Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés

• dirat
  dirat

  adv. Inconsciemment.

  ●(1931) VALLsup 155b. sans le savoir, inconsciemment, tr. «dirat-kaer.»

• diratous
  diratous

  adj.

  I. Attr./Épith.

  (1) Qui n'est pas difficile sur la nourriture.

  ●(1903) MBJJ 362. Diratouz = qui mange toute sa ration. ●(1931) VALL 195a. qui n'est pas délicat, tr. «diratous.» ●(1935) BREI 422/2c. Bara koad a c'hellfer ober dioutan. Kaer a ve beza diratous, war hennez e vaner.

  (2) sens fig. = (?).

  ●(1935) BREI 392/stag 7. al lennerien planetennou tud diratous evel ouzoc'h.

  II. Adv. Sans faire le difficile.

  ●(1893) IAI 263. difenn a ra ive lounka diratoz ar c'henta diotachou a vo kountet deomp. ●(1896) LZBt Mae 25. o tibri diratouz.

• diratozh
  diratozh

  adj. Sans but.

  ●(1923) SKET I 51. diegi, pe zifreterez diboell ha diratoz ! ●(1965) BAHE 46/49. diratozh = foeltr-forzh.

• diravalinkañ
  diravalinkañ

  v. intr. (marine) Faseyer.

  ●(1944) GWAL 163/160. (Ar Gelveneg) «diravalinket eo bet va lien pa oamp o tont en aod dindan an tourmant ruz», «brein al lien, diravalinka a ra alies».

• diraz
  diraz

  adj. Non calcaire.

  ●(1941) ARVR 52/3d. Ar gwez kistin en em blij en douarou diraz.

• dirdign
  dirdign

  interj. Onomatopée qui imite le son d'une petite cloche.

  ●(1909) NOAR 64. Dirdign ! Dirdign ! Dirdign ! Kloc'hig ar presbital eo a yoa e bole. ●(1914) FHAB Mezheven 183. skei war dor ar presbital. – Dirdign ! Dirdign ! Dirdign !

• dire .1
  dire .1

  m. (agriculture) Action d'étendre le foin.

  ●(1927) DIHU 188/224. Diré (s.m.) Groeit un diré mat d'er foén pen dé guir é hes héaul.

• dire / direat / direiñ .2
  dire / direat / direiñ .2

  v. tr. d.

  (1) Étendre le foin.

  ●(1934) DIHU 278/117. Chonjet on de ziré un nebed mat anehé hiriù. (…) Ne vo ket moiand deoh ou diréein rah hiriù.

  ►absol.

  ●(1919) DBFVsup 58b. diré, v., tr. «étendre le foin.» ●(1940) DIHU 349/106. Met difon é foenna ; baradeu arnan e za de droein bamdé. Dré ziré ha bernein éh a en deùeh.

  (2) Faire un sillon transversal.

  ●(1919) DBFVsup 17b. diréat, (Arv[or]) v., tr. «faire un sillon transversal.»

• direat
  direat

  voir dire .2

• direbarb
  direbarb

  adj. Maniable.

  ●(1872) ROU 91a. Maniable, tr. «direbarb.»

• direbech
  direbech

  adj.

  I. (en plt de qqn) Irréprochable, sans reproche.

  ●(1650) Nlou 430. Iesus hac é mam dyampeig, / Tech direbeig en Egypt, tr. «que Jésus et sa mère, sans manque, / avaient à fuir sans reproche en Égypte.»

  ●(1732) GReg 222b. N'être point coupable, tr. «Beza direbech.» ●810a. Sans reproche, irréprochable, tr. «Direbech.» ●(1790) MG 317. rac er-ré santellan n'en dint quet direbræche dirac Doué.

  ●(1846) DGG 227. direbech dirac Doue. ●(1868) KMM 223. Souezi a ree un den, o velet ken brao earedigez, kement a barfetis, tud ken difazi, ken direbech. ●(1877) EKG I 252. direbech oun, a gredan, dirag Doue. ●(1894) BUZmornik 221. He vuez ne oue ket ato direbech aoualc'h.

