Recherche 'ba...' : 1151 mots trouvés
Page 9 : de balzamer (401) à bananenn-2 (450) :- balzamer
- balzamerezh
- balzamid
- balzamiñbalzamiñ
v. tr. d. Embaumer (un cadavre).
●(1866) FHB 60/63a. da ambomi pe da valzami Jesus. ●(1869) FHB 238/226a. balzami corf ho rouanez.
●(1911) BUAZperrot 453. Daoust ma n'oa ket bet balzamet he c'horf. ●(1914) DFBP 114a. embaumer, tr. «Balzami.»
►sens fig.
●(1943) VKST Du 395. o valzami d'ezo gouliou o c'halon gant e gomzou frealzus. ●(1948) KROB 4/11. balzami hor c'halomou (lire : c'halonou) rannet.
- balzamus
- balzeg
- balzek
- bam .1
- bam .2bam .2
m.
(1) [incise en fin d'énoncé] Ur bam ! : c'en est étonnant.
●(1903) LZBg Du 264. Ha poén ha soursi é kémérant, ur bam ! ●(1921) GRSA 212. hernet ha skuih e oè ur bam.
(2) Ur bam eo da : c'est étonnant que.
●(1904) DBFV 16b. bam, m., tr. «chose étonnante.» ●ur bam é d'oh bout ken diaviz, tr. «votre imprudence m'étonne.»
(3) Ur bam da =
●(1904) DBFV 16b. ur bam d'en avaleu e zou, tr. «il y a une quantité prodigieuse de pommes.» ●(1908) DIHU 34/63. Ur bam d'en dud e oé deit d'ino de gleuet konz ag er Vro. ●(1910) ISBR 147. Ur bam d'er fians ou doé énnon.
- bamad
- bamadurbamadur
m. –ioù Action de décontenancer.
●(1904) DBFV 17a. bamadur, m. pl. eu, tr. «action de décontenancer.»
- bamaj
- bamañ .2
- bamañ / bamiñ .1bamañ / bamiñ .1
v. tr. d.
(1) Charmer, enchanter, ensorceler
●(1732) GReg 153b. Charmer, enchanter, tr. «Van[netois] bamein.» ●338b. Enchanter, user de magie pour operer quelque merveille, tr. «Van[netois] bameiñ.» ●(1744) L'Arm 120a. Eblouir, causer une émotion dans la vûë & dans le cerveau, qui les empêche de faire leurs fonctions, tr. «bamein.»
●(1904) DBFV 17a. bamein, v. a., tr. «enchanter, charmer, ensorceler.» ●(1937) DIHU 314/311. Nen dé ket geu laret neoah penaos ou des bamet kériz ha peizanted get ou boéhieu ken flour.
(2) Tromper par des paroles.
●(1825) COSp 246. nen dès quin intantion meit d'hou pammein ha d'hou laquad de fari. ●(1904) DBFV 17a. bamein, v. a., tr. «endormir par des contes, éblouir.» ●(1925) IZID 7. Hag en dud a iliz hur bam èl er réral !
(3) Étonner grandement, stupéfaire.
●(1857) LVH 16. peré e vihue én ur fæçon ma vammant ol er guér. ●(1861) BSJ 123. Ur miracl quer souéhus e vâmas en ol.
●(1904) DBFV 17a. bamein, tr. «étonner, décontenancer.»
- bamboch
- bambochal
- bambocherbambocher
m. –ion Fêtard, nôceur.
●(1909) DIHU 46/251. tri banbochour achiù. ●(1912) BUEV 35. er vanbocherion é strebautein doh er skoselleu. ●(1919) DBFVsup 5b. bambochér, m., tr. «buveur.» ●(1920) MVRO 32/1e. bambocher eus ar c'henta. ●(1931) GUBI 28. Ha ben en noz er bambochér / En doé karget mui paud mat / Eit ma hellé charéat.
- bambocherez
- bambocherezh
- bambou
- bambouz
- bambouzeg
- bambouzennbambouzenn
f. –où Pied de bambous.
- bamer / bamourbamer / bamour
m. –ion Charmeur, sorcier.
●(1732) GReg 153b. Charmeur, sorcier, tr. «Van[netois] Bamour. p. yon.» ●338b. Enchanteur, tr. «Van[netois] bamour. p. yon, yan.» ●(1790) MG 338. réd-è boud amouèd eit dougein bammerion èl-ce.
●(1838) OVD 169. er vâmerion, péré hé lare caër d'en dud eit attrape ou argant. ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 6. e vehé bet sellet guet ol en dud èl ul lorbour hag ur bâmour.
●(1904) DBFV 17a. bamer, m. pl. –merion tr. «enchanteur, charmeur, charlatan.»
