Devri

Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés

Page 108 : de dironkennat (5351) à dirusklet (5400) :
  • dironkennat
    dironkennat

    v. intr. Ronfler.

    (1939) RIBA 3. Hag ean ha teùel goudézé, dirochal, ha dironkennat.

  • dironnañ / dirounnañ
    dironnañ / dirounnañ

    v. tr. d. cf. dirennañ

    (1) Se dégourdir (les membres).

    (1917) KZVr 201 - 07/01/17. Dirounna a ra e izili, tr. «il délie ses membres.» ●(1920) MVRO 30/1e. dirounna ranki da garavellou hiviziken. ●(1924) NFLO. dégourdir ses membres, tr. «dirounna e izili.» ●(1925) FHAB Ebrel 137. Ar gazeg koz a gasot da zirounna he izili da waremm Inistien. ●(1938) FHAB Ebrel 102. ar vamm a azez war an oaled, he bugel war he barlenn, evit hen tomma ha dirounna e zivesker bet paket, epad an deiz.

    (2) sens fig. Dirounnañ e gorf : travailler dur.

    (1867) FHB 118/110b. Ama, emezhan d'ar potr, e ranki dirounna da gorf, gouscoude, pe te vo contant pe te ne vi ket.

  • dirostañ
    dirostañ

    voir dirouestlañ

  • diroudañ / diroudiñ / diroutiñ
    diroudañ / diroudiñ / diroutiñ

    v.

    I. V. tr. d.

    (1) Dévoyer, dépister, dérouter.

    (1868) FHB 170/108a. ha da zirouda evese ar re a redje war hol lerc'h. ●(1872) ROU 80b. Dérouter, tr. «Dirouda.» ●(1895) GMB 176. diroudeiñ perdre, égarer à dessein un animal dont on veut se débarrasser, en pet[it] Trég[uier].

    (1907) FHAB Kerzu 293. dirouda ar pesked. (...) pe e tiroudont o enebour, pa vezont chasseet. ●(1908) PIGO II 15. gret an evoa kant ha kant tro 'vit diroudan anean. ●(1914) DFBP 88a. depister, tr. «Dirouda

    (2) sens fig. Dévoyer, pervertir.

    (17--) EN 686. gand an den misirab a neus ma diroudet, tr. «par le misérable qui m'a dévoyée.»

    II. V. intr.

    (1) (marine) Changer de route.

    (1977) PBDZ 780. (Douarnenez) diroutiñ, tr. «changer de route (navigation).»

    (2) (en plt d'un train) Dérailler.

    (1907) BOBL 22 juin 143/3b. Sethu ar bederved gwech d'ean da zirouda.

    (3) sens fig. Divaguer, s'éloigner du sujet.

    (1872) ROU 103b. Sortir, de la question, tr. «dirouda

  • diroudenn
    diroudenn

    adj. Sans pli, sans ride.

    (1928) FHAB Gouere 233. e vleo gwenn evel an erc'h o kuruni eun tal chomet yaouank ha diroudenn.

  • diroudennet
    diroudennet

    adj. Qui a quitté le droit chemin.

    (1920) MVRO 18/1c. tud diroudennet ha dispi.

  • diroudenniñ
    diroudenniñ

    v. intr.

    (1) (en plt de qqn) Quitter le droit chemin.

    (1924) ARVG Ebrel 91. mar tigouee d'ean dale, chom a-zav, diroudenni pe mont re hir.

    (2) (en plt d'un train) Dérailler.

    (1990) TTRK 182. En ur ziskenn eus Dirinonn e tiroudennas an treñ.

  • diroudet
    diroudet

    adj. Dérouté.

    (1580) G 185-186. Allas chetu ny arryvet / eval tut dyrout hyrvodet, tr. «Hélas ! nous voici arrivés / comme des gens déroutés, affligés.»

  • diroudiñ
    diroudiñ

    voir diroudañ

  • dirouedañ
    dirouedañ

    v. tr. d. (pêche) Retirer d'un filet.

