Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 108 : de dironkennat (5351) à dirusklet (5400) :- dironkennat
- dironnañ / dirounnañdironnañ / dirounnañ
v. tr. d. cf. dirennañ
(1) Se dégourdir (les membres).
●(1917) KZVr 201 - 07/01/17. Dirounna a ra e izili, tr. «il délie ses membres.» ●(1920) MVRO 30/1e. dirounna ranki da garavellou hiviziken. ●(1924) NFLO. dégourdir ses membres, tr. «dirounna e izili.» ●(1925) FHAB Ebrel 137. Ar gazeg koz a gasot da zirounna he izili da waremm Inistien. ●(1938) FHAB Ebrel 102. ar vamm a azez war an oaled, he bugel war he barlenn, evit hen tomma ha dirounna e zivesker bet paket, epad an deiz.
(2) sens fig. Dirounnañ e gorf : travailler dur.
●(1867) FHB 118/110b. Ama, emezhan d'ar potr, e ranki dirounna da gorf, gouscoude, pe te vo contant pe te ne vi ket.
- dirostañdirostañ
voir dirouestlañ
- diroudañ / diroudiñ / diroutiñdiroudañ / diroudiñ / diroutiñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Dévoyer, dépister, dérouter.
●(1868) FHB 170/108a. ha da zirouda evese ar re a redje war hol lerc'h. ●(1872) ROU 80b. Dérouter, tr. «Dirouda.» ●(1895) GMB 176. diroudeiñ perdre, égarer à dessein un animal dont on veut se débarrasser, en pet[it] Trég[uier].
●(1907) FHAB Kerzu 293. dirouda ar pesked. (...) pe e tiroudont o enebour, pa vezont chasseet. ●(1908) PIGO II 15. gret an evoa kant ha kant tro 'vit diroudan anean. ●(1914) DFBP 88a. depister, tr. «Dirouda.»
(2) sens fig. Dévoyer, pervertir.
●(17--) EN 686. gand an den misirab a neus ma diroudet, tr. «par le misérable qui m'a dévoyée.»
II. V. intr.
(1) (marine) Changer de route.
●(1977) PBDZ 780. (Douarnenez) diroutiñ, tr. «changer de route (navigation).»
(2) (en plt d'un train) Dérailler.
●(1907) BOBL 22 juin 143/3b. Sethu ar bederved gwech d'ean da zirouda.
(3) sens fig. Divaguer, s'éloigner du sujet.
●(1872) ROU 103b. Sortir, de la question, tr. «dirouda.»
- diroudenndiroudenn
adj. Sans pli, sans ride.
●(1928) FHAB Gouere 233. e vleo gwenn evel an erc'h o kuruni eun tal chomet yaouank ha diroudenn.
- diroudennet
- diroudenniñ
- diroudetdiroudet
adj. Dérouté.
●(1580) G 185-186. Allas chetu ny arryvet / eval tut dyrout hyrvodet, tr. «Hélas ! nous voici arrivés / comme des gens déroutés, affligés.»
- diroudiñdiroudiñ
voir diroudañ
- dirouedañdirouedañ
v. tr. d. (pêche) Retirer d'un filet.
●(1942) VALLsup 77b. tirer d'un filet, tr. «diroueda.»
- dirouederdiroueder
m. –ion (pêche) Celui qui retire d'un filet.
●(1942) VALLsup 77b. celui qui le fait [tirer d'un filet], tr. «diroueder.»
- dirouegiñ
- diroueiñdiroueiñ
v. tr. d. Déposer un roi.
●(1937) TBBN 65. Tolp mañné Bré get sant Tual eit dirouéein Konomor.
- dirouestl
- dirouestladur
- dirouestlañdirouestlañ
v. tr. d.
I. Démêler (un écheveau).
●(1659) SCger 39a. depestrer, tr. «dirouesta.» ●40a. debrouiller, tr. «dirouestra.» ●143a. diroestla, tr. «desembrouiller.» ●(1732) GReg 248a. Debrouiller, tr. «direustla. pr. direustlet.» ●263b. Demeler, mettre en ordre, débrouiller, tr. «direustla. pr. direustlet.»
