Devri

Recherche 'de...' : 738 mots trouvés

Page 13 : de destrizherez (601) à dever-diver-1 (650) :
  • destrizherez
    destrizherez

    f. –ed Contraigneresse.

    ●(1499) Ca 59a. g. contraingneresse. b. destrizeres.

  • destrizhet
    destrizhet

    adj. Contraint.

    ●(1499) Ca 59a. g. contrains. b. destrizet.

  • destruksion
    destruksion

    f. Destruction.

    ●(1499) Ca 59a. Destruction. g. idem.

  • destum
    destum

    voir dastum

  • detailh
    detailh

    m. Détail.

    ●(1732) GReg 279b. Detail, tr. «Detailh. p. detailhou.»

  • detailhañ
    detailhañ

    v. tr. d. Détailler.

    ●(1732) GReg 279b. Detailler, tr. «Detailha. pr. detailhet.»

  • detal
    detal

    adv. Expressément, exactement.

    ●(1530) Pm 237. Hep goap apret parfet detal, tr. «Sans moquerie, tôt, parfaitement, exactement.» ●(1575) M 33. ordrenet detal, tr. «ordonnées expressément.» ●1865. Na guell é crueldet, bout exprimet detal, tr. «Que sa cruauté ne peut être exprimée exactement.»

  • determin
    determin

    m. Dre zetermin : déterminément.

    ●(c.1500) Cb 10a. [acheff] g. determinement. b. dre determin.

  • determinañ
    determinañ

    v. tr. d. Déterminer.

    ●(1499) Ca 59a. Determinaff. g. determiner. ●(c. 1501) Donoet 18-21-22. hac ez ditermen groaed[i] / guez an uerbe, tr. « et qui détermine la qualité du verbe » ●(1575) M 853. Oar vn feur mil fleuryn, na do determinaff, tr. «Pour une somme de mille florins, et à les présenter.» ●(1580) G 1267. Chetu un syn determynet / dymp gant Doe, tr. «Voici un miracle accompli / Pour nous par Dieu.»

    ►absol. Décider.

    ●(1580) G 556. A huy beulquyn ? Sotyn ve a determinhe, tr. «Est-ce que c'est vous, imbécile, sot, qui décideriez.»

  • determinapl
    determinapl

    adj. Déterminable.

    ●(c.1500) Cb 60b. [determinaff] determinabilis et hoc / le. g. determinable. b. determinabl.

  • determinasion
    determinasion

    f. Détermination.

    ●(c.1500) Cb 60b. [determinaff] determinatio / nis. g. determination. b. idem pe ordonancc.

  • determinet
    determinet

    adj. Déterminé.

    ●(c.1500) Cb 60b. [determinaff] determinatus / ta / tum. ga. determine. b. determinet.

  • detestapl
    detestapl

    adj. Détestable.

    ●(1499) Ca 59a. Detestabl vide in test.

  • detin
    detin

    m. & adv.

    I. M. Destin.

    ●(1530) Pm 250. Ez a calet cret da detyn, tr. «Elle va durement, crois(-le), à son destin.»

    II. Adv.

    (1) A-zetin =

    ●(14--) N 1609-1610. Me ros dezi rez da nezaff / Vn poes lin a detin finaff, tr. «Je lui ai donné, certes, à filer / Un poids de lin de l'espèce la plus fine.»

    (2) Dre zetin : fatalement, assurément.

    ●(14--) N 533. Me aedoae ma hunan manet / eguit da cleuet dre detin, tr. «J'étais restée seule, exprès pour t'entendre.» ●900. Pan eo duet an prêt dre ditin, tr. «puisque le terme fatal est arrivé.» ●(1575) M 2449. Goa so æt dre detyn, tr. «Malheur à qui est allé pour son sort.»

    (3) = (?) dre edi din (?).

    ●(1650) Nlou 141. Dre didin ez grent fest, tr. «comme il est digne, faisaient fête.»

  • detinañ
    detinañ

    v. tr. d. Destiner.

    ●(14--) N 1787. An placc man aioa diouganet || ha dif detinet a credaff, tr. «Cette place m'était prédite est destinée, je crois.» ●(1499) Ca 59a. Detinaff et destinaff tout vng ibi vide.

  • detraksion
    detraksion

    f. Détraction.

