Devri

Recherche 'ba...' : 1151 mots trouvés

Page 9 : de balzamer (401) à bananenn-2 (450) :
  • balzamer
    balzamer

    m. –ion Embaumeur.

    ●(1914) DFBP 114a. embaumeur, tr. «Balzamer.»

  • balzamerezh
    balzamerezh

    m. Pratique de l'embaumement.

    ●(1903) MBJJ 119. men ar balzamerez. ●(1931) VALL 247b. Embaumement en général, tr. «balzamerez.»

  • balzamid
    balzamid

    m. Baumier, balsamier.

    ●(1499) Ca 17a. Balsamit. g. idem ou bammier.

  • balzamiñ
    balzamiñ

    v. tr. d. Embaumer (un cadavre).

    ●(1866) FHB 60/63a. da ambomi pe da valzami Jesus. ●(1869) FHB 238/226a. balzami corf ho rouanez.

    ●(1911) BUAZperrot 453. Daoust ma n'oa ket bet balzamet he c'horf. ●(1914) DFBP 114a. embaumer, tr. «Balzami.»

    ►sens fig.

    ●(1943) VKST Du 395. o valzami d'ezo gouliou o c'halon gant e gomzou frealzus. ●(1948) KROB 4/11. balzami hor c'halomou (lire : c'halonou) rannet.

  • balzamus
    balzamus

    adj. Balsamifère.

    ●(1931) VALL 56a. Balsamifère, tr. «balzamus.»

  • balzeg
    balzeg

    m. Ébaubi.

    ●(1904) DBFV 16b. balleg, balzeg, s. m., tr. «ébaubi (Ch. ms.).»

  • balzek
    balzek

    adj. Ébaubi.

    ●(c.1718) CHal.ms i. Esbaubi, tr. «souehet, ballec, balzec.»

    ●(1904) DBFV 16b. balleg, balzeg, adj., tr. «ébaubi (Ch. ms.).»

  • bam .1
    bam .1

    m. Baume.

    ●(1499) Ca 17a. Bam. g. bamme. ●(c.1500) Cb 21b. Bam. g. basme.

  • bam .2
    bam .2

    m.

    (1) [incise en fin d'énoncé] Ur bam ! : c'en est étonnant.

    ●(1903) LZBg Du 264. Ha poén ha soursi é kémérant, ur bam ! ●(1921) GRSA 212. hernet ha skuih e oè ur bam.

    (2) Ur bam eo da : c'est étonnant que.

    ●(1904) DBFV 16b. bam, m., tr. «chose étonnante.» ●ur bam é d'oh bout ken diaviz, tr. «votre imprudence m'étonne.»

    (3) Ur bam da =

    ●(1904) DBFV 16b. ur bam d'en avaleu e zou, tr. «il y a une quantité prodigieuse de pommes.» ●(1908) DIHU 34/63. Ur bam d'en dud e oé deit d'ino de gleuet konz ag er Vro. ●(1910) ISBR 147. Ur bam d'er fians ou doé énnon.

  • bamad
    bamad

    m. –où Histoire invraisemblable.

    ●(1919) DBFVsup 5b. bamad, m., tr. «bourde, gasconnade.»

  • bamadur
    bamadur

    m. –ioù Action de décontenancer.

    ●(1904) DBFV 17a. bamadur, m. pl. eu, tr. «action de décontenancer.»

  • bamaj
    bamaj

    m. Histoires invraisemblables.

    ●(1790) Ismar i. amoædage ha bamage er béd.

    ●(1838) OVD 180. er sorte bâmage-cé.

    ●(1919) DBFVsup 5b. bamaj, m., tr. «contes ébourriffants.»

  • bamañ .2
    bamañ .2

    v. tr. d. Oindre de baume.

    ●(c.1500) Cb 21b. [bam] g. oindre de basme. bri. bamaff.

  • bamañ / bamiñ .1
    bamañ / bamiñ .1

    v. tr. d.

    (1) Charmer, enchanter, ensorceler

    ●(1732) GReg 153b. Charmer, enchanter, tr. «Van[netois] bamein.» ●338b. Enchanter, user de magie pour operer quelque merveille, tr. «Van[netois] bameiñ.» ●(1744) L'Arm 120a. Eblouir, causer une émotion dans la vûë & dans le cerveau, qui les empêche de faire leurs fonctions, tr. «bamein.»

