Devri

Recherche 'ba...' : 1151 mots trouvés

Page 9 : de balzamer (401) à bananenn-2 (450) :
  • balzamer
    balzamer

    m. –ion Embaumeur.

    (1914) DFBP 114a. embaumeur, tr. «Balzamer

  • balzamerezh
    balzamerezh

    m. Pratique de l'embaumement.

    (1903) MBJJ 119. men ar balzamerez. ●(1931) VALL 247b. Embaumement en général, tr. «balzamerez

  • balzamid
    balzamid

    m. Baumier, balsamier.

    (1499) Ca 17a. Balsamit. g. idem ou bammier.

  • balzamiñ
    balzamiñ

    v. tr. d. Embaumer (un cadavre).

    (1866) FHB 60/63a. da ambomi pe da valzami Jesus. ●(1869) FHB 238/226a. balzami corf ho rouanez.

    (1911) BUAZperrot 453. Daoust ma n'oa ket bet balzamet he c'horf. ●(1914) DFBP 114a. embaumer, tr. «Balzami

    ►sens fig.

    (1943) VKST Du 395. o valzami d'ezo gouliou o c'halon gant e gomzou frealzus. ●(1948) KROB 4/11. balzami hor c'halomou (lire : c'halonou) rannet.

  • balzamus
    balzamus

    adj. Balsamifère.

    (1931) VALL 56a. Balsamifère, tr. «balzamus

  • balzeg
    balzeg

    m. Ébaubi.

    (1904) DBFV 16b. balleg, balzeg, s. m., tr. «ébaubi (Ch. ms.).»

  • balzek
    balzek

    adj. Ébaubi.

    (c.1718) CHal.ms i. Esbaubi, tr. «souehet, ballec, balzec

    (1904) DBFV 16b. balleg, balzeg, adj., tr. «ébaubi (Ch. ms.).»

  • bam .1
    bam .1

    m. Baume.

    (1499) Ca 17a. Bam. g. bamme. ●(c.1500) Cb 21b. Bam. g. basme.

  • bam .2
    bam .2

    m.

    (1) [incise en fin d'énoncé] Ur bam ! : c'en est étonnant.

    (1903) LZBg Du 264. Ha poén ha soursi é kémérant, ur bam ! ●(1921) GRSA 212. hernet ha skuih e oè ur bam.

    (2) Ur bam eo da : c'est étonnant que.

    (1904) DBFV 16b. bam, m., tr. «chose étonnante.» ●ur bam é d'oh bout ken diaviz, tr. «votre imprudence m'étonne.»

    (3) Ur bam da =

    (1904) DBFV 16b. ur bam d'en avaleu e zou, tr. «il y a une quantité prodigieuse de pommes.» ●(1908) DIHU 34/63. Ur bam d'en dud e oé deit d'ino de gleuet konz ag er Vro. ●(1910) ISBR 147. Ur bam d'er fians ou doé énnon.

  • bamad
    bamad

    m. –où Histoire invraisemblable.

    (1919) DBFVsup 5b. bamad, m., tr. «bourde, gasconnade.»

  • bamadur
    bamadur

    m. –ioù Action de décontenancer.

    (1904) DBFV 17a. bamadur, m. pl. eu, tr. «action de décontenancer.»

  • bamaj
    bamaj

    m. Histoires invraisemblables.

    (1790) Ismar i. amoædage ha bamage er béd.

    (1838) OVD 180. er sorte bâmage-cé.

    (1919) DBFVsup 5b. bamaj, m., tr. «contes ébourriffants.»

  • bamañ .2
    bamañ .2

    v. tr. d. Oindre de baume.

    (c.1500) Cb 21b. [bam] g. oindre de basme. bri. bamaff.

  • bamañ / bamiñ .1
    bamañ / bamiñ .1

    v. tr. d.