    ●(1499) Ca 59a. Detraction. g. idem.

  • detri
    detri

    adv.

    I.

    (1) Bien.

    ●(1530) J 53a. Darn a hanoch ha nedouch quet / Oll net parfet credet detry, tr. «vous n'êtes pas tous parfaitement purs, croyez-le bien.» ●(1557) B I 390. Eza detry maz ouch y glan / Eomp guytibunan a hanenn, tr. «Allons vite, tous tant que nous sommes, quittons ce lieu.» ●(1647) Am.ms 522. Ha da comzouty detry pus friand., tr. « Et pour lui parler tout de bon assez galamment. » ●(1650) Nlou 11. credit detry, tr. «croyez bien.»

    (2) En vrai.

    ●(1575) M 2005-2006. Nedeu da bezaff quet, comparaichet chetuy, / Muyguet an tan peinctet, ouz heny gruet detry, tr. «N'est pas à être comparé, voilà, / Plus que le feu peint à celui allumé en réalité.»

    (3) Très.

    ●(1575) M 3377. Stourmm ouz pechet arencq calet detry, tr. «Doit combattre contre le péché très durement.»

    II. A-zetri.

    (1) Complètement.

    ●(1575) M 3111-3114. An peuch man glan ameux hanuet / Dre nep squient comprehendet : / Na bout ententet à detry. / Ne guell dre rum natur humen, tr. «Cette paix sainte que j'ai nommée, / Par aucun esprit comprise / Ni être entendue complètement / Ne peut, par la race de nature humaine.»

    (2) =

    ●(1575) M 1651-1652. Neuse pep lech pechezr, goude é trichezri, / Ne caffo da techet, oar an bet á detry, tr. «Alors partout le pécheur, après sa trahison, / Ne trouvera à fuir dans le monde entier.»

    (3) Expressément.

    ●(1650) Nlou 410. Ez voa choaset gant Ro'uen bet à detry, tr. «qu'elle était choisie expressément.»

  • detrimant
    detrimant

    s. Désastre.

    ●(1575) M 1455-1456. meurbet en planedou, / Ez düy detriment, tr. «dans les planètes beaucoup / De désastre viendra.» ●(1647) Am.ms 501. Iscquis eo istim arcrin detrimant., tr. Herve Bihan « C’est terrible d’estimer le crime du désastre. »

  • deuc'h
    deuc'h

    m. Souci. cf. deur

    ●(1977) PBDZ 48. (Douarnenez) deuc'h, tr. «soucis.»

  • deuet
    deuet

    adj.

    I. (en plt de qqn)

    (1) Apprécié, vu (bien ou mal).

    ●(1861) BSJ 75. Profæt erbet n'en dé deit-mad én é vro. ●(1866) HSH 34. Joseph a oa ar guella-deut d'he dad. ●(1868) FHB 200/349b. Ahanta ar bidorc'h man a oa en hini goëllan deud gant é vam.

    ●(1909) KTLR 151. hag hen a c'helf-fe beza guelloc'h deuet. ●(1911) BUAZperrot 120. Ha deuet mat oa d'an holl. ●328. deuet dreist oa e Rom en amzer ar pab Paol IV, (1555-1559) (…) En amzer Pi IV, (1559-1565) n'oa ket deuet kenkoulz. ●537. beza deuet mat d'ezo.

    ►absol. Bien vu.

    ●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 103. Ur joé oé gùélet péh quen deit oé er brér Nizier guet-hai.

    ●(1907) BSPD II 418-419. ken deit e oé er gristénion get hon ma oé é baléz karget a nehé.

    ►[au comparatif]

    ●(1854) PSA I 285. ne vehemb meit cârettoh guet Doué, meit deitoh guet er ré vad.

    ●(1932) BRTG 10. Fanchon ne vezè ket deitoh get béléan a dro ha tro.

    (2) Deuet mat, fall : bien venu, mal venu.

    ●(1530) J 50. Deut mat gant joa eza ra vech, tr. «Soyez donc les bienvenus.» ●(1580) G 162. Duet mat glan pep heny huy ha huy ra vyhet, tr. «Soyez les très bien venus, chacun, vous, et vous.»

    ●(1927) GERI.Ern 97. deu(e)t V[annetais] deit p. «Venu (-mat, -fall, bien, mal v.)

