Devri

Recherche 'b...' : 5779 mots trouvés

Page 97 : de brezel-bed (4801) à briad-ha-briad (4850) :
  • brezel-bed
    brezel-bed

    m. Guerre mondiale.

    (1975) LLMM 170/167. Ar beurunvandidigezh, tost da vezañ graet nebeud a-raok an eil Brezel-Bed, a voe sevenet e 1941.

  • brezel-bro
    brezel-bro

    m. Guerre civile.

    (1876) TDE.BF 76a. Brezel-bro, s. m., tr. «Guerre civile.»

    (1927) GERI.Ern 69. brezel-bro, tr. «guerre civile.»

  • brezel-gwenn
    brezel-gwenn

    m. Manœuvres militaires.

    (1939) DIHU 331/209. hol lakat d'obér «brezél uen», èl ma vezè groeit épad en amzér a beah. ●(1944) EURW I 204. oc'h ober brezel-wenn.

  • brezelaat
    brezelaat

    v. Guerroyer.

    (c.1500) Cb. g. resplendir / ou fleurir comme ceulx qui ont victoire en fait de guerre / cest noblement guerroyer / ou exposer les causes de bataille. brito. signifiaff an bresel / pe breselhat.

  • brezelaer
    brezelaer

    voir brezelaour

  • brezelaour / brezelaer
    brezelaour / brezelaer

    m. –ion Guerrier.

    (1844) LZBg 69. Deja er brézélaour, hanùet en hardéhan ag er ré hardéh, en doé groeit dégass d’ein beta Castel-Hall e huellan marh.

    (1910) BJAR 45. Na Richemont, er brezélaour bras a Vreih, petra e hrei ean a pe gleuou konz ag er burhudeu e hra Jeann d’Ark ? ●46. En neu vrezélaour vrasan ag ou amzér e oé deit de vout amied aveit mat. ●(1913) HIVR 5. ur brezélaour brudet.

  • brezelegour
    brezelegour

    m. –ion Homme belliqueux.

    (1744) L'Arm 29a. Belliqueux, tr. «Brézélégour.. guerion. m.»

  • brezelek
    brezelek

    adj.

    (1) Guerrier.

    (c.1500) Cb 23b. [beller] Jtem hic belliger / eri. ga. portebataille. b. breselec.

    (2) Militaire.

    (1931) VALL 468b. Militaire, tr. «brezelek

  • brezelekaat
    brezelekaat

    v.

    (1) V. intr. Guerroyer, faire la guerre.

    (1499) Ca 26b. Breselequat. g. guerroyer.

    (1659) SCger 13a. batailler, tr. «breselecat.» ●134a. breselecat, tr. «faire la guerre.»

    (1839) BEScrom 236. beta bermen hui e huès brezeléquet ha combattet doh en anemisèd… ●(1877) BSA 5. anaout an dachen ma tlient brezelecaat. ●(1877) EKG I 261. Piou a garfe brezellekaat gant tud hag a ra brezel d'ho Doue. ●(1889) SFA 85. Evit brezelekaat a enep an Drouk-Spered. ●253-254. goulenn nerz nevez da vrezellekaat adarre pa viche red.

    (1904) DBFV 32a. brezélekat, berzélekat, v. n., part. eit, tr. «guerroyer, batailler, militer, quereller.» ●(1905) KANngalon Here 511. e rank (…) ar gristenien brezellekaat evit difen ho feiz. ●(1911) BUAZperrot 85. o vrezellekât e broiou ar sav-heol. ●(1916) KANNlandunvez 58/414. Peguir Doue a c’hourc’hemenne d’in mont da vrezellekaat.

    (2) V. tr. d. Faire la guerre à.

    (1912) MMPM 9. ha ne meuz-me eur mab nemet evit her gwelet o tont da vrezellekât he vro ?

  • brezelekaer
    brezelekaer

    m. –ion Guerrier.

    (1866) FHB 65/99b. he vicher a vrezelecaër. ●(1866) FHB 67/114a. hor guella brezelecaerien.

    (1904) DBFV 32a. brezélekour, brezélegour, m. pl. –kerion, –gerion, tr. «guerrier, homme de guerre.»

  • brezelekaerezh
    brezelekaerezh

    m. Tactique.

    (1931) VALL 724b. Tactique, tr. «brezelekaerez m.»

  • brezelekaus
    brezelekaus

    adj. Comba(t)tif.

    (1931) VALL 133b. Comba(t)tif, tr. «brezelekaüs

  • brezelekausted
    brezelekausted

    f. Comba(t)tivité.

    (1931) VALL 133b. Comba(t)tivité, tr. «brezelekaüsted f.»

  • brezelel
    brezelel

    adj. Militaire.

    (1931) VALL 468b. Militaire, tr. «brezelel

  • brezeler / brezelour
    brezeler / brezelour

    m. –ion, brezelizion Guerrier, combattant.

