Devri

Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés

Page 175 : de dougadeg (8701) à dour-brein (8750) :
  • dougadeg
    dougadeg

    f. -où Portage.

    (1962) EGRH I 71. dougadeg f. -où, tr. « portage. »

  • dougadenn
    dougadenn

    f. -où Action de porter.

    (1962) EGRH I 71. dougadenn f. -où, tr. « action de porter. »

  • dougadur
    dougadur

    m. Portage, action de porter.

    (1732) GReg 739b. Portage, action de porter, tr. «dougadur.» ●Le portage du blé, du magasin dans le Vaisseau, tr. «an dougadur eus an ed.»

    (1927) GERI.Ern 117. dougadur m., tr. «action de porter.» ●(1931) VALL 576a. Portage, tr. «dougadur m.»

  • dougaj
    dougaj

    m. Portage, action de porter.

    (1904) DBFV 67b. dougaj, m., tr. «action de porter.»

  • dougamant
    dougamant

    m. Portement (de la croix).

    (1821) SST 128. Douguement er Groès.

  • dougen / doug / dougenn
    dougen / doug / dougenn

    v.

    I. V. tr. d.

    A.

    (1) Porter (un fardeau, etc.).

    (1499) Ca 68b. Doen. g. porter. ●71a. doen. ●(1530) J 133. Vetez ouz an knech an bech man / Ne dougaf tam, tr. «je ne pourrai jamais porter ce fardeau jusqu’au but.» ●(1612) Cnf 36a. douguen ré bras bech. ●(1633) Nom 26b-27a. Iumentum clitellarium, dossuarium, farcinarium, faginarium, veterinum, vectarium ; beste à somme, sommier, cheual ou asne qui porte bahuz : loezn da douguen sammou, march pe asen á douc bahuou. ●157a. Sella gestatoria, gestatorium : vne selle à porter : vn cador da douguen tut. ●185b. Corytus : carquois à mettre l’arc : vn bouestl da douen an gouarec.

    (1659) SCger 95a. porter, tr. «douguen p. guet.» ●(1732) GReg 242a. Porter le dais, tr. «Douguen an dæz.» ●740b. Porter, tr. «Douguen. pr. douguet. (Van[netois] doug. dougueiñ. ppr. douguet

    (1879) GDI 112. ha ne zouguet ket sameu én dé consacret de Zoué.

    (1925) CHIM 19. c’houi ho peus sikouret dougen ar zamm en devoa lezet heman war hon choug da zougen. ●(1962) EGRH I 71. dougenn v. dougennet (= dougen).

    (2) spécial. Porter (qqn en terre).

    (1962) TDBP ii 139. Me a oa seiteg vloaz pa oan bet o tougen hennez (sous-ent. : d'ar vered), tr. «j'avais dix-sept ans lorsque j'avais été le porter en terre (au cimetière).»

    ►absol.

    (1962) TDBP ii 139. Piou a zo goulennet da zougen ? tr. «à qui a-t-on demandé de porter le cercueil ?»

    B. par ext.

    (1) Porter (des habits, etc.).

    (1580) G 39. Reun a dougo var e crouchen, tr. «Il portera du crin sur sa peau.»

    (1888) SBI ii 178. C’hui zur ’dougo mancho-bago, tr. «vous, certes, porterez des manches à gigots.»

    (1912) BUAZpermoal 239. Mar deo dre ourgouilh eo e touget an dillad-ze. ●(1915) MMED 79. dougen a rea eur zae venn dem-velen. ●(1915) KANNlandunvez 43/325. Perag e touges-te eur galabousen var da benn ?

    (2) Être enceinte (de).

    (c.1680) NG 182-184. Marië, / Er freh a buhe pe dougas, / He guir map Jesus. ●(17--) ST 76. ha c’houi ouz ma gwelet o tougenn bugale, tr. «et vous savez que je suis sur le point de devenir mère.»

    (1907) AVKA 4. an hini krede gan an oll na vije biken mam, a doug c’houec’h miz vugel. ●(1909) BROU 229. (Eusa) Pa edon o tougen ac’hanod-te.