    (3) [au dimin.] Venez.

    ●(1879) ERNsup 157. On dit même deudik, venez, Trév[érec].

    ●(1927) GERI.Ern 97. deudik T[régor], tr. «venez donc !»

    (4) En être rendu à, en être réduit à, en être au point de.

    ●(1872) ROU 95b-96a. Il en était au point que rien ne faisait impression sur lui, tr. «deued oa, ne rea van ouz netra.»

    ●(1911) BUAZperrot 646. Deuet oa ha ne gave blaz ebed na gant ar pez a zebre, na gant ar pez a eve. ●(1928) FHAB Mezheven 215. deuet oun ha n'oun ket gouest da zerc'hel den ebet ken war va zro. ●(1929) FHAB Du 410. An dud a oa deuet ha pa ouient edo o vont da dremen en eun tu bennak a dec'he en e raok.

    II. (en plt de qqc.)

    (1) Deuet mat : bien avancé.

    ●(1941) DIHU 358/245. Deit mat e oè d'en anderù pe zegoéhas Job er Go ér gér.

    (2) Fini, écoulé.

    ●(1907) DIHU 19/309. Chetu hoah deit ur blé ! ●(1912) DIHU 90/179. Chetu deit ur bléad hoah.

    III. Na vezañ deuet holl ar Spered Santel war an douar gant ub. : voir Spered-Santel.

  • deuet-deut
    deuet-deut

    adv. fam. Tout d'une venue, égal.

    ●(1927) GERI.Ern 97. deut-deut, tr. «tour d'une venue, egal (fam.).»

  • deuinañ
    deuinañ

    v. tr. d. =

    ●(1994) MARV xiii 38. (Kanihuel) 'H an da lavared da Mayna deuina ma boutou-ler d'ober eur Veaj Vraz.

  • deun
    deun

    m. –où

    (1) Fond.

    ●(1939) WDAP 3/191. (Gwezeg, An Edern, Ploudiern) Deon, ano gourel, liester : Deonou. Tal, strad. Skouer : Deon eur sailh, deon eur varrikenn.

    (2) Semelle.

    ●(1986) CCBR 209. (Brieg) galchou déônou kwat, tr. «des galoches à la semelle de bois.»

  • deunañ / deuniñ
    deunañ / deuniñ

    v. tr. d.

    (1) Foncer, mettre un fond (à un seau, etc.).

    ●(1939) WDAP 3/191. (Gwezeg, An Edern, Ploudiern) Deona, verb. Lakaat eun tal, eur strad. Skouer : Deona eur sailh, eur varrikenn, eur bailh, eur ribot.

    (2) Approfondir, rendre plus profond.

    ●(c.1718) CHal.ms i. aprofondir rendre plus profond, tr. «deünein, toulein larcoh, queüein, claein.»

  • deuniñ
    deuniñ

    voir deunañ

  • deuñv
    deuñv

    m. –ed, –ion (famille) Gendre.

    ●(1499) Ca 59a. Deuff. g. gendre.

    ●(c.1718) CHal.ms i. gendre, tr. «en dan.» ●(c.1718) CHal.ms ii. gendre, tr. «map caer, mais a sarz[eau] mabec ou dan.» ●(1744) L'Arm 28b. Beau-Fils, gendre, tr. «Déan.. nion. m.» ●171b. Gendre, tr. «Dean.. Deanion. m.» ●(17--) TE 31. mar en doai un dan pé ur vèrn-benac. (…) Lot e yas bean d'avertissein er-ré en doai choægét eit boud é zannion. ●32. dannion Lot. ●164. ean e gassas tud-aral arlèrh é zàn.

    ●(1904) DBFV 40b. dan, m. pl. ion, tr. «gendre (Voir déan).» ●42a. déan, m. pl. –ñned, tr. «gendre.» ●(1907) BSPD I 104. énep d'hé déan. ●(1927) GERI.Ern 97. deuñ, V[annetais] deañ (pl. deañned, –nion), tr. «gendre.»

  • deur
    deur

    s. cf. deuc'h

    (1) Kaout deur gant ub. : avoir du mal, de la peine avec qqn.

    ●(1943) FHAB Gwengolo/Here 350. (Skaer) Deur, poan, chati. «Deur am eus gantan».