    (1942) VALLsup 77b. tirer d'un filet, tr. «diroueda

  • diroueder
    diroueder

    m. –ion (pêche) Celui qui retire d'un filet.

    (1942) VALLsup 77b. celui qui le fait [tirer d'un filet], tr. «diroueder

  • dirouegiñ
    dirouegiñ

    v. pron. réfl. En em zirouegiñ : se débattre.

    (c.1718) CHal.ms i. Se debattre, tr. «him egein, him zebattein, him ziroüeguein

    (1904) DBFV 57a. dirouegein, v. pron. hum zirouegein, tr. «se débattre (Ch. ms.»

  • diroueiñ
    diroueiñ

    v. tr. d. Déposer un roi.

    (1937) TBBN 65. Tolp mañné Bré get sant Tual eit dirouéein Konomor.

  • dirouestl
    dirouestl

    adj. Démêlé.

    (1869) HTC 120. ar re gossa anezho a varne eno ar re ne vije ket dirouestl aoualc'h ho c'huden.

    (1978) BZNZ 22. (Lilia-Plougernev) hag e veze pleget ar gordenn tro-an-dro, hag ar grapinoù a veze dirost.

  • dirouestladur
    dirouestladur

    m. Démêlage.

    (1732) GReg 248a. Debrouillement, tr. «direustladur

  • dirouestlañ
    dirouestlañ

    v. tr. d.

    I. Démêler (un écheveau).

    (1659) SCger 39a. depestrer, tr. «dirouesta.» ●40a. debrouiller, tr. «dirouestra.» ●143a. diroestla, tr. «desembrouiller.» ●(1732) GReg 248a. Debrouiller, tr. «direustla. pr. direustlet.» ●263b. Demeler, mettre en ordre, débrouiller, tr. «direustla. pr. direustlet

    (1876) TDE.BF 139a. Direustla, v. a., tr. «Débrouiller ce qui est brouillé.» ●(1883) MIL 7. Pa ve an daou benn eus ar guden en dorn, nemet essoc'h a ze e ve hen dirouestla.

    II. sens fig.

    (1) Solutionner (un problème).

    (1866) FHB 61/67a. goude beza dirostet kement a aferiou. ●(1872) GAM 80. n'euz ket izomm da veza pell evid resti eur guden. Pelloc'h e vezeur oc'h he diresti. ●(1894) BUZmornik 108. E kement leac'h ma veze eur gudenn bennag da zirouestla.

    (1911) BUAZperrot 8. pa veze meneg eus eur gudenn bennak dies da zirouestla. ●(1929) FHAB Ebrel 139. dirouestla ar gudenn ho poa roet d'in. ●(1978) BRUDn 19/10. Hemañ a bake da zirouestla problemou enno tuellennou o leunia hag o houllonderi eun neo.

    (2) Soulager (une mauvaise conscience).

    (1860) BAL 53. Mar d-eo diez da eun den iac'h direusti ur goustians fall.

    (3) Manger.

    (1936) IVGA 45. e kavan gwelloc'h dirosta eun tamm kig leue tener ha poazet mat. ●(1942) FHAB Mae/Mezheven 171. Dirosta = manger à belles dents, de bon appétit. ●(1972) SKVT I 168. Veig Trebern o tirouestlañ e damm bara koñfitur. ●(1974) SKVT III 158. pep a felpenn vara hag amann, a'n em lakae va c'hañfarted da zirouestlañ, timat.

    III. Dirouestlañ e neud : voir neud.

  • dirouestler
    dirouestler

    m. –ion Celui qui démêle.

    (1732) GReg 248a. Debrouilleur, tr. «direustler. p. direustléryen

  • dirouestlerez
    dirouestlerez

    f. -ed, -ioù Démêloir.

    (1890) MOA 202a. Débrouilloire, tr. «Direustlerez, f.»

