Devri

Recherche 'ki...' : 469 mots trouvés

Page 10 : de kizal (451) à kizou (469) :
  • kizal
    kizal

    v. intr. = (?) Roder (?).

    ●(1970) LIMO 24 octobre. Hag er blei é kizal er maré-man !

  • kizañ / kiziñ
    kizañ / kiziñ

    v.

    I. V. intr.

    A.

    (1) Reculer.

    ●(1878) EKG II 73. Jannet ha Manuel (…) a lakea an oll da giza ha da dec'het. ●(1883) MIL 214. ar C'hallaoued a ranke kiza.

    ●(1907) DRSP 21. Heb gellout o lakaat tamm ebed da giza.

    (2) Kizañ a-raok, e-raok ub. : reculer devant qqn.

    ●(1877) EKG I 272. Kiza a rankchomp ive 'ta araok Canclaux hag he zoudarded.

    ●(1913) FHAB Meurzh 92. pevar miz zo, Turked a gav re d'ober ganto, hag a rank kiza en o raog.

    (3) (pathologie) Cicatriser, se fermer, en plt d'une plaie.

    ●(1732) GReg 792a. Refermer, parlant d'une plaïe qui se guerit, tr. «Qiza. pr. qizet.» ●Sa plaïe se guerit, & se referme, tr. «Qiga, ha qiza a ra e c'houly.»

    ●(1857) CBF 76. kiza a ra brema, tr. «il se referme maintenant [panaris].» ●(1872) ROU 100a. Rentrer. En parlant d'un abcès, tr. «kiza.»

    B. sens fig.

    (1) Reculer.

    ●(14--) N 1855-1856. Me so gant terzien ancquenet / Ha hy quen jonisc, ne quis quet, tr. «Je suis tourmenté de la fièvre, / Et c'est une forte jaunisse, qui ne part pas.»

    ●(1900) MSJO 139. Arabad da hini ebet ac'hanoc'h (…) kiza dirag ar boan. ●(1907) FHAB Du 287. arabad kredi e ve ar gouarnamant o vont da giza. ●(1911) BUAZperrot 156. nak ar pedennou, nak ar gourdrouzou ne c'hellent ober d'ezan kiza. ●381. e leac'h kiza, nemed mont muioc'h mui var araok ne reas ken.

    (2) Reculer dans une affaire engagée.

    ●(1922) IATA 24. Va affer zo sklear : Fanch ne gizo ket.

    (3) S'émousser.

    ●(1857) GUG 173. Ha gùélet é quisein / Memb er hribleu hoarnet.

    II. V. tr. d.

    A. Épointer, émousser (un outil).

    ●(1732) GReg 333b. Émousser, reboucher le trenchant, tr. «Van[netois] qizeiñ.» ●(1744) L'Arm 139a. Epointer, tr. «Quisein ur beennhuêc bénac.»

    ●(1907) VBFV.bf 40b. kizein, v. a., tr. «émousser, épointer.»

    B. sens fig.

    (1) Émousser (peines, etc.)

    ●(1912) MMPM 21. Ar gwel ze a ioa awalc'h evit kiza ho glac'har. ●101. Neuz netra ker gallouduz hag an douzter : kiza ra ar strafilou essoc'h ha buhanoc'h eget na deu an dour da vouga an tân-gwall. ●145. da glask kiza eun tam he boaniou.

    (2) Kizañ fri ub., e fri da ub. : rabattre la curiosité de qqn.

    ●(1914) DIHU 108/87. Ret e oé bet de vélèan en Toulplouz kizein fri Fanchon ha furat dehi. ●(1942) VALLsup 45b. Rabattre la curiosité (d'un importun), tr. «kiza e fri da u. b.»

  • kizell
    kizell

    f. –où

    (1) Ciseau (de menuisier, sculpteur, etc.).

    ●(1499) Ca 172a. Quisell. g. ciseau. ●(1576) Cath p. 20. tachou ha quisellou lem pe gant re ez vihe dispenet, tr. «de clous et de ciseaux aigus, par lesquelles elle serait mise en pièces.»

    ●(1659) SCger 168a. quisel, tr. «ciseau de charpentier.» ●(1732) GReg 170a. Ciseau, instrument de menuisier, de Maçon, tr. «Qisell. p. qisellou.» ●(1744) L'Arm 60a. Ciseler, tr. «Dantêellein gued er guisêell.» ●(17--) TE 478. coutant bras ma vezènt bet taillét ha polissét ér béd-men guet er guisèl ag en afflictioneu.

    ●(1856) VNA 55. un Ciseau, tr. «ur Gùisel.» ●(18--) SAQ I 309. an diveza taol kizel pe daol morzol.

    (2) Kizell yen : ciseau à froid.

    ●(1732) GReg 170a. Ciseau à froid, tr. «Qisell-yen.»

    ●(1987) DBHB 180. ar morzol hag ar gizel-yén.

    (3) sens fig. =

    ●(1911) BUAZperrot 775. gant kizel ar boan.