    (1) Charmer, enchanter, ensorceler

    (1732) GReg 153b. Charmer, enchanter, tr. «Van[netois] bamein.» ●338b. Enchanter, user de magie pour operer quelque merveille, tr. «Van[netois] bameiñ.» ●(1744) L'Arm 120a. Eblouir, causer une émotion dans la vûë & dans le cerveau, qui les empêche de faire leurs fonctions, tr. «bamein

    (1904) DBFV 17a. bamein, v. a., tr. «enchanter, charmer, ensorceler.» ●(1937) DIHU 314/311. Nen dé ket geu laret neoah penaos ou des bamet kériz ha peizanted get ou boéhieu ken flour.

    (2) Tromper par des paroles.

    (1825) COSp 246. nen dès quin intantion meit d'hou pammein ha d'hou laquad de fari. ●(1904) DBFV 17a. bamein, v. a., tr. «endormir par des contes, éblouir.» ●(1925) IZID 7. Hag en dud a iliz hur bam èl er réral !

    (3) Étonner grandement, stupéfaire.

    (1857) LVH 16. peré e vihue én ur fæçon ma vammant ol er guér. ●(1861) BSJ 123. Ur miracl quer souéhus e vâmas en ol.

    (1904) DBFV 17a. bamein, tr. «étonner, décontenancer.»

  • bamboch
    bamboch

    m. –où Fête, java.

    (1912) DIHU 86/118. Banbocheu e hra geton [get er chistr]. ●(1924) SBED 73. Ur bamboch mat e hran sél foér.

  • bambochal
    bambochal

    v. intr. Faire la fête.

    (1907) DIHU 26/434. eit parrat azohton a vanbochal. ●(1909) DIHU 47/265. Banbochet e hues hoah. ●(1919) DBFVsup 5b. bambochal, v. n., tr. «faire la noce.»

  • bambocher
    bambocher

    m. –ion Fêtard, nôceur.

    (1909) DIHU 46/251. tri banbochour achiù. ●(1912) BUEV 35. er vanbocherion é strebautein doh er skoselleu. ●(1919) DBFVsup 5b. bambochér, m., tr. «buveur.» ●(1920) MVRO 32/1e. bambocher eus ar c'henta. ●(1931) GUBI 28. Ha ben en noz er bambochér / En doé karget mui paud mat / Eit ma hellé charéat.

  • bambocherez
    bambocherez

    f. –ed Noceuse.

    (1925) SFKH 13. n'en dé mui meit ur vambocheréz vras hag ur fal verh.

  • bambocherezh
    bambocherezh

    m. Vie de fêtard.

    (1932) BRTG 25. a houdé pelzo ne dér ket mui doh é vanbochereh.

  • bambou
    bambou

    coll. (botanique)

    (1) Bambous.

    (1884) LZBt Meurzh 66. grouiou bambou poac'het enn dour.

    (1921) LZBl Du 215. gourvezet var eur glouedenn bambou.

    (2) Gwez-bambou : bambous.

    (1843) LZBg 1 blezad-2l lodenn 70. ul liorhic gronnet a bep-tu guet gué bambou.

  • bambouz
    bambouz

    coll. (botanique) Bambous.

    (1931) VALL 56a. Bambou, tr. «bambouz col[lectif].»

  • bambouzeg
    bambouzeg

    f. –i Bambouseraie.

    (1990) SIMA 79. Kavout a reer eno bambouzegi.

  • bambouzenn
    bambouzenn

    f. – Pied de bambous.

  • bamer / bamour
    bamer / bamour

    m. –ion Charmeur, sorcier.

    (1732) GReg 153b. Charmeur, sorcier, tr. «Van[netois] Bamour. p. yon.» ●338b. Enchanteur, tr. «Van[netois] bamour. p. yon, yan.» ●(1790) MG 338. réd-è boud amouèd eit dougein bammerion èl-ce.

    (1838) OVD 169. er vâmerion, péré hé lare caër d'en dud eit attrape ou argant. ●(1843) LZBg 1 blezad-2l lodenn 6. e vehé bet sellet guet ol en dud èl ul lorbour hag ur bâmour.

    (1904) DBFV 17a. bamer, m. pl. –merion tr. «enchanteur, charmeur, charlatan.»

  • bamerez
    bamerez

    f. –ed Sorcière.

    (1732) GReg 338b. Enchanteresse, tr. «Van[netois] bamoures. p. ed.» ●(1790) MG 124. Sod-oh a-yoh, mar credét er bamourezèt-ze.