    (2) Kaout deur (o) : avoir de la peine à.

    ●(1984) EBSY 137. (Sant-Ivi) me am bez deur mont en nec'h gant an duchenn, tr. «J'ai du mal à grimper la colline.» ●(1993) MARV xi 35. (Banaleg) Ha Laouig e-noa bet deur o tond er-mêz.

    (3) Ober deur da ub. : donner des difficultés, de la peine à qqn.

    ●(1929) MKRN 177. (Gourin, ar Faoued, Skaer) Deur… Difficulté, peine : ober a ra deur dimp.

  • deurch
    deurch

    adj. (argot des tailleurs vannetais) Pauvre.

    ●(1912) KZVr 415 - 10/03/12. Deurch, tr. «paour.»

  • deuri
    deuri

    s. Déluge.

    ●(1903) MBJJ 54. Gellout a reomp da vihanan gwelet piz petra a lez war e lerc'h an deuri gwer teuzet ha ludu tanet. ●362. Deuri = déluge.

  • deurout
    deurout

    v. tr. d. Vouloir, daigner. cf. teurvezout

    ●(1530) J 118b. Jesus oar nep feur nondeur quet, tr. «Jésus ? nous n'en voulons à aucun prix !» ●(1576) Cath 5. pere noz deurye sacrifie dan ydolou. ●(1580) G 700. Var nep feur no deur quet dyouz ho pechet retorn, tr. «A aucun prix ils ne veulent revenir dans leur péché.» ●(1612) Cnf 46b. Heguilé à lauar pé soucioff-mé m'em deuzr caffet an pez à apparchant ouziff. ●(1621) Mc 9. Doutancc am eux bet en Traou ves an feiz dre n'am deurye quet.

    ●(1659) SCger 124a. ie veux, tr. «me deur p. teurueset.» ●(1741) RO 1258. Na huy bougreet fal à hyu oteur choary.

  • deurvout
    deurvout

    v. Vouloir, daigner. cf. teurvezout

    ●(1499) Ca 19b. Beniuolancc vide in deruout. ●59b. Deuruout. g. voloir.

    ●(1621) Mc 9. Mar deux bet negligancc ves hon costez, hoguen é deuruout à propos deliberet. ●103. Desiret em eux drouc dre ma coler, hep deuruout ez choaruife.

    ●(1732) GReg 242a. Daigner, vouloir bien, avoir la bonté de, tr. «deurvout. pr. deurvëet.»

  • deus .1
    deus .1

    (1) Deus-mañ-deus =

    ●(1955) STBJ 172. ne oa nemet ton ha geizou ganeomp, tud deus-ma-deus.

    (2) Na deus na meus : (ne pas dire, ne souffler) mot.

    ●(1924) NFLO. souffler. il ne souffle mot, tr. «ne lavaras na deus na meus.»

  • deus .2
    deus .2

    prép. cf. ouzh, diouzh, eus

    (1) spat. [en doublon avec a] De.

    ●(18--) SAQ II 223. Deuz a beleac'h oud deuet (…) ?

    (2) À.

    ●(18--) SAQ II 228. eur c'hleze henvel deuz hini Damokles.

    (3) temp. Le.

    ●(18--) SAQ II 274. Deuz ar mintin.

    (4) =

    ●(1935) BREI 392/stag 2. Dre chans, ne oa nemet daou ui en nez. Janed a oa o paouez deus o serri...

    ►[form. conju.]

    S1 deuson, deusin

    ●(18--) SAQ II 143. c'houi c'heuz c'hoant ober goap deuz hon­ me !

    ●(1852) MML 57. mez hag euz am eus deusîn mac'h-unan.

    S2 deus outout

    ●(1973) AMED 7. An dra-ze zell deuz outout ?

    S3m deus outañ

    ●(1974) GAME 10. Meus ket preget morse deuzouta.

    S3f deus outi

    ●(1973) AMED 10. penaoz eufomp a benne deuz outi.

    P2 deusoc'h

    ●(1907) AVKA 287. Hanveet ho deus evel gwir wirione, ec'h on deut deusoc'h.

  • dev
    dev

    m.

    (1) (Goût, odeur de) brûlé.

