Devri

Recherche 'de...' : 738 mots trouvés

Page 8 : de denadenn (351) à deogin (400) :
  • denadenn
    denadenn

    f. -où Têtée.

    ●(1962) EGRH I 52. denadenn f. -où, tr. « têtée. »

  • denañ / deniñ
    denañ / deniñ

    v. tr. d.

    I. Téter.

    ●(1499) Ca 57b. Denaff. g. laitter ou tetter. ●(c.1500) Cb 31b. g. enfant qui alaitte. b. buguel a den an bronn. ●(1575) M 2628. he denaff, tr. «à la téter.»

    ●(1659) SCger 118a. teter, tr. «dena.» ●141a. dena, tr. «teter.»

    ●(1818) HJC 204. en divronne e huès dinnet. ●(1838) OVD 306. dré el leah en dès dinet Jésus-Chrouist. ●(1876) TDE.BF 107a. Dena, v. n., tr. «Téter, boire au sein.»

    ●(1904) DBFV 43a. dénein, dinein, v. a. et n., tr. «téter.» ●(1927) GERI.Ern 95. dena v. a., tr. «Téter V[annetais] dénein id[em].»

    ►absol.

    ●(1633) Nom 11a. Puer lactens : enfant qui tette : crouadur á vez ô denaff.

    ●(1744) L'Arm 353b. Il est dangereux de donner, à son séant, à téter, tr. «Dangéruss-é rein ar hi han-zé, de zinein.»

    ●(1856) VNA 225. faire téter un enfant, tr. «rein d'ur c'hroaidur de zinein.» ●(1867) FHB 130/203a. ar vugale-ze a ioa c'hoas lod anezo o tena. ●(1894) BUZmornik 819. Dena a ra ken aliez hag ar vugale all nemed da verc'her ha da vener ; enn deiziou-ma avad ne dene nemed eur vech, dioc'h ann abardaez.

    ●(1907) BSPD I 13. É vam e ras dehon aben de zinein. ●(1922) EOVD 275. eit en akours de zénein.

    II. sens fig.

    (1) =

    ●(1924) BILZbubr 42/974. Ha Bilzig (…) a zune, a zene ar c'hôjou, al lavariou, ar zoniou.

    (2) Épuiser, sucer.

    ●(1659) SCger 114a. sucer, tr. «dena.»

    ●(1904) DBFV 43a. dénein, dinein, v. a. et n., tr. «sucer, épuiser.» ●(1927) GERI.Ern 95. dena v. a. «sucer, épuiser V[annetais] dénein id[em].»

  • denedeo
    denedeo

    m. (pathologie)

    (1) Catarrhe.

    ●(1732) GReg 421a. Fluxion sur les yeux, tr. «an denedéau.»

    ●(1876) TDE.BF 107a. Denedeo, denedeou, s. pl. m., tr. «Fluxion aux yeux, catarrhe, dartre dangereuse.» ●Ann denedeo a zo gañt-hañ, tr. «il a un catarrhe aux yeux.»

    ●(1927) GERI.Ern 95. denedeo m., tr. «Fluxion sur les yeux.»

    ●(1931) VALL 309b. Fluxion sur les yeux, tr. «denedeo m.»

    (2) local. Espèce d'eczéma.

    ●(1952) LLMM 32-33/132. (Douarnenez) Deredevet, diredevet : seurt eczema.

  • denel
    denel

    adj. Humain.

    ●(1906) BOBL 28 juillet 97/1b. ar vuez denel. ●(1914) DFBP 170a. humain, tr. «Denel.» ●(1927) GERI.Ern 95. dénel adj., tr. «Humain.»

  • denelezh
    denelezh

    f. Humanité, nature humaine.

    ●(1909) BOBL 20 mars 221/1c. ouz servich an denelez. ●(1927) GERI.Ern 95. dénelez f., tr. «humanité, nature humaine.»

  • deneliezh
    deneliezh

    f. Humanité, caractère humain.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 151). denielez, humanité, Cms, par métathèse de *deneliez, gall. dynoliaeth.

    ●(1927) GERI.Ern 95. déneliez f., tr. «caractère humain, bienveillant.»

  • denenn
    denenn

    f. Personnage (dans une pièce, dans un film, etc.).

