Devri

Recherche 'ki...' : 469 mots trouvés

Page 4 : de kikaer-kikaour (151) à kilheg (200) :
  • kikaer / kikaour
    kikaer / kikaour

    m. Carnassier.

    ●(c.1718) CHal.ms i. carnassier, tr. «quicaour.»

  • kikaour
    kikaour

    voir kikaer

  • kikazh
    kikazh

    s. -ed (ichtyonymie) Chat de mer (Local. Houat & Hœdic).

    ●(1850) HHO 71. Quiquets ou Chats de mer, Squatus acanthias, tr. « Quiquehet. »

  • kiki
    kiki

    (onomatopée) Lorsque l’on se chauffe les mains, les pieds. cf. titi

    ●(1937) DIHU 310 Ebrel 247. Ki-ki ! men dornigeu : / Guel é guin eit boteu ! / Met, un tammig doh er mintin / É ma guelloh boteu eit guin.

  • kikon
    kikon

    m.

    (1) (en plt de qqn) Coquin.

    ●(1876) TDE.BF 345a. Kikoun, s. m., tr. «Nom ironique donné aux peaussiers, aux pelletiers.» ●(1877) EKG I 238. avoualac'h oa eun den fall er c'his-se enn eur barrez, hag e viche eur c'hi-koun e viche zoken, evit hada an tan var he lerc'h ha lakaat pep tra en diroll.

    ●(1931) VALL 154a. Coquin (et gueux, mendiant par fainéantise), tr. «kiko(u)n.» ●(1962) EGRH I 33. kikon m., tr. « coquin, vaurien. »

    (2) Pelletier, mégissier.

    ●(1962) EGRH I 33. kikon m., tr. « pelletier, mégissier. »

    (3) (en plt de qqc.) =

    ●(18--) SAQ I 340. Lod gant ho fluen, lod gant ar c'hi-koun, lod gant ar bal, an alar...

  • kil
    kil

    m. & adv.

    I. M.

    A. (sens anatomiques)

    (1) Dos.

    ●(1557) B I 460. gant bizyer calet (...) / Ha neruou tenn a egennet / Ez vezo he quil quen pilet / na alhe quet he remedaff, tr. «à grands coups de bâton (…) et de durs nerfs de bœufs ; son dos sera si bien battu, qu'il n'y aura pas de remède.»

    (2) Dos, partie arrière.

    ●(1732) GReg 218a. Le derriere du cou, tr. «Qil ar gouzoucq.»

    (3) Arrière-train.

    ●(1934) ALMA 138. hag ar c'hi, Fridu, chouket war e gil ouz eur bank.

    (4) Ar c'hil, chouk ar c'hil : la nuque.

    ●(1499) Ca 171b. Quil. g. cest la partie derriere de la teste ioingnant ou coul. g. hasterell.

    ●(1659) SCger 168a. quill, tr. «chaisnon du col.»

    ●(c.1825/30) AJC 4795. a dre choug egil evoa bed sortiset [ar vouled]. ●(1869) HTC 75. Heli a gouezas dreist choug he gil. ●(1889) ISV 178. Mes pa douchas troad ar forc'h oc'h an douar, he fenn a ieas a gass var ar biziet, hag ar bez a ieas en he ginou hag a dreuzas he empen bete mont er meas dre ar c'hil.

    ●(1903) MBJJ 79. war chouk ho kil. ●(1906) BOBL 22 septembre 105/2f. Mar d'eo c'houez-beo ar marc'h, kemerit eur spoue ha goualc'hit-hen deuz ar c'hil d'an tailler.

    (5) Kouezhañ war e gil : tomber à la renverse.

    ●(1659) SCger 103b. a la renuerse, tr. «voar e guil.» ●(1732) GReg 805a. Tomber à la renverse, tr. «Couëza var e guil.»

    (6) Revers (de la main).

    ●(1530) J p. 76a. Ha gant quil e palu / A scoas hon saluer / Oar he guen tener, tr. «et il frappa notre sauveur du revers de la main, il le frappa sur sa bouche délicate.»

    ●(1659) SCger 105b. reuers de la main, tr. «quil an dorn.» ●(1732) GReg 820a. Le revers de la main, tr. «Qil en dourn.»