    ●(1910) MAKE 69. C'houez an dev a deu dioutan. ●(1927) GERI.Ern 97. dev m., tr. «(Odeur de) brûlé.» ●(1982) TKRH 36. arabat e veze bet dantañ ar yod, da lavarout eo e veze bet blaz an dev warnañ.

    (2) Brûlure.

    ●(1932) FHAB Kerzu 519. n'eo ket aet doun an deo.

    (3) Action de brûler.

    ●(1872) ROU 72b. Eno ez eus deo. ●(1890) MOA 80. c'est là qu'on a vu incendier, tr. «eno ez eus bet dev ou deo !»

    (4) Loc. interj. [empl. par emphase avec un art. ind.] Un dev =

    ●(1935) BREI 395/3a. Rêvi 'rae, eun dêv !

  • devabiñ
    devabiñ

    v. intr. Déraisonner.

    ●(1934) BRUS 56. Déraisonner, tr. «devabein.»

  • devadenn
    devadenn

    f. –où (Une) brûlure.

    ●(1834) SIM 133. Ur vech an dêvaden grêt.

    ●(1927) LZBt Meurzh 44. eun dêvaden da louzaoui. ●(1962) TDBP II 51. Eul louv-bleiz a veze lakeet gwechall war an devadennou, tr. «on mettait autrefois une vesse-de-loup sur les brûlures.» ●99. An devadennou-ze a vezer pell ganto, tr. «ces brûlures-là, on est longtemps avec (on en souffre pendant longtemps).»

  • devadur
    devadur

    m. –ioù

    (1) Action de brûler.

    ●(1732) GReg 123b. L'action de brûler, tr. «dezvadur.»

    ●(1927) GERI.Ern 97. devadur m., tr. «combustion.»

    (2) Brûlure.

    ●(1732) GReg 123b. Brulure, tr. «dévadur.»

    ●(1927) GERI.Ern 97. devadur m., tr. «brûlure.» ●(1928) LZBt Mae 84. poaniet en he c'horf gant an dêwadur he devoa gouzanvet. ●(1942) VALLsup 68a. Sensation de brûlure à l'estomac, tr. «devadur m.»

  • deval .1
    deval .1

    m.

    I. (sens géographiques)

    (1) Pente descendante.

    ●(1904) DBFV 44a. deval, m. pl. eu, tr. «descente.» ●(1907) VBFV.fb 29b. descente, tr. «deval, m.» ●(1927) GERI.Ern 97. deval m., tr. «descente.» ●(1979) LIMO 12 mai. Arriù é en dias ag en deval. ●(1974) YABA 26.01. a zeval de mané, a mané de zeval...

    (2) En deval = (?) en pente (?).

    ●(1891) CLM 3. Er vrô-cé (...) n'en dé meit un troh a vanéieu én deval, ha disto eit ul lod bras.

    (3) Àr an deval : en pente.

    ●(1931) GUBI 56. Ti en Intron (…) / Ar en deval é ma saùet / Durheit d'en dias.

    (4) Croupe (de montagne).

    ●(1904) DBFV 44a-b. deval, m. pl. eu, tr. «croupe (d'une montagne).» ●(1927) GERI.Ern 97. deval m., tr. «croupe (d'une montagne).»

    (5) Vallée.

    ●(1904) DBFV 44a-b. deval, m. pl. eu, tr. «vallée.» ●(1927) GERI.Ern 97. deval m., tr. «vallée.»

    II. sens fig.

    (1) Déchet.

    ●(1904) DBFV 44a-b. deval, m. pl. eu, tr. «déchet.» ●(1927) GERI.Ern 97. deval m., tr. «déchet.»

    (2) Rabais.

    ●(1876) TDE.BF 110a. Deval, s. m. V[annetais], tr. «Rabais, baisse de prix.»

    (3) fam. Pente (du gosier).

    ●(1938) DIHU 327/144. Deval blaoah e zo get é houg.

  • deval .2
    deval .2

    v.

    I. V. intr. Descendre.

    ●(1849) LLB 545-546. Er hogus e zeval, e chanj én ur vrumen, / En ur razein en doar e rid hag hum zispen.

    ●(1904) DBFV 44b. dival, v. n., tr. «descendre.» ●(1907) VBFV.fb 29b. descendre, tr. «deval.» ●(1935) DIHU 291/233. devalet é de zeu gant.