    ●(1968) LLMM 128/199. Evit komz eus unan hepken eus an dud ez eus ur ger hag a c'hellje bezañ mat-tre, denenn an hini eo.

  • denesaat
    denesaat

    v.

    I. V. intr.

    A. spat.

    (1) Approcher.

    ●(c.1500) Cb 12b. aprocher. b. denessat.

    (2) Denesaat ouzh : approcher de.

    ●(14--) Jer.ms 43. Dre amour den courtes / Ouz ma gres denessyt. // En ty man damany / Loget menbry vyhet : // Her huy so a bro pell / Me en sell, ha travellet, // Queffret lequet an taoll / Setu an caoll benet, tr. « Par amour, homme courtois, approchez de mon sein. / En cette maison, certes, vous serez logé, je l’assure. / Car vous êtes d’un pays lointain, je le vois, et avez voyagé. / Ensemble dressez la table. Voici les choux coupés » ●(1576) Cath p. 26. pan denessas outaff, tr. «quand elle approcha de lui.» ●(1612) Cnf.epist.epist 18. dynessat ouz an auter.

    ●(c.1718) M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms i. accoster, tr. «tostat, tinissein, hantein, denestein.» ●approcher, tr. «tostat, nessat, tinissein, ce dernier n'est pas d'usage a Sarz[eau].» ●(1727) HB 171. Da zinessât ouzoc'h. ●(1732) GReg 8b. Accoster, approcher de quelqu'un, tr. «Van[netois] denechein doh unon-benac.» ●(1744) L'Arm 5b. Accoster, tr. «Denéchatt.»

    ●(1904) DBFV 43a. denésat, –sein, denéchein, tinisein, v. n., tr. «approcher, accoster.»

    (3) Denesaat da : approcher de.

    ●(1575) M 2235-2237. Seul nes maz denessa, dimp yoa goude laur, / Ha dez an Barnn starnet, ouz donet á het stur : / Seul muy poan damany, don deceu ny sigur, tr. « Plus approche de près pour nous la joie après le labeur / Et le jour du Jugement préparé, venant continuellement, / Plus de peine énorme pour nous tromper, assurément » ●(1612) Cnf 10a. oz dinessat dan sacramant-man.

    ●(1792) BD 956. rac neon petra och pa dinessaet din, tr. «Car je ne sais pas ce que vous êtes, vous qui venez près de moi.»

    ●(1818) HJC 39. quentèh enn Ælet e zenechas dehon.

    ●(1910-15) CTPV I 138. dunecheit t'en tan, tr. «approchez du feu.»

    ►absol.

    ●(1912) DIHU 80/30. Denécheit, ha hui e huélou.

    B. temp. Se rapprocher.

    ●(1818) HJC 43. denechat e rai Pasque.

    C. sens fig. S'accointer.

    ●(c.1718) M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms i. s'accointer, tr. «hantein, tostat, tinistein doh unan bennac.»

    II. V. tr. d. Amener.

    ●(1818) HJC 191. Groeit digasse deign hou mab : denecheit-hon aman.

  • denesadur
    denesadur

    m. Accès, approche

    ●(1931) VALL 5b. Accès, approche., tr. «dinesadur m.»

  • denesaus
    denesaus

    adj. Abordable.

    ●(1931) VALL 3a. Abordable, tr. «denesaüs.» ●5b. Accessible, qu'on peut approcher, tr. «dinesaüs.»

  • denesidigezh
    denesidigezh

    f. Abord.

    ●(1931) VALL 3a. Abord, tr. «denesidigez f.»

  • denevezadur
    denevezadur

    m. Renouvellement.

    ●(1732) GReg 804b. Renouvellement, tr. «dinevezadur.»

  • denevezañ / deneveziñ
    denevezañ / deneveziñ

    v. tr. d.

    (1) Renouveler.

    ●(c.1500) Cb. [neuez] Jnde innouo / as. b. dineuezaff.

    ●(1732) GReg 804b. Renouveler, tr. «dineveza. pr. dinevezet.»

    ●(1927) GERI.Ern 99. dineveza, dinevezi, tr. «renouveler.»

    (2) Raviver (une plaie).