- bamerez
- bamerezh
- bamet .1bamet .1
adj.
(1) Charmé.
●(17--) TE 161. En Israëllèt é huélèt Goliath dibènnét, e chomai quasi bamét a pe gonsidérènt ag un tu a béh dangér é hoènt delivrét, hac ag en tu-aral courage en hani en doai ou sauvét.
●(1904) DBFV 17a. bamet, tr. «charmé, très content.»
(2) Surpris.
●(1904) DBFV 17a. bamet, tr. «surpris.» ●(1931) GUBI 26. Chetu men dén nezé bammet / Hanval é doh unan semplet.
(3) Bout bamet a : être charmé par.
●(1790) MG 62. bamét-on ag en treu admirabl e hoès larét de Berrot. ●(17--) TE 38. Eliezèr bamét a hé brahuité ha modesti e yas én arbèn dehi.
(4) Bout, chom bamet gant, d'udb. : être subjugué par.
●(1861) BSJ 110. Disciplèd sant Yehan-er-Badéour, bâmet ehué d'er burhudeu-cé, e zas de gavèt ou mæstr d'é brison.
●(1905) DIHU 5/90. En énévad, bamet get un huné ker kaer. ●(1907) AVKA 51. Bâmet e vijent oll gant e gelenadurez. ●(1943) VKST Genver-C'hwevrer 229. Sant Fransez a chome bamet gant an holl draou krouet.
(5) Bout bamet gant an aon : éperdu, pâmé de peur.
●(1818) HJC 188. bâmet e oènt tout guet en eune.
●(1904) DBFV 17a. bamet, tr. «éperdu (get en eun, de frayeur).»
(6) Chom bamet dirak ub. =
●(1931) GUBI 94. En dud ar hur lerh é Ploué / Dirak-oh e chomou bamet.
(7) Bezañ bamet dirak udb. : être en admiration devant qqn.
●(1907) AVKA 248. Ar bobl hag a gleve kement-ze a oa bammet dirak ur ouiziegez evelse, ha beteg zo ken lod deus an Doktored a laras dehan a vouez huel : «Mestr, kaer braz oc'h eus komzet.»
(8) Bout bamet o =
●(1907) BSPD I 36. Bamet e oent rah doh er hleuet.
(9) Bout bamet petra ober : ne pas savoir quoi faire.
●(1911) HISA 155. Pilat e oé bamet petra gobér ; mès, é kleúet konz é té Jézuz a vro Nazareth, éañ e gav en tu de daulein ar un all un affér ken diés.
- bamet .2
- bamiñbamiñ
voir bamañ
- bamizon
- bamourbamour
voir bamer
- bamus
- ban .1
- ban .2ban .2
m. (botanique) Mousse.
●(1902) PIGO I 168. rec'hier goloet a van (…) eur vriad ban hag ilhê. ●(1913) NECH 4. louedadur ha ban. ●(1920) FHAB Meurzh 284. distrujan ar ban hag ar brouan en eur prad. ●(1933) ALBR 36. ankouaet 'touez ar ban. ●(1936) BREI 447/2b. ar ban hag ar bluskenn goz [eus ar gwe] a ro bodenn d'an amprevaned. ●(1936 BREI 457/3a. Ar gwez arru koz (…) eo ret raska ar ban diwarnê.
- ban .3ban .3
voir ba .2
- banaat
- banal / balanbanal / balan
[vbr (NL) banadl-, bannadl-, mbr balazn, balan, banadl- (NL), banazl- (NL), brpm balan, bazlan (forme influencée par les écrits mbr), benal, bonal, vcorn banathel g. genesta (Campanile 11-12), corn banal (Lhwyd), vgall banadil, mgall banadyl (GPCY 253b) < britto *banatlo- où la finale -tlo montrerait un suffixe d’instrument, d’où le double sens « genêt » et « balai » ? (Delamarre 65, EDPC 53-54) ; le vfr balain « balai (de jonc) » et « genêt » (FEW 232b) serait le descendant d’un gaulois *balano- (Delamarre 65), ou peut-être un emprunt direct au breton du nord (Lambert 189) ; le br et le corn montre une évolution identique avec la réduction de -adl à -al (le gall conserve toujours -adl, sauf au sud parfois, GVB 110), cependant le br seul montre l’alternance bal-/ban- au nord, alors que le vannetais et le sud en général gardent systématiquement ban-] cf. banaleg
Coll.
I.
(1) (botanique) Genêts.