    ●(1876) TDE.BF 345a. Kil, s. m., tr. «dos de la main.» ●(1889) SFA 258. Begou an tachou a veze guelet var gil an daouarn. ●(18--) SAQ II 333. Kil he zourn.

    ●(1909) KTLR 130. Gant kil he zorn hag e vaench, Lom a zec'has he zaelou. ●(1920) FHAB Genver 205. gant kil e vizied.

    B. (sens techniques)

    (1) Dos (d'un outil).

    ●(1732) GReg 303a. Le dos d'un couteau, tr. «Qil ur gountell.» ●(1744) L'Arm 116a. Dos (...) D'un couteau, tr. «Quile ur gouteell. m.»

    ●(1876) TDE.BF 345a. Kil, s. m., tr. «Revers arrière, dos d'un couteau.» ●(18--) SAQ I 85. kil he rastel. ●(18--) SAQ II 205. kil he falc'h.

    ●(1924) FHAB Gwengolo 338. faoutet e benn d'ezan ivez gant un taol kil bouc'hal. ●(1929) FHAB Meurzh 105. Unan eus an archerien a skoas war e gein gant kil e gleze.

    (2) Revers.

    ●(1732) GReg 820a. Revers, ce qui est au dos, tr. «Qil.» ●Revers d'une piece de monnoïe, tr. «qil.» ●Le revers d'une medaille, tr. «qil ur vedalenn.»

    ●(1876) TDE.BF 345a. Kil, s. m., tr. «Revers d'une médaille, d'une pièce de monnaie, etc.»

    (3) War an tu kil : à l'envers.

    ●(1868) KTB.ms 14 p 119. pa laki ar vantell-se war-ann-tu-gill, na vi gwelet gant den.

    C. sens fig. Kil ennañ : rétif.

    ●(1872) ROU 101a. Rétif, tr. «Kil enna.»

    II. Adv.

    A. E-kil : à l'envers.

    ●(1945) DWCZ 31. pa c'hoarvez ganto lakaat o botez e kil.

    B. Loc. adv. A-dreuz-kil.

    (1) = (?).

    ●(1787) PT 36. Guet ur guir ean en dès hun flastret ar en doar. / A dreschil hèmb predér.

    (2) En reculant.

    ●(1931) GUBI 29. Kentéh er penmoh ar é hoar / Um den un tammig a drechil.

    (3) Kouezhañ a-dreuz-kil : tomber à la renverse.

    ●(1792) HS 99. ean e gouéhass à dresquile ag é gadouér. ●(17--) VO 106. couéh guet scontt a dresquil.

    ●(1931) ATBR 8. Yannig a gouez a dreuskil. ●(1934) BRUS 92. A la renverse, tr. «a dreskil.»

    C. A-gil.

    (1) À reculons.

    ●(1744) L'Arm 17b. En-arrière, tr. «A-guile.» ●(17--) TE 17. e hum avanças a-guile trema-d'où.

    ●(1869) HTC 12. en eur vale a-gil. ●(1879) GDI 37. antréein a guil én ilis.

    ●(1934) BRUS 95. A reculons, tr. «a gil.» ●(1934) PONT 82. Hag en eur vont d'o zi, e zeant a gil. ●(1939) RIBA 165. en ur gerhet a gil.

    (2) sens fig. Kemer komzoù a-gil : comprendre le contraire de ce qui est dit.

    ●(1872) GAM 52. ar c'houarnamant ze a renker kemeret he gomzou a gil.

    D. War-gil : à reculons, sur ses pas.

    ●(1732) GReg 790b. A reculons, tr. «var guil.»

    ►[form. comb.]

    S3m war e gil

    ●(1732) GReg 790b. Marcher à reculons, tr. «qerzet var e guil.»

    ●(1879) BMN 199. An Autrou person ne zeuas ket var he gil evit en em zifen.

    S3f war he c'hil

    ●(18--) SBI II 110. Hac hi 'retorn ac'hanè war he gil, tr. «Elle de revenir de là sur ses pas.»

    P1 war hor c'hil

    ●(18--) KTB.ms 14 p 65. Distroomp war-hon-gil.