  ●(1904) DBFV 56b. direbrech, adj., tr. «sans reproche, irréprochable, innocent, intègre.» ●(1906) HIVL 21. hé buhé direbrech. ●(1907) PERS 9. daou bried kristen hag a gerze direbech var hent gourc'hemennou Doue. ●293. tud direbech.

  II. (en plt de qqc.)

  (1) Qui n'attire pas de reproche, honnête.

  ●(1922) EOVD 218. En deverranseu (…) direbrech.

  (2) Que l'on a gagné en travaillant, qui ne peut être reproché à qqn.

  ●(18--) SAQ I 350. pa ho deuz a veac'h eun tamm bara direbech en ho zi.

  (3) (en plt d'une langue) Sans faute.

  ●(1921) PGAZ 20. He vrezoneg a ioa digatar ha direbech-kaer.

• direboursiñ
  direboursiñ

  v. tr. d. =

  ●(1939) RIBA 56. Er bahatat e hran aveit en direboursein.

• direchañ
  direchañ

  zo. direstañ.

• dired .1
  dired .1

  adj. Stagnant.

  ●(1931) VALL 708b. Stagnant, tr. «dired.»

• dired .2
  dired .2

  adv. Red-dired : qui va sans cesse d'un endroit à un autre.

  ●(1930) KANNgwital 329/397. hor c'halon a zo red dired eus an eil tra d'egile.

• diredek
  diredek

  v.

  I. V. intr.

  (1) Raccourir.

  ●(1914) DFBP 269b. raccourir, tr. «Diredek.»

  (2) Couler.

  ●(1860) BAL 215. Ar re a oa var al leac'h a zirede an daelou eus o daoulgad.

  II. Loc. verb. Redek ha diredek.

  (1) Courir ça et là.

  ●(1732) GReg 225a. Courir ça & là, populairement, courailler, tr. «Redecq, ha diredecq.»

  ●(1963) LLMM 99/266. met aner e voe dezhañ redek ha diredek.

  (2) Circuler.

  ●(1732) GReg 169b. Circuler, parlant du sang, tr. «redecq ha diredecq.»

• diredi .1
  diredi .1

  adj. Facultatif.

  ●(1931) VALL 290b. facultatif, tr. «diredi.»

• diredi .2
  diredi .2

  m. Libre-arbitre.

  ●(1931) VALL 34a. libre arbitre, tr. «diredi m.»

• dirediañ
  dirediañ

  v. tr. d. Rendre facultatif.

  ●(1931) VALL 290b. rendre facultatif, tr. «diredia.»

• diredien
  diredien

  s. Frisson.

  ●(1919) BUBR 5/125. gant an heuz em eus santet eun diredïon o treuzi ma izili.

• direfus
  direfus

  adj. Qui mange de tout, qui n'est pas difficile.

  ●(1890) MOA 207a. Qui n'est pas délicat quand à la nourriture, tr. «direvuz, adj.» ●(1895) GMB 25. On dit en ptit Tréguier dic'hreus à Trévérec, dic'hreuch à S^t-Clet (2 s[yllabes], eu franç[ais], qui n'est pas difficile sur la nourriture (…) dérivé de greujañ engorger, engouer : greujet engoué, qui a peine à respirer, à parler.

  ●(1919) FHAB Here 108. dibastellet gant ar brini direüz. ●(1924) BILZbubr 39/867. doun e gof ha diverus (lire : direvus). ●ibid. Direvus, tr. «qui mange de tout, qui ne refuse rien.» ●(1926) FHAB Gwengolo 359. ken fall ma n'en defe ket he debret an direüsa pen-oc'h. ●(1929) SVBV 104. direvus eo an hini koz.

• direfuz
  direfuz

  m. Fait de ne pas être difficile, d'accepter.

  ●(1872) ROU 72a. An direüz, direüz a deu deza, tr. «il ne sera pas toujours si délicat.» ●(1890) MOA 207a. Il ne sera pas toujours si délicat, tr. «ann direvuz a zeuio d'ezhan.»

• diregennañ
  diregennañ

  v. tr. d. (agriculture) Défaire les aindains.

  ●(1942) VALLsup 8b. défaire les andains, tr. «diregenna (de foin foenn) ; diregenni.»

• diregezañ
  diregezañ

  v. tr. d. Débraiser.