●(1876) TDE.BF 139a. Direustla, v. a., tr. «Débrouiller ce qui est brouillé.» ●(1883) MIL 7. Pa ve an daou benn eus ar guden en dorn, nemet essoc'h a ze e ve hen dirouestla.
II. sens fig.
(1) Solutionner (un problème).
●(1866) FHB 61/67a. goude beza dirostet kement a aferiou. ●(1872) GAM 80. n'euz ket izomm da veza pell evid resti eur guden. Pelloc'h e vezeur oc'h he diresti. ●(1894) BUZmornik 108. E kement leac'h ma veze eur gudenn bennag da zirouestla.
●(1911) BUAZperrot 8. pa veze meneg eus eur gudenn bennak dies da zirouestla. ●(1929) FHAB Ebrel 139. dirouestla ar gudenn ho poa roet d'in. ●(1978) BRUDn 19/10. Hemañ a bake da zirouestla problemou enno tuellennou o leunia hag o houllonderi eun neo.
(2) Soulager (une mauvaise conscience).
●(1860) BAL 53. Mar d-eo diez da eun den iac'h direusti ur goustians fall.
(3) Manger.
●(1936) IVGA 45. e kavan gwelloc'h dirosta eun tamm kig leue tener ha poazet mat. ●(1942) FHAB Mae/Mezheven 171. Dirosta = manger à belles dents, de bon appétit. ●(1972) SKVT I 168. Veig Trebern o tirouestlañ e damm bara koñfitur. ●(1974) SKVT III 158. pep a felpenn vara hag amann, a'n em lakae va c'hañfarted da zirouestlañ, timat.
III. Dirouestlañ e neud : voir neud.
- dirouestlerdirouestler
m. –ion Celui qui démêle.
●(1732) GReg 248a. Debrouilleur, tr. «direustler. p. direustléryen.»
- dirouestlerezdirouestlerez
f. -ed, -ioù Démêloir.
●(1890) MOA 202a. Débrouilloire, tr. «Direustlerez, f.»
●(1944) GWAL 165/315. (Ar Gelveneg) Dirosterez : kribenn da zirouestlañ ar blev. ●(1958) ADBr lxv 4/523. (An Ospital-Kammfroud) diro(e)stlerez (peigne démêloir). ●(1962) EGRH I 62. dirouestlerez f. -ed, -ioù, tr. « démêloir (peigne). »
- dirouestlerezh
- dirouf .1
- dirouf .2
- diroufal .2diroufal .2
adj. = (?).
●(1938) CDFi 11 juin. Eur zavadenn douar, setu holl ar pez a c'helle gwelout elec'h ar plac'h diroufal !
- diroufal / diroufañ .1diroufal / diroufañ .1
v. intr.
(1) Râler.
●(1929) MKRN 82. Galvet ho peus an diaoul, a ziroufas eur vouez gragaouet a-drenv e gein ? tr. «Tu viens d'appeler le diable, râla derrière lui une voix enrouée ?» ●97. Ki Alen ar C'hleun-Bras a ziroufe, tr. «Le chien d'Alain gémissait.»
(2) Haleter.
●(1927) GERI.Ern 109. dirouf m. Action de diroufal v. n. haleter. ●(1934) BRUS 68. Haleter, tr. «diroufal (fortement).» ●(1974) YABA 06.07. En ur ziroufal, tr. «en haletant, d'après dirouf.» ●(1982) PBLS 56. (Langoned) diroufañ, tr. «être hors d'haleine.»
- diroufañdiroufañ
voir diroufal .1
- diroufenndiroufenn
adj.
I. Attr./Épith.
A. Sans rides.
●(1647) Am 505. Mais quen dirouffen gant ur cloppennecq, tr. «(?) Mais ayant si peu de rides, avec un têtu (?).»
●(1732) GReg 822b. Front sans rides, tr. «tal dirouffenn.»
●(1866) FHB 54/14b. Var da dal-te ken dirouven !