    ●(1905) LZBl Mae 129. gwelloc'h eo mont var hor c'hil.

    P2 war ho kil

    ●(1871) KTB.ms 15 p 71. nemet digwezoud a rafe d'hec'h dont war-ho-kil.

    P3 war o c'hil

    ●(1847) GBI II 310. War-ho-c'hil en ti int bet êt, tr. «Ils retournèrent dans la maison.»

    III. Penn kil ha troad : voir penn.

  • kiladeg
    kiladeg

    f. –où

    (1) Recule massif.

    ●(1931) VALL 632a. Recul ; en masse, tr. «kiladeg f.»

    (2) (domaine militaire) Retraite.

    ●(1931) VALL 656b. Retraite (milit.), tr. «kiladeg f.»

  • kiladegañ
    kiladegañ

    v. intr. (domaine militaire) Battre en retraite.

    ●(1931) VALL 656b. battre en retraite, tr. «kiladega.»

  • kiladenn
    kiladenn

    f. –où

    (1) Reculade.

    ●(1931) VALL 632a. Reculade, tr. «kiladenn f.»

    (2) (domaine militaire) Retraite.

    ●(1931) VALL 656b. Retraite (milit.), tr. «kiladenn f.»

  • kiladennañ
    kiladennañ

    v. intr. (domaine militaire) Battre en retraite.

    ●(1931) VALL 656b. battre en retraite, tr. «kiladenni.»

  • kilañ / kiliñ
    kilañ / kiliñ

    v.

    (1) V. intr. Reculer.

    ●(1732) GReg 790b. Reculer, tr. «qila. pr. qilet.»

    ●(1876) TDE.BF 345a. Kila, v. n., tr. «Aller en arrière.»

    ●(1937) TBBN 42. e oé deit er hours de gilein d'er Fransizion.

    (2) V. tr. d. Faire reculer.

    ●(1937) TBBN 42. Nominoé é kilein er Fransizion.

  • kilarzañ
    kilarzañ

    v. intr. Reculer, différer.

    ●(1909) BROU 203. (Eusa) Kilarza, tr. «Reculer, différer.»

  • kilbaotr
    kilbaotr

    m. –ed Garçon manqué.

    ●(1955) STBJ 89. Mez dei ! He ! kilbôtr ! Kê d'ar gêr da glask eur bragou !

  • kilbenn
    kilbenn

    adj. Têtu.

    ●(1929) MKRN 178. (Gourin, ar Faoued, Skaer) Eur c'hrouadur kilbenn.

  • kilbennek
    kilbennek

    adj. Têtu, entêté.

    ●(c.1718) CHal.ms i. acariâtre, tr. «pennec, clopennec, quilpennec.» ●(1732) GReg 21a. Aheurté, tr. «qilbénnec.»

    ●(1847) BDJ 38. Ne gredo, ken a welo, va c'hilbenhec Thomas.

  • kilbenniñ
    kilbenniñ

    v. intr.

    (1) Refuser d'obéir.

    ●(1929) MKRN 178. (Gourin, ar Faoued, Skaer) Kilbenni… Résister ; refuser d'obéir.

    (2) Kilbenniñ gant : rivaliser avec.

    ●(1931) VALL 662a. Rivaliser, tr. «kilbenni C[ornouaille] (Pardon Scaer) avec gant.»

  • kilbleg
    kilbleg

    m. –où

    (1) Détour.

    ●(1931) VALL 212b. Détour, tr. «kilbleg m.» ●(1935) CDFi 2 novembre. o tifoucha eus kilbleg koz-stread Toull-al-Laer.

    (2) Boucle dans une corde.

    ●(1931) VALL 74b. Boucle dans une corde, tr. «kilbleg m.»

  • kilblegañ
    kilblegañ

    v. intr. Faire des détours.

    ●(1931) VALL 212b. faire des détours, tr. «kilblega.»

  • kilblegenn
    kilblegenn

    f. –où

    (1) Virage.

    ●(1933) OALD 45/208. evit mont da gilblegen ar wenoden.

    (2) Méandre.