  ●(1931) VALL 184b. Débraiser le four, tr. «diregeza.»

• diregiñ .1
  diregiñ .1

  v. tr. d. Recoudre, rapiécer.

  ●(1957) ADBr lxiv 4/455. (An Ospital-Kammfroud) Diroga : v. – Exprime le contraire de roga (déchirer), c'est-à-dire rapiécer, recoudre.

• diregiñ .2
  diregiñ .2

  v. tr. d.

  (1) Déchirer.

  ●(1732) GReg 250a. Dechirer, tr. «Van[netois] dirougueiñ.»

  ●(1977) PBDZ 781. (Douarnenez) dirogiñ, tr. «déchirer.»

  (2) Diregiñ an hentez : défaire la réputation de son prochain.

  ●(1732) GReg 250a. Dechirer la reputation, tr. «Diroëga an hentez.»

• diregiñ .3
  diregiñ .3

  v. tr. d. (agriculture) Dessoler.

  ●(1904) DBFV 57a. dirégein, v. a., tr. «dessaisonner, dessoler.»

• diregl
  diregl

  adj.

  (1) Sans règles.

  ●(1838) OVD 6. én ur guemér eit un devotion vad unan dirègle ha superstitius. ●(1854) MMM 313. passion ridicul ha diregl.

  (2) Désordonné.

  ●(1890) MOA 213b. Désordonné, tr. «Diregl.»

• direglamant
  direglamant

  m. –où Dérèglement moral.

  ●(1710) IN I 186. n'en em roï quet d'an direglamant.

  ●(1854) PSA II 127. en diréglemanteu e zou ér bed.

• direglet
  direglet

  adj. Déréglé.

  ●(1710) IN I 8. ar sourciou direglet. ●256. ober (…) huanadou direglet.

  ●(1838) OVD 11. dijauge ha diréglet.

• direiñ
  direiñ

  voir dire .2

• direizh .1
  direizh .1

  adj.

  I. Attr./Épith.

  A. (en plt de qqc. d'abstrait)

  (1) Anormal.

  ●(1575) M 2489-2490. Euyt joa transitoar : doen glachar bet nary, / So direz follez bras, tr. «Pour une joie passagère subir une douleur éternelle, / C'est absurde et grande folie.»

  ●(1857) HTB 28. sesoniou direiz. ●(1883) IMP 7. Amenit eun nebeut eur zourci ken direiz.

  ●(1938) FHAB Gwengolo 197. sec'horiou direiz an nevez amzer.

  (2) Inconvenant, désordonné, immoral, immodéré, démesuré.

  ●(1659) SCger 42a. demesuré, tr. «direiz.» ●51a. enorme, tr. «direiz.» ●(1732) GReg 276b. Desordonné, ée, excessif, vicieux, libertin, tr. «direiz.»

  ●(1869) HTC 24. Mes Esaü a ieas eur gounnar direiz ennhan. ●(1878) EKG II 148. kenderc'hel a rea he vuez fall ha direiz.

  ●(1904) DBFV 57a. direih, adj., tr. «sans règle, irrégulier, déréglé, désordonné.» ●(1909) KTLR 215. Eur garantez direiz he doa evithi. ●(1911) BUAZperrot 30. ne renont ket eur vuez direiz. ●(1912) BUAZpermoal 677. evit tec'hel arôk karante direiz ar brinsez. ●(1933) TREM 102. Gant ho balc'haj direiz, tr. «par vos forfanteries.»

  (3) Faux.

  ●(1924) CBOU 3/35. Nag a gredennou amreiz, direiz zoken, a lenner hag a glever diwarbenn ar vroadelerez ! ●(1955) STBJ 25. Daoust da galzik traou direiz ha d'an nebeud sorc'hennou a zo en e leor.

  (4) Étrange.

  ●(1902) PIGO I 198. ar sonjezonou direiz a zave, dre ma eve, 'barz e benn. ●(1911) BUAZperrot 667-668. stultennou direiz a gave c'hoaz an tu da dreuzi a-wechou e spered.

  B. (en plt de choses concrètes)

  (1) Sans ordre.

  ●(1732) GReg 677b. Qui est sans ordre, tr. «direiz.»