    II. V. tr. d.

    (1) Descendre.

    ●(1904) DBFV 44b. dival, v. a., tr. «descendre (un chemin).»

    (2) Pencher, incliner.

    ●(c.1718) CHal.ms ii. Incliner la teste, tr. «soublein er pen, deual er pen.»

    (3) Deval ub. edan an treid : fouler qqn aux pieds.

    ●(1861) BSJ 96. Ne vou ispergnet nitra eid ou deval idan en treid.

    (4) Avaler.

    ●(1821) SST 212. ér moment me receüer ha me tevaler en hostie.

    III. V. pron. réfl. En em zeval : s'abaisser.

    ●(1825) COSp 139. éhal-cé sél mui ma hum zevalamp, sél mui en hum sàu en andefice.

  • devaladur
    devaladur

    m. Penchement.

    ●(1904) DBFV 44b. devaladur, m., tr. «penchement (l'A.).»

  • devale
    devale

    v. intr. Venir.

    ●(1880) SAB 320. eus a Jesus-Christ e tired, e tival grass Doue d'an dud fidel.

    ●(1902) MBKJ 151. nag e vije gwelet tud o tivale, a bell bro. ●(1909) BROU 229. (Eusa) Divale alesse diouc'htu. Il est plus impératif que diredek. ●(1936) IVGA 166. hag heñ ha divale d'e zegemer. ●(1947) YNVL 53. Youenn Vras !... Devale amañ !... ●(1972) SKVT I 115. Devale amañ, ma roin dit un taol torch gleb. ●150. Setu ma tevale hemañ gant e gerzhed brañsellek. ●(1973) SKVT II 133. Divaleit amañ, pa laran deoc'h !...

  • devalenn / devalienn
    devalenn / devalienn

    f. –où (géographie)

    (1) Vallée.

    ●(1744) L'Arm 395a. Valée ; on dit encore, Val, en quelques noms propres, tr. «Devaleenn. f.» ●(1787) BI 150. tremeinn unn devalennic. ●(17--) VO 56. un davalèn é péhani é hoai stanquoh ha bodêquoh er hoaæd. ●(17--) TE 117. d'en davalèn a Achor.

    ●(1818) HJC 267. èl ma tenechai Jésus de zevalen er manné Olivet. ●(1838) OVD 36. én devalen a Josaphat. ●(1855) BDE 140. en devalen-man a zareu. ●(1861) BSJ 54. groeit dehou minotenneu éan, carguet en devalenneu. ●(1879) GDI 147. en devalen-men a zareu. ●(1884) MCJ 53. en deur e rid a zoh er manné én devalen. ●(1891) CLM 5. én dôn ag un devalen izél.

    ●(1904) DBFV 44b. devalen, f., tr. «vallée.» ●(1913) AVIE 248. Èl ma tosta de zevalen mañné en Olived. ●(1939) DIHU 331/210. ur vorhig dispak, lédet én un devalien goant, léh ma red, de gement tu, deur kaer ha sklér èl guér. ●(1967) BRUD 26-27/42. etrezeg eun tamm brao a rohell kluchet e-kreig (lire : e-kreiz) an devalenn. ●45. N'e-noa ket fiñvet, eveljust, diouz e devalenn veineg. ●(1970) BHAF 327. eun devalenn ledan ha kaer.

    (2) Pente descendante.

    ●(1861) BSJ 77. Er guér-men e oé sàuet ar en devalen ag ur manné.

    ●(1904) DBFV 44b. devalen, f., tr. «descente.» ●(1907) VBFV.fb 29b. descente, tr. «devalen, f. (pl. neu).» ●(1938) DIHU 330/191. èl ma rudel er mein ar un devalien... ●(1943) DIHU 382/236. Daù e vo arrest ar en devalien-sé.

  • devalennig
    devalennig

    f. –où Vallon.

    ●(1904) DBFV 44b. devalennig, f. pl. eu tr. «vallon, petite vallée.»

  • devaler
    devaler

    m. –ioù Avaloire.

    ●(1907) VBFV.fb 8a. avaloire, tr. «devalér, m. (pl. ieu).» ●(1919) DBFVsup 14a. devalér, tr. «avaloire.»