    (1944) GWAL 165/315. (Ar Gelveneg) Dirosterez : kribenn da zirouestlañ ar blev. ●(1958) ADBr lxv 4/523. (An Ospital-Kammfroud) diro(e)stlerez (peigne démêloir). ●(1962) EGRH I 62. dirouestlerez f. -ed, -ioù, tr. « démêloir (peigne). »

  • dirouestlerezh
    dirouestlerezh

    m. Démêlage.

    (1732) GReg 248a. Debrouillement, tr. «direustlérez

  • dirouf .1
    dirouf .1

    adj. Haletant.

    (1976) LIMO 29 mai. Dirouf, tr. «à court de respiration, essoufflé.»

  • dirouf .2
    dirouf .2

    m. Halètement.

    (1927) GERI.Ern 109. dirouf m. Action de diroufal v. n. haleter. ●(1974) YABA 06.07. En ur ziroufal, tr. «en haletant, d'après dirouf.» ●(1976) LIMO 29 mai. Ne oè ket bet, kaer é goud, heb poén na dirouf.

  • diroufal .2
    diroufal .2

    adj. = (?).

    (1938) CDFi 11 juin. Eur zavadenn douar, setu holl ar pez a c'helle gwelout elec'h ar plac'h diroufal !

  • diroufal / diroufañ .1
    diroufal / diroufañ .1

    v. intr.

    (1) Râler.

    (1929) MKRN 82. Galvet ho peus an diaoul, a ziroufas eur vouez gragaouet a-drenv e gein ? tr. «Tu viens d'appeler le diable, râla derrière lui une voix enrouée ?» ●97. Ki Alen ar C'hleun-Bras a ziroufe, tr. «Le chien d'Alain gémissait.»

    (2) Haleter.

    (1927) GERI.Ern 109. dirouf m. Action de diroufal v. n. haleter. ●(1934) BRUS 68. Haleter, tr. «diroufal (fortement).» ●(1974) YABA 06.07. En ur ziroufal, tr. «en haletant, d'après dirouf.» ●(1982) PBLS 56. (Langoned) diroufañ, tr. «être hors d'haleine.»

  • diroufañ
    diroufañ

    voir diroufal .1

  • diroufenn
    diroufenn

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A. Sans rides.

    (1647) Am 505. Mais quen dirouffen gant ur cloppennecq, tr. «(?) Mais ayant si peu de rides, avec un têtu (?).»

    (1732) GReg 822b. Front sans rides, tr. «tal dirouffenn

    (1866) FHB 54/14b. Var da dal-te ken dirouven !

    (1909) NOAR 119. o zal diroufen. ●(1962) EGRH I 62. diroufenn a., tr. « sans rides. »

    B. par ext.

    (1) (en plt d'une surface d'eau) Calme, uni, sans vague.

    (1887) SRD 6. eul lenn ker sklear, ken dirouven.

    (1986) PTGN 126. Sioul ha diroufenn eo ar mor.

    (2) (Ciel) sans nuage.

    (1868) FHB 199/340a. he oabl glaz ha dirouven. ●(1870) FHB 264/22a. an oabl dirouven ha digatar. ●(1894) BUZmornik 842. Ann env a ioa diroufenn, ann amzer sioul, hag ann heol a bare skeduz.

    (3) (Bourse) sans rides, bien garnie.

    (1928) BFSA 180. eur yalc'h hag a oa reut ha diroufenn (bien garnie).

    (4) (Vêtement) sans pli.

    (1857) CBF 25. great e vezint [va dillad] displeg ha diroufen.

    (1962) EGRH I 62. diroufenn a., tr. « sans plis, non chiffonné. »

    C. sens fig.

    (1) Baleer diroufenn : bon marcheur.

    (1889) ISV 366. sounn he benn ganthan, baleer diroufen.

    (2) (Personne, esprit) simple, qui ne fait pas de manières.

    (1905) KANngalon Here 521. tud leal, sperejou dirouven ha didroidell.

    (3) Sans problème.