    ●(1935) CDFi 16 novembre. o tifoucha eus 'dreg kilblegenn krenvlec'h an Taro. ●(1944) DGBD 29. aet e oa ar vag, en ur gemer re verr ur gilblegenn, da dourtañ ar papurus.

  • kilbouc'het
    kilbouc'het

    adj. (en plt d'un travail) Cochonné.

    ●(1941) DIHU 355/200. kilbouhet, tr. «(adj.) cochonné.»

  • kilbouc'hiñ
    kilbouc'hiñ

    v. tr. d. Cochonner (un travail).

    ●(1941) DIHU 355/200. Kilbouhein, tr. «(v. a.) : cochonner un travail (Languidic).»

  • kilc'hiñ
    kilc'hiñ

    v. intr. =

    ●(1970) LIMO 27 juin. Chetu er hentan meuel é tisken ag é jau é kilhein dré en hent betag er filaj. ●kilhein arlerh er lon rous.

  • kildant
    kildant

    m. kildent (anatomie) Molaire.

    ●(1499) Ca 171b. Quildant. g. dant maxillans.

    ●(1659) SCger 39a. dent macheliere, tr. «quildant» ●(c.1718) CHal.ms ii. dent mascheliere, tr. «un dant chagelec, quil dant ur c'hil dant.» ●(1732) GReg 266b. Dent de derriere, ou dents de sagesse, tr. «Qildant. p. qildènt.» ●(1744) L'Arm 100a. Dent (...) De derriere ou de Sagesse, tr. «Quill-dantt.»

    ●(1876) TDE.BF 345a. Kildañt, s. m., tr. «Grosse dent, dent de sagesse ; pl. kildeñt.» ●(18--) SAQ II 340. Eur c'hildant toull.

    ●(1900) KEBR 18. Eur c’hildant, tr. « Une molaire » ●Ar c’hildent, tr. « Les molaires » ●(1904) DBFV 40b. kil dant, tr. «grosse dent, dent molaire.» ●(1909) BROU 213. (Eusa) Kildant, tr. «Molaire Au pluriel : Kildantou.» ●(1982) PBLS 161. (Sant-Servez-Kallag) kildant, tr. «molaire.» ●(1983) PABE 46. (Berrien) kildant, tr. «molaire.»

  • kildorn
    kildorn

    m. & adv. kildaouarn, -ioù

    I. M. (anatomie) Arrière-main, revers de la main.

    ●(1732) GReg 53a. Arriere-main, tr. «Qildôrn.» ●590b. Le dessus de la main ; le revers de la main, tr. «qildôrn.» ●(1744) L'Arm 17b. Arriere-main, tr. «Quill-dourne.. quill-deourne.»

    ●(1876) TDE.BF 345a. Kildourn, s. m., tr. «Dos de la main.» ●(18--) SAQ II 77. rei eun taol kildourn da eun trabasserik a vez atao o kankalad.

    ●(1910) MAKE 36. Eun tolig kil dorn war goug ar gedon. ●(1925) BILZ 126. kildorn gwenn ha flour an itron. ●(1931) VALL 38a. Arrière-main, tr. «kildourn m. m. pl. iou» ●(1949) KROB 12/12. o sec'hi e dal gant e gildorn.

    II. Adv.

    A. A-gildorn.

    (1) =

    ●(1867) MGK 63. An hini goz krinet kant gweach, dre ma tize / A denne a gil-dourn ar bleo du a wele, / 'Vit lakaat he den, emez-hi, dioc'h he giz.

    (2) (Prendre, soustraire, etc.) à la dérobée, en cachette, en douce.

    ●(1931) VALL 89a. (donner, prendre) en cachette, tr. «a-gildourn.» ●205a. prendre à la dérobée, tr. «kemerout a-gildourn.» ●705b. Soustraire habilement, tr. «flippa (a gildourn).»

    (3) En sous-main.

    ●(1931) VALL 440a. en sous-main (en mauvaise part), tr. «a-gildourn.»

    B. Dre gildorn : en sous-main.

    ●(1790/94) PC I 196. Gant c'heac'h scouet bemdes a baemant – A dre guil dourn ouspen daouzec.

  • kildornad
    kildornad

    m. –où Coup donné avec l'arrière-main.