    ●(1904) DBFV 17a. bamein, v. a., tr. «enchanter, charmer, ensorceler.» ●(1937) DIHU 314/311. Nen dé ket geu laret neoah penaos ou des bamet kériz ha peizanted get ou boéhieu ken flour.

    (2) Tromper par des paroles.

    ●(1825) COSp 246. nen dès quin intantion meit d'hou pammein ha d'hou laquad de fari. ●(1904) DBFV 17a. bamein, v. a., tr. «endormir par des contes, éblouir.» ●(1925) IZID 7. Hag en dud a iliz hur bam èl er réral !

    (3) Étonner grandement, stupéfaire.

    ●(1857) LVH 16. peré e vihue én ur fæçon ma vammant ol er guér. ●(1861) BSJ 123. Ur miracl quer souéhus e vâmas en ol.

    ●(1904) DBFV 17a. bamein, tr. «étonner, décontenancer.»

  • bamboch
    bamboch

    m. –où Fête, java.

    ●(1912) DIHU 86/118. Banbocheu e hra geton [get er chistr]. ●(1924) SBED 73. Ur bamboch mat e hran sél foér.

  • bambochal
    bambochal

    v. intr. Faire la fête.

    ●(1907) DIHU 26/434. eit parrat azohton a vanbochal. ●(1909) DIHU 47/265. Banbochet e hues hoah. ●(1919) DBFVsup 5b. bambochal, v. n., tr. «faire la noce.»

  • bambocher
    bambocher

    m. –ion Fêtard, nôceur.

    ●(1909) DIHU 46/251. tri banbochour achiù. ●(1912) BUEV 35. er vanbocherion é strebautein doh er skoselleu. ●(1919) DBFVsup 5b. bambochér, m., tr. «buveur.» ●(1920) MVRO 32/1e. bambocher eus ar c'henta. ●(1931) GUBI 28. Ha ben en noz er bambochér / En doé karget mui paud mat / Eit ma hellé charéat.

  • bambocherez
    bambocherez

    f. –ed Noceuse.

    ●(1925) SFKH 13. n'en dé mui meit ur vambocheréz vras hag ur fal verh.

  • bambocherezh
    bambocherezh

    m. Vie de fêtard.

    ●(1932) BRTG 25. a houdé pelzo ne dér ket mui doh é vanbochereh.

  • bambou
    bambou

    coll. (botanique)

    (1) Bambous.

    ●(1884) LZBt Meurzh 66. grouiou bambou poac'het enn dour.

    ●(1921) LZBl Du 215. gourvezet var eur glouedenn bambou.

    (2) Gwez-bambou : bambous.

    ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 70. ul liorhic gronnet a bep-tu guet gué bambou.

  • bambouz
    bambouz

    coll. (botanique) Bambous.

    ●(1931) VALL 56a. Bambou, tr. «bambouz col[lectif].»

  • bambouzeg
    bambouzeg

    f. –i Bambouseraie.

    ●(1990) SIMA 79. Kavout a reer eno bambouzegi.

  • bambouzenn
    bambouzenn

    f. –où Pied de bambous.

  • bamer / bamour
    bamer / bamour

    m. –ion Charmeur, sorcier.

    ●(1732) GReg 153b. Charmeur, sorcier, tr. «Van[netois] Bamour. p. yon.» ●338b. Enchanteur, tr. «Van[netois] bamour. p. yon, yan.» ●(1790) MG 338. réd-è boud amouèd eit dougein bammerion èl-ce.

    ●(1838) OVD 169. er vâmerion, péré hé lare caër d'en dud eit attrape ou argant. ●(1843) LZBg 1añ blezad-2l lodenn 6. e vehé bet sellet guet ol en dud èl ul lorbour hag ur bâmour.

    ●(1904) DBFV 17a. bamer, m. pl. –merion tr. «enchanteur, charmeur, charlatan.»

  • bamerez
    bamerez

    f. –ed Sorcière.