    (1981) ANTR 39. Gwell a ze d'an Aotrou Person ma 'z eo dirouvenn ha distorlok e zarempredou gand ar maner.

    II. Adv.

    (1) Sans défaut.

    (1909) FHAB C'hwevrer 46. komz diroufen hor yez. ●(1923) FHAB Mae 174. e labour o tont gantan ken dillo ha ken diroufenn.

    (2) Mont diroufenn : aller, se passer, se dérouler sans problème.

    (1913) FHAB Here 338. An traou, evit doare, ne yent ket diroufen. ●(1950) KROB 31-32/3. Kredi start a c'heller ez aio an traou en dro diroufenn, er bloaz da zont. ●(1960) BLBR 128/21. peb tra a yeas mad ha dirouvenn.

    (3) Aisément, facilement.

    (1990) STBL 38. Deskiñ a ra ar pezh a gar, evel ma lavarer, ken diroufenn, m'eo anvet da ober skol.

  • diroufennañ
    diroufennañ

    v.

    I. V. tr. d.

    A. Dérider.

    (1876) TDE.BF 140a. Diroufenna, v. a., tr. «Dérider, faire passer les rides.»

    (1909) NOAR vi. diroufenna taliou al lennerien. ●(1911) BUAZperrot 837. diroufenna an tâl. ●(1925) FHAB Genver 35. oc'h esa diroufenna e dal. ●(1933) KZVr 1913-1914)">BLGA 21. o soniou laouen a ziroufennas pep tal. ●(1939) MGGD 14. diroufennit ho tal. ●(1962) EGRH I 62. diroufennañ v., tr. « enlever les rides. »

    B. par ext.

    (1) Dérouler.

    (1878) EKG II 133. Ne ouen ket pell evit diroufenna va c'hordenn.

    (2) Déplisser (le linge).

    (1876) TDE.BF 140a. Diroufenna, v. a., tr. «déplisser le linge, ôter les plis.»

    (1931) VALL 192b. Défroncer, tr. «diroufenna.» ●(1962) EGRH I 62. diroufennañ v., tr. « enlever les plis. »

    C. sens fig. Faire marcher (sa langue).

    (1906) KANngalon C'hwevrer 38. Callet ep difizianz ha kountant ivez da ziroufenna he deot a gueze buhan el las.

    II. V. intr. Se dérider, perdre ses rides.

    (1903) CDFi août. Hag e dal ha diroufenna. (d'après KBSA 11). ●(1904) KZVr Here-Du-Kerzu. An tan-se (…) a laka he zal da ziroufenna eun nebeud. (d'après KBSA 83). ●(1908) FHAB Here 298. e dal a ziroufenno.

  • dirouferez
    dirouferez

    f. Essoufflement.

    (1927) DIHU 188/224. Dirouferéz (s. f.) Deit e oè en dirouferéz d'ein dré forh ridek : j'étais essoufflé.

  • dirouflañ
    dirouflañ

    v. intr. = (?).

    (1935) BREI 392/stag 1. Start eo warni awechou, ken e tiroufla.

  • dirouliñ
    dirouliñ

    v. tr. d. Dérouler.

    (1861) BSJ 76. én amzér-hont el livreu e oé folenneu bras e roulér hag e ziroulér.

  • diroutiñ
    diroutiñ

    voir diroudañ

  • dirouzañ / dirouziñ
    dirouzañ / dirouziñ

    v.

    (1) V. tr. d. Déhâler.

    (1732) GReg 259a. Dehaler, travailler à ôter le hâle du visage, tr. «Dirousa. pr. dirouset

    (1904) DBFV 57a. dirouzein, v. a., tr. «déhâler, ôter la rousseur.» ●(1962) EGRH I 62. dirouzañ v., tr. « déhâler, ôter la rousseur. »

    (2) V. intr. (météorologie) = (?) S'éclaircir (?).

    (1974) BAHE 81/14. pa zirouzas un tammig an amzer.