    (1904) DBFV 17a. bamouréz, pl. ed, tr. «enchanteresse.»

  • bamerezh
    bamerezh

    m. Ensorcellement.

    (1904) DBFV 17a. bamereh, m., tr. «ensorcellement.»

  • bamet .1
    bamet .1

    adj.

    (1) Charmé.

    (17--) TE 161. En Israëllèt é huélèt Goliath dibènnét, e chomai quasi bamét a pe gonsidérènt ag un tu a béh dangér é hoènt delivrét, hac ag en tu-aral courage en hani en doai ou sauvét.

    (1904) DBFV 17a. bamet, tr. «charmé, très content.»

    (2) Surpris.

    (1904) DBFV 17a. bamet, tr. «surpris.» ●(1931) GUBI 26. Chetu men dén nezé bammet / Hanval é doh unan semplet.

    (3) Bout bamet a : être charmé par.

    (1790) MG 62. bamét-on ag en treu admirabl e hoès larét de Berrot. ●(17--) TE 38. Eliezèr bamét a hé brahuité ha modesti e yas én arbèn dehi.

    (4) Bout, chom bamet gant, d'udb. : être subjugué par.

    (1861) BSJ 110. Disciplèd sant Yehan-er-Badéour, bâmet ehué d'er burhudeu-cé, e zas de gavèt ou mæstr d'é brison.

    (1905) DIHU 5/90. En énévad, bamet get un huné ker kaer. ●(1907) AVKA 51. Bâmet e vijent oll gant e gelenadurez. ●(1943) VKST Genver-C'hwevrer 229. Sant Fransez a chome bamet gant an holl draou krouet.

    (5) Bout bamet gant an aon : éperdu, pâmé de peur.

    (1818) HJC 188. bâmet e oènt tout guet en eune.

    (1904) DBFV 17a. bamet, tr. «éperdu (get en eun, de frayeur).»

    (6) Chom bamet dirak ub. =

    (1931) GUBI 94. En dud ar hur lerh é Ploué / Dirak-oh e chomou bamet.

    (7) Bezañ bamet dirak udb. : être en admiration devant qqn.

    (1907) AVKA 248. Ar bobl hag a gleve kement-ze a oa bammet dirak ur ouiziegez evelse, ha beteg zo ken lod deus an Doktored a laras dehan a vouez huel : «Mestr, kaer braz oc'h eus komzet.»

    (8) Bout bamet o =

    (1907) BSPD I 36. Bamet e oent rah doh er hleuet.

    (9) Bout bamet petra ober : ne pas savoir quoi faire.

    (1911) HISA 155. Pilat e oé bamet petra gobér ; mès, é kleúet konz é té Jézuz a vro Nazareth, éañ e gav en tu de daulein ar un all un affér ken diés.

  • bamet .2
    bamet .2

    adj. Oint de baume.

    (c.1500) Cb 21b. [bam] gal. oint de basme. b. bamet.

  • bamiñ
    bamiñ

    voir bamañ

  • bamizon
    bamizon

    s. Étourdissement, malaise, vertige.

    (c.1718 CHal.ms iv. vertige, tr. «bamison.» ●(1732) GReg 254b. Défaillance, pamoison, évanoüissement, tr. «bamizon.» ●956b. Vertige, tournoiement de la tête, tr. «Van[netois] bamyzonn

    (1904) DBFV 17a. bamizon, s., tr. «vertige (Ch.).»

  • bamour
    bamour

    voir bamer

  • bamus
    bamus

    adj.

    (1) Attr./Épith. Qui cause l'admiration.

    (1925) IZID 15. Na pesort tra bamus !

    (2) Adv. Admirablement.

    (1938) ARBO 177-178. énedigeu a gant liù, kuhet é bodeu benal goleit a vleu eur, e ziskañne bamus de gañnen er stér.

  • ban .1
    ban .1

    adj. Exténué, fourbu.

    (1944) DGBD 158. An droiad hir-se, hep netra fetis da zibriñ a lakaas ac'hanon ban. ●(1962) EGRH I 12. ban a., tr. «faible, épuisé, débile.»