    ●(1732) GReg 727b. Renouveler une plaïe, tr. «Dineveza ur gouly.»

  • deneveziñ
    deneveziñ

    voir denevezañ

  • denez
    denez

    f. –ed

    (1) Femme.

    ●(16--) JV 1605. clevet, ma denez quer. ●(1798-1799) BRig II 4. an denez, tr. «la femme.» ●an denezig, tr. « la petite femme. »

    ●(1927) AVZH I 37. Den ha denez, paot ha plac'h.

    (2) Femme solide, gaillarde.

    ●(1927) GERI.Ern 95. dénez f., tr. «gaillarde, femme solide.»

  • Denez
    Denez

    n. pr. Denis.

    ●(1499) Ca 57b. Denes propre nom. l. hic dyonisius / sii.

    ●(1688) MD I 3. Sant Denes Areopagit.

  • denezet
    denezet

    adj. Tordu.

    ●(1575) M 3524. Na nep lastez nen groahe denezet, tr. «Et aucune misère ne le rebuterait.» ●note d'E. Ernault : « seul exemple de ce mot ; litt. ‘ne le rendrait tordu', ne le ferait reculer, cf. gall. dynyddu tordre ».

  • dengar
    dengar

    adj. Philanthrope.

    ●(1931) VALL 555b. Philantrope, tr. «déngar.»

  • dengarour
    dengarour

    m. –ion Philanthrope, philanthropique.

    ●(1931) VALL 555b. Philantrope, tr. «subs. déngarour.»

  • dengarouriezh
    dengarouriezh

    f. Philanthropie.

    ●(1931) VALL 555b. Philantropie, tr. «déngarouriez f.»

  • denijal
    denijal

    v. Venir en volant.

    ●(c.1500) Cb. [nigal] Jtem inuoluo / as. g. enuoler. b. dinigal.

    ●(1710) IN I 117. ar sparfelet, pere a yoa rentet dôn, o tinigeal var an dorn. ●(1732) GReg 969a. Venir en volant, tr. «Dinigeal.»

    ●(1927) GERI.Ern 99. di pour de- à, vers ; dinijal, tr. «venir en volant.»

  • deniñ
    deniñ

    voir denañ

  • denjentil
    denjentil

    m. –où, –ez, tudjentil

    I.

    (1) Gentilhomme.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 256). den gentil, gentilhomme. ●(1499) Ca 57b. Den gentil. g. damoeseau. gentil homme.

    ●(1659) SCger 83b. noble, tr. «digentil p. tut gentil.» ●(c.1680) NG 1184. En duchentil bihan. ●1200. tuchentil bras. ●(1689) DOctrinal 185. E tat avoa galvet Porphius Aurelianus, den gentil pinvidic, ha moyennet bras, eux à Provinç Penohen. ●193. en roas d’an den-gentil-se da conduy euel ur barbet pe ur lefren à het ar lesenn.

    ●(1849) LLB 1626. Lausket en dudchentil d'hum blijein ér herieu. ●(1867) MGK 78. Eunn dijentil, eur prins. ●136. tiadou tudjentiled. ●(1876) BJM 107. Ar bloaz araoc, an tad Maner a vennas beza lazet eno gant un dijentil. ●(1877) BSA 85. eun dichentil bouzar ha mud.

    ●(1907) PERS 133. dijentilou Villefranche a oa deut. ●(1909) NOAR 8. edo an dijentilez o pellaat dioc'h Kloc'harz. ●(1911) BUAZperrot 426. eun dijentil a rene eur vuez direiz gant eur plac'h fall. ●(1927) GERI.Ern 95. denjentil pl. tudjentil, tuchentil, tr. «gentilhomme, seigneur.»

    (2) Monsieur.

    ●(1927) GERI.Ern 95. denjentil pl. tudjentil, tuchentil, tr. «monsieur.»

    (3) An dudjentil beleion, eskobed, etc. : messieurs les prêtres, évêques, etc.

    ●(1923) DIHU 139/194. Bout e zo parrézieu vras léh nen des meit en duchentil béléan hag er hlohour hag e lén Dihunamb.

    II. Blasons populaires.

    (1) Tudjentil an Alre : les gentilhommes d’Auray.