    (1464) Cms (d’après DEBm 236). breseleur. ●(1499) Ca 19a. [bellaff] Jtem hic pugillator / oris. g. combateur / guerroyeur. b. stormer / breseler. ●(c.1500) Cb 23a. bellaff] Jtem hic pugillator / oris. g. combateur guerroyeur. b. stourmer / breseler.

    (1849) LLB 99. Avel ur brezelour. ●(1857) AVImaheu 125. Huie hoès brezélizion. ●(1876) TDE.BF 76b. Brezelour, s. m. V[annetais], tr. «Guerrier, homme de guerre ; pl. brezelerion

    (1904) DBFV 32a. brezélour, brezélaour, m. pl. –lerion, –larion et brezélizion, tr. «guerrier, soldat, combattant.» ●(1925) FHAB Genver 9. eun emgleo (…) savet evit harpa gwiriou ar vrezelourien goz. ●(1955) STBJ 183. an diou vandennad brezelourien.

  • brezelerez
    brezelerez

    m. –ed Guerrière.

    (1911) BUAZperrot 335. ar vrezellourez yaouank, dilhad goaz ganti, a en em lakeas en hent.

  • brezelerezh
    brezelerezh

    m. Pratique de la guerre.

    (1931) VALL 347b. pratique de la guerre, tr. «brezelerez m.»

  • brezelgar
    brezelgar

    adj. Belliqueux.

    (1931) VALL 63b. Belliqueux, tr. «brezelgar

  • brezelgarour
    brezelgarour

    m. –ien Belliciste.

    (1941) DIHU 356/214. brezélgarerion en amzér-sé.

  • brezeliad
    brezeliad

    m. –ed, brezelidi Guerrier.

    (1866) FHB 72/156b. Ar brezeliad calounee-z (lire : calounec-ze). ●(1876) TDE.BF 76b. Brezeliad, s. m., tr. «Guerrier, homme de guerre ; pl. brezelidi

    (1913) LZBt Gwengolo 2. rannan etre ar brezeliaded, an douaro ho deuz goneet. ●(1927) GERI.Ern 70. brezeliad pl. brezelidi, tr. «guerrier.»

  • brezeliek
    brezeliek

    adj. De guerre, belliqueux.

    (1927) GERI.Ern 70. brezeliek adj., tr. «de guerre, belliqueux.»

  • brezeliñ / brezelat
    brezeliñ / brezelat

    v. intr.

    (1) Guerroyer.

    (1860) BAL 219. brezelli stard outi e-unan. ●(1895) GMB 81. pet[it] Trég[uier] brezeleiñ.

    (1904) DBFV 32a. brezélat, brezélein, tr. «combattre, faire la guerre.»

    (2) Brezeliñ ouzh, enep : guerroyer contre.

    (1910) MBJL 13. elec'h brezeli ouz ar Skosed. ●(1913) HIVR 3. de vrezélat doh ou broïz. ●6. arsaùet a vrezélat énep d'er grechenion.

  • brezelius
    brezelius

    adj. De guerre, belliqueux.

    (1744) L'Arm 232b. Martial, tr. «Berzéliuss

    (1927) GERI.Ern 70. brezelius adj., tr. «de guerre, belliqueux.» ●(1931) VALL 63b. Belliqueux, tr. «brezelius

  • brezelouriezh
    brezelouriezh

    f. Science de la guerre, art militaire.

    (1931) VALL 347b. science de la guerre, tr. «brezelouriez f.»

  • brezet
    brezet

    adj. Éreinté.

    (1872) ROU 76b. Brejed oun gant an oad ac al labour (brezed ?).»

    (1920) KZVr 365 - 29/02/20. Brezet, tr. «cassé, crevé, presque coupé, Loeiz ar Floc'h.»

  • brezhell
    brezhell

    m. brizhilli

    I. (ichtyonymie)

    (1) Maquereau.

    (1499) Ca 27a. Brezell. g. macreau. ●(1633) Nom 47a. Scombrus : maquereau : brezell.

    (1829) HBM 6. daou goubl brizilli poazet er sauç guenn. ●(1850) HHO 71. Maquereaux, Scomber scombrus, tr. « Berrelly. » ●(1857) CBF 15. brezili, tr. «des maquereaux.» ●(1856) VNA 27. des Maquereaux, tr. «Berhelli

    (1904) DBFV 20b. berhél, m. pl. i, tr. «maquereau.» ●(1934) BRUS 256. Un maquereau, tr. «ur berhél –i.» ●(1979) VSDZ 66. (Douarnenez) Ar brilli rouejoù hag ar brilli linenn, tr. (p. 230) «Le maquereau de dérive et le maquereau de ligne.»

    (2005) SEBEJ 225. (Ar Yeuc'h) «Me meuz kaët eur vrilienn !» (…) J'ai su alors qu'un maquereau se disait eur briel à Douarnenez.

    (2) (pêche) Ober ar vicher vrizhilli : pêcher le maquereau.

    (1944) GWAL 163/172. (Ar Gelveneg) pesketa ar brizhili a zo ober ar «vicher vrilli, pe ober ar brilli».