  • dirouziñ
    dirouziñ

    voir dirouzañ

  • dirroein
    dirroein

    voir durc'haat / durc'hiñ

  • dirrou
    dirrou

    s. Solitude.

    (1825) COSp 252. O dirrou santel ! O deserh eurus !

  • dirud
    dirud

    =

    (1927-1930) LUMO 58. Daouste, c'houi a c'helfe ive lakaat d'ar barr dirud, / Eun harz tener met krenv, vel reun al loaned mud.

  • dirudet
    dirudet

    =

    (1927-1930) LUMO 62. er fourrad dirudet.

  • diruilh
    diruilh

    adv. Ruilh-diruilh : en roulant.

    (1921) FHAB Du 302. Spezou eskern digik (...) / Er vered a boulze ar mein-bez ruilh-diruilh.

  • diruilhadeg
    diruilhadeg

    f. Bruit de galop, cavalcade de plusieurs personnes.

    (1926) FHAB Genver 17. pa voe klevet eun diruilhadeg ouz genou Toull-an-Houc'h, ha kerkent, en em gavent eno pemp pe c'houec'h den.

  • diruilhal
    diruilhal

    voir diruilhañ

  • diruilhañ / diruilhal
    diruilhañ / diruilhal

    v.

    I. V. intr.

    A.

    (1) Dégringoler.

    (1867) FHB 103/402a. Patatao, e coezas var he fri hag e tiruillas d'an traon. ●(1868) FHB 167/88a. tolzennadou erc'h hag a ziruilh gant eun her hag eun trouz bras bete troad ar Menez. ●(1876) TDE.BF 440a. ma voe tost d'ann azen diruilla diribign d'ann traon. (...) Meur a hini pa vezo pignet eur pennad mad, a ziruill ouz traon. ●(1890) MOA 206a. Dégringoler, tr. «diruilla diribign d'ann traon (T[régor]).»

    (2) (en plt d'un cours d'eau) Se jeter.

    (1929) SVBV 37. Evel-se 'ta, ar vengaouenn a bad eun hanter hiroc'h e Bro-Ejipt eget na ra e Breiz. Holl dour-beuz ar vengaouenn-ze a ziruilh e naoz an Nilus.

    (3) (en plt de la sueur) Couler à grosse gouttes.

    (1909) KTLR 248. C'huezi a rea ken a ziruille an dour diouthan.

    (4) (en plt de cheveux) Tomber sur les épaules.

    (1909) KTLR 202. Bleo melen a ziruille deuz he phenn var he diskoaz.

    (5) sens fig. Déferler.

    (1936) PRBD 187. miret eus ar reusiou fall da ziruilh var Bro-Zaoz.

    B. Loc. verb. Ruilhal-diruilhal, ruilhañ ha diruilhañ.

    (1) Rouler sans cesse.

    (1877) EKG I 96. trouz ar biliennou a ruille hag a ziruille divar an eil roc'h var eben.

    (1981) ANTR 194. Tamm dre damm eo ruilled ha diruilled ar pemoh er c’hoalenn glaz, er c’hoalenn groz, ha kased a bodezadou, beteg ar c’helorn.

    (2) Rouler par terre par suite de libations.

    (1977) PBDZ 784. (Douarnenez) ruilhal-diruilhal, tr. «passer son temps à s'énivrer de bistro en bistro et à rouler de caniveau en caniveau.»

    II. V. tr. d.

    A.

    (1) Retirer (qqc.) en la faisant rouler.

    (1880) SAB 230. an ini en d-oa diruilled goloenn ar bez eus e flass.

    (2) Dérouler.

    (1924) BILZbubr 47/1123. ar wagennou pere en em blege, en em zisplege, a frege, a zifarlee, en eur diruilha o c'harlantezennou eonennus.

    B. Loc. verb. Ruilhañ ha diruilhañ.

    (1) Rouler et dérouler.

    (1923) KNOL 124. Hag an Tanguy, pa veze dibres, a oa e blijadur ruilha ha diruilh ar paperou-ze.