●(1499) Ca 109a. Hat balazn. g. semance de genestz. ●(c.1500) Cb 21a. g. cest vne maniere dabre comme genestre / qui est moult amere. b. haual ouch balazn / haso hueru. ●(1633) Nom 103b. Genista : genest : balan. ●169a. Storea, teges, matta : natte : cloüeden pe goloen græt á broüen pe á balan pe canab.
●(1659) SCger 62a. genest, tr. «balan.» ●(1732) GReg 455a. Genet, arbrisseau, tr. «Bazlan. baëlan. balan. bañnal. (Van[netois] bonal. benal. belan.»
●(1849) LLB 373. E droh lann, drein, bonal. ●651. Er bonal goarniset a voketeu milein. ●(1878) EKG II 88. eur parkad balan.
●(1904) DBFV 20a. benal, bonal, belann, tr. «genêt.» ●(1927) GERI.Ern 36. balan T[régor] baelan, V[annetais] benal m., tr. «Du genêt.» ●(1981) ANTR 148. balan ar balanegou.
(2) (en plt d'une maison) Qui a un toit en genêts.
●(1838) CGK 19. Adieu did va zi balan, var leynicq ar grec'hen.
(3) Jav-banal : entremetteur de mariage.
●(1919) DBFVsup 34b. jau benal, tr. «entremetteur de mariage.»
II.
(1) Na zont war skoulmoù balan : voir skoulm.
(2) Stank evel kerez war ur bod balan : voir kerez.
- banal-bugel / balan-bugelbanal-bugel / balan-bugel
[banal/balan + bugel .2]
Coll. (botanique) Houx fragon, fragon épineux, fragonnette Ruscus aculeatus.
●(1925) BILZ 106. Balan-bugel, tr. «arbustre à la tige cannelée, souple et forte, aux feuilles rudes, armées d’une épine très dure, qui sert à balayer les bateaux.»
- banal-louarn / balan-louarnbanal-louarn / balan-louarn
[banal/balan + louarn]
Coll. Prêle des champs.
●(1918) KZVr 294 - 20/10/18. balan louarn, tr. «prêle des champs.»
- banal-Spagnbanal-Spagn
[banal + Spagn]
Coll. (botanique) Genêt d’Espagne.
●(1939) DIHU 339/330. ur bodad bonal-spagn.
- banalabanala
[banal + -a .8]
V. tr. Chercher, cueillir des genêts.
●(1970) GSBG 245. (Groe) bǝna:la, tr. «ramasser du genêt.»
- BanalegBanaleg
[voir banaleg]
N. de l. Bannalec.
I. Banaleg.
●(1050) Vallerie II 20 (Bernard Tanguy). Plebs Banadluc.
●(1160) Vallerie II 20 (Dom Morice). Bannadlauc. ●(1216) Vallerie II 20. Banadloc. ●(1220) Vallerie II 20 (Cartulaire Quimper). Banadloc. ●(1270) Vallerie II 20 (Cartulaire de Quimper). Banazlec. ●(1296) Vallerie II 20 (Cartualire de Quimper). Banazloc. ●(1368) Vallerie II 20 (Cartulaire de Redon). Banazleuc. ●(1398) Vallerie II 20 (Bernard Tanguy). Banazlec & Baznalec. ●(1516) Vallerie II 20 (Cartulaire de Redon). Banazlec. ●(1636) Vallerie II 20. Banadec & Banalec.
●(1847) FVR 150. skrivet am euz bet ar Ganaouen, e Bannalek. ●(1865) FHB 2/16a. D’ar meurs 7, Bannalec, da 10 heur. ●(1867) BBZ III 457. E Bannalek zo'r pardon kaer. ●(1873) OLLI 777. Histoar ar yaouanquis pé Chançon neves composet gant an den yaouanc d’eus a barres Bannalec var sujet he vestres Er bloaves 1873. ●(1876) BJM 151. An Tad Maner a reas c’hoaz missionou en Kerne, e Bannalec, e Trebriant (Trebrivant). ●(1878) SVE 965. Personn Banalek a zo galouper. ●(1890) MOA 19a. Bannalek, ou Banlek.
●(1905) ALMA 66. Bannalec. ●(1906) SAQ I viii. Er bloavez 1873, an Aotrou Quere, oa hanvet da bersoun e Bannalec. ●(1925) ARVG 3/61. En Breiz an eus seiz ti, ar brasan, hini Gourin, demdost da Geraez; ar re all e Brest, Briek, Edern, Bannalek, Langonnet. ●(1933) BREI 332/4c. en devoa galvet da Vannaleg holl archerien ar c'hanton.
II.
(1) Dicton : Person Banaleg zo galouper. Cf. 1912 MELU 344 & DDPB 509-510.
●(1878) SVE 965. Personn Banalek a zo galouper.