    II. Loc. interj. ; juron. Liv ar brizhilli ! : couleur de maquereaux !

    (1929) CDFi 16 fevrier. Sapretiri ! Liou ar brilli ! Lakât ac'hanoun da bec'hi !

    III. sens fig. Brezhelligoù (losk) : taches qui vient aux jambes quand on se chauffe trop près du feu.

    (1904) DBFV 20b. berhéligeu losk, pl., tr. «taches qui viennent aux jambes quand on se chauffe de trop près.» ●(1927) GERI.Ern 69. brizili, tr. «taches sur la peau, par l'effet de la chaleur.»

  • Brezhon
    Brezhon

    m. –ed Breton.

    (1921) RNDLmocaer XI. Ya, laramb anehon èl ma laré ur barh a Vrehoned Bro-Zoz. ●(1931) VALL 81b. Breton, tr. «Brezon pl. ed (forme savante, gallois (Brython).» ●(1943) ENUR 68. Da grediñ oa n’o deveze morse poan-benn ar Vrezhoned. ●(1971) LLMM 147/275. trec’h ar Saozon, drougeurioù liesseurt ar Vrezhoned. ●(1974) ISHV 17. Tri-ugent departamant, war seitek ha tri-ugent, o doa hentoù-houarn a-raok ar Vrezhoned.

  • brezhon
    brezhon

    adj. Breton.

    (1931) VALL 81b. breton adj. d'origine, de race, de nationalité br[etonne], tr. «brezon.» ●(1971) LLMM 147/276. ken brezhon ha Goueled-Breizh.

  • brezhoneg
    brezhoneg

    m. –où

    I.

    (1) Breton (langue).

    (c.1501) Donoet 2-4. brezonec, ez quiffir ennaff, tr. « le breton, où l’on trouvera » ●(1505) Vc 1. Veni Creator an Ytroun Anna, e latin-brezounec, tr. «(Le) Veni Creator de Madame Anne, en latin-breton.» ●(1576) H 8. translatet a latin en brezonec e profit an tut licq, tr. « Translated from Latin into Breton to the profit of the lay folk. » ●(1580) G 1266. e Brezonec mat pe e Latyn, tr. «En bon breton ou en latin.» ●(1622) Do 1. Ha translatet à Gallec en Brezonec, / gand Tanguy Gueguen, Belec, hac / Organist, natiff à Leon.(1638) Peiresc 7-9. Quement langaich à so er bet / Italien, Latin ha Grec, / Islandr, Sauxnec ha Brezonec, tr. «Toutes les langues qui existent en ce monde / Italien, latin et grec, / Irlandais, anglais et breton.» ●15-16. Ar Brezonec guella ma ell / A Lauaro e conouen, tr. «le breton du mieux qu’il peut / Dira son chant.» ●(1650) Nl 59/150. en Brezonec.

    (1659) SCger 17a. le langage Breton, tr. «ar Brezonnec.» ●133b. Brezonnec, tr. «langue Bretonne.» ●(c.1718) H 155 / 191 - I/J 191 / 271 - K 271 - L 272/325 - M 325/422) (N 1/31 - O 32/70 - P 71/219 - Q 220/242 - R 242/426) (S 1/138 - T 149/251 - U/V/W 252/343 - Y 343/344 - Z 344/345)">CHal.ms iii. Il parle le breton dans toute sa pureté, tr. «ean a goms er brehonnec, en e ol fard.» ●(1732) GReg 117b. Breton, la langue bretonne, tr. «Brezounecq. ar brezonecq. Van[netois] Brehonecq.» ●118a. Ne deus ê breyz nemed daou escopty, da c'hou-zout eo, Roazoun ha Sant Malou, ê pere ne gompsér cals pe nebeud ar brezounecq. ●(1744) L’Arm 37a. Breton [langue], tr. «Berhonêc. m.» ●(1793) SD 189-190. un instituter euz al langaich gallecq ebars en pep commun var ar meazebars en departamanchou Morbihan, Finistère, Costezyou-an-Nord, ac ebars en ul loden eus a departamant al Loar izelaf a bere an habitanded a barlant un yez hanvet brezounecq.

    (1849) LLB 15-16. barh a mem bro (…) / ken douget aveid er Brehoneg. ●(1865) FHB 12/91a. Ouz-penn-ze ne c’houie ket ar brezonec a Kemperiz o divije poan vraz o kimiada diout-han. ●(1866) BOM 4. briz-brezounek. ●26. Meuz ked dizesket brezounek. ●(1867) GBI I 470. War 'r marc'h a-rok 'zo 'r perroket, / A oar al latinn, ar gallek; / A oar al latinn ar gallek, / Kerkoulz ha ma oar 'r Brezonek. ●(1867) MGK viii. geriou gwir vrezoneg hep-ken. ●(c. 1890) CFB 116b. Komz a rit-hu brezounek ? (...) Emoc'h-hu c'hoaz o teski ar brezounek ?