    ►absol.

    (1904) ARPA 6. An hini hen deus lakeat da zougen ar vaouez coz ha difrouezus. ●(1909) BROU 229. (Eusa) Doúgen Se dit quelquefois absolument pour : Etre enceinte. ●(1910) BOBL 20 août 295/2c. Tregont devez e toug ar goniflez. ●(1927) GERI.Ern 117. dougen, tr. «être enceinte.»

    C. sens fig.

    (1) Dougen pouez : avoir de l’influence, peser sur une décision.

    (1926) FHAB C’hwevrer 49. boda Bretoned all ganeoc’h, niverus a-walc’h ar gont anezo evit gellout dougen pouez.

    (2) Dougen priz : coûter, valoir.

    (1955) STBJ 200. ar pez o deveze da werza ne zouge nemet priz dister.

    (3) Dougen ub. da ober udb. : instiguer, inciter qqn à faire qqc.

    (1838) OVD 203. er garanté rai vras e zougue de hoal jugein.

    (1902) MBKJ 186. Lod hon doug d’ober droug, hag hon tamall goude-ze. ●(1911) BUAZperrot 7. ne golle tro ebet da zougen ar re all da garet ha da henori mamm Jezuz. ●(1915) HBPR 243. Ober a reaz eul lizer evit dougen he veleien da gaout anaoudegez vad evit ho madoberourien. ●(1921) PGAZ 41. he zougenn d’en em rei oll da Zoue. ●(1925) BUAZmadeg 314. ar gouarner a glaskaz adarre he zougen da nac’h he Zoue. ●372. evit ho dougen da garet Doue. ●402. e teuaz eun itroun vraz da glask he zougen da offansi Doue.

    (4) Dougen ub. d’udb. : induire, incliner qqn à qqc.

    (1838) OVD 199. A fæd er péh e zougue un distér dra d’en dishonèstis.

    (1911) BUAZperrot 673. pa n’oa netra ouz o dougen d’an droug. ●(1921) PGAZ 77. Sant Fransez de Sales a lakeaz ugent vloaz evit dont a benn d’en em zispega diouz an têch fall a zouge anez’han d’ar goler.

    (5) Dougen doujañs, respet da : manifester du respect à.

    (1790) MG 293. deliét-è demb enta doug respèt d’hur horv, ha dihoal a er houchi dré en divodestiss.

    (1878) EKG ii 184. er broiou paian evel er broiou kristen, e touger doujanz d’ar maro.

    (6) (en plt de la terre, des arbres) Produire, rapporter.

    (1909) FHAB Mezheven 165. eostou puill a zoug.

    ►absol.

    (1839) BEScrom 276. ne oé doar erbet ér hartér gùel labouret nag e zougué muyoh eit é hani. ●(1857) LVH 354. idan er glouéh ag en néan, en doar e zougou guet larganté. ●(1897) EST 70. gué (…) É arsaüein a zoug, tr. «des arbres (…) cesser de rapporter.»

    (7) Dougen kuit ub. : évacuer qqn.

    (1906) KANngalon Eost 179. Seurezed an hospital epken a jomaz gant ho c’hlanvourien, ne c’hellet ket o dougen kuit.

    (8) Dougen ul lezenn : promulguer une loi.

    (1894) BUZmornik 879. pa zougaz an daou impalaer (...) eul lezenn a varo a enep ann holl gristenien. ●(18--) SAQ ii 119. al lezenn-ze a vije bet douget en eun taol kount.

    (1907) PERS 39. Napoleon en doa douget eul lezen hag a gase an oll dud d’ar zervij. ●(1907) BSPD i 25. Mes sant Télesfor-é, en deus douget ha spiset el lézen. ●(1915) HBPR 38. eun alvokat (...) a lakeaz dougen al lezen-ma. ●(1921) PGAZ 67. eo bet faziet o tougenn al lezenn-ze.

    (9) Dougen un urzh =

    (1911) BUAZperrot 21. Maximin a lakeas da dalvezout an ursiou striz a ioa bet douget gant an impalaëred all en e raok.

