad kaoc'h.
- bailhañ
- bailhennbailhenn
f. –où
(1) Tache blanche sur le front des animaux.
●(1895) FOV 239. ur vailhèn en é dâl, tr. «une tache au front.»
●(1904) DBFV 16a. bailhen, f., tr. «tache blanche au front.»
(2) Nom donnée à une vache qui a une tache blanche au front.
●(1927) GERI.Ern 36. bailhenn f., tr. «nom d'une vache tachetée ainsi.»
- bailhez .1
- bailhez .2
- bailhezoùbailhezoù
plur. Ober bailhezoù = (?) cf. Bail (?).
●(1945) GPRV 158. Pa vezit 'c'h ober bailhezou, / E vuzulit an douarou.
- bailhobabailhoba
m. = (?) Destruction (?).
●(1978) BAHE 97-98/26. plas ar gwez ken dudius, ha heugus ar «bailhoba» 'zo graet er parkoù ma'z int kouezhet, pennadet ha diskourret.
- bailhog .1bailhog .1
m. –où (anatomie) Menton.
●(1732) GReg 615b. Menton, tr. «(Van[netois] bailhocq. mailhocq.» ●(1744) L'Arm 236b. Menton, tr. «Maillocq.. ogueu : Baloc.. ogueu. m.» ●323b. sous le menton, tr. «édan er mailloc.»
●(1849) LLB 1133-1134. un houlten / E rid ag er balog ar er bruch pen d'er ben. ●(1856) VNA 43. le Menton, tr. «er Maillog.» ●(1863) MBF 15. er maillog, tr. «le menton.»
●(1904) DBFV 16a. bailhog, m. pl. eu, tr. «menton.» ●(1906) DIHU 10/173. Hé balog doh hé fri e stok ! ●(1931) GUBI 31. er balog. ●(1934) BRUS 216. Le menton, tr. «er balog.» ●(1936) BREI 448/3b. dindan o balot (menton) ha dindan o fri. ●(1972) LIMO 25 mars. Aveid er baru, Tonton Job, e lakè ur mem plad édan balog en ostiz.
- bailhog .2
- bailhog .3
- bailhog-karrbailhog-karr
m. Pièce qui termine la charrette (?).
●(1919) DBFVsup 5b. balog-kar, m., tr. «pièce qui termine la charrette.»
- bainbain
voir begn
- baionet
- baionetezbaionetez
f. –où (armement) Baïonnette.
●(c.1825-1830) AJC 6271-6272. scein o baioneteso / bete an nadoul a dreus en ne voellou. ●(1859) MMN 55. eus va bayonetez em eus great eur c'hantolor. ●(1877) EKG I 270. ho baionnettez e beg ho fuzil. ●271. A enep beg lemm eur vaionnettez, petra oa ho fenn-baz. ●(1878) EKG II 144. bayounettez e bek ho fuzil. ●277. fourra didruez ho baionettez e kof an hini (...).
●(1906) BOBL 10 mars 77/2f. Eur jandarm en deuz bountet e vaïonetez e korf eun den. ●(1915) MMED 122. a lazas an tri genta gant he vaïonnettez. ●(1942) DRAN 78. Erwan, e letern-arouezier ouz e skoaz, e vaionetez ouz beg e fuzuilh.
- baiz-baiz-
voir beiz-
- baja
- bajane
- bajanegbajaneg
m. bajaneion Idiot, crétin.
●(1836) FLF 28. Ur bajanec hanvet Garo.
●(1914) KZVr 67 - 21/06/14. Bajaneg, f. –ez, tr. «celui qui n'est pas fin ; pauvre d'esprit, Trég[uier].» ●(1924) BILZbubr 43-44/1024. Ginaouek a zo ac'hanout, bajanek ! ●(1925) BILZ 164. An hini a reas ar zon d'an tad ne oa ket eur bajanek. ●(1964) LLMM 107/419. ar bajaneg anezhañ. ●(1964) BAHE 38/3. gerioù da douellañ ar bajaneien ! ●(1968) BAHE 56/7. ur bagad bajaneien divarrek da uhelaat, divarrek da zeskiñ mann.