    (1903) MBJJ xiii. brezonek c’houek. ●(1904) DBFV 31b. brehoneg, berhoneg, m., tr. «le breton.» ●(1908) FHAB Ebrel 104. lavaret e brezoneg freaz ha digatar. ●(1910) EGBT 131. En Plouagor, en Laruen hag en Planiel e ve komzet brezoneg. ●(1921) PGAZ 36. evit ma teski lenn brezonek. ●(1929) FHAB Gouere 271. eun trefoedach divalo evel ar brezoneg distrantell a gomz tud a zo. ●(1936) BREI 443/1c. Galleg ken mac’hagnet goude brezoneg ken dirodell ! ●(1956) LLMM 54/10. Dasseniñ a rae o brezhoneg ledanoc'h war froud reutoc'h ha berroc'h hini Lambaoliz ha Sant-Tegonegiz. ●(1970) TDBP I 165. ... Kollet he brezoneg ganti en eur ober daou viz,... ●(1970) BHAF 7. Ar Rohard a oa ma zad a ouie ive brezoneg mad. ●(1974) ISHV 9. en hor brezhoneg pemdeziek a voe yezh an holl Hañvegiz, un hanter kantved ’zo. ●(1977) TDBP II 65. Ya, evelkent, 'vat ! Me a oar brezoneg mad. (...) N'ouzoh ket a vrezoneg ? (...) Reisoh on war ar brezoneg evid war ar galleg. ●121. Me a oar lenn a-walh, med n'ouzon ket distrei anezo e brezoneg. ●169. Hennez, bepred, na oar na galleg na brezoneg. ●(1985) AMRZ 27. a-veh ma ouie lenn galleg, med dond a reas da houzoud lenn mad ar brezoneg.

    (2) Brezhoneg podoù : mauvais breton, mal maîtrisé.

    (1913) FHAB Juin 1924).">HIGO 12. Meskailhez galleg saout ha brezoneg podou.

    (2015) TBISN 62. bredoneg poudou ar re all, tr. « le mauvais breton des autres. »

    (3) Brezhoneg saout : mauvais breton, mal maîtrisé.

    (1872) GAM 12. Pebez brezounek saout !

    (1931) VALL 81b. mauvais breton, tr. «brezoneg saout

    (4) Brezhoneg pampes : mauvais breton.

    (1879) ERNsup 163. brezonek pañpes, mauvais breton, Trév[érec].

    (5) Brezhoneg pipon : mauvais breton.

    (1879) ERNsup 163. brezonek pipoñn, mauvais breton, Trév[érec].

    (6) Brezhoneg togn : mauvais breton.

    (1905) BOBL 09 décembre 64/1a. Gallek saout ha brezonek tougn.

    (7) Brezhoneg kador : très bon breton, avec mots choisis.

    (8) Brezhoneg beleg : mauvais breton, mêlé de français.

    (1931) VALL 81b. mauvais breton, tr. «brezoneg beleg

    (9) Brezhoneg kraou : mauvais breton, peu policé.

    (1931) DIHU 245/355. Brehoneg lenegel a pe gonz er skriùagnour, brehoneg kreu a pe gomz en dud.

    (10) [au plur.] Brezhonegoù : breton de tel ou tel dialecte.

    (1904) BOBL 19 novembre 9/1a. da gomprenn an holl brezonegou. ●(1926) FHAB Mezheven 210. en eur veskan, ’n eun doare beo, hor brezonegou. ●(1943) DIHU 385/281. brehonegeu Kernèu, Léon ha Tregér.

    (11) Brezhoneg Gwened : le breton de Vannes.

    (c. 1890) CFB 117b118b. Ne ouzounn nemet iez Leon, brezounek Guenned hag hini Treger.

    (12) Brezhoneg Kernev : le breton de Cornouaille.

    (c. 1890) CFB 117b. Gouzout a rit-hu brezounek Kerne ?

    (13) (Prlt d’écrits) E brezhoneg : en breton.

    (1554) Moeam (titre). sonnet e brezonec. ●(1576) H 53. An pater, hac an oreson dominical, expliquet en Brezonec, tr. « The Paternoster and the Lord’s Prayer explained in Breton. » ●(1622) Do 1. Ha translatet à Gallec en Brezonec, / gand Tanguy Gueguen, Belec, hac / Organist, natiff à Leon.(1650) Nl 59/150. en Brezonec.

    (1688) MD i 45. an oll e brezonnec. ●(1794) SD 244. An declaracion-mâ a vezo cacet d'an departamanchou eus ar Morbihan, ar Finister, ar Loër izela hac ar Vainch, pere a lacquaï e imprima, treï en brezonec, embann ha staga placard e quement leac'h a vo ezom.

    (1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 12. El liér a zou é latin ; m’hi distro é brehonêc. ●(1878) EKG II 263. Troet em beuz anez-hi e brezounek, mez diez kenan eo lakaat enn hor iez-ni traou ker kriz.

    (1904) SKRS I 65. Troet eo bet divezatoc'h e brezounek Kerne. ●(1905) MPRL vii. skriva e Brezounek.

    (14) War ar brezhoneg : en breton.

    (1928) FHAB Ebrel 150. Eur medisin yaouank (…) amparfal c’hoaz war ar brezoneg. ●(1936) BREI 449/1d. Me oar, koulz ha nikun, pegen diaprou eo ar bobl war ar brezoneg skrivet.