    ●(1732) GReg 338b. Enchanteresse, tr. «Van[netois] bamoures. p. ed.» ●(1790) MG 124. Sod-oh a-yoh, mar credét er bamourezèt-ze.

    ●(1904) DBFV 17a. bamouréz, pl. ed, tr. «enchanteresse.»

  • bamerezh
    bamerezh

    m. Ensorcellement.

    ●(1904) DBFV 17a. bamereh, m., tr. «ensorcellement.»

  • bamet .1
    bamet .1

    adj.

    (1) Charmé.

    ●(17--) TE 161. En Israëllèt é huélèt Goliath dibènnét, e chomai quasi bamét a pe gonsidérènt ag un tu a béh dangér é hoènt delivrét, hac ag en tu-aral courage en hani en doai ou sauvét.

    ●(1904) DBFV 17a. bamet, tr. «charmé, très content.»

    (2) Surpris.

    ●(1904) DBFV 17a. bamet, tr. «surpris.» ●(1931) GUBI 26. Chetu men dén nezé bammet / Hanval é doh unan semplet.

    (3) Bout bamet a : être charmé par.

    ●(1790) MG 62. bamét-on ag en treu admirabl e hoès larét de Berrot. ●(17--) TE 38. Eliezèr bamét a hé brahuité ha modesti e yas én arbèn dehi.

    (4) Bout, chom bamet gant, d'udb. : être subjugué par.

    ●(1861) BSJ 110. Disciplèd sant Yehan-er-Badéour, bâmet ehué d'er burhudeu-cé, e zas de gavèt ou mæstr d'é brison.

    ●(1905) DIHU 5/90. En énévad, bamet get un huné ker kaer. ●(1907) AVKA 51. Bâmet e vijent oll gant e gelenadurez. ●(1943) VKST Genver-C'hwevrer 229. Sant Fransez a chome bamet gant an holl draou krouet.

    (5) Bout bamet gant an aon : éperdu, pâmé de peur.

    ●(1818) HJC 188. bâmet e oènt tout guet en eune.

    ●(1904) DBFV 17a. bamet, tr. «éperdu (get en eun, de frayeur).»

    (6) Chom bamet dirak ub. =

    ●(1931) GUBI 94. En dud ar hur lerh é Ploué / Dirak-oh e chomou bamet.

    (7) Bezañ bamet dirak udb. : être en admiration devant qqn.

    ●(1907) AVKA 248. Ar bobl hag a gleve kement-ze a oa bammet dirak ur ouiziegez evelse, ha beteg zo ken lod deus an Doktored a laras dehan a vouez huel : «Mestr, kaer braz oc'h eus komzet.»

    (8) Bout bamet o =

    ●(1907) BSPD I 36. Bamet e oent rah doh er hleuet.

    (9) Bout bamet petra ober : ne pas savoir quoi faire.

    ●(1911) HISA 155. Pilat e oé bamet petra gobér ; mès, é kleúet konz é té Jézuz a vro Nazareth, éañ e gav en tu de daulein ar un all un affér ken diés.

  • bamet .2
    bamet .2

    adj. Oint de baume.

    ●(c.1500) Cb 21b. [bam] gal. oint de basme. b. bamet.

  • bamiñ
    bamiñ

    voir bamañ

  • bamizon
    bamizon

    s. Étourdissement, malaise, vertige.

    ●(c.1718 CHal.ms iv. vertige, tr. «bamison.» ●(1732) GReg 254b. Défaillance, pamoison, évanoüissement, tr. «bamizon.» ●956b. Vertige, tournoiement de la tête, tr. «Van[netois] bamyzonn.»

    ●(1904) DBFV 17a. bamizon, s., tr. «vertige (Ch.).»

  • bamour
    bamour

    voir bamer

  • bamus
    bamus

    adj.

    (1) Attr./Épith. Qui cause l'admiration.

    ●(1925) IZID 15. Na pesort tra bamus !

    (2) Adv. Admirablement.

    ●(1938) ARBO 177-178. énedigeu a gant liù, kuhet é bodeu benal goleit a vleu eur, e ziskañne bamus de gañnen er stér.

  • ban .1
    ban .1

    adj. Exténué, fourbu.