    (10) Dougen bri =

    (1838) OVD 211. douguein bri d’er vinceu aral.

    (11) Dougen avi da, ouzh ub. =

    (1732) GReg 356b. Porter envie à quelqu’un, tr. «douguen avy da ur re.» ●(17--) VO 142. Mar douguét ivi d’ur ré benac.

    (1910) MBJL 193. ha koulskoude e tougomp eun tamm anvi ouz ar gendalc’herien a zo bet hirie en Arundel (…) evit gwelet en e di an Duk a Norfolk.

    (12) Supporter.

    (1575) M 689. Da monet coupetant, dadouen tourmant gantaff, tr. «A aller justement supporter le tourment avec lui.» ●2123. goelaff ha doen caffou, tr. «pleurer et souffrir des tourments.»

    (1651) JK 19. Gret din davisiquen douguen pinigen bras, tr. «Faites-moi désormais supporter une grande pénitence.»

    (13) Dougen buhez : vivre, être vivant.

    (1575) M 92. Buhez quement he douc, ne fel ho diougan, tr. «Tous ceux qui ont la vie, l’arrêt de leur sort ne peut faillir.»

    (c.1680) NG 150. Ar er bet-man ou touen buhe. ●162. Nep a vezo en deueh-se / Ar en douar o touin buhé. ●(1792) BD 3796. quement adoug bue neuse afinisso, tr. «Tout être vivant alors finira.»

    (14) Dougen (an) dorn : donner un coup de main.

    (1919) KZVr 355 - 21/12/19. rei, teurel, dougen dorn, tr. «aider.» ●(1921) FHAB Du 291. Ac'hanta, red vo d’ec’h, Matilin, dougen dorn d'in. ●(1956) LLMM 57/28. An aotrou Yonkour, perc'henn Hotel ar Goñvers, hag an Aotrou Boncors, ostiz all, a zougas dorn din. ●(1982) PBLS 632. (Langoned) dougen an dorn, tr. «donner un coup de main.»

    (15) Dougen war roll ar sent : mettre au nombre des saints.

    (1934) PONT 7. Ran an Iliz, na n’eus nemeti, a c’hell dougen eun den war roll ar zent.

    (16) Dougen blaz war udb. : donner un mauvais goût à.

    (1971) BAHE 68/23. Dougen blaz war un dra bennak : reiñ blaz fall peurvuiañ.

    (17) Remporter (la victoire).

    (1787) BI 8. int ou-dess bet douguet er victoér ar guement-cé ol. ●(1792) CAg 180. douguet en dès er victoère, / (…) Ar er marhuë hac ar lucifere !

    (18) Dougen furnez : faire preuve de sagesse.

    (1926) FHAB Mae 182. Ar pôtrig a zouge eur furnez trec’h d’e oad.

    (19) Dougen yec’hed : bien se porter.

    (1857) HTB 27. bean eo-han eurusoc’h, dougen a ra-han gwelloc’h iec’het ?

    (20) Dougen liv : avoir l’apparence de.

    (1857) HTB 197. Gwirionez an histor-ma a dougfe liou eur gontadel.

    (21) Dougen testeni : porter témoignage.

    (1906) HIVL 59. hi e sellé èl un devér aveit hi doug testoni d’er huirioné. ●(1907) AVKA 214. na laeri ket ; na dougi ket a falz testeni.

    (22) (droit) Prononcer (un jugement, etc.).

    (1732) GReg 760a. Prononcer une sentence, tr. «Douguen ur setançz.»

    (1911) BUAZperrot 118. pa oue douget ar varnedigez-ze. ●285. kerkent ha ma vez douget ar varnedigez en e eneb.

    (23) Dougen pled : faire attention.

    (1575) M 577. hep doen plet de metal, tr. «sans faire attention à son métal.»

    (24) Dougen frouezh, bleuñv : porter des fruits, des fleurs.