    II.

    (1) Komz brezhoneg evel ur gazeg : mal prononcer la langue bretonne.

    (1857) CBF 117 (L). Komz a rez brezonek evel eur gazek, tr. Troude/Milin «Tu écorches le breton. (Tu le parles comme ferait une jument.)»

    (2) Komz brezhoneg evel ur person : parler du mauvais breton.

    (1878) SVE 162 §986. Koms brezounek evel eur person, tr. L.-F. Salvet «Parler breton comme un curé.»

    III.

    (1) (Proverbe) Er barrez a Daole etre an daou dreizh / Emañ ar bravañ brezhoneg zo e Breizh.

    (1732) GReg X. Er Barrès a Daulè éñtre an daou dreiz, / Ez ma ar bravâ brezoñnecg a so eñ Bréyz.

    (1855) FUB 78. Er barrez a Daolé, entré ann daou dreiz, / Éma ar bravâ brézouneg a zô é Breiz. ●(1878) SVE 981. Er barrez a Daole, etre ann daou drez, / Ema ar brava brezoneg a zo e Breiz.

    (2003) TRMOR 33. Er barrez a Daole etre an daou Dreizh / E kaozeer ar bravañ brezhoneg a zo e Breizh.

    (2) (Maxime) Ar brezhoneg hag ar feiz zo breur ha c’hoar e Breizh.

    (1883) MIL 16. Ar brezounek hag ar feiz a zo breur ha c’hoar e Breiz.

  • brezhoneg-krenn
    brezhoneg-krenn

    m. Moyen-breton.

    (1931) VALL 81b. moyen breton, tr. «brezoneg krenn

  • brezhonegañ
    brezhonegañ

    v. intr. Parler breton.

    (1904) BOBL 8 octobre 3/1c. Natur ar marc'h eo gwirinal, natur ar Gall, gallegal, natur ar Breton, brezonega. Brezonegomp eta. ●(1927) GERI.Ern 70. brezonega v. n., tr. «parler breton.» ●(1935) ANTO 56. na pebez dudi, 'vidoun brezonega.

  • brezhoneger
    brezhoneger

    m. –ion Brittophone, bretonnant.

    (1927) GERI.Ern 70. brezoneger m., tr. «bretonnant.» ●(1932) GUTO iv. Nann, ne laramb ket é ma er huéh ketan é kleuér hanù Tondal e Breih-Izél e toueh er vrehonegerion. ●(1936) BREI 457/3c. Tri c'hant mil brezoneger bennak a oa war al linenn-emgann. ●(1949) KROB 17/6. mont da gaout ar vrezonegerien rik. ●(1976) LIMO 17 avril. èl me lar er vrehonegourion difestu.

    ►[empl. comme épith.]

    (1929) FHAB Mae 162. an Eskob brezoneger. ●(1935) DIHU 285/238. Ur Belgiad brehonegour. ●(1987) BUBE i/23. Or herent vrezonegerien.

  • brezhonegour
    brezhonegour

    m. –ion Spécialiste de la langue bretonne.

    (1927) GERI.Ern 70. brezonegour, tr. «celui qui étudie le breton, bretonisant.»

  • brezhonegouriezh
    brezhonegouriezh

    f. Science, étude de la langue bretonne.

    (1927) GERI.Ern 70. brezonegouriez f., tr. «science du breton.» ●(1931) VALL 81b. science de la langue bretonne, tr. «brezonegouriez f.»

  • brezhonek
    brezhonek

    adj.

    (1) (Langue) bretonne.

    (1732) GReg 117b. Breton, la langue bretonne, tr. «langaich-brezonecq

    (1834) KKK 124 & 126. Ann iez brezounek pell diouz beza eunn harz d'ann deskadurez, a zo, enn énep, eunn iez gwizieg hag ann alc'houez euz ar ré all holl.

    (2) (Écrit) en breton.

    (1847) MDM 137. levriou gallek ha brezounnek. ●(18--) SON II 226. Da scriva he hunvre en eur zôn vrezonnec. ●(c. 1890) CFB 117b. Ann Divisiou gallek ha brezounek.

    (1931) VALL 81b. breton adj. de langue br[etonne], en langue br[etonne], tr. «brezonek

    (3) (Événement) en breton.

    (1933) BREI 323/4b. er sul all, e oa bet eur gouel brezonek e Koat-an-Noz, dirak kastell an Ao. hag I. Mond.

    (4) Qui parle breton, bretonnant, brittophone.

    (1847) BJD VIII. Dizunvaniez ar skrivanhierien Brezounec betec-hen. ●(1869) FHB 231/172a. An Tadou galleg a brezeg diouz ar mintin ha diouz an noz, hag an Tadou brezoneg e kreiz an deiz.

    (1907) KORN 6. Ha c’hoarierien vrezonek Bro-Leon o deus kavet an tu da lakaat an daou dra-ze d’en em gocha ker klok ma’z eo eun dudi her gwelet evit holl vignoned Breiz-Izel.