    ●(1944) DGBD 158. An droiad hir-se, hep netra fetis da zibriñ a lakaas ac'hanon ban. ●(1962) EGRH I 12. ban a., tr. «faible, épuisé, débile.»

  • ban .2
    ban .2

    m. (botanique) Mousse.

    ●(1902) PIGO I 168. rec'hier goloet a van (…) eur vriad ban hag ilhê. ●(1913) NECH 4. louedadur ha ban. ●(1920) FHAB Meurzh 284. distrujan ar ban hag ar brouan en eur prad. ●(1933) ALBR 36. ankouaet 'touez ar ban. ●(1936) BREI 447/2b. ar ban hag ar bluskenn goz [eus ar gwe] a ro bodenn d'an amprevaned. ●(1936 BREI 457/3a. Ar gwez arru koz (…) eo ret raska ar ban diwarnê.

  • ban .3
    ban .3

    voir ba .2

  • banaat
    banaat

    f.

    (1) V. intr. S'affaiblir.

    ●(1962) EGRH I 12. banaat, tr. «devenir faible.»

    (2) V. tr. d. Affaiblir.

    ●(1962) EGRH I 12. banaat, tr. «rendre faible.»

  • banal / balan
    banal / balan

    [vbr (NL) banadl-, bannadl-, mbr balazn, balan, banadl- (NL), banazl- (NL), brpm balan, bazlan (forme influencée par les écrits mbr), benal, bonal, vcorn banathel g. genesta (Campanile 11-12), corn banal (Lhwyd), vgall banadil, mgall banadyl (GPCY 253b) < britto *banatlo- où la finale -tlo montrerait un suffixe d’instrument, d’où le double sens « genêt » et « balai » ? (Delamarre 65, EDPC 53-54) ; le vfr balain « balai (de jonc) » et « genêt » (FEW 232b) serait le descendant d’un gaulois *balano- (Delamarre 65), ou peut-être un emprunt direct au breton du nord (Lambert 189) ; le br et le corn montre une évolution identique avec la réduction de -adl à -al (le gall conserve toujours -adl, sauf au sud parfois, GVB 110), cependant le br seul montre l’alternance bal-/ban- au nord, alors que le vannetais et le sud en général gardent systématiquement ban-] cf. banaleg

    Coll.

    I.

    (1) (botanique) Genêts.

    ●(1499) Ca 109a. Hat balazn. g. semance de genestz. ●(c.1500) Cb 21a. g. cest vne maniere dabre comme genestre / qui est moult amere. b. haual ouch balazn / haso hueru. ●(1633) Nom 103b. Genista : genest : balan. ●169a. Storea, teges, matta : natte : cloüeden pe goloen græt á broüen pe á balan pe canab.

    ●(1659) SCger 62a. genest, tr. «balan.» ●(1732) GReg 455a. Genet, arbrisseau, tr. «Bazlan. baëlan. balan. bañnal. (Van[netois] bonal. benal. belan.»

    ●(1849) LLB 373. E droh lann, drein, bonal. ●651. Er bonal goarniset a voketeu milein. ●(1878) EKG II 88. eur parkad balan.

    ●(1904) DBFV 20a. benal, bonal, belann, tr. «genêt.» ●(1927) GERI.Ern 36. balan T[régor] baelan, V[annetais] benal m., tr. «Du genêt.» ●(1981) ANTR 148. balan ar balanegou.

    (2) (en plt d'une maison) Qui a un toit en genêts.

    ●(1838) CGK 19. Adieu did va zi balan, var leynicq ar grec'hen.

    (3) Jav-banal : entremetteur de mariage.

    ●(1919) DBFVsup 34b. jau benal, tr. «entremetteur de mariage.»

    II.

    (1) Na zont war skoulmoù balan : voir skoulm.

    (2) Stank evel kerez war ur bod balan : voir kerez.

  • banal-bugel / balan-bugel
    banal-bugel / balan-bugel

    [banal/balan + bugel .2]

    Coll. (botanique) Houx fragon, fragon épineux, fragonnette Ruscus aculeatus.

    ●(1925) BILZ 106. Balan-bugel, tr. «arbustre à la tige cannelée, souple et forte, aux feuilles rudes, armées d’une épine très dure, qui sert à balayer les bateaux.»