    (1575) M 1127-1128. Yuez á quement guer, seder, á leuery, / Ma ne douc rez froez mat, da stat a trellaty, tr. «De plus, pour chaque parole, sûrement, que tu diras, / Si elle ne porte justement de bons fruits, ta condition sera troublée.» ●(1633) Nom 95a-b. Arbor infelix, religione damnata : arbre sterile, qui ne porte point de fruict : guezen steril, pehiny na doucq quet á froüez. ●95b. Arbor bifera : qui porte deux fois l’an : vn guezen á doucq froüez diu guez en bloaz.

    (1863) GOM 376. mæs a rai dezi douguen bleun ha frouez.

    (25) Remporter.

    (1792) CAg 180. douguet en dès er victoère, / (…) Ar er marhuë hac ar lucifere !

    (1831) RDU 117. douguein er victoër ar anemisèt ou salvedigueah.

    II. V. tr. i.

    (1) Ressembler à.

    (1913) PRPR 11. rag evel ma leverer en brezonek a zo gwir : ar botred «a zoug» d’o mam.

    (2) Mener.

    (1935) BREI 432/1d. Da betra e tougo kement-man ?

    (3) Dougen war an-unan =

    (1790) MG 402. jamæs n’eèllein doug ar-n’an d’en diabusein ag en istim en dès eid-on.

    III. V. pron.

    A. V. réfl. En em zougen.

    (1) Être fier.

    (1944) EURW I 127. Eun den terrupl, lorc’hus eun tamm, «en em zougen a rae» ’vel ma vez lavaret e Kerne.

    (2) En em zougen d’udb. =

    (1838) OVD 189. De vitin é ma ehué lipra sperèd mab-dén, hag en hum zougue guet mui a zoustér hag a houste d’en exelciceu a zevotion.

    (3) Se diriger.

    (1902) PIGO i 97. An hini a ra vad e lec’h drouk, / D’ar baradoz en em zoug.

    (4) Se présenter à une élection.

    (1907) BOBL 06 juillet 145/2c. Lavaret hon euz penoz an Aot. Gassis, senatour Kastellin, ne’n em zouge ken.

    (5) (météorologie) Se maintenir.

    (1906-1907) EVENnot 15. (Priel) Poan en evo an amzer en em douget hirie pad an de, tr. «maintenir, rester beau.»

    B. V. pron. réci. S’entreporter.

    (1710) IN I 253. en em sicouront, hac en em zougont d’ar mad quen entrezo.

    IV.

    (1) Dougen ub. : porter qqun dans son cœur.

    (1912) MELU XI 330. Dougen unan bennak, tr. E. Ernault «Porter quelqu'un (dans son coeur), l'aimer beaucoup : Kement e kar he mab ken e toug anean ; elle aime tant son fils qu'elle le «porte».

    (2) Dougen : (faire) durer son ressentiment.

    (1912) MELU XI 330. Dougen a ra, tr. E. Ernault «Il porte = son ressentiment dure.»

    (3) Dougen banniel Sant Laorañs : voir banniel.

    (4) Dougen dorn : voir dorn.

    (5) Dougen ar c’hernioù : voir korn.

    (6) Dougen ar boned : voir boned.

    (7) Dougen ar boned forc'hek : voir boned.

    (8) Dougen ar boned glas : voir glas.

    (9) Dougen ar big da gac'hat : voir pig.

  • douger
    douger

    m. –ion

    I.

    (1) (en plt de qqn) Porteur.

    (1499) Ca 71a. Douguer. g. porteur. ●119a. g. portent noix. b. douguer da kanou. ●(c.1500) Cb 27b. g. porteur de viandes. b. douguer da boet. ●87a. g. porte fourche. bri. douguer da forch.

    (1847) FVR 346. hanoiou dougerien, mevelien. ●(1849) SBI II 188. dougerrien dandrouinn, tr. «porteurs de dandrouin (1) Tissu grossier.» ●(1880) SAB 315. an dougeurien goulou a iâ da elumi o diou c'houlaouenn.

    (1921) GRSA 309. dougerion er Graal Santél.

    (2) en plt de qqc.) Support.