    ●(1911) DIHU 70/240. Tud Henbont e zo Tuchentil, mar plij genoh. Ré Guéned, Pondi, en Oriant, en Alré eùé.

    (2) Tudjentil an Henbont : les gentilhommes d’Hennebont.

    ●(1911) DIHU 70/240. Tud Henbont e zo Tuchentil, mar plij genoh. Ré Guéned, Pondi, en Oriant, en Alré eùé.

    (3) Tudjentil an Oriant : les gentilhommes de Lorient.

    ●(1911) DIHU 70/240. Tud Henbont e zo Tuchentil, mar plij genoh. Ré Guéned, Pondi, en Oriant, en Alré eùé.

    (4) Tudjentil Gwened : les gentilshommes de Vannes.

    ●(1911) DIHU 70/240. Tud Henbont e zo Tuchentil, mar plij genoh. Ré Guéned, Pondi, en Oriant, en Alré eùé.

    (5) Tudjentil Neulieg : les gentihommes de Neulliac.

    ●(1911) DIHU 72/271-272. Nen des tuchentil nameit ér hérieu hag... é Neulieg. Fichauded (?) e hrér anehé eùé. Laret e vé a hendaral : Tud Neulieg é monet én un davarn e houlen : Ne hues ket ur gamprig a kosté ? Ne vourant ket bout émesk el leuiged aral.

    (6) Tudjentil Pondivi : les gentilhommes de Pontivy.

    ●(1911) DIHU 70/240. Tud Henbont e zo Tuchentil, mar plij genoh. Ré Guéned, Pondi, en Oriant, en Alré eùé.

    (7) Tudjentil Priel : les gentilhommes de Plouguiel.

    ●(2016) TELGR (02.08.2016) [44a]. Tud jentil Plouguiel (sic), tr. « Gentilhommes de Plouguiel » [DG].

    III. Ober labour denjentil : faire un travail à la hâte.

    ●(1732) GReg 121a. Brocher, faire à la hâte, & avec négligence, comme quand on travaille pour un Prêtre, ou, pour un Gentilhome, tr. G. Rostrenenn «Ober labour Bælec. ober labour digentil. ober labour dreist penn bis.»

  • denominativ
    denominativ

    m. Dénominatif.

    ●(1499) Ca 57b. Denominatiff. g. denominatif.

  • denoniezh
    denoniezh

    f. Anthropologie.

    ●(1931) VALL 28a. Anthropologie, tr. «dénoniez f.»

  • denoniour
    denoniour

    m. –ion Anthropologue.

    ●(1931) VALL 28a. Anthropologiste, anthropologue, tr. «dénoniour.»

  • denoñsiañ
    denoñsiañ

    v. tr. d. Dénoncer.

    ●(1499) Ca 57b. Denunciaff. g. denuncier. ●(1612) Cnf 21b. E francc hac è Breyz è dleer ho denoncc d'an esquep.

  • denoñsier
    denoñsier

    m. Dénonciateur.

    ●(c.1500) Cb 59a. [denunciaff] gall. denuncier. b. idem.

  • denoñsierez
    denoñsierez

    f. Dénonciatrice.

    ●(c.1500) Cb 59a. [denunciaff] g. denuncieresse. b. denuncieres.

  • denoñsiet
    denoñsiet

    adj. Dénoncé.

    ●(1499) Ca 57b. g. denunciez. b. denunciet.

  • denotiñ
    denotiñ

    v. intr. Faire des bêtises.

    ●(1949) LLMM 12-13/21. Alo, alo, Jampi ! 'da ket da zenotiñ. ●(1957) LLMM 83/363. Alo ! Alo ! 'da ket da zenotiñ, Skraper.

  • dent
    dent

    plur. dant

  • dent-ki
    dent-ki

    plur. (botanique) Sceau de Salomon Polygonatum multiflorum.

    ●(1984) LPPN 911. (Poullaouen) «dent-ki», n., sceau de Salomon - Polygonatum multiflorum -.

  • dentadur
    dentadur

    m.

    (1) Dentelure.

    ●(1732) GReg 267a. Dentelure, ornement d'architecture, en formes de dents, tr. «Déntadur.»