- bajanegezbajanegez
f. –ed Idiote.
●(1914) KZVr 67 - 21/06/14. Bajaneg, f. –ez, tr. «celui qui n'est pas fin ; pauvre d'esprit, Trég[uier].»
- bajanekbajanek
adj. Idiot, crétin.
●(1923) LZBt Gwengolo 38. ma gwreg 'zo re vajanek evit maësa ar zaout. ●(1924) BILZbubr 41/947. d'ar gaezed pe d'an dud bajanek, d'an dud diweat. ●(1924) ARVG Here 225. ne oa ket tud bajanek ar Vretoned a gempennas ken koant hon ilizou. ●(1925) LZBt Gwengolo 7. re vajanek 'on.
- bajennbajenn
=
●(1941) FHAB Gwengolo/Here 89. (Tregon ha tro-dro) Bajenn = «Bajenn d'it» = tizet, tapet out bet, er c'hoari tapout.
- bak
- bakailhodbakailhod
m. (ichtyonymie) Merluche.
●(1732) GReg 618b. Merluche, merlus, & lieux, désechez, tr. «bacailhot.»
- bakl
- bakolbakol
m. –ioù
(1) Ganache d'équidé.
●(1792) HS 92. e saillass ar vachôl unn azènn.
●(1903) EGBV 52. bachol, m., tr. «mâchoire de cheval, ganache.» ●(1904) DBFV 15a. bachol, bajol, m., tr. «ganache, mâchoire de cheval.» ●(1927) GERI.Ern 36. bakol, V[annetais] bachol m., tr. «Ganache, mâchoire de cheval.»
(2) (marine) Pièce de bois fixée au grand mât.
●(1904) DBFV 15a. bachol, bajol, m., tr. «pièce de bois fixée au grand mât.»
- bakonikbakonik
s. (au jeu de carte appelé «la poule») Sept de cœur.
●(1914) KZVr 67 - 21/06/14. Bakonik, le 7 de cœur dans le jeu de cartes appelé «la poule», Coadout.
- bakulbakul
m./f.
I. M./F.
(1) C'hoari bakul : baculer.
●(1633) Nom 195b. Oscillum, oscillatio, oscillis aut oscillatis ludere : baculer, hallocher : baculiff, hoary-bacul.
(2) Reiñ ar vakul : baculer.
●(1914) KZVr 67 - 21/06/14. Bakul f. rei ar vakul, tr. «frapper de force le derrière de quelqu'un contre terre, en le tenat suspendu par la tête et par les pieds.»
II. Loc. adv. E-kreiz bakul : droit au milieu.
●(1914) KZVr 67 - 21/06/14. bakul e-kreiz bakul, tr. «droit au milieu, Milin.»
- bakulañ / bakuliñ / pakuladiñbakulañ / bakuliñ / pakuladiñ
v. tr. d. Baculer.
●(1499) Ca 16a. Baculaff. g. baculer. ●(1633) Nom 195b. Oscillum, oscillatio, oscillis aut oscillatis ludere : baculer, hallocher : baculiff, hoary-bacul.
●(1919) DBFVsup 10a. brakulein (Arv[or]) bakulein, pakulein (Pl.) v. a. suspendre quelqu'un par les épaules et les pieds lui faire toucher la terre. - Ailleurs stalonein, bastrouillein. ●53a. pakuillein, pakuilladein (Pl. Baud). V. Brakulein. ●(1957) ADBr LXIV 4/446. Bakuli : v. - Se dit quand deux jeunes gens saisissent une jeune fille - ou exceptionnellement une femme mariée - l'un par les épaules, l'autre par les pieds, pour lui faire toucher les fesses trois fois par terre. - (Jeu assez brutal, en honneur autrefois les soirs de battage, pratiquement disparu de nos jours). D'une femme qui avait subi cette plaisanterie on disait : bakulet eo bet, ou roet a zo bet eun tamm avel-eost dei. ●(1955) STBJ 169. Hervez ar c'hiz e yeas ar bôtred da barkula ar merc'hed, da lavarout eo da dapa peg en o diouskoaz hag en o zreid ha da stoka o fenn-adreñv ouz an douar, goude beza grêt un hij dezo en êr. ●201. skrig ha c'hoarz ar merc'hed faro, bouchet ha parkulet gant ar bôtred yaouank.