    (1732) GReg 155a-b. Le chevalet pour supporter la charruë par les chemins, tr. «an douguer

    II. sans compl.

    A. Porteur.

    (1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 45. hilleih a zouguerion.

    (1913) LZBt Gwengolo 13. An daou douger enn em lakeaz enn hent. ●(1928) BFSA 275. an dougerien kouls hag ar re all.

    B. spécial.

    (1) Porte-bannière.

    (1925) KANNgwital 275/8. pedi ha respount a reant gant ar ganerien hag an dougerien.

    (2) Porteur de cercueil.

    (1867) BUE 135. red d'ann dougerien paouez da gerzet, evit lezel ann dud da boket karantek da dreid ha da daouarn ann hini maro. ●(1896) HIS 119. Jésus (...) e lak é zorn ar er leur. En dougerioñ e chom arrestet, ha Jésus e goñz doh en hani marú.

    (1908) PIGO II 64. an dougerien a dostaas, hag e tiskenjont kichen ha kichen ar c'horfou maro. ●(1962) TDBP II 139. Overenn an dougerien a vo disadorn, tr. «la messe des porteurs sera dite samedi.»

    III. sens fig. Colporteur de nouvelles.

    (1824) BAM 89. un dougueur quelaichou.

  • douger-banniel
    douger-banniel

    m. Porte-drapeau, porte-bannière.

    (1847) FVR 309. douger banniel d'Hervilli.

    (1914) DFBP 254a. porte-drapeau, tr. «Douger-banniel.» ●(1926) FHAB C'hwevrer 59. douger banniel soudarded lez ar Roue.

  • douger-frouezh
    douger-frouezh

    m. (agriculture) =

    (1922) FHAB C'hwevrer 51. Echu ar sivi, diwar ar re a dlie froueza c'hoaz er bloaz da zont e vez troc'het ar «red» hag an dougerien-frouez, gant ar falz.

  • douger-kleze
    douger-kleze

    m. Porte-épée, porte-glaive.

    (1909) BOBL 04 septembre 245/1a. Ar Barz douger-kleze. ●(1914) DFBP 254a. porte-épée, tr. «Douger-kleze

  • douger-kroaz
    douger-kroaz

    m. Porte-croix.

    (1914) DFBP 254a. porte-croix, tr. «Douger-kroaz

  • douger-lizheroù
    douger-lizheroù

    m. dougerion-lizheroù Facteur.

    (1909) NOAR 89. an douger liziri ne skoas ket war dor ar pesketaer.

  • douger-samm / douger-sammoù
    douger-samm / douger-sammoù

    m. Porteur.

    (1876) TDE.BF 167b. Douger-samm, s. m., tr. «Porte-faix.» ●(1889) ISV 341. An den ze a oa eun douger-samm, hag a ioa chomet da chipotal oc'h eur beacher engravet ne felle ket dezhan he baea.

    (1914) DFBP 254b. porte-faix, tr. «Douger-sammou.» ●(1933) OALD 45/194. Mond a reas da Vourdel, lec'h e oa douger sammou.

  • dougeraj
    dougeraj

    m. Portage.

    (1866) LZBt Gouere 161. Red eo d'in laret d'hac'h petra a intenter aman dre ar gir dougerach. Dre ar gir-ze e intenter lec'hio a koue dour ar riziero a gen huel, pe a red ken buhan ann dour-ze enn-he, ma renker dougen ar pakajo treo, hag alies ar vag hec'h-unan dre douar, war gein ar veacherien.

  • dougerez .1
    dougerez .1

    adj.

    (1) Enceinte.

    (1847) FVR 349. dre ma oa dougerez a eiz miz. ●(1851) GBI II 218. Mar d-on dougeres, tr. «Si je suis enceinte.» ●(1866) FHB 94/335a. Goaz aze d'ar graguez douguerezet ha maguerezet e derveziou-ze. ●(1869) KTB.ms 14 p 237. evel ur vroeg dougeres. ●(1876) TDE.BF 167b-168a. dougerez, adj., tr. «Femme enceinte, et aussi femelle pleine.» ●Dougerez e oa, tr. «elle était enceinte.» ●Kazek dougerez, tr. «jument poulinière.» ●(1882) BAR 54. setu ema var he c'huec'h miz dougerez an hini a lavare an oll n'he dijet ket a vugale. ●57. Clevet e devoe gant an eal e oe o tougen sant Ian-Vadezour, hag e oe var he c'huec'h miz dougerez.