    (5) Où on parle breton.

    (1936) BREI 454/3c. Diaes displega brezoneg en eur vro vrezonek ?

    (6) (botanique) Lann vrezhonek : ajoncs nains Ulex gallii.

    (1869) FHB 234/200a. eleac’h lann vrezonek pe valan. ●(1870) FHB 284/179b. bodou lann vrezounek.

    (1962) TDBP II 65. Al lann brezoneg a red a-rez an douar, ar re-ze a vez kouezet goude ma vez hir o zreunchou, tr. «les ajoncs bretons courent au ras de terre, ils sont tombés (couchés) bien que leurs tiges soient longues.»

  • brezhonekaat
    brezhonekaat

    v.

    (1) V. intr. S'améliorer en langue bretonne.

    (1929) GWAL 20/93. Kenteliou Sant Fransez a ya bemdez war wellaat, war vrezonekaat (...) war reisaat, ken evit ar stumm ha dibab ar geriou.

    (2) V. tr. d. Bretonniser.

    (1927) GERI.Ern 70. brezonekaat v. a., tr. «bretoniser, rendre breton.» ●(1934) BRUS 48. Bretonniser, tr. «brehonekat.» ●(1958) LLMM 71/427. Brezhonekaet e oa bet an anv dic’hiz-se gant an dud, ha distaget e veze « Waremm-Mên ».

  • brezidik
    brezidik

    adj. Remuant, qui s'agite inutilement ; empressé. cf. brezik-brezek.

    (1872) ROU 82b. Empressé, tr. «Brezidig.» ●88a. Impatient, tr. «brizidig.» ●(1890) MOA 235b. Une personne très empressée (très remuante), pour ne rien faire, tr. «brezidik, adj.»

  • brezik-brezek
    brezik-brezek

    adj. Remuant, qui s'agite inutilement. cf. brezidik.

    (1890) MOA 235b. Une personne très empressée (très remuante), pour ne rien faire, tr. «brezik ha brezek, adj. et adv.»

    (1927) GERI.Ern 70. brezik (ha) brezek et brezek (ha) brezik, tr. «Faisant l'empressé, très remuant pour ne rien faire.»

  • Brezil
    Brezil

    n. de l.

    (1) Brésil.

    (2) Fav Brezil =

    (1932) FHAB Mae 186. Gand ar guchenn fa-Brezil.

  • brezilhat
    brezilhat

    v. tr. d. Ciller.

    (1659) SCger 111a. siller, tr. «bresillat an daoulagat.» ●(c.1718) CHal.ms iv. Siller les yeus, tr. «bresillat en deulagat.»

    (1904) DBFV 32a. brezilhat, v. a. : brezilhat en deulegad, tr. «ciller, remuer vivement les paupières.»

    ►absol.

    (c.1718) CHal.ms iv. Il n'y a que l'aigle qui puisse soutenir la lumiere du soleil, tr. «n'endes nemeit en aigl' a hell' supportein sclerder en ehaul hep bressillat

  • brezilher
    brezilher

    m. –ion Briseur.

    (1937) DIHU 315/323. brezillour-eréz (s.), tr. «celui, celle qui brise.»

  • brezilherezh
    brezilherezh

    m. Action de briser.

    (1937) DIHU 315/323. brezillereh, tr. «action de réduire en miettes.»

  • brezilhiñ
    brezilhiñ

    v. tr. d. Briser. cf. brizilhañ.

    (1937) DIHU 315/323. brezillein (v. a.), tr. «réduire en miettes du verre, de la porcelaine ; briser.»

  • bri .1
    bri .1

    f. Brassée.

    (1962) TDBP II 66. Me a zastume al lien em bri (rare, pour a-vriad), tr. «je ramassais la voile dans mes bras.»

  • bri .2
    bri .2

    f.

    (1) Préau.

    (1895) FOV 253. Doh er vri, tr. «à côté du préau.» (...) Betac ne veint er vri.

    (1904) DBFV 32b. bri, f., tr. «préau (Foér, 19).»

    (2) Paroi naturelle plus ou moins haute au bord de l'eau.

    (1869) FHB 232/179b. staget oc'h ar vri azioc'h an dour. ●(1872) ROU 72a. Dans de certains lieux, long-temps inaccessible au français, on appelle bri, vri, les rochers élevés qui abrîtent les pêcheurs de goëmons qui attendent la marée. ●(1889) ISV 14. Ha pa deu (…) an tarziou d'en em strinca gant counnar oc'h ar vri hag ar reier var ribl an aod. ●79. En dro da enez Eusa ez eus laboused mor aleiz, hag ar re-ma a deu da ober ho neiziou en toullou pe er faoutou a gavont er vri tro var dro d'an enez. Ar vri-ze a zao evel eur voger huel huel. ●488. Sevel a c'hellas gouscoude var gorre [an dour] ha cregi en eur mean a deue he benn eur pennad eus ar vri (…) rag ar vri a ioa sounn hag a rea zoken bolz a ziouthan.