(2) Dicton.
●(1929) MKRN 182. Petra zo né ganeoc'h ba Bañnlek. – Cheta chiouaz ! plac'h paour, chi cher-ni 'n eus taget chi chemener bras chiou merh(e)d !, tr. « Qu'y a-t-il de nouveau à Bannalec ? – Hélas ! ma pauvre fille, voilà que le chien de notre village à nous a étranglé le chien du grand tailleur, aujourd'hui, ma parole. »
(3) Blason populaire : voir Duig.
(4) Nom de famille.
●(1970) NFBT 5 N° 25. Bannalec.
- banaleg / balanegbanaleg / balaneg
[vbr (NL) banadluc, bannadlauc, mbr banadloc (NL), banazlec (NL), banazloc (NL), banazleuc (NL), balaznec (Catholicon), brpm balanec, benalec, bonalec, corn banallek, banathlek (Nance 9b), mgall banadlawc (GPCY 254c) < banal/balan + -eg] cf. Banaleg
F. –i, –où, banaleier Terrain couvert de genêts, genêtière.
●(1124-1125) Credon ch. 391 (GVB 109). benalec.
●(1230) (1886) REC 7/207. -banazlec. ●(1232) (1886) REC 7/208. -banelec. ●(1239) (1886) REC 7/206. -banalec. ●(1268) (1886) REC 7/205. -balanec. ●(1499) Ca 16b. g. genescoy. b. balaznec. ●(c.1500) Cb 21a. g. genestrier. b. balaznec.
●(1659) SCger 62a. lieu plein de genest, tr. «balanec.» ●(c.1718) CHal.ms ii. Lieu planté de gen'est, tr. «bonalec, benalec.» ●(1744) L'Arm 172a. Genetaie, tr. «Benalêc.. légui. f.»
●(1847) FVR vii. er c'hoajou, er balaneier. ●(1868) KTB.ms 14 p 13. war lez ur valanek vraz. ●(1878) EKG II 92. Mond a reant a-hed ar valanek. ●(1878) BAY 14. benalek, benalegi, tr. «genetaies.»
●(1904) DBFV 20a. benaleg, bonaleg, belanneg, tr. «champ de genêt.» ●(1912) MMKE X. al lutuned o korollât en kreiz eur valaneg. ●(1927) GERI.Ern 36. balaneg, baelaneg, benaleg, tr. «champ de genêt.» ●(1931) GUBI 193. Ha pelloh hoah ur venaleg.
- Banalegiz
- banalek / balanekbanalek / balanek
[banal/balan + -ek]
Adj. Qui est couvert de genêts.
●(1868) GBI i 496. ’N ur parkik bihan balanek, tr. «Dans un petit champ de genêts.»
- banalenn / balanennbanalenn / balanenn
[mbr balaznenn, brpm bonalen, benalen(n), corn banallen, banathlen (Nance 9b), mgall banhadlen, banadlen < banal/balan + -enn]
F. –où
(1) Pied de genêt.
●(1499) Ca 16b. Balaznenn. ga. genesce.
●(c.1718) CHal.ms ii. un genest, tr. «bonalen p. bonal, benalen, benal.»
●(1904) DBFV 20a. benalen, bonalen, belannen, f. pl. –nneu tr. «plant de genêt.» ●(1927) GERI.Ern 36. balanenn, baelanenn, benalenn, tr. «plant de genêt.»
(2) Verge de genêt.
●(1744) L'Arm 172a. Verge de genêt, tr. «Benalênn.. Benalênneu. f.» ●359b. Sion (..) De Verges, tr. «Mercheu er venaleenn énn ihuë-fessenn.» ●399a. Verge (...) A foetter, tr. «Benaleênn. f.»
●(1904) DBFV 20a. benalen, bonalen, belannen, f. pl. –nneu tr. «verge de genêt.» ●(1927) GERI.Ern 36. balanenn, baelanenn, benalenn, tr. «branche ou baguette de genêt.»
- bananbanan
coll. & m. (botanique)
I. Coll.
(1) Bananes.
●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 178. banann de vitin, banann de greisté ha banann de nôz.
●(1935) LZBl Gwengolo/Here 175. hervez giz ar vro : maniok, banan, viou, yer.
(2) Bananiers.
●(1920) LZBl Gouere 357. An doen, great gant delliou koko ha banan.
II. M. –ed Bananes.
●(1927) LZBt Meurzh 54. bananed a ve kavet bepred.
- banana
- bananenn .1bananenn .1
f. –ed, banan Bananier (arbre).
●(1902) LZBg Gwengolo 203. Er bananen e hra hé fréh hag en dill e chervij de holein en tiér.
- bananenn .2