  • ban .2
    ban .2

    m. (botanique) Mousse.

    (1902) PIGO I 168. rec'hier goloet a van (…) eur vriad ban hag ilhê. ●(1913) NECH 4. louedadur ha ban. ●(1920) FHAB Meurzh 284. distrujan ar ban hag ar brouan en eur prad. ●(1933) ALBR 36. ankouaet 'touez ar ban. ●(1936) BREI 447/2b. ar ban hag ar bluskenn goz [eus ar gwe] a ro bodenn d'an amprevaned. ●(1936 BREI 457/3a. Ar gwez arru koz (…) eo ret raska ar ban diwarnê.

  • ban .3
    ban .3

    voir ba .2

  • banaat
    banaat

    f.

    (1) V. intr. S'affaiblir.

    (1962) EGRH I 12. banaat, tr. «devenir faible.»

    (2) V. tr. d. Affaiblir.

    (1962) EGRH I 12. banaat, tr. «rendre faible.»

  • banal / balan
    banal / balan

    [vbr (NL) banadl-, bannadl-, mbr balazn, balan, banadl- (NL), banazl- (NL), brpm balan, bazlan (forme influencée par les écrits mbr), benal, bonal, vcorn banathel g. genesta (Campanile 11-12), corn banal (Lhwyd), vgall banadil, mgall banadyl (GPCY 253b) < britto *banatlo- où la finale -tlo montrerait un suffixe d’instrument, d’où le double sens « genêt » et « balai » ? (Delamarre 65, EDPC 53-54) ; le vfr balain « balai (de jonc) » et « genêt » (FEW 232b) serait le descendant d’un gaulois *balano- (Delamarre 65), ou peut-être un emprunt direct au breton du nord (Lambert 189) ; le br et le corn montre une évolution identique avec la réduction de -adl à -al (le gall conserve toujours -adl, sauf au sud parfois, GVB 110), cependant le br seul montre l’alternance bal-/ban- au nord, alors que le vannetais et le sud en général gardent systématiquement ban-] cf. banaleg

    Coll.

    I.

    (1) (botanique) Genêts.

    (1499) Ca 109a. Hat balazn. g. semance de genestz. ●(c.1500) Cb 21a. g. cest vne maniere dabre comme genestre / qui est moult amere. b. haual ouch balazn / haso hueru. ●(1633) Nom 103b. Genista : genest : balan. ●169a. Storea, teges, matta : natte : cloüeden pe goloen græt á broüen pe á balan pe canab.

    (1659) SCger 62a. genest, tr. «balan.» ●(1732) GReg 455a. Genet, arbrisseau, tr. «Bazlan. baëlan. balan. bañnal. (Van[netois] bonal. benal. belan

    (1849) LLB 373. E droh lann, drein, bonal. ●651. Er bonal goarniset a voketeu milein. ●(1878) EKG II 88. eur parkad balan.

    (1904) DBFV 20a. benal, bonal, belann, tr. «genêt.» ●(1927) GERI.Ern 36. balan T[régor] baelan, V[annetais] benal m., tr. «Du genêt.» ●(1981) ANTR 148. balan ar balanegou.

    (2) (en plt d'une maison) Qui a un toit en genêts.

    (1838) CGK 19. Adieu did va zi balan, var leynicq ar grec'hen.

    (3) Jav-banal : entremetteur de mariage.

    (1919) DBFVsup 34b. jau benal, tr. «entremetteur de mariage.»

    II.

    (1) Na zont war skoulmoù balan : voir skoulm.

    (2) Stank evel kerez war ur bod balan : voir kerez.

  • banal-bugel / balan-bugel
    banal-bugel / balan-bugel

    [banal/balan + bugel .2]

    Coll. (botanique) Houx fragon, fragon épineux, fragonnette Ruscus aculeatus.

    (1925) BILZ 106. Balan-bugel, tr. «arbustre à la tige cannelée, souple et forte, aux feuilles rudes, armées d’une épine très dure, qui sert à balayer les bateaux.»