    ●(1732) GReg 53a. Coup de l'arriere-main, tr. «Qildôrnad. p. Qildôrnadou.» ●820a. Coup du revers de la main, tr. «Qil-douarnad. p. qil-dournadou.»

    ●(1876) TDE.BF 345a. Kildournad, s. m., tr. «Coup du revers de la main.»

    ●(1931) VALL 38a. Coup de l'arrière-main, tr. «kildournad m.» ●(1970) GSBG 213. (Groe) jigornad (f.), tr. «Gifle.» ●370. ha eñ kas ur jigornad da ma zad-kaer, tr. «et lui de donner une gifle à mon beau-père.»

  • kildraoñ
    kildraoñ

    m. Pente douce.

    ●(1922) FHAB C'hwevrer 51. enep kildraon ar park. ●Kildraon = pente douce.

  • kildreiñ
    kildreiñ

    v.

    (1) V. intr. Sinuer, ondoyer.

    ●(1910) MAKE 56. ar steriou hag ar c'haniou-dour a gane, a hiboude (...) en eur gildroï dre ar meaziou. ●(1925) FHAB Mae 186-187. Eur brao oa gwelet o kildrei, o c'hoari an dro, o troïdellat evel eur ster arc'hantet dindan sked an heol, ar prosesionou hirr.

    (2) V. tr. d. Inverser, invertir.

    ●(1914) DFBP 190a. invertir, tr. «Kildrei.»

  • kildro .1
    kildro .1

    adj. Inconstant.

    ●(1752) PEll 501. Kildro, tr. «Inconstant, errant, changeant, variable.»

    ●(1876) TDE.BF 345a. Kildro, adj., tr. «Volage, léger, inconstant.»

  • kildro .2
    kildro .2

    m./f. & adv. –ioù

    I. F.

    (1) (en plt d’un chemin, d’un itinéraire) Détour.

    ●(1896) GMB 555. pet[it] tréc[orois] kildro m. détour.

    ●(1907) AVKA 24. Da vo (…) peb krec'h plenaet, ar c'hildroio resaet. ●(1928) BREI 57/2a. En eur c'hildro, koulskoude, e welomp eun den o vont en hon rôk. ●(1954) VAZA 166. da loveal e meur a fjord gant muioc’h a gildro ha gouezoc’h c’hoazh eget re Sveden.

    (2) (en plt de lignes tracées) Entrelacs.

    ●(1921) FHAB Ebrel 84. linennou flour d'al lagad hag en em veske, en em glaske, ganto n'ouzon ped tro ha kildro.

    II. sens fig.

    (1) Tergiversation.

    ●(1857) HTB 172. An tad goude meur a zigare hag a gildro a lezas he vap da vont gantan.

    (2) Ruse, tromperie.

    ●(1866) LZBt Gwengolo 198. ec'h eo red adeeunan ioulo (bolanteo) kamet adaleg ar vugaleach gant ann druflerez hag ar c'hildro. ●(1866) LZBt Du 222. he gomzo hep nep kildro am laka souezet.

    ●(1905) BOBL 18 novembre 61/2a. kavet e vo mare pe vare trukou ha kildroiou evelse da greski deuz eun neubeudik ho patant. ●(1919) MVRO 6/4d. n'euz hallet hini bed deuz outê / Dre nerz na dre gildro kaout an trec'h warnout-te.

    (3) =

    ●(1986) PTGN 60. Réd eo tremen dre gildroiou paotred ar bureoiou.

    (4) (en plt de qqn) Personne sur qui on ne peut compter, trompeur.

    ●(1752) PEll 501. Kildro, comme substantif, un vagabond, un homme sur qui on ne peut faire aucun fonds, un trompeur. Ce mot est commun en Léon & Cornwaille.

    III. Adv. A-gildro : (?) En formant des méandres (?).

    ●(1935) BREI 437/3b. ster an Odet, ledan ha dôn, a douge a gil-dro (…) bagiou ar besketaerien d'ar mor bras.

  • kildroadenn
    kildroadenn

    f. –où Inversion.

    ●(1914) DFBP 190a. inversion, tr. «Kildroadenn.»

  • kildroadur
    kildroadur

    m. Retournement, renversement.