  • devalienn
    devalienn

    voir devalenn

  • devaliñ
    devaliñ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Poser (qqc. à terre).

    ●(1942) DHKN 16. Hag hi ha devalein ar en doar hé béhig koed.

    (2) Aplanir, abaisser.

    ●(1855) BDE 236. Er manéyeu hag en devalenneu evou ol devalet.

    ●(1904) DBFV 44b. deval, devalein, dival, v. a., tr. «abaisser.»

    (3) Descendre.

    ●(1904) DBFV 44b. deval, devalein, dival, v. a., tr. «descendre (un chemin).»

    (4) Diminuer, ravaler.

    ●(1904) DBFV 44b. deval, devalein, dival, v. n., tr. «diminuer, ravaler.»

    (5) sens fig. Pencher.

    ●(1857) LVH 308. Ém dobér, ean en dès ar-n-ein / Devalet é scoharn divin.

    ●(1904) DBFV 44b. deval, devalein, dival, v. a., tr. «incliner.»

    (6) sens fig. Devaliñ selloù àar ub. : poser un regard sur qqn.

    ●(1942) DHKN 68. Biskoah ne oè hoah devalet arnehi selleu sord get er ré-zé !

    II. V. intr.

    (1) (en plt du vent) Se calmer.

    ●(1732) GReg 3a. Le vent s'est abaissé, tr. «devaléet eü en aüél.»

    (2) Descendre.

    ●(1901) LZBg 59 blezad-2l lodenn 95. devalein ha krapein.

    (3) Avaler.

    ●(c.1718) CHal.ms iv. Il ne fait que tordre et aualer, tr. «ne oura nemeit troein, ha lonquein, ha deualein.»

    (4) Décroître.

    ●(1904) DBFV 44b. deval, devalein, dival, v. n., tr. «décroître.»

    (5) (domaine maritime) Baisser (en plt de la mer).

    ●(1904) DBFV 44b. deval, devalein, dival, v. n., tr. «baisser, de la mer.»

    (6) (en plt d'un oiseau) S'abattre.

    ●(1904) DBFV 44b. deval, devalein, dival, v. n., tr. «s'abattre, en parl. d'un oiseau.»

  • deveder
    deveder

    voir ec'hwedez & alc'hweder

  • dever .2
    dever .2

    m. –ioù

    I. (sens moral)

    (1) Devoir.

    ●(1659) SCger 43b. le deuoir, tr. «an deuer.» ●85a. office, tr. «deuer.» ●(1732) GReg 284a. Devoir, obligation, tr. «Dever. p. deveryou.» ●(1790) MG 138. Quettan devær un tad hac ur vam.

    ●(1849) GBI II 292. Da eva gwinn, kanjoli merc'hed, / Setu eno dever ar c'hloarek, tr. «Boire du vin, caresser les filles, / Voilà le devoir du clerc.» ●(1856) VNA 101. si chacun d'entre eux faisait son devoir, tr. «pe hrehé peb-unan a nehai é zevér.» ●(1876) TIM 387. Doué en dès reit d'en ol en devér de labourat. ●(1894) BUZmornik 425. ar pab nevez a jomaz stard enn he zever.

    ●(1904) CDFi 04 juin 1c. gant ar joa a laka er galoun an dever sevenet penn-da-benn. ●(1912) MMPM 73. Karet hor breudeur a zo eun dever striz. ●(1921) PGAZ 65. eur brezegenn start var an dever striz o doa ar gerent da gentelia mad ho bugale.

    (2) Ober, seveniñ e zever : faire, remplir son devoir.

    ●(1530) J p. 234a. Nep ouz (variante : hoz) crouche arahe e deuer, tr. «qui vous pendrait ne ferait que son devoir !»

    ●(1790) MG 137. Er gredèn hou poai é reoh tou tevær. ●(17--) ST 378. Grit diank ho tever, tr. «Faites votre devoir sans faiblesse.»

    ●(1878) EKG II 152. evit-han da veza great mad he zever.

    ●(1907) PERS 273. ober bemdez he dever. ●(1912) MMPM 83. da zeveni he zeveriou a gristen. ●108. seveni hon deveriou gant leziregez.

    (3) Ober strizh e zever : remplir rigoureusement son devoir.

    ●(1908) FHAB Gouere 194. ne gredomp ket hon deffe great stris avoalc'h hon dever.