●(1909) NOAR 119. o zal diroufen. ●(1962) EGRH I 62. diroufenn a., tr. « sans rides. »
B. par ext.
(1) (en plt d'une surface d'eau) Calme, uni, sans vague.
●(1887) SRD 6. eul lenn ker sklear, ken dirouven.
●(1986) PTGN 126. Sioul ha diroufenn eo ar mor.
(2) (Ciel) sans nuage.
●(1868) FHB 199/340a. he oabl glaz ha dirouven. ●(1870) FHB 264/22a. an oabl dirouven ha digatar. ●(1894) BUZmornik 842. Ann env a ioa diroufenn, ann amzer sioul, hag ann heol a bare skeduz.
(3) (Bourse) sans rides, bien garnie.
●(1928) BFSA 180. eur yalc'h hag a oa reut ha diroufenn (bien garnie).
(4) (Vêtement) sans pli.
●(1857) CBF 25. great e vezint [va dillad] displeg ha diroufen.
●(1962) EGRH I 62. diroufenn a., tr. « sans plis, non chiffonné. »
C. sens fig.
(1) Baleer diroufenn : bon marcheur.
●(1889) ISV 366. sounn he benn ganthan, baleer diroufen.
(2) (Personne, esprit) simple, qui ne fait pas de manières.
●(1905) KANngalon Here 521. tud leal, sperejou dirouven ha didroidell.
(3) Sans problème.
●(1981) ANTR 39. Gwell a ze d'an Aotrou Person ma 'z eo dirouvenn ha distorlok e zarempredou gand ar maner.
II. Adv.
(1) Sans défaut.
●(1909) FHAB C'hwevrer 46. komz diroufen hor yez. ●(1923) FHAB Mae 174. e labour o tont gantan ken dillo ha ken diroufenn.
(2) Mont diroufenn : aller, se passer, se dérouler sans problème.
●(1913) FHAB Here 338. An traou, evit doare, ne yent ket diroufen. ●(1950) KROB 31-32/3. Kredi start a c'heller ez aio an traou en dro diroufenn, er bloaz da zont. ●(1960) BLBR 128/21. peb tra a yeas mad ha dirouvenn.
(3) Aisément, facilement.
●(1990) STBL 38. Deskiñ a ra ar pezh a gar, evel ma lavarer, ken diroufenn, m'eo anvet da ober skol.
- diroufennañdiroufennañ
v.
I. V. tr. d.
A. Dérider.
●(1876) TDE.BF 140a. Diroufenna, v. a., tr. «Dérider, faire passer les rides.»
●(1909) NOAR vi. diroufenna taliou al lennerien. ●(1911) BUAZperrot 837. diroufenna an tâl. ●(1925) FHAB Genver 35. oc'h esa diroufenna e dal. ●(1933) KZVr 1913-1914)">BLGA 21. o soniou laouen a ziroufennas pep tal. ●(1939) MGGD 14. diroufennit ho tal. ●(1962) EGRH I 62. diroufennañ v., tr. « enlever les rides. »
B. par ext.
(1) Dérouler.
●(1878) EKG II 133. Ne ouen ket pell evit diroufenna va c'hordenn.
(2) Déplisser (le linge).
●(1876) TDE.BF 140a. Diroufenna, v. a., tr. «déplisser le linge, ôter les plis.»
●(1931) VALL 192b. Défroncer, tr. «diroufenna.» ●(1962) EGRH I 62. diroufennañ v., tr. « enlever les plis. »
C. sens fig. Faire marcher (sa langue).
●(1906) KANngalon C'hwevrer 38. Callet ep difizianz ha kountant ivez da ziroufenna he deot a gueze buhan el las.
II. V. intr. Se dérider, perdre ses rides.
●(1903) CDFi août. Hag e dal ha diroufenna. (d'après KBSA 11). ●(1904) KZVr Here-Du-Kerzu. An tan-se (…) a laka he zal da ziroufenna eun nebeud. (d'après KBSA 83). ●(1908) FHAB Here 298. e dal a ziroufenno.
- dirouferezdirouferez
f. Essoufflement.