    ●(1865) LZBt Gouere 18. Diou pe deir gwech hon euz bourreviet an-ehan, hep e ve bet kildroadur enn he ansavio.

  • kildroenn
    kildroenn

    f. –où

    I.

    (1) (en plt d'un chemin) Détour.

    ●(1903) MBJJ 147. Goude bean græt eur gildroen pe diou, e tremen a-biou d'ar chapel. ●(1925) SATR 84. An hent hon deus grêt a zo hir, ha stank ar c'hildroennou ennan. ●(1931) VALL 212b. Détour, tr. «kildrôenn f.» ●694b. (une) sinuosité, tr. «kildrôenn f.»

    (2) (en plt d'un cours d'eau) Méandre.

    ●(1903) MBJJ 102. ennan meur a gildroen. ●(1931) VALL 456a. Méandre, tr. «kildrôenn f.»

    (3) (en plt de qqn) Ober kildroennoù : faire des détours.

    ●(1902) PIGO I 196. An ti na oa ket pell, ha koulskoude, n'o devoa ket a fin d'ober kildroenno.

    II. sens fig.

    (1) Détour, biais, prétexte.

    ●(1931) VALL 212b. Détour, biais, prétexte, tr. «kildrôenn.»

    (2) Hep kildroenn : sans détour.

    ●(1909) FHAB Gwengolo 266. Va lezit da lavaret d'eoc'h, heb tamm kildroen ebet (...) peger bras eo va nec'hamant.

  • kildroennek
    kildroennek

    adj. Sinueux.

    ●(1931) VALL 456a. Qui fait des méandres, tr. «kildrôennek.» ●694a. Sinueux, de forme (stable) sinueuse, tr. «kildroennek.»

  • kildroenniñ
    kildroenniñ

    v. intr.

    I. Faire des détours, des méandres, méandrer.

    ●(1902) PIGO I 167. Na heuilhe na hent na gwenojen, mes kildroenni e mesk ar c'hoat. ●(1920) FHAB C'hwevrer 242. ar gwenilied deut eus ar broiou pell o kildroenni endro d'o zour. ●(1931) VALL 212b. faire des détours, tr. «kildrôenni.» ●456a. faire des méandres, tr. «kildrôenni.»

    II. sens fig.

    (1) =

    ●(1874) POG 69. Ann techou fall, ar garantez, / O kildroenni em spered.

    (2) Kildroenniñ gant : tergiverser.

    ●(1920) LZBt Meurzh 21. Able na gildroennas ket gant e zeveriou a gristen.

  • kildroet
    kildroet

    adj. (?) Tourné à l'envers (?).

    ●(1912) BUAZpermoal 250. O fenn war o choug kildroet.

  • kildrouk
    kildrouk

    adj.

    I. (en plt de qqn, d'un animal)

    (1) Méchant et sournois.

    ●(1927) GERI.Ern 289. kildrouk, tr. «méchant, sournois.» ●(1931) VALL 146b. (chien, animal, homme) méchant et sournois, tr. «kildrouk.» ●705a. Sournois, tr. «kildrouk.»

    (2) (Chien) qui mord sans aboyer.

    ●(1927) GERI.Ern 289-290. kildrouk, tr. «(chien) qui mord sans aboyer.» ●(1931) VALL 119b. (Chien) qui mord sans aboyer, tr. «kildrouk.»

    II. (Paroles) sournoises.

    ●(1960) PETO 47. adlarout glabous kildrouk tud / O deus ma heuget ha fastet.

  • kile .1
    kile .1

    f. Ar gile : l'autre.

    ●(1818) HJC 70. ma en hum oulenènt itre zé enn eil guet er guèlé. ●187. en eil guet er guelé.

  • kile .2
    kile .2

    m. Ami.

    ●(1907) RNDL 35. meur a gilé. ●(1942) DHKN 86. Met araok el lodennereh, peb unan de ziskoein é nerh, a daoleu dorn didruhé, ar fri é gilé !

  • kilgog
    kilgog

    m. kilgegi, kilgeger

    (1) Coq à demi chaponné.