  • banal-louarn / balan-louarn
    banal-louarn / balan-louarn

    [banal/balan + louarn]

    Coll. Prêle des champs.

    (1918) KZVr 294 - 20/10/18. balan louarn, tr. «prêle des champs.»

  • banal-Spagn
    banal-Spagn

    [banal + Spagn]

    Coll. (botanique) Genêt d’Espagne.

    (1939) DIHU 339/330. ur bodad bonal-spagn.

  • banala
    banala

    [banal + -a .8]

    V. tr. Chercher, cueillir des genêts.

    (1970) GSBG 245. (Groe) bǝna:la, tr. «ramasser du genêt.»

  • Banaleg
    Banaleg

    [voir banaleg]

    N. de l. Bannalec.

    I. Banaleg.

    (1050) Vallerie II 20 (Bernard Tanguy). Plebs Banadluc.

    (1160) Vallerie II 20 (Dom Morice). Bannadlauc. ●(1216) Vallerie II 20. Banadloc. ●(1220) Vallerie II 20 (Cartulaire Quimper). Banadloc. ●(1270) Vallerie II 20 (Cartulaire de Quimper). Banazlec. ●(1296) Vallerie II 20 (Cartualire de Quimper). Banazloc. ●(1368) Vallerie II 20 (Cartulaire de Redon). Banazleuc. ●(1398) Vallerie II 20 (Bernard Tanguy). Banazlec & Baznalec. ●(1516) Vallerie II 20 (Cartulaire de Redon). Banazlec. ●(1636) Vallerie II 20. Banadec & Banalec.

    (1847) FVR 150. skrivet am euz bet ar Ganaouen, e Bannalek. ●(1865) FHB 2/16a. D’ar meurs 7, Bannalec, da 10 heur. ●(1867) BBZ III 457. E Bannalek zo'r pardon kaer. ●(1873) OLLI 777. Histoar ar yaouanquis pé Chançon neves composet gant an den yaouanc d’eus a barres Bannalec var sujet he vestres Er bloaves 1873. ●(1876) BJM 151. An Tad Maner a reas c’hoaz missionou en Kerne, e Bannalec, e Trebriant (Trebrivant). ●(1878) SVE 965. Personn Banalek a zo galouper. ●(1890) MOA 19a. Bannalek, ou Banlek.

    (1905) ALMA 66. Bannalec. ●(1906) SAQ I viii. Er bloavez 1873, an Aotrou Quere, oa hanvet da bersoun e Bannalec. ●(1925) ARVG 3/61. En Breiz an eus seiz ti, ar brasan, hini Gourin, demdost da Geraez; ar re all e Brest, Briek, Edern, Bannalek, Langonnet. ●(1933) BREI 332/4c. en devoa galvet da Vannaleg holl archerien ar c'hanton.

    II.

    (1) Dicton : Person Banaleg zo galouper. Cf. 1912 MELU 344 & DDPB 509-510.

    (1878) SVE 965. Personn Banalek a zo galouper.

    (2) Dicton.

    (1929) MKRN 182. Petra zo né ganeoc'h ba Bañnlek. – Cheta chiouaz ! plac'h paour, chi cher-ni 'n eus taget chi chemener bras chiou merh(e)d !, tr. « Qu'y a-t-il de nouveau à Bannalec ? – Hélas ! ma pauvre fille, voilà que le chien de notre village à nous a étranglé le chien du grand tailleur, aujourd'hui, ma parole. »

    (3) Blason populaire : voir Duig.

    (4) Nom de famille.

    (1970) NFBT 5 N° 25. Bannalec.

  • banaleg / balaneg
    banaleg / balaneg

    [vbr (NL) banadluc, bannadlauc, mbr banadloc (NL), banazlec (NL), banazloc (NL), banazleuc (NL), balaznec (Catholicon), brpm balanec, benalec, bonalec, corn banallek, banathlek (Nance 9b), mgall banadlawc (GPCY 254c) < banal/balan + -eg] cf. Banaleg

    F. –i, –où, banaleier Terrain couvert de genêts, genêtière.

    (1124-1125) Credon ch. 391 (GVB 109). benalec.