    (1904) DBFV 32b. bri, f., tr. «petite butte, montée.» ●(1927) GERI.Ern 70. bri V[annetais] f., tr. «Hauteur, petite butte.» ●(1960) GOGO 212. (Kerlouan, Brignogan) En hiver, lorsqu'il désarme, le goémonier hâle son bateau sur la dune, bri (bri, mot fém.), quelquefois teven. ●(1994) BRRI 85. pennadoù bras eus ar vri a oa kouezhet e-touez an traezh.

    (3) (en plt d'une colline, etc.) Versant.

    (1937) DIHU 316/341. seùel é gastel ar vri en dosten-sé. ●(1925) FHAB C'hwevrer 51. Gwelet a ra dirazan eur vri divent, eur gompezenn hir ha ledan.

    (4) =

    (1929) FHAB Gouere 256. Eur c'hleger a zo eur roc'h pe eur vri.

  • bri .3
    bri .3

    m.

    I. Respect, égard.

    (1557) B I 684. En berr amser cret seder ez meruy / A un maru yen gant ancquen heb quen bry, tr. «sache bien que tu vas mourir (…) sans égard, d'une mort pleine d'angoisse.»

    (1744) L'Arm 115a. Egard, considération, tr. «Bri

    (1939) KOLM 69. Degeméret é vezè get el léañned estren get kement a her hag a vri èl get é ré.

    II. [en locution]

    (1) Dougen bri da u.b. : avoir des égards pour qqn.

    (1744) L'Arm 115a. Avoir des égards pour quelqu'un, tr. «Douguein bri d'unan bénac.» ●311b. Proteger, tr. «Douguein bri.» ●(1767) ISpour 23. é tougou Doué bri deoh. ●(1790) MG 149. Ur péhet bras-è doug bri d'ur hroaidur drès é verdér.

    (c.1802-1825) APS 83. ne zouguet bri de hanni drès er ré-ral. ●(1854) PSA II 98. én ur zouguein bri èl ma hré.

    (1904) DBFV 32a. dougein bri de, tr. «avoir des égards pour, protéger (l'A.).»

    (2) Dougen bri da udb. : être porté sur qque chose.

    (1790) MG 301. N'en dès quet paud n'ou dès ur péhed mignon-benac de béhani é tougant bri.

    (1838) OVD 211. douguein bri d'er vinceu.

    (3) Hep bri na heg : impartialement.

    (1942) VALLsup 75. Juger sans faveur et sans prévention, tr. «barn hep bri na heg.»

  • briaat
    briaat

    v. tr. d.

    (1) Attester.

    (14--) Jer.ms 118. Me abry ne comery dyner, tr. «J'atteste que tu ne prendras (pas un) denier.»

    (2) Respecter.

    (1650) Nlou 57. Dezy ez voé bryet, gant an Eal reuelet, tr. «il lui fut respectueusement révélé par l'ange.» ●265. Oz douen feiz dezy, hy ha he bryhat, tr. «ayant foi en elle et la respectant.»

  • briad
    briad

    f. & adv. –où cf. brec'had

    I. F.

    (1) Brassée.

    (1659) SCger 17a. brassée de paille, tr. «vr briat colo.» ●134a. briat, tr. «brassée.» ●(1732) GReg 115b. Brassée, tr. «Bryad. p. bryadou. breyad. p. breyadoubrehad. p. brehadou. (le premier mot, est le bon.) Van[netois] brehad. ur vrehad. p. brehadeü.» ●Brassée de paille, de bois, &c., tr. «Ur vryad colo, ur vryad qeuneud, &c.» ●(1766) MM 656. re vriat oc'h eus quemeret, tr. «vous avez trop large brasséée entreprise.»

    (1846) BAZ 151. eur vriadic keuneut. ●(1877) EKG I 123. eur vriad boutaillajou guin koz. ●(1878) EKG II 11. peb a vriad kolo.

    (1911) BUAZperrot 794. eur vriad vokedou. ●799. eur vriad roz ruz ha roz gwenn. ●(1925) FHAB Meurzh 97. e diou vriad, al laer en deus dastumet foenn leiz e landonou.

    (2) par ext. Troupe, bande.

    (1792) BD 389. Allas chetu aman eur vriat vugalle, tr. «Hélas, voici une bande d'enfants.»

    (3) fam. Grosse femme bien en chair.

    (1732) GReg 301a. Dondon, Gaguy, tr. «bryad. p. bryadou

    II. Adv.

    (1) A-vriad : en embrassant.

    (1847) GBI I 128. A-vriad en-han 'z eo kroget, tr. «Elle l'a caché dans son sein.» ●(1868) SBI I 296. Rene Lambal, p'hen eus clevet, / En-hi a vriad 'zo croget, tr. «René Lambal, quand il a entendu, / A plein bras l'a étreinte.» ●(1879) BMN 251. dal ma her guelas, a lammas a vriad d'he c'houzoug. ●316. en em stlapa a vriad etre divrec'h he mamm. ●(1880) SAB 189. à pa gav aneza e crog a vriad enna.