  (2) (Mer) démontée.

  ●(1882) BAR 93. taolet ha distaolet var ar mor direz ha counaret.

  C. (en plt des gens, des animaux)

  (1) Inobéissant.

  ●(1924) FHAB Ebrel 127. bugale direiz ha dizuj. ●(1955) STBJ 80. pa vezen direiz pe zizent.

  (2) Dissolu.

  ●(1846) BAZ 280. evel ma oa eun den colerus ha direiz, e poanias da zousaat he spered ha d'en distrei dious an direolamant.

  (3) (en plt des animaux) Indocile.

  ●(1846) DGG 472. Evit dont a ben eus a ul loen direiz e rêr dezan labourat-cals ha dibri nebeud.

  ●(1911) BUAZperrot 618. kezeg direiz, hag a gasas anezo a dreuz-dreuz, dre ar reier hag ar spern. ●(1916) KANNlandunvez 55/392. Ma vije, en ho kraou, eul loan direiz en deuz pilet ac’hanoc’h meur a dro, tost d’ho kas divar an hent er fos, petra rafac’h ? ●(1955) STBJ 83. gouiziek da zoñvaat al lôned direiz. ●85. Ma ouie doñvaat ar c'hezek direiz.

  II. Adv.

  (1) Déréglément, sans règle.

  ●(1866) SEV 85. goude beza bevet ken direiz.

  ●(1904) DBFV 57a. direih, adv., tr. «déréglément.»

  (2) Bras-direizh : très grand.

  ●(1907) BOBL 11 mai 137/2b. Great en deuz en e barrez eur vad braz-direiz.

• direizh .2
  direizh .2

  f. –ioù

  (1) Immoralité.

  ●(1866) SEV 1. Ac'hano e teu (...) ann holl fallagriez hag holl zireiz a ren dre ar bed. ●11. N'en em roit ket d'ann direiz. ●51. tremen he vuez enn direiz ar vrasa.

  (2) Dérèglement, désordre.

  ●(1847) FVR 2. hon bro geaz en em welaz goloet a zireisiou a beb giz. ●20. ar re-man a lekeaz eunn direiz ker braz, ma krede gand ann dud vad e oa arru amzer ann Ante-Krist. ●(1857) HTB 102. douja re na deuje an distera direiz (...) da noaza d'he iec'het. ●(1862) JKS.lam 118. ann drouk-rans avad, ann dizunvaniez hag ar brezel ne d-int dilammet war ann douar nemet dre ann direiz ha dre ar pec'hed.

• direizhamant
  direizhamant

  m. –où Dépravation.

  ●(1659) SCger 42a. desordre, tr. «direizamant.» ●55a. extravagance, tr. «direizamant.» ●143a. direizamant, tr. «dereglement.» ●(1732) GReg 214b. Corruption des mœurs, tr. «Direizamand a vuhez.» ●270a. Depravation, dereglement du goût, des mœurs, ou de la doctrine, tr. «Direizamand.»

  ●(1824) BAM 73. ar sourcen eus an oll direisamanchou a veler en tyeguesou. ●(1846) BAZ 319. ar penn caos eus a zireizamant an dud a arme. ●(1847) MDM 22. tamall kals direizamand kear.

• direizhañ / direizhiñ
  direizhañ / direizhiñ

  v.

  I. V. intr.

  (1) Ne pas se tenir correctement, ne pas agir d'une manière intègre, ne pas suivre les préceptes.

  ●(1867) FHB 112/62b. pini o peus guelet aliez dre ar pardoniou o tireiza, o tibordel ag o c'houren dirag an oll gant Jacquezik ar sclevard pe gant Follik kementra, map bian da Varquis an tavernou. ●(1869) SAG 186. e kolchent avat ho baradoz, hi hag ho bugale, ma teuchent da zireiza.

  (2) Direizhañ d'ar reolenn : déroger à la règle.

  ●(1924) LZBt Meurzh 32. Hon eskop en deus teurveet direizan d'ar reolen evit eun den yaouank mad dreist.

  (3) Se révolter.

  ●(1847) MDM 138. lakaad ar boulvers er famillou, etouesk ar bobl, ha direiza a enep ar superioled.