    (1230) (1886) REC 7/207. -banazlec. ●(1232) (1886) REC 7/208. -banelec. ●(1239) (1886) REC 7/206. -banalec. ●(1268) (1886) REC 7/205. -balanec. ●(1499) Ca 16b. g. genescoy. b. balaznec. ●(c.1500) Cb 21a. g. genestrier. b. balaznec.

    (1659) SCger 62a. lieu plein de genest, tr. «balanec.» ●(c.1718) CHal.ms ii. Lieu planté de gen'est, tr. «bonalec, benalec.» ●(1744) L'Arm 172a. Genetaie, tr. «Benalêc.. légui. f.»

    (1847) FVR vii. er c'hoajou, er balaneier. ●(1868) KTB.ms 14 p 13. war lez ur valanek vraz. ●(1878) EKG II 92. Mond a reant a-hed ar valanek. ●(1878) BAY 14. benalek, benalegi, tr. «genetaies.»

    (1904) DBFV 20a. benaleg, bonaleg, belanneg, tr. «champ de genêt.» ●(1912) MMKE X. al lutuned o korollât en kreiz eur valaneg. ●(1927) GERI.Ern 36. balaneg, baelaneg, benaleg, tr. «champ de genêt.» ●(1931) GUBI 193. Ha pelloh hoah ur venaleg.

  • Banalegiz
    Banalegiz

    [Banaleg + -iz]

    Pl. Habitants de Bannalec.

    (1870) FHB 295/268b. Ar re a anavez Bannalegiz.

    (1915) HBPR 84. Bannalegis, neuze, en em gemeras a hent all.

  • banalek / balanek
    banalek / balanek

    [banal/balan + -ek]

    Adj. Qui est couvert de genêts.

    (1868) GBI i 496. ’N ur parkik bihan balanek, tr. «Dans un petit champ de genêts.»

  • banalenn / balanenn
    banalenn / balanenn

    [mbr balaznenn, brpm bonalen, benalen(n), corn banallen, banathlen (Nance 9b), mgall banhadlen, banadlen < banal/balan + -enn]

    F. –où

    (1) Pied de genêt.

    (1499) Ca 16b. Balaznenn. ga. genesce.

    (c.1718) CHal.ms ii. un genest, tr. «bonalen p. bonal, benalen, benal.»

    (1904) DBFV 20a. benalen, bonalen, belannen, f. pl. –nneu tr. «plant de genêt.» ●(1927) GERI.Ern 36. balanenn, baelanenn, benalenn, tr. «plant de genêt.»

    (2) Verge de genêt.

    (1744) L'Arm 172a. Verge de genêt, tr. «Benalênn.. Benalênneu. f.» ●359b. Sion (..) De Verges, tr. «Mercheu er venaleenn énn ihuë-fessenn.» 399a. Verge (...) A foetter, tr. «Benaleênn. f.»

    (1904) DBFV 20a. benalen, bonalen, belannen, f. pl. –nneu tr. «verge de genêt.» ●(1927) GERI.Ern 36. balanenn, baelanenn, benalenn, tr. «branche ou baguette de genêt.»

  • banan
    banan

    coll. & m. (botanique)

    I. Coll.

    (1) Bananes.

    (1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 178. banann de vitin, banann de greisté ha banann de nôz.

    (1935) LZBl Gwengolo/Here 175. hervez giz ar vro : maniok, banan, viou, yer.

    (2) Bananiers.

    (1920) LZBl Gouere 357. An doen, great gant delliou koko ha banan.

    II. M. –ed Bananes.

    (1927) LZBt Meurzh 54. bananed a ve kavet bepred.

  • banana
    banana

    coll. (botanique) Bananes.

    (1931) VALL 56b. Banane, tr. «banana col.»

  • bananenn .1
    bananenn .1

    f. –ed, banan Bananier (arbre).

    (1902) LZBg Gwengolo 203. Er bananen e hra hé fréh hag en dill e chervij de holein en tiér.

  • bananenn .2
    bananenn .2

    f. –où, banan Banane.

    (1920) LZBl Gouere 345. Bez' am boa c'hoaz diou vananen.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...