●(1927) DIHU 188/224. Dirouferéz (s. f.) Deit e oè en dirouferéz d'ein dré forh ridek : j'étais essoufflé.
- dirouflañ
- dirouliñdirouliñ
v. tr. d. Dérouler.
●(1861) BSJ 76. én amzér-hont el livreu e oé folenneu bras e roulér hag e ziroulér.
- diroutiñdiroutiñ
voir diroudañ
- dirouzañ / dirouziñdirouzañ / dirouziñ
v.
(1) V. tr. d. Déhâler.
●(1732) GReg 259a. Dehaler, travailler à ôter le hâle du visage, tr. «Dirousa. pr. dirouset.»
●(1904) DBFV 57a. dirouzein, v. a., tr. «déhâler, ôter la rousseur.» ●(1962) EGRH I 62. dirouzañ v., tr. « déhâler, ôter la rousseur. »
(2) V. intr. (météorologie) = (?) S'éclaircir (?).
●(1974) BAHE 81/14. pa zirouzas un tammig an amzer.
- dirouziñdirouziñ
voir dirouzañ
- dirroeindirroein
voir durc'haat / durc'hiñ
- dirrou
- diruddirud
=
●(1927-1930) LUMO 58. Daouste, c'houi a c'helfe ive lakaat d'ar barr dirud, / Eun harz tener met krenv, vel reun al loaned mud.
- dirudet
- diruilhdiruilh
adv. Ruilh-diruilh : en roulant.
●(1921) FHAB Du 302. Spezou eskern digik (...) / Er vered a boulze ar mein-bez ruilh-diruilh.
- diruilhadegdiruilhadeg
f. Bruit de galop, cavalcade de plusieurs personnes.
●(1926) FHAB Genver 17. pa voe klevet eun diruilhadeg ouz genou Toull-an-Houc'h, ha kerkent, en em gavent eno pemp pe c'houec'h den.
- diruilhaldiruilhal
voir diruilhañ
- diruilhañ / diruilhaldiruilhañ / diruilhal
v.
I. V. intr.
A.
(1) Dégringoler.
●(1867) FHB 103/402a. Patatao, e coezas var he fri hag e tiruillas d'an traon. ●(1868) FHB 167/88a. tolzennadou erc'h hag a ziruilh gant eun her hag eun trouz bras bete troad ar Menez. ●(1876) TDE.BF 440a. ma voe tost d'ann azen diruilla diribign d'ann traon. (...) Meur a hini pa vezo pignet eur pennad mad, a ziruill ouz traon. ●(1890) MOA 206a. Dégringoler, tr. «diruilla diribign d'ann traon (T[régor]).»
(2) (en plt d'un cours d'eau) Se jeter.
●(1929) SVBV 37. Evel-se 'ta, ar vengaouenn a bad eun hanter hiroc'h e Bro-Ejipt eget na ra e Breiz. Holl dour-beuz ar vengaouenn-ze a ziruilh e naoz an Nilus.
(3) (en plt de la sueur) Couler à grosse gouttes.
●(1909) KTLR 248. C'huezi a rea ken a ziruille an dour diouthan.
(4) (en plt de cheveux) Tomber sur les épaules.
●(1909) KTLR 202. Bleo melen a ziruille deuz he phenn var he diskoaz.
(5) sens fig. Déferler.
●(1936) PRBD 187. miret eus ar reusiou fall da ziruilh var Bro-Zaoz.
B. Loc. verb. Ruilhal-diruilhal, ruilhañ ha diruilhañ.
(1) Rouler sans cesse.
●(1877) EKG I 96. trouz ar biliennou a ruille hag a ziruille divar an eil roc'h var eben.
●(1981) ANTR 194. Tamm dre damm eo ruilled ha diruilled ar pemoh er c’hoalenn glaz, er c’hoalenn groz, ha kased a bodezadou, beteg ar c’helorn.
(2) Rouler par terre par suite de libations.
●(1977) PBDZ 784. (Douarnenez) ruilhal-diruilhal, tr. «passer son temps à s'énivrer de bistro en bistro et à rouler de caniveau en caniveau.»