  • banal-louarn / balan-louarn
    banal-louarn / balan-louarn

    [banal/balan + louarn]

    Coll. Prêle des champs.

    ●(1918) KZVr 294 - 20/10/18. balan louarn, tr. «prêle des champs.»

  • banal-Spagn
    banal-Spagn

    [banal + Spagn]

    Coll. (botanique) Genêt d’Espagne.

    ●(1939) DIHU 339/330. ur bodad bonal-spagn.

  • banala
    banala

    [banal + -a .8]

    V. tr. Chercher, cueillir des genêts.

    ●(1970) GSBG 245. (Groe) bǝna:la, tr. «ramasser du genêt.»

  • Banaleg
    Banaleg

    [voir banaleg]

    N. de l. Bannalec.

    I. Banaleg.

    ●(1050) Vallerie II 20 (Bernard Tanguy). Plebs Banadluc.

    ●(1160) Vallerie II 20 (Dom Morice). Bannadlauc. ●(1216) Vallerie II 20. Banadloc. ●(1220) Vallerie II 20 (Cartulaire Quimper). Banadloc. ●(1270) Vallerie II 20 (Cartulaire de Quimper). Banazlec. ●(1296) Vallerie II 20 (Cartualire de Quimper). Banazloc. ●(1368) Vallerie II 20 (Cartulaire de Redon). Banazleuc. ●(1398) Vallerie II 20 (Bernard Tanguy). Banazlec & Baznalec. ●(1516) Vallerie II 20 (Cartulaire de Redon). Banazlec. ●(1636) Vallerie II 20. Banadec & Banalec.

    ●(1847) FVR 150. skrivet am euz bet ar Ganaouen, e Bannalek. ●(1865) FHB 2/16a. D’ar meurs 7, Bannalec, da 10 heur. ●(1867) BBZ III 457. E Bannalek zo'r pardon kaer. ●(1873) OLLI 777. Histoar ar yaouanquis pé Chançon neves composet gant an den yaouanc d’eus a barres Bannalec var sujet he vestres Er bloaves 1873. ●(1876) BJM 151. An Tad Maner a reas c’hoaz missionou en Kerne, e Bannalec, e Trebriant (Trebrivant). ●(1878) SVE 965. Personn Banalek a zo galouper. ●(1890) MOA 19a. Bannalek, ou Banlek.

    ●(1905) ALMA 66. Bannalec. ●(1906) SAQ I viii. Er bloavez 1873, an Aotrou Quere, oa hanvet da bersoun e Bannalec. ●(1925) ARVG 3/61. En Breiz an eus seiz ti, ar brasan, hini Gourin, demdost da Geraez; ar re all e Brest, Briek, Edern, Bannalek, Langonnet. ●(1933) BREI 332/4c. en devoa galvet da Vannaleg holl archerien ar c'hanton.

    II.

    (1) Dicton : Person Banaleg zo galouper. Cf. 1912 MELU 344 & DDPB 509-510.

    ●(1878) SVE 965. Personn Banalek a zo galouper.

    (2) Dicton.

    ●(1929) MKRN 182. Petra zo né ganeoc'h ba Bañnlek. – Cheta chiouaz ! plac'h paour, chi cher-ni 'n eus taget chi chemener bras chiou merh(e)d !, tr. « Qu'y a-t-il de nouveau à Bannalec ? – Hélas ! ma pauvre fille, voilà que le chien de notre village à nous a étranglé le chien du grand tailleur, aujourd'hui, ma parole. »

    (3) Blason populaire : voir Duig.

    (4) Nom de famille.

    ●(1970) NFBT 5 N° 25. Bannalec.

  • banaleg / balaneg
    banaleg / balaneg

    [vbr (NL) banadluc, bannadlauc, mbr banadloc (NL), banazlec (NL), banazloc (NL), banazleuc (NL), balaznec (Catholicon), brpm balanec, benalec, bonalec, corn banallek, banathlek (Nance 9b), mgall banadlawc (GPCY 254c) < banal/balan + -eg] cf. Banaleg

    F. –i, –où, banaleier Terrain couvert de genêts, genêtière.

    ●(1124-1125) Credon ch. 391 (GVB 109). benalec.