    (1906) KPSA 1. Krogit a-vriad en oll draou-ze. ●(1911) BUAZperrot 752. pignat a rejont an eil krog a vriad en egile.

    (2) Par brassées.

    (1869) FHB 253/348b. destum a vriadou ar frouez eus ho parkeier.

    (3) Degemer ub. a-vriad-kaer : recevoir qqn à bras ouverts.

    (1839) BSI 316. Doue a dra certenn, en diguemero a vryad-caër. ●(1866) FHB 54/12. Ezaü euz he gostez, a redaz var arbenn he vreur, hen digemeraz a vriad-kaer...

    (4) A-vriad-korf : en embrassant fort.

    (1870) FHB 267/42b. a zispill oc'h ar reier, stag a vriad korf, a laz korf, oc'h an tammou plench.

    (5) Briad da vriad : l'un dans les bras de l'autre.

    (1905) HFBI 508. édoant ho daou briad da vriad gant eun transport à garantes.

  • Briad
    Briad

    n. de l.

    I.

    (1) Bréhat.

    (1548) Cco 65. briat.

    (1876) BJM 87. varzu Penpoul ha Brihat. ●89. ne oa en iliz nemet tud deut eus Brihat. ●(1889) CDB 111. Eur c'hanod deuz a Vriet o tistrei da Bontre, tr. «Un canot de Bréhat, retournant à Pontrieux.»

    (1904) DDKB 20. Ac’hane e weler Briad, / Yeltranz, Mode, Gwennou hag Erc’h. ●(1910) EGBT 131. En Briad e zo eun tour-tan uhel : gwelet ve o lugerni goude kuz-heol eus bourk Plêraneg. ●(1913) BRIT 337. ha yao war hent Briat ! (…) evit mont da Vriat. ●(1914) ARVG mae 75. En aber an Trenw, eman Briad. ●(1970) BHAF 129. a-gleiz, beteg Briad, a-zehou. ●(1995) LMBR 8. Eus Beg an Arc’houest – un nebeud kilometradoù a-us da Bempoull – e seblant Briad bezañ a-hed dorn. ●10. Ha pa kounaer Briad e tistroer da Vriad.

    (2) Enez-Vriad / Enezenn Briad : île-de-Bréhat.

    (18--) OLLI 207. enez Briad. ●(18--) (1985) GIRA 84 (= OLLI. 284). Ur buguel bian anwet Mazeau an Hegarat / Mab Ezvant ha Fant Callec eus a Enes Briat. ●(1825-1830) AJC 6220. ma voa comandet din gand ar jeneral mond da enes briad.(1865) FHB 14/107a. Maneur a ieaz gant an Tad Bernard da enezen Brehat. ●(1876) BJM 85. da ghenta en enez Vrihat (Bréhat). ●(1877) EKG I 53. Deuet eo an noz, tenval eo an amzer; n'euz den var vale adalek bek Miliau beteg enezen Brehat, o vont dreist bourk Perros ha kear Landreger.

    (1900) (1927) CONS 905. e kichen Enez Briad.(1911) BUAZmadeg 835. en enezen Lavre, tostik da enezen Brehat. ●(1913) BRIT 337. Eur valeadenn en Enez Vriat. ●(1936) BREI 442/2a. parrouziou divrezonekaet, siouas, evel Enez-Briat hag ar Goz-Korlê. ●(1962) EGRH I 75. Enez Vriad, tr. « île Bréhat. » ●(1995) LMBR 9. E norzh Enez-Vriad e oa.

    II. Dicton.

    (1974) BAHE 82/12b. Briad (enez) Itron Varia a Gerrouz / Laket hoc'h avel d'ober trouz / Na zeuy ket tud an douar bras / Da zebriñ hor fav e glas.

    (2005) HYZH 244/37. Itron Varia a Gerrouz / Laket hoc'h avel d'ober trouz / Na zeuy ket tud an douar bras / Da zebriñ hor fav e glas (Barr-Heol 82/12).

    III. Nom de famille.

    (1970) NFBT 25-26 N° 193. Briat.

    IV. [Toponymie locale]

    (18--) OLLI 207. en henor d’an Itron-Varia-Keranrous en enez Briad. ●(1870) MBR 106. ema o tont a-hont enn tu all da enez Benniget. ●(18--) SON II 276. Adieu Penn-Briat, ewit mad, / Adieu, ma dous ! c'h an d'ho cuitâd.

    (1974) BAHE 82/12b. Briad (enez) Itron Varia a Gerrouz / Laket hoc'h avel d'ober trouz / Na zeuy ket tud an douar bras / Da zebriñ hor fav e glas. ●(1995) LMBR 9. E tu norzh an Enez emañ Tour-tan ar Paun, a-us d’an islonk anvet ar Paun ivez. ●10. Hag eus chapel Kervikael. (...) E-tal kichen, milinoù-mor Krec’h Tareg ha Krec’h ar Pod.

  • briad-ha-briad
    briad-ha-briad

    adv. Embrassés.

    (1931) VALL 248b. Embrassés, tr. «briat ha briat

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...