  • kizellad
    kizellad

    f. -où Ce qui vient avec le ciseau.

    ●(1962) EGRH I 35. kizellad f. -où, tr. « ce qui vient avec le ciseau. »

  • kizelladur
    kizelladur

    m. –ioù Ciselures.

    ●(1732) GReg 170b. Ciselure, tr. «Qiselladur.»

  • kizelladurezh
    kizelladurezh

    f. Action de ciseler.

    ●(1732) GReg 170b. Ciselure, l'action de ciseler, tr. «Qiselladurez.»

  • kizellañ / kizellat
    kizellañ / kizellat

    v.

    I. V. intr. Travailler avec le ciseau.

    ●(1732) GReg 170a. Travailler avec le ciseau, tr. «Qisella. pr. qisellet.»

    II. V. tr. d.

    A. Ciseler.

    ●(1732) GReg 170b. Ciseler, tailler, graver delicatement avec le ciseau, sur l'argent, &c., tr. «Qisella. p. qisellet.»

    ●(1907) AVKA 252. C'houia a gizel mein evid beio ar Brofetet. ●(1907) PERS 372. he vicher kizellat mein. ●(1926) FHAB Genver 33. kizella mein. ●(1928) BFSA 271. amzer da gizella ar mein-bez.

    B. sens fig.

    (1) Ciseler, travailler avec minutie.

    ●(1911) BZIZ 145. da gizellat, da deurnia eur werz pe eur son en brezonek.

    (2) [au passif] Kizellet gant ar boan =

    ●(1907) DRSP 27. Seul vui e vezer bet kizellet gant ar boan.

  • kizeller
    kizeller

    m. –ion Sculpteur.

    ●(1902) MBKJ 211. nag al liver, nag ar c'hizeller ne c'hellent He diskouez. ●(1909) MMEK 83. eur c'hizeller gouiziek (...) a ginnigaz d'ezan eur skeuden gaer. ●(1929) FHAB Mae 173. ar c'hizeller en deus laket an daouzek abostol.

  • kizellerezh
    kizellerezh

    m. Sculpture.

    ●(1926) FHAB Genver 33. kizellerez an Ilizou a zo ken kaer hag hini ar c'halvariou. ●(1931) VALL 125a. Ciselure ; action, pratique, tr. «kizellerez m.»

  • kizellet
    kizellet

    adj. Ciselé.

    ●(1732) GReg 130b. Calice ciselé, tr. «Calizr quisellet.»

    ●(1927) CONS 1049. Ober a re d’in pokat d’an oan a oa kizellet war ziaraog an aoter. ●(1931) FHAB Genver 27. he c'halvariou kizellet. ●(1932) GUTO 44. chouket ar gadoérieu eur kizellet.

  • kizenn
    kizenn

    f. –où Mêche (de cheveux).

    ●(1866) LZBt Gouere 151. pemp pe c'hoec'h-kizen a droc'hiz gant eur zizail.

    ●(1931) VALL 456b. Mèche ; de cheveux, tr. «kizenn f.» ●(1954) VAZA 170. Leuskel a raent o blev melen diblañsonnet ; fuilhet e veze a-youl an avel vor, tapout a rae betek o bandenn ar c’hizennoù aour, rak ur ral e veze kejañ gant un duardez.

  • kizennad
    kizennad

    f. –où Mêche de.

    ●(1867) GBI II 286. 'r gizenned bleo melenn, tr. «une mèche de cheveux blonds.»

    ●(1931) VALL 456b. Mèche ; de cheveux, tr. «kizennad f.»

  • kizenniñ
    kizenniñ

    v. inyt. Boucler.

    ●(1931) VALL 74b. se former en boucles (cheveux), tr. «kizenni.» ●(1962) EGRH I 35. kizenniñ v., tr. « (se) diviser en mèches. »

  • kizet
    kizet

    adj.

    (1) Émoussé.

    ●(1787) BI 44. é venhùec ë zou quiset.

    ●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 57. Èl-cé tri sabr bras en tyrant e gavou hoah penneu de drohein, beta ne vou kizet, pé ma tei dorn en Eutru d'ou laquat a dameu.

    (2) (en plt d'une plaie) Cicatrisé.

    ●(1732) GReg 440a. Le froncle a rentré, au lieu de suppurer, tr. «Qizet eo an hesqed.»

  • kizhier
    kizhier

    plur. kazh

  • kizidig
    kizidig

    m. Point sensible.

    ●(1931) VALL 685b. point, endroit sensible, tr. «kizidig m.» ●peser sur l'endroit sensible, tr. «gwaska war ar c'hizidig.»

  • kizidigezh
    kizidigezh

    f. Sensibilité.

    ●(1732) GReg 261a. Delicatesse, sensibilité, tr. «qisidiguez.» ●858a. Sensibilité, delicatesse, tr. «qisidiguez.»