    (1908) PIGO II 3. e wreg a oa dougerez.

    (2) Dougerez ouzh ub. : enceinte de.

    (1863) GBI II 224. Mar d'on dougeres, eo ouzoc'h, tr. «Si je suis enceinte, c'est de vous.»

    (3) Dougerez-vras : enceinte et prêt de son terme.

    (1868) FHB 192/282a. Ar c'hreg-ze a ioa dougerez vras.

    (1905) HFBI 164. Gertrud (…) à voa douguéres vras dar maré zé.

  • dougerez .2
    dougerez .2

    f. –ed

    (1) Porteuse.

    (c.1500) Cb 71b. [douguer] Jtem hec baiulatrix / cis. g. porteresse. b. dougueres.

    (1900) LZBg 57 blezad-1 lodenn 45. én amzér ketan ma oé deit devout dougerès deur.

    (2) Femme enceinte.

    (17--) ST 82. dont hep dale da-ved ann dougerez, tr. «pour se rendre sans délai près de la mère.»

    (1876) TDE.BF 167b. dougerez, s. f., tr. «Femme enceinte, et aussi femelle pleine.»

  • dougerezh
    dougerezh

    m.

    (1) Action de porter, portage.

    (c.1500) Cb 69b. [doen] Jtem hic gestio / onis. g. digestio ou deportement. bri. douguerez.

    (1732) GReg 739b. Portage, action de porter, tr. «Douguérez.» ●Le portage du blé, du magasin dans le Vaisseau, tr. «An douguérez eus an ed.»

    (1927) GERI.Ern 117. dougerez m., tr. «action de porter.» ●(1944) DGBD 122. Divoazet int eus an dougerezh goude teir sizhunvez ehan. ●(1962) EGRH I 71. dougerezh m., tr. « portage. »

    (2) (religion) Dougerezh ar Groaz : le portement de la Croix.

    (1857) LVH 166. Douguereah er groéz, hag er Grucefiereah.

    (3) Inclination, sollicitation.

    (1927) GERI.Ern 117. dougereh V[annetais] m., tr. «inclination, sollicitation.»

  • douget
    douget

    adj.

    (1) Bezañ douget da (+ v.) : être enclin à.

    (1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 84. perpet dougettoh de zistroein doh er gùir Doué. ●(1868) FHB 159/18b. ar re zougueta da zikour Vikel Jesus-Christ. ●(1876) TDE.BF 168a. Douget, adj., tr. «Enclin à, porté à.»

    (1919) BSUF 2. Ne oé ket dougetoh aveitou de sekour er beurerion. ●(1928) DIHU 211/198. dén erbet dougetoh d'hobér ardro er geh tud.

    (2) Bezañ douget da (+ subst.) : être enclin à.

    (1868) FHB 177/164b. E peb amzer an den a zo bet dougetoc'h d'an droug eget d'ar mad.

    (3) Bezañ douget da ub. : avoir un penchant pour qqn.

    (1900) FHAB Genver 16. an tad coz ag ar vam goz ze ag a zo dougetoch deoc'h.

    (4) Douget d'e benn : qui aime agir à sa guise.

    (1876) TDE.BF 168a. Douget d'e benn, tr. «qui aime à faire à sa tête.»

    (1927) GERI.Ern 117. douget d'e benn, tr. «qui aime faire à sa tête.»

    (5) (en plt de qqn) Sur lequel on ne tarit pas d'éloges.

    (1977) PBDZ 955. (Douarnenez) ur vaouez douget, tr. «une femme sur laquelle on ne tarit pas d'éloges.»

  • dougidigezh
    dougidigezh

    f. Inclination, penchant.