    (4) Bezañ aketus d'e zever : remplir assidûment son devoir.

    ●(1894) BUZmornik 149. Aketuz oa eveldhan da holl zeveriou eur pastor mad. ●173. beza aketuz d'ho deveriou a relijion.

    (5) Mankout d'e zever : manquer à son devoir.

    ●(1900) MSJO 59. eb mankout d'ho dever a hent-all.

    (6) Kildroenniñ gant e zeverioù : tergiverser avec ses devoirs.

    ●(1920) LZBt Meurzh 21. Able na gildroennas ket gant e zeveriou a gristen.

    (7) Lezirañ e zeverioù : négliger ses devois.

    ●(1868) KMM 37. Eb lezira e deveriou e kever Doue, e oa aketuz en e deveriou en e zi.

    II. (sexe)

    (1) Rentañ an dever : faire son devoir conjugual.

    ●(1612) Cnf 40a. rentiff an deuer dé gruec.

    (2) Dever a briedelezh : devoir conjugal.

    ●(1612) Cnf 60a. Nach an deuer à priedelaez.

    ●(1732) GReg 284a. Le devoir conjugal, terme de Casuistes, tr. «An dever a briedélez.»

    III. (fiscalité) Impôt.

    ●(1857) AVImaheu 69. er ré e zàüé en devér e dostas de Pierre, hag e laras dehou : Hou Eutru, ha ne baie quet ean en devér ?

    ●(1904) KANNgwital 22/173. paea he zeveriou. ●(1913) KANNgwital 122/240. paea taillou ha deveriou a bep seurt. ●(1915) HBPR 228. lakaat deveriou var an oll draou. Var an an olen oa lakeat daouzek guennek, dre lur. Mez Breizis en em zavas eneb an dever-ze.

    IV. (religion) Extrême-onction.

    ●(1732) GReg 284a. Dorner ses derniers devoirs à un malade, tr. «Rei e zeveryou da un dèn clañ.»

    V.

    (1) Dever ennañ : qui est toujours en train de bouger, affairé.

    ●(1924) BILZbubr 37/811. seder ha dever ennan. ●(1924) BILZbubr 41/949. Hag e kôzeent, hag e prezegent, dever enne. ●(1925) BILZ 106. o tont hag o vont, dever ennan. ●(1970) BHAF 254. dever ennañ evel en eur bugel parlampig.

    (2) Dever warnañ : (être) très occupé, pressé.

    ●(1872) ROU 93a. Il est fort occupé, tr. «Dever avoalc'h a zo varneza.»

    ●(1924) NFLO. pressé (être), tr. «dever 'zo warnan (warnout).»

    (3) Derc'hel dever en ub. : maintenir qqn éveillé, occupé.

    ●(1924) BILZbubr 38/842. Bilzig, aketus da zelc'her dever enne, a gane d'ê, a c'hoari gante.

  • dever .3
    dever .3

    voir deverañ

  • dever / diver .1
    dever / diver .1

    m.

    I.

    (1) Égout, écoulement.

    ●(c.1500) Cb 34a. g. ce qui chiet de gouttiere / ou qui degoutte sus elle. b. an diuer.

    ●(c.1718) CHal.ms i. degoutt, tr. «en deuir en diuer, en diueradur.» ●(1732) GReg 258a. Degout, pluie qui tombe d'en haut, tr. «divèr. Van[netois] diuir. diuer.»

    (2) fam. Pluie.

    ●(1976) LIMO 21 août. Savet é daou gorn er loér : kaer e vo ! / Devalet é hé horneu : divèr e vo !

    II. (élevage)

    (1) Lactation (d'une bête laitière).

    ●(1962) TDBP II 69. Ar vuoh ruz a zo eet he dever diganti, tr. «la vache rouge a perdu sa lactation (n'a plus de lait).» ●(1966) BRUD 30/14. mond a ree da zod o soñjal e hellfe an deveur mond digant e graouiad. ●(1976) BAHE 91/24b. peuriñ frank a oa d'ar saout ; mat-tre, fonnus end-eeun, e oa an dever ganto.

    (2) Buoc'h a zever : vache laitière.

    ●(1906) BOBL 29 septembre 106/3e. Ar saout a dever hag ar re lard.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...