    ●(1876) TDE.BF 348a. Kizidigez, s. f., tr. «Susceptibilité.»

  • kizidik
    kizidik

    adj.

    I. Attr./Épith.

    A. (en plt de qqn)

    (1) Délicat.

    ●(1659) SCger 168a. quisidic, tr. «qui se plaint.»

    ●(1872) ROU 80b. Délicat, difficile à contenter et facile à mécontenter, tr. «Kizidig.» ●(1876) TDE.BF 348a. Kizidik, adj., tr. «Difficile à vivre.»

    (2) Sensible.

    ●(1900) KEBR 19. Eun niz kizidik, tr. « Un neveu susceptible » ●Nized re gizidik, tr. « Des neveux trop susceptibles ». ●(1921) LABR ii. un inean tenér, hegé ha kizedik dreist penn. ●(1936) BREI 449/2a. kuit a anwazi nag a sponta an dud kizidik. ●(1947) YNVL 93. Ar yaouankiz a zo ur boked eus ar c’haerañ ’zo er bed, nemet bresk ha kizidik. Ne c’houlenn ket bezañ flac’hotet.

    (3) Kizidik ouzh ar boan : sensible à la douleur.

    ●(1911) BUAZperrot 279. kizidik ouz ar boan eveldomp.

    ►absol.

    ●(1732) GReg 858b. Sensible à la douleur, tr. «qisidicq.» ●Il ne peut souffrir le moindre mal, tant il est sensible, tr. «Ne all qet souffr an distérâ poan, qer qisidicq ma zeo.» ●Pour peu qu'on le choque, il est sensible, tr. «Evit nebeud ma èn touchér, ez eo qisidicq.» ●Vous l'avez pris par son sensible, tr. «Qemeret oc'h eus ê dre'n andred qisidicq.»

    ●(1876) TDE.BF 348a. Kizidik, adj., tr. «douillet, sensible à la douleur physique.»

    ●(1929) MKRN 108. Lod eus ar verourien a grede e oa an aotrou o klask gout ma oa blod pe kalet kein an itron, pegen kizidik oa he soukil, ha den na grede tostat gant aoun eus fest-ar-vaz.

    (4) local. Timide.

    ●(1984) EBSY 49. (Sant-Ivi) kizidik, tr. «Timide.»

    (5) =

    ●(1924) FHAB Genver 32. eur skouarn tano ha kizidik awalc'h.

    (6) Hargneux.

    ●(1659) SCger 65a. hargneux, tr. «quisidic.»

    ●(1876) TDE.BF 348a. Kizidik, adj., tr. «hargneux.»

    (7) Plaintif.

    ●(1659) SCger 93a. plaintif, tr. «quisidic.»

    (8) Susceptible.

    ●(1900) KEBR 19. Eun niz kizidik, tr. « Un neveu susceptible » ●Nized re gizidik, tr. « Des neveux trop susceptibles »

    B. (en plt de qqc.)

    (1) (Douleur) sensible.

    ●(1866) SEV 118. Dre ma'z eo ar boan-ze kizidik, e ra dre-ze dounoc'h labour enn hor spered. ●(1876) BJM 180. gant pistigou kizidic en he gostez.

    (2) Délicat, fragile.

    ●(1838) CGK 4. Quisidicoc'h marc'hadourez na neus quet var boul ar bet. ●20. Bea zeus plant quisidic, da chom a blaç crouët, A voëler o tizec'ha ractal mint disvroet. ●(1883) SAQ I 37-38. ar garantez a zo eur blanten figus, kizidik ha naoneg. Figuz eo : n'en em blij ket e peb douar. ●(18--) SAQ I 257. Henvel eo : Ouz ar plant kizidik, da jomm a blas krouet / A zeu da zizec'ha pa vezont divroet.

    (3) (Endroit) sensible.

    ●(1902) MBKJ 218. gouzout a ra e pe du ema ann arroud kizidik.

    II. Adv. Sensiblement.

    ●(1955) STBJ 139-140. En eur vouez, a-unan, e laoskjont eur griadenn hirvoudus, leun a fiziañs hag a feiz, hag a zassonas kizidik er c'halonou kristen : « Aotrou ! ho pezit truez ouzomp ! Krist ! roit deomp ar pare ! Aotrou ! selaouit hor mouez ! Jezuz ! roit deomp yec'hed ar c'horf hag an ene !

  • kizoù
    kizoù

    plur. Manières, façons, cérémonies.

    ●(1957) ADBr lxiv 4/462. (An Ospital-Kammfroud) Grimaserez : n. f. – Emprunté au français, ainsi que son synonyme koñplimañchou. Les deux vocables s'emploient familièrement en parlant de personnes qui se font prier exagérément quand on les invitent à manger ou qui, ayant accepté de se mettre à table, se confondent en politesses excessives : ne dal(v) ket ar boan da bedi anei ma'z-eus kement-se a hrimaserez hag a goñplimañchou ganti. Autre synonyme : ober kizou (avec un sens plus général.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...