    ●(1732) GReg 210a. Coq à demi chaponné, tr. «Gilgocq. p. gilguegui. gilgueguer.»

    ●(1876) TDE.BF 345a. Kil-gok, s. m. V[annetais], tr. «Ce mot doit être écrit et prononcé kuil-gok, coq à demi-chaponné.»

    ●(1962) EGRH I 34. kilgog m. kilgeger, tr. « coq à demi chaponné. »

    (2) Femme aux manières masculines.

    ●(1962) EGRH I 34. kilgog m. kilgeger, tr. « fille à manières de garçons. »

  • kilgosteziñ
    kilgosteziñ

    v. intr.

    (1) Aller d’un côté à l’autre (de la route).

    ●(1931) VALL 158b. aller d’un côté à l’autre (de la route, etc.), tr. «kilgostezi.»

    (2) Se pencher légèrement, pencher.

    ●(1962) EGRH I 34. kilgosteziñ v., (= ilgosteziñ), tr. « se pencher légèrement, pencher. »

  • kilgouzoug
    kilgouzoug

    m. (anatomie) Nuque.

    ●(c.1718) CHal.ms i. chignon du cou, tr. «quill coug, souc coug.»

  • kilh .1
    kilh .1

    f. –où

    I. (jeu)

    (1) Quille.

    ●(1659) SCger 100a. quilles, tr. «quillou.» ●(1732) GReg 773a. Quille, bois à jouer, tr. «Qilh. p. qilhou.»

    ●(1902) PIGO I 87. ledanâd e borz, ober eur c'hoari boulou ha kilhou.

    (2) C’hoari’r c’hilhoù : jouer aux quilles.

    ●(1710) IN I 316. evel ma zeo c’hoari’r volot, c’hoari’r boulou, c’hoar’r c’hillou. ●(1732) GReg 511a. Jeu de quilles, tr. « C'hoary c'hilhou. » ●544b. Joüer aux quilles, tr. « C'hoari 'r c'hilhou. » ●773a. Joüer aux quilles, tr. « C'hoari'r c'hilhou. »

    ●(1857) CBF 124. C’hoari ar c’hillou, tr. « Jouer aux quilles. » ●(1876) TDE.BF 88b. C’hoari ar c’hilhou, tr. «jeu de quilles, jouer aux quilles.» ●345b. C'hoari'r c'hillou, tr. « jouer aux quilles. »

    ●(1989) TDBP IV 31. C'hoari c'hilhoù, tr. « Jouer aux quilles. »

    (3) C’hoari kilhoù : jouer aux quilles.

    ●(18--) FHAB Du/Kerzu 1941)">ALB (FHAB du/kerzu 1941 p. 100b). C’hoari galoch, kanetennou, / Horell, patati ha kilhou.

    (3) Sevel ar c'hilhoù : lever les quilles.

    ●(1732) GReg 773a. Lever les quilles, tr. «Sevel ar c'hilhou.»

    (4) Diskar ar c'hilhoù : abattre les quilles.

    ●(1732) GReg 773a. Abatre les quilles, tr. «Discarr ar c'hilhou.»

    (5) Ur voul gilhoù : une boule à jouer aux quilles.

    ●(1732) GReg 773a. Boule pour joüer aux quilles, tr. «Boul-guilh. ar voul-guilh.»

    ●(c.1825-1830) AJC 3332. teuler a ris eben evel eur voulgillou.

    II. sens fig. Jambe, quille.

    ●(1766) MM 1508. na veljomp he guillou en er. ●(17--) ROus. Killou denvet oc'h eus : vous avez des jambes de moutons. Insulte.

    III. (anatomie chevaline) Canon du cheval.

    ●(1921) FHAB Ebrel 90. Eur marc'h pounner 3 bloaz maget mat, a dap deuz (...) 0 m. 220 ha beteg 0 m. 250 a gilh. Eur marc'h hanter-bouez er memez stad (...) 0 m. 220 da 0 m. 240 a gilh.

    IV. Sonn evel ar gilh nav : très droit. Cf. (1877) FHB (3e série) 35/278a. Rak eun dra zo gwir eo, neb a c'hoari atao / Diwar greiz an anne ne bil ket ar gill nao.