  (4) Se déranger.

  ●(1904) DBFV 57a. direihein, v. n., tr. «se déranger.»

  II. V. tr. d.

  (1) Détraquer, dérégler (un mécanisme).

  ●(1732) GReg 265b. Demonter un horloge, la gâter, tr. «Direiza un orolaich.» ●281a. Detraquer, tr. «Direiza. pr. direizet.»

  ●(1904) DBFV 57a. direihein, v. a., tr. «dérégler, détraquer.»

  (2) Déranger, troubler (ce qui est organisé).

  ●(1732) GReg 276b. Desordonner, troubler l'ordre, tr. «Direiza. pr. direizet.»

  ●(1839) BESquil 496. ne zirèhas quet hé exelciceu a zevotion. ●(1869) SAG 277. evit direiza ar bed. ●(1870) FHB 304/339b. Patris ne zireizas netra etouez an irlanted ; ne reas nemet en em lacat en ho mesk.

  ●(1904) DBFV 57a. direihein, v. a., tr. «désordonner.» ●(1929) MANO 128. direiza a rae ar peoc'h hag an urz vat.

  (3) Déranger, détraquer, troubler (l'esprit de qqn).

  ●(1790) MG 394. Arça, me hoær, cavét e hoès en tu de zireihein me houciance.

  ●(1929) MANO 54. eur beleg foll, diboell, gouest da zireiza spered ha penn an dud. ●(1962) EGRH I 61. direizhañ v., tr. « dérégler, déranger (surtout sens moral). »

  (4) Mettre le désordre (dans une équipe de travailleurs).

  ●(1849) LLB 489-490. un dorner didalwé / A vitin bet en noz é tireih ur baré.

  (5) Dépraver, débaucher.

  ●(1659) SCger 40a. debaucher, tr. «direiza.»

  ●(1904) DBFV 57a. direihein, v. a., tr. «dépraver.»

  (6) Désorienter.

  ●(1904) DBFV 57a. direihein, v. a., tr. «désorienter.»

  III. V. pron. réfl. En em zireizhañ : se pervertir.

  ●(1847) MDM 70. ne deufe ho bugale da veza treinet d'an hostaliriou pe d'ar beilladegou goude ar skol-noz, ha da en em zireiza er fezoun-ze.

• direizhañs
  direizhañs

  f. =

  ●(1732) GReg 245a. Debandade, tr. «Direizançz.»

• direizhded
  direizhded

  f.

  (1) Dérèglement, immoralité.

  ●(1790) MG 412. rac a boén é hès én-namb ur oahièn ne zoug d'en droug ha d'en direihtæd.

  ●(1893) IAI 31. Hor relijion zantel a deuas a benn (...) hag euz a zireisted ar bobl.

  ●(1904) DBFV 57a. direihted, m., tr. «dépravation.»

  (2) Action irrégulière, irrégularité.

  ●(1838) OVD 238. é péh léh el lubricité nen doé groeit hoah direihtæt erbet.

  ●(1904) DBFV 57a. direihted, m., tr. «irrégularité.» ●(1937) TBBN 62. nag en distéran direihted de hañi a dud an Iliz.

  (3) Intempérie.

  ●(1904) DBFV 57a. direihted, m., tr. «intempérie.»

  (4) Lakaat an direizhded : mettre le désordre.

  ●(1839) BESquil 621. ma tas quênt pêl de ben a nettat er hartér ag er fal dud péré e laqué en direihtæt hac en dissantion ér vro.

• direizhder
  direizhder

  m. –ioù Irrégularité.

  ●(1891) MAA 92. direister an amzer.

• direizhet
  direizhet

  adj.

  (1) Déréglé.

  ●(1856) VNA 106. Les saisons sont bouleversées, tr. «Direihet-é er sassunieu.» ●(1889) SFA 253. huvreou eur penn direizet.

  (2) (en plt de la mer) Déchaîné, démonté.

  ●(1877) MSA 276. tauliou ar mor direized.

• direizhiñ
  direizhiñ

  voir direizhañ

• direket
  direket

  adv. =

  ●(1924) BUBR 38/832. Kousk, va c'halon, kousk direket.

• direkin
  direkin

  adj. Qui ne rechigne pas.