    (1904) DBFV 67b. dougedigeh, m. pl. eu, tr. «inclination, penchant.» ●(1927) GERI.Ern 117. dougedigeh V[annetais] f., tr. «inclination, penchant.» ●(1931) VALL 576a. Portage, tr. «dougidigez f.»

  • dougus
    dougus

    adj. Portatif.

    (1927) GERI.Ern 117. dougus, tr. «portatif.» ●(1931) VALL 576a. Portable, tr. «dougus

  • douilh .1
    douilh .1

    interj. Onomatopée imitant le bruit d'une bouteille que l'on vide, glouglou.

    (1744) L'Arm 174a. Glouglou, tr. «Douill-douill. m.»

    (1876) TDE.BF 168a. Douill-douill, s. m., tr. «Glouglou.»

    (1927) GERI.Ern 117. douilh-douilh, tr. «Glouglou.» ●(1931) VALL 337b. Glouglou, tr. «douilh-douilh m.» ●(1955) VBRU 130. ar voutailhadig vodka oc'h ober douilh-douilh-douilh a-us d'o gwerenn.

  • douilh .2
    douilh .2

    s. Dol.

    (1732) GReg 259b. Dol, terme de palais, qui veut dire tromperie, ruse, mauvaise foi, tr. «Tromplérez. fallagryez. (ãls, dol, duyll. On prononçoit, doüilh.).»

  • douilh .3
    douilh .3

    s. Douille.

    (1914) DFBP 103a. douille, tr. «Douill

  • douilhetenn
    douilhetenn

    f. –où (habillement) Douillette.

    (1973) BRUD 43-44/32. eun douilletenn (...) eur seurt levitenn pe chupenn-hir a ziskenne beteg ar seuliou pe dost hag a veze lakaet war benn ar soutanenn.

  • douilhez
    douilhez

    f. Redek an douilhez : courir les filles.

    (1970) BHAF 225 (T) E. ar Barzhig. Adaleg ma vez tapet e goan gantañ, e plij dezañ mont da redeg an douilhez gant e «oto».

  • douj
    douj

    m. Respect.

    (1847) FVR 81. Ann douj a dleer d'ar veleien. ●(1865) LZBt Gouere 20. War ar zun kalz a dud, plac'hed, groage ha zoken penno tiegez, ho gweler enn ofern gant douj braz. ●(1865) LZBt Here 45. ann douj ar brasan. ●(1866) LZBt Ebrel 132. piou na stouo ket gant douj ? ●(1867) BUE 5. da drein sperejo ha kalono breiziz d'ann douj. ●111. He vrerial a laraz bemde gant douj eunn El. ●192. enor ha douj d'ar Zant.

  • doujamant
    doujamant

    m. Respect.

    (1942) DIHU 369/48. En doujemant, er garanté !

  • doujañ / doujiñ
    doujañ / doujiñ

    v. tr.

    I. V. tr. d.

    A.

    (1) Craindre, redouter (qqn, qqc.).

    (14--) Jer.ms 246. na dougyt nep corest, tr. «ne craignez aucun (?) … (?).» ●(14--) N 1479. E banissaff hep douigaff den, tr. «Le bannir sans craindre personne.» ●(1499) Ca 71a. Dougaff. g. doubter craindre. ●151a. Pal. g. paleur. cest vne couleur qui vient de paur ou de maladie. Vide in dougaff. ●(c.1500) Cb 15a. g. reseigner craindre. b. dougaff. ●(1575) M 656. dougaff an Barnn, quen-trez vezo starnet, tr. «craindre le jugement, aussitôt qu'il sera préparé.» ●1247-1248. An Trede peheny, deffry pan studiaff, / Ara douigaff noman, an Barnn man ha poanyaff, tr. «La troisème chose qui, quand j'étudie sérieusement, / Fait craindre maintenant ce jugement, et souffrir.» ●2321. Pep carmouich é douigaff, tr. «En toute attaque ils le craignent.»