    ●(1732) GReg 791b. Se redresser, se tenir droit sur ses piez, tr. Gregor Rostrenenn «beza qer sonn evel ar guilh nao.»

  • kilh .2
    kilh .2

    m. cf. kelc’h

    (1) Ensorcellement.

    ●(1907) FHAB Gouere 130. Setu va den killet, ha ne lammo er meaz deuz ar c'hill-ze nemet oc'h anzav eo bet crouet ar bed gant Doue.

    (2) Philtre qui ensorcelle.

    ●(1938) WDAP 1/22. Kîl, ano gourel, Evach hag a laka eun den da zont da veza diboell pe a laka karantez direiz (orged) da ziwana er galon. Skouer : Kîl e rank beza bet an den-se.

    (3) Cercle (de sabot, de barrique, etc).

    ●(1962) EGRH I 34. kilh m. -où, tr. « cercle (de sabot, de barrique…). »

  • kilh .3
    kilh .3

    s. (marine) Quille.

    ●(1960) GOGO 210. (Kerlouan, Brignogan) Sa quille, kiḻ (kilh), est beaucoup moins importante que celle des autres bateaux.

  • kilhadur
    kilhadur

    m. Encerclement.

    ●(1962) EGRH I 34. kilhadur m., tr. « encerclement. »

  • kilhañ
    kilhañ

    v. cf. kelc'hiañ

    I. V. tr. d.

    A.

    (1) Encercler.

    ●(1752) PEll 501. Kilia, Cercler, faire ou mettre des cercles.

    ●(1876) TDE.BF 345a. Kilia, v. a., tr. «Voy. kelc'hia.» ●(1890) MOA 161a. Entourer d'un cercle, tr. «kilia, v. a.»

    (2) Cercler (des sabots).

    ●(1937) ALMA 67. Kilhou da gilha va boutou.

    (3) (militaire) Assiéger, encercler, bloquer.

    ●(1890) MOA 144a. Bloquer, v. a., tr. «kilia, v. a.»

    ●(1911) BUAZperrot 91. roue ar Franked, a gilhas Paris. ●130. Kilha a eure kear tu ha tu. ●(1929) FHAB Mezheven 211. P'edod o kilha Montereau. ●(1940) FHAB Meurzh 66. Titus impalaer Rom gant 60.000 den a gilhas o c'hêr.

    B.

    (1) Ensorceler.

    ●(1870) MBR 138. Kiliet, participe de kilia ou kelc'hia, entourer dans un cercle, par allusion aux opérations pfréliminaires des magiciens avec leur baguette.

    ●(1911) BUAZperrot 581. kilhet gant an droug-spered.

    (2) Ensorceler à l'aide d'un philtre.

    ●(1938) WDAP 1/22. Kilia, verb. Rei kîl da unan bennak. Lakaat eur paotr yaouank da drei gant eur plac'h amzere ha da zimezi ganti daoust da enebiez e dud. Skouer : Kiliet eo bet ar paotr yaouank gant ar flegenn-se.

    II. V. pron. réfl. En em gilhañ : se disposer en cercle.

    ●(1874) FHB 505/275a. ar bobl ne daoueze (lire : baoueze) d'en em gilla en dro d'ar c'horf santel. ●(1889) ISV 326. En em gilla a rejont en dro d'ar rad ha d'ar pors mor. ●438. eur vag hag a ioa goulou enhi, ha bagou all oc'h en em gilla en dro dezhi.

  • kilhaoua
    kilhaoua

    v. intr. Jouer aux quilles.

    ●(1732) GReg 544b. Joüer aux quilles, tr. « qilhaoüa. pr. et. »

  • kilhaoued
    kilhaoued

    s. Poull kilhaoued =

    ●(1936) IVGA 289. Al Lezennou, broadel pe relijiel n'eus anezho nemet eur poull kilhaoued.

  • kilhard
    kilhard

    m. –où Quillier.

    ●(1744) L'Arm 318b. Quillier, tr. «Quillartt.. adeu. m.»

    ●(1904) DBFV 129a. kilhard, m. pl. eu, tr. «quillier, espace ou l'on range les quilles.»

  • kilheg
    kilheg

    voir kilhog

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...