    ●(1230) (1886) REC 7/207. -banazlec. ●(1232) (1886) REC 7/208. -banelec. ●(1239) (1886) REC 7/206. -banalec. ●(1268) (1886) REC 7/205. -balanec. ●(1499) Ca 16b. g. genescoy. b. balaznec. ●(c.1500) Cb 21a. g. genestrier. b. balaznec.

    ●(1659) SCger 62a. lieu plein de genest, tr. «balanec.» ●(c.1718) CHal.ms ii. Lieu planté de gen'est, tr. «bonalec, benalec.» ●(1744) L'Arm 172a. Genetaie, tr. «Benalêc.. légui. f.»

    ●(1847) FVR vii. er c'hoajou, er balaneier. ●(1868) KTB.ms 14 p 13. war lez ur valanek vraz. ●(1878) EKG II 92. Mond a reant a-hed ar valanek. ●(1878) BAY 14. benalek, benalegi, tr. «genetaies.»

    ●(1904) DBFV 20a. benaleg, bonaleg, belanneg, tr. «champ de genêt.» ●(1912) MMKE X. al lutuned o korollât en kreiz eur valaneg. ●(1927) GERI.Ern 36. balaneg, baelaneg, benaleg, tr. «champ de genêt.» ●(1931) GUBI 193. Ha pelloh hoah ur venaleg.

  • Banalegiz
    Banalegiz

    [Banaleg + -iz]

    Pl. Habitants de Bannalec.

    ●(1870) FHB 295/268b. Ar re a anavez Bannalegiz.

    ●(1915) HBPR 84. Bannalegis, neuze, en em gemeras a hent all.

  • banalek / balanek
    banalek / balanek

    [banal/balan + -ek]

    Adj. Qui est couvert de genêts.

    ●(1868) GBI i 496. ’N ur parkik bihan balanek, tr. «Dans un petit champ de genêts.»

  • banalenn / balanenn
    banalenn / balanenn

    [mbr balaznenn, brpm bonalen, benalen(n), corn banallen, banathlen (Nance 9b), mgall banhadlen, banadlen < banal/balan + -enn]

    F. –où

    (1) Pied de genêt.

    ●(1499) Ca 16b. Balaznenn. ga. genesce.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. un genest, tr. «bonalen p. bonal, benalen, benal.»

    ●(1904) DBFV 20a. benalen, bonalen, belannen, f. pl. –nneu tr. «plant de genêt.» ●(1927) GERI.Ern 36. balanenn, baelanenn, benalenn, tr. «plant de genêt.»

    (2) Verge de genêt.

    ●(1744) L'Arm 172a. Verge de genêt, tr. «Benalênn.. Benalênneu. f.» ●359b. Sion (..) De Verges, tr. «Mercheu er venaleenn énn ihuë-fessenn.» ●399a. Verge (...) A foetter, tr. «Benaleênn. f.»

    ●(1904) DBFV 20a. benalen, bonalen, belannen, f. pl. –nneu tr. «verge de genêt.» ●(1927) GERI.Ern 36. balanenn, baelanenn, benalenn, tr. «branche ou baguette de genêt.»

  • banan
    banan

    coll. & m. (botanique)

    I. Coll.

    (1) Bananes.

    ●(1887) LZBg 45et blezad-3e lodenn 178. banann de vitin, banann de greisté ha banann de nôz.

    ●(1935) LZBl Gwengolo/Here 175. hervez giz ar vro : maniok, banan, viou, yer.

    (2) Bananiers.

    ●(1920) LZBl Gouere 357. An doen, great gant delliou koko ha banan.

    II. M. –ed Bananes.

    ●(1927) LZBt Meurzh 54. bananed a ve kavet bepred.

  • banana
    banana

    coll. (botanique) Bananes.

    ●(1931) VALL 56b. Banane, tr. «banana col.»

  • bananenn .1
    bananenn .1

    f. –ed, banan Bananier (arbre).

    ●(1902) LZBg Gwengolo 203. Er bananen e hra hé fréh hag en dill e chervij de holein en tiér.

  • bananenn .2
    bananenn .2

    f. –où, banan Banane.

    ●(1920) LZBl Gouere 345. Bez' am boa c'hoaz diou vananen.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...