    ●(1904) DBFV 43a. dentatur, m. pl. eu, tr. «dentelure (l'A.).» ●(1931) VALL 200b. Dentelure, tr. «dentadur m.»

    (2) Dentition.

    ●(1931) VALL 200b. Dentition, tr. «dentadur m.»

    (3) Denture.

    ●(1931) VALL 200b. Denture (d'une pers. d'une roue), tr. «dentadur m.»

  • dentaj
    dentaj

    m. Denture.

    ●(1890) MOA 209a. Denture, tr. «Dentach, m.»

  • dentañ
    dentañ

    v. tr. d. Denteler.

    ●(1732) GReg 267a. Denteler, faire des entailles en forme de dents, tr. «Dénta. pr. déntet.»

    ●(1876) TDE.BF 107a. Deñta, v. a., tr. «Denteler.»

    ●(1931) VALL 200a. Denteler, tr. «denta.»

  • dentek
    dentek

    adj. Denté, endenté.

    ●(1732) GReg 267a. Dentelé, qui a des dents, tr. «Déntecq.»

    ●(1876) TDE.BF 107a. Deñtek, adj., tr. «Dentelé.»

  • denter
    denter

    m. –ion Dentiste.

    ●(1931) VALL 200b. Dentiste, tr. «denter pl. ien.»

  • denterezh
    denterezh

    m. Dentition.

    ●(1931) VALL 200b. Dentition, tr. «denterez m.»

  • dentet
    dentet

    adj. Denté, endenté.

    ●(1974) YABA 09.03. sellet ma oè dentet jaojabl.

  • deñv
    deñv

    m. –ioù (jeu)

    (1) Bille.

    ●(1941) FHAB Gwengolo-Here 89b. Den(v) = e galleg : une bille. ●(1962) HYZH 36/23. deñvioù (dêieù) : melloùigoù implijet gant ar vugale, kanetennoù.

    (2) C’hoari an deñv : jouer aux billes / jeu de billes.

    ●(1857) CBF 125. C'hoari ann denv, tr. «Jeu de canettes.» ●(1876) TDE.BF 89a. C'hoari ann deñv, tr. «jeu de la canette, jouer aux canettes, billes.» ●(1890) MOA 143a. Jouer aux billes, tr. «c'hoari ann denv.»

    ●(1941) FHAB Gwengolo/Here 89. (Tregon ha tro-dro) Ampar = g. an hirder etre ar meud hag ar biz-yod, pa vuzulier, e c'hoari an deñv. Galleg : empan ? ; den(v) = e galleg : une bille ; c’hoari’n den(v)-iou = jouer aux billes. ●(1985) AMRZ 113. Evid ar hanetennou, ar muia a veze gwelet eo "c'hoari 'n deñ". Evid-se, e veze great eur ront pe eur helh, war-dro eur paz treuz dezañ. Pep hini euz ar hoarïerien a roe eur ganetenn ha ganto e veze great eur bern e-kreiz ar ront. Klasket e veze, goude-ze, pep hini d'e dro, gand eur ganetenn a veze strinket gand nerz ar biz-meud, azaleg bord ar helh, tenna ar muia ma veze gellet a ganetennou er-meaz euz ar ront. An hini a-vad a jome en diabarz ar ganetenn a strinke, a oa koll hag a ranke lakaad eur ganetenn all en he 'flas evid he haoud en-dro. Med ar hanetennou a zeue er-meaz da heul ar ganetenn strinket, a veze d'ar strinker.

    (3) (au jeu de quilles) Reiñ deñv d’ar c’hilhoù =

    ●(1936) ONEN 33. Ar c’hilhou a zo roet deñ (dao) d’ezo adarre.

  • deñved
    deñved

    plur. dañvad

  • deñvedenn
    deñvedenn

    f. –ed (zoologie)

    (1) Mouton, brebis.

    ●(1818) HJC 222. cant deveden. ●(1861) BELeu 40. en deveden fariet. ●(1861) BSJ 87. é zeveden couéhet én un toul. ●(1878) BAY 12. tair deveden, tr. «trois brebis.» ●(1879) GDI 194. n'en doé meit un deveden.