    (2) sens fig. Tourner et retourner (des idées dans sa tête).

    (1920) AMJV 23. kaer e devoa ruill ha diruill sonjezonou, he spered a ioa nec'het.

  • diruj
    diruj

    m. (pathologie) Diarrhée.

    (1959) BRUD 7/83. kemend a veh warnañ ma oa deuet dezañ an diruj.

  • dirukel
    dirukel

    adj.

    (1) Attr./Épith. = rust.

    (1936) IVGA 46. dirukel an tamm anezi. ●(1947) YNVL 33. dirukel a-walc'h. ●(1972) SKVT I 18. ur vouezh a glaske bezañ dirukel.

    (2) Adv. Audacieusement, effrontément.

    (1936) IVGA 208. goulenn a reomp labour ha bara, eun tammig bihan re zirukel. ●(1938) WDAP 2/86. o komz dirukel. ●(1973) SKVT II 19. p'en doa kroget dirukel en e vrec'h.

  • diruñduilhañ
    diruñduilhañ

    v. intr. Déferler.

    (1929) SVBV 36. an doureier meur a ziruñduilh gant stroñs.

  • diruskadur
    diruskadur

    m. Écorcement.

    (1914) DFBP 108a. ecorcement, tr. «Diruskadur

  • diruskañ / dirusklañ
    diruskañ / dirusklañ

    v. tr. d.

    (1) Écorcer.

    (1876) TDE.BF 140a. Diruskla, diruska, v. a., tr. «Oter l'écorce ou la pellicule qui recouvre certains végétaux.»

    (1914) DFBP 108a. ecorcer, tr. «Diruska.» ●(1924) ZAMA 13. eun dervenn divlenchet ha dirusket doun gant ar gurun.

    (1962) EGRH I 62. diruskañ v. a. et n., tr. « enlever l’écorce (de). »

    (2) Peler, monder.

    (1962) EGRH I 62. diruskañ v. a. et n., tr. « peler, monder. »

    (3) Égratigner, érafler.

    (1876) TDE.BF 140a. par analogie, on dit diruskla he zaouarn, se faire aux mains une foule d'égratignures avec des ronces.

    (1907) KANngalon Mae 396. va skoaz a ioa bet dirusklet gant eun ten. ●(1909) BROU 226. (Eusa) Dirusket en deus he fri, tr. «il s'est écorché le nez.» ●(1910) MAKE 57. Roue al loened a oe dirusket d'ezan e vruched. ●(1962) BAHE 32/63. Digroc'henañ (diruskañ e zaouarn).

  • diruskennañ
    diruskennañ

    v. intr. (apiculture) Quitter la ruche.

    (1938) DIHU 320/29. taoleu guénén é tiruskennein.

  • dirusket / dirusklet
    dirusket / dirusklet

    adj.

    (1) Écorcé.

    (1921) LZBl Du 213. peuliou dirusklet. ●(1955) STBJ 194. bep a vaz dirusket ganto en o dorn. ●(1977) PBDZ 762. (Douarnenez) dirusket, tr. «écorcé.»

    (2) Monder.

    (1857) CBF 67. Pegement a root a gerc'h da vala ? Eur boezellad hanter (…) dirusket mad e vezo. ●(1890) MOA 229a. Orge écorcée (mondée), tr. «heiz dirusket

    (3) Écorché, éraflé.

    (1977) PBDZ 762. (Douarnenez) dirusket, tr. «écorché.»

  • diruskl
    diruskl

    s. Écorce de grains.

    (1913) KZVr 30 - 28/09/13. An-oez, (n nasal), anvoez, tr. «les poils fins sur l'avoine. On trouve, de l'extérieur à l'intérieur : diruskl (ou «uchen»), anvoez, bren, bleud (abbé Caer).»

  • dirusklañ
    dirusklañ

    voir diruskañ

  • dirusklet
    dirusklet

    voir dirusket

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...