- bakuler
- bakuliñbakuliñ
voir bakulañ
- bakus
- balbal
m. –ioù, –où (danse) Bal.
●(1633) Nom 8a. Carmen nuptiale, coniugale : chanson nuptiale, ou quelque balade qu'on dit és nopces : an canoüen pe an bal pehiny á caner en euret.
●(1659) SCger 12a. bal, tr. «bal, p. iou.» ●(1792) BD 1338. pa ariuo ar maro erencont dont darbal, tr. «quand arrivera la mort ils devront aller au bal.» ●1415. erbaillo en danso, tr. «dans les bals, les danses.»
●(1838-1866) PRO.tj 189. Breman souden ne reïo bal. ●(1859) MMN 114. mont d'ar bâliou, d'an dansou.
●(1904) DBFV 16a. bal, m. pl. eu, tr. «bal.» ●(1910-15) CTPV I 159. Hag en dro fest a pe oè groeit, hag er bal oè achuet, tr. «Quand la danse fut finie et le bal terminé.» ●(1927) GERI.Ern 36. bal (par â long) m., tr. «Bal, sorte de danse bretonne.» ●(1964) BLBR 146/30. de goroll er laridéieu er ré hirran, er baleu hag er jabadoieu er ré ziêsan.
- bal-dañsbal-dañs
m. (danse) =
●(1905) BOBL 22 juillet 44/3c. Da beder heur, tro d'an dansou, jabadao, baldanz ha stoupik.
- baladennbaladenn
f. (littérature) Ballade.
●(1633) Nom 8b. Versus intercalaris : vers inseré, refrein de ballade : carm pe verset canet adarrè, an reffreïn ves an baladen.
- balaennbalaenn
f. –où Balai.
●(1633) Nom 165a-b. Scopæ : balay, verge à nettoyer, ramon : balaen, cubellen (lire : scubellen).
●(1659) SCger 130b. balaen, tr. «balai.»
●(1869) FHB 246/294a. gant eun taolik balaen. ●(1872) GAM 9. Eun taol balaen d'al leur.
●(1921) PGAZ 31. ne vezo ket ezpernet ar valaenn. ●(1927) GERI.Ern 36. balaenn f., tr. «Balai.» ●(1962) EGRH I 11. balaen f. -où gant un n hepken.
- balafennbalafenn
f. –ed
(1) (entomologie) Papillon.
●(1499) Ca 16b. Balauenn. g. papeillon.
●(1659) SCger 130b. balaven, tr. «papillon.» ●(1710) IN I 77. varlerc'h balavennet. ●218. evel ma ve er (lire : ur) papilloun pe ur valavennic. ●(1732) GReg 690b. Papillon, petit insecte volant, tr. «Balavenn. p. balavennou. balavennicq-Douë.»
●(1866) BOM 10. Ar valafennik skan. ●(1889) ISV 347. Paca a rea ive palafennou ha bete zoken kellien hag ho stage gant spillou oc'h he daolennou paper. ●(18--) SAQ II 434. Mez varlerc'h e teu da veza eur balafen skedus ha skanv.
●(1909) BROU 204. (Eusa) Paláfen, tr. «Papillon. Au pluriel : palafenned, ou palafinier.» ●(1927) GERI.Ern 36. balafenn f., tr. «papillon.»
(2) sens fig. Personne étourdie.
●(1927) GERI.Ern 36. balafenn f., tr. «un étourdi.»
- balafenn-erc'hbalafenn-erc'h
f. balafennoù-erc'h (météorologie) Flocon de neige.
●(1895) GMB 52. Balauenn erch flocon de neige, est le même mot que balauenn papillon.
- balafennañ
- balailhatbalailhat
voir bazailhat
- balalaika
- balan-balan-
voir banal-