    ●(1904) LZBg Genver 12. en deveden fariet. ●(1907) BSPD I 55. un deveden lan a zoustér. ●(1921) BUFA 147. en deveden fariet.

    (2) [au plur.] local. Deñvedenned : des brebis.

    ●(1909) BROU 221. (Eusa) Dañvad Ne se dit que des femelles. Au singulier on dit plutôt : Ann añvad, eunn añvad. Au pluriel : Deñvedenned.

  • denvleiz
    denvleiz

    voir den-bleiz

  • deog
    deog

    m. –où (droit)

    (1) Dîme.

    ●(1499) Ca 55b. deaoc. g. diesme. ●(c.1500) Cb 57a. g. petite disme. b. deaocguic. ●(1612) Cnf 37a. An ré pe-ré n'a paezont quet an deucgou. pé preueudy. ●(1633) Nom 233b-234a. Ager decumanus : champ subiect à dismes : mesou suiet da deogou.

    ●(1659) SCger 37a. decimes, tr. «deaug, p. ou.» ●(c.1718) CHal.ms i. cueillir la dime, tr. «cherrein, seüel en deaugueu.» ●(1727) HB 42. An Deog hac ar Prividiou, / Quement a dleez dan Ilisou / Deus da baea gant lealdet. ●(1732) GReg 289b. Dîme, ce que les Recteurs, &c., prennent à cause de leurs benefices, tr. «Deaug. p. deaougou. (Van[netois] deaug. p. deuag uëu.) Ce mot vient de decq, dix.» ●(1767) ISpour 275. peein enn déaugueu d'enn Iliss. ●(1790) MG 37. en deaug e chomehai guenemb. ●38. de bayein en deaugueu. ●(1790) Ismar 204. Ne dardet quet a bayein en deaugueu hac er premedi.

    ●(1818) HJC 206. bèd en diaugle à er menthe, à er hrue, ac à bep sort reüage. ●(1840) EBB 24. ac dène elise hune déogheuve he péiême màd hèm gober gheuve, tr. « Nous devons payer scrupuleusement nos dîmes à l’église. » ●(1847) FVR 220. Ann deogou, a oa eur gwir da gemer ann dekved, an daouzekved, ann driouec’hved euz a frouez ann douar, pe muioc’h, pe nebeutoc’h, hervez kustum pep parrez. ●(1857) LVH 34. er péh e sell en diaugueu èl er péh e sell er proveu. ●(1866) LZBt Ebrel 128. sevel dego neve.

    ●(1904) DBFV 42a. déaug, m. pl. eu, tr. «dîme.»

    (2) Deog ar c'hamparzh : champart.

    ●(1732) GReg 149b. Champart, droit Seigneurial, tr. «déaug ar c'hampars.»

    (3) Sevel, treiñ an deog : dîmer, collecter, lever la dîme.

    ●(1732) GReg 290a. Qui dîme ici ? tr. «Piou a dro an deaug amâ ? piou a sav an deaug aman ?» ●Dîmeur, qui prend & leve les dîmes, tr. «nep a sav, ou nep a dro, an deaug.»

  • deog-holen
    deog-holen

    m. Gabelle.

    ●(1928) LLLM I 136. la Gabelle (ann Deok holen, le droit de sel).

  • deogañ / deogiñ
    deogañ / deogiñ

    v. intr. Dîmer, collecter, lever la dîme.

    ●(1464) Cms (d’après GMB 148). deaogaff dîmer. ●(1499) Ca 55b. Deaugaff. g. deismer.

    ●(c.1718) CHal.ms i. cueillir la dime, tr. «cherrein, seüel en deaugueu, deauguein.» ●decimer, tr. «deauguein, deaucat.» ●Dismer, tr. «deauguein deaucat.» ●(1732) GReg 290a. Dimer à la trentième, à l'onzième gerbe, &c., tr. «Deaugui diouc'h an dregontved, diouc'h an unnecvet.»

    ●(1904) DBFV 42a. déaugein, v. a., tr. «dîmer, décimer.»

  • deogapl
    deogapl

    adj. Décimable, sujet à la dîme.

    ●(1732) GReg 250b. Decimable, tr. «deaugapl.»

  • deogig
    deogig

    voir deog

  • deogiñ
    deogiñ

    voir deogañ

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...