  ●(1974) YABA 23.11. ur vouez (...) direkin.

• direktoer
  direktoer

  m. (histoire) Directoire.

  ●(1847) FVR 110. Direktoer ar Finister.

• direktour
  direktour

  m. –ion Directeur.

  ●(1888) LTU 57. Direktour eunn asamble. ●59. instrui an direktored.

  ●(1904) DBFV 57a. direktour, direktor, m. pl. ed, tr. «directeur.»

  ►[en apposition]

  ●(1857) LVH 28. En Tad directour e venniguou quetan rah habid en hani e zeli bout receuet.

• direlijiel
  direlijiel

  adj. Non-religieux.

  ●(1960) BAHE 25/19. Ar skolioù eil-derez avat (…) a zo direlijiel.

• direlijion .1
  direlijion .1

  adj.

  (1) Attr./Épith. Qui n'a pas de religion.

  ●(1906) KANngalon Genver 4. Ar Franz a zo eur vro direlijion. ●(1907) FHAB Mae 73. Ma teu Frans da vez direlijion. ●(1909) FHAB Gwengolo 259. tud direlijion hon amzer.

  (2) Adv. Sans religion.

  ●(1907) FHAB Meurzh/Ebrel 40. ar Francizien evel pobl, a vev direligion ha dizoue.

• direlijion .2
  direlijion .2

  f. Irréligion.

  ●(1839) BSI 189. an direligion a zo chommet ganeomp.

• direlijionidigezh
  direlijionidigezh

  f. Déreligionisation.

  ●(1960) BAHE 24/33. direlijionidigezh ar bed a-vremañ.

• diremed
  diremed

  adj.

  I. Attr./Épith.

  (1) Que l'on ne peut guérir, incurable, irrémédiable.

  ●(1659) SCger 69a. incurable, tr. «diremet.» ●143a. diremet, tr. «irremediable.» ●(c.1718) CHal.ms iii. C'est une maladie sans remede, tr. «un drouc, ur c'hleanüet diremet e.» ●(1732) GReg 525a. Incurable, tr. «Diremed.» ●Vôtre mal est incurable, tr. «Diremed eo ho troucq.» ●(1790) MG 337. gùellad de glinhuedeu diremæd.

  ●(1854) MMM 38. eur c'hlenved diremed. ●(1882) BAR 83. ur boan diremed.

  ●(1904) DBFV 57b. diremed, adj., tr. «sans remède, incurable, irrémédiable.» ●(1918) LZBt Gouere 10. Eur wreg klanv da-vat ha diremed he c'hlenved. ●(1935) BREI 431/1d. n'eus war an douar poan diremed ebet.

  ►sens fig.

  ●(1838) CGK 19. Eur blaneden diremet a zeu d'or glac'hari. ●(1872) DJL 26. eun domach diremed.

  ●(1900) MSJO 211. ar c'hoant diremet o peus da veza meulet gant an dud. ●273-274. grit ma klaskimp hon Doue gant eur glac'har diremet. ●(1926) FHAB C'hwevrer 50. eun enebiez peurbadus, diremed, a zo bet, a zo hag a vo da viken etre ar Gredenn hag an Diskredenn.

  (2) Impitoyable, inexorable.

  ●(1838) CGK 5. an ancqo diremet. ●(1869) ANC 460. Me eo an Ancou diremed, tr. «Je suis l'Ancou inexorable.»

  (3) C'hoarzh diremed : fou rire.

  ●(1982) TKRH 98. ur c'hoarzh diremed.

  (4) Affreux.

  ●(1904) DBFV 57b. diremed, adj., tr. «affreux.»

  II. Adv.

  (1) Irrémédiablement.

  ●(1904) DBFV 57b. diremed, adv., tr. «irrémédiablement.»

  (2) Très, extrêmement.

  ●(1860) BAL 188. poaniou kriz diremed.

• diremorz
  diremorz

  adj. Sans remords.

  ●(1846) DGG 74. an abym var bord pehini e couscomp diremorç. ●(1860) BAL 4. e lacaer ar spered eaz ha diremorz.

  ●(1919) FHAB Here 106. Diremorz e peus divarc'het aëlou ar bed.