II. V. tr. d.
A.
(1) Retirer (qqc.) en la faisant rouler.
●(1880) SAB 230. an ini en d-oa diruilled goloenn ar bez eus e flass.
(2) Dérouler.
●(1924) BILZbubr 47/1123. ar wagennou pere en em blege, en em zisplege, a frege, a zifarlee, en eur diruilha o c'harlantezennou eonennus.
B. Loc. verb. Ruilhañ ha diruilhañ.
(1) Rouler et dérouler.
●(1923) KNOL 124. Hag an Tanguy, pa veze dibres, a oa e blijadur ruilha ha diruilh ar paperou-ze.
(2) sens fig. Tourner et retourner (des idées dans sa tête).
●(1920) AMJV 23. kaer e devoa ruill ha diruill sonjezonou, he spered a ioa nec'het.
- diruj
- dirukeldirukel
adj.
(1) Attr./Épith. = rust.
●(1936) IVGA 46. dirukel an tamm anezi. ●(1947) YNVL 33. dirukel a-walc'h. ●(1972) SKVT I 18. ur vouezh a glaske bezañ dirukel.
(2) Adv. Audacieusement, effrontément.
●(1936) IVGA 208. goulenn a reomp labour ha bara, eun tammig bihan re zirukel. ●(1938) WDAP 2/86. o komz dirukel. ●(1973) SKVT II 19. p'en doa kroget dirukel en e vrec'h.
- diruñduilhañ
- diruskadur
- diruskañ / dirusklañdiruskañ / dirusklañ
v. tr. d.
(1) Écorcer.
●(1876) TDE.BF 140a. Diruskla, diruska, v. a., tr. «Oter l'écorce ou la pellicule qui recouvre certains végétaux.»
●(1914) DFBP 108a. ecorcer, tr. «Diruska.» ●(1924) ZAMA 13. eun dervenn divlenchet ha dirusket doun gant ar gurun.
●(1962) EGRH I 62. diruskañ v. a. et n., tr. « enlever l’écorce (de). »
(2) Peler, monder.
●(1962) EGRH I 62. diruskañ v. a. et n., tr. « peler, monder. »
(3) Égratigner, érafler.
●(1876) TDE.BF 140a. par analogie, on dit diruskla he zaouarn, se faire aux mains une foule d'égratignures avec des ronces.
●(1907) KANngalon Mae 396. va skoaz a ioa bet dirusklet gant eun ten. ●(1909) BROU 226. (Eusa) Dirusket en deus he fri, tr. «il s'est écorché le nez.» ●(1910) MAKE 57. Roue al loened a oe dirusket d'ezan e vruched. ●(1962) BAHE 32/63. Digroc'henañ (diruskañ e zaouarn).
- diruskennañdiruskennañ
v. intr. (apiculture) Quitter la ruche.
●(1938) DIHU 320/29. taoleu guénén é tiruskennein.
- dirusket / diruskletdirusket / dirusklet
adj.
(1) Écorcé.
●(1921) LZBl Du 213. peuliou dirusklet. ●(1955) STBJ 194. bep a vaz dirusket ganto en o dorn. ●(1977) PBDZ 762. (Douarnenez) dirusket, tr. «écorcé.»
(2) Monder.
●(1857) CBF 67. Pegement a root a gerc'h da vala ? Eur boezellad hanter (…) dirusket mad e vezo. ●(1890) MOA 229a. Orge écorcée (mondée), tr. «heiz dirusket.»
(3) Écorché, éraflé.
●(1977) PBDZ 762. (Douarnenez) dirusket, tr. «écorché.»
- diruskldiruskl
s. Écorce de grains.
●(1913) KZVr 30 - 28/09/13. An-oez, (n nasal), anvoez, tr. «les poils fins sur l'avoine. On trouve, de l'extérieur à l'intérieur : diruskl (ou «uchen»), anvoez, bren, bleud (abbé Caer).»
- dirusklañdirusklañ
voir diruskañ
- diruskletdirusklet
voir dirusket