    (1659) SCger 34a. craindre, tr. «dougea.» ●145b. dougea, tr. «craindre.» ●(1732) GReg 230b. Craindre Dieu ; craindre ses parents ; craindre le Roy, tr. «Dougea Douë ; dougea e dad hac e vamm ; dougea ar Rouë.» ●Ces choses sont à craindre, tr. «An traou-ze a so da zougea, ou, da veza douget.» ●(1790) MG 126. Ne hoès quet léh de zougein er sorserion.

    (1849) LLB 1006-1007. Er prun hag er hiriz, kenteh el hanter merh, / Hemb doujein er ieinion, e zigor ou bleuen. ●(1856) VNA 235. il n'y a rien à craindre, tr. «n'en dès nitra de zougein.» ●(1861) BSJ 64. rac ma touge er méh hag er goapereah.

    (2) absol. Avoir peur.

    (1744) L'Arm 15a. Appréhender, tr. «Dougein

    (1855) BDE 138. m'em bebé (lire : behé) a dra-sur léh de zougein. ●370. ne zouged quet, Mari.

    (1913) AVIE 4. Ne zoujes ket, Zakari, rak cheleuet é bet te beden. ●350. mé é, ne zoujet ket. ●(1921) BUFA 58. Ne zoujet ket, rak hui e zou mem bugalé karet.

    (3) Respecter.

    (1877) BSA 173. douja he c'herent hag ober ho bolontez.

    B. [devant un v.]

    (1) Redouter de.

    (1849) LLB 486. Ne zoujet ket paiein rai gir un dorner mat. ●(1857) GUG 139. Perac é tougèh-hui mont él léh santel-zé.

    (2) Doujañ a : redouter de.

    (1849) LLB 371-372. Ul labourer apert, memb é kreiz er gouian, / Ne zouj ket a ziblas a zoh e goahad tan. ●(1856) VNA 153. Je craindrai de devenir un fainéant, tr. «me zougehé a zonnèt de vout ur finand.»

    (1921) BUFA 117. én hous ol dobérieu, ne zoujet ket a zonet d'em havoet.

    II. V. tr. i. Doujañ da ub.

    (1) Craindre qqn.

    (1870) MBR 332. rak douja eunn draik a rea da Gristof, tr. «il craignait Christophe.»

    (2) Respecter qqn.

    (1907) PERS 62. Beleyen ar pareziou, tro var dro, a garie an Aot. Balley evel eun tad hag a zouje d'ezhan evel da eur sant.

    III. V. intr.

    (1) fam. Ne plus faire de rodomontades.

    (1876) TDE.BF 168a. En termes familiers, douja a ra, il ne fait plus de rodomontades.

    (2) (astronomie) Décroitre, en plt de la lune.

    (1931) VALL 190a. Décroître en parlant de la lune, tr. «douja.»435a. la lune décroît, tr. «douja a ra al loar.»

  • doujañs
    doujañs

    f.

    I.

    (1) Crainte.

    (1530) J p. 96a. Da em avancc hep dougancc gour, tr. «marche en avant sans crainte de personne.»

    (1659) SCger 145b. dougeancç, tr. «crainte.» ●(1710) IN I 93. an doujans rac droulanç Doue. ●(1732) GReg 231a. Crainte raisonnable, tr. «Dougeançz.» ●La crainte de Dieu, tr. «Dougeançz Douë.» ●(1744) L'Arm 15a. Appréhension, tr. «Dougeance. f.» ●(1790) MG 317. Chetui un doujance péhani ne fehai quet croguein ém speret. ●(1792) CAg 122. O dé santel, em zenn ag en doujance !

    (1849) LLB 645. Des enta hemb doujans. ●(1854) PSA I 254. é zougeance hag é scont e ya ar hoahat. ●(1857) GUG 155. Tud eunus, tud lan a zougeance. ●(1861) BELeu 110. én ur boén, én un tourmant, én un dougeance benac. ●(1862) JKS 325. hor c'henderc'hel a ra [ar c'hras] e gwir zoujans Doue. ●(1876) TDE.BF 168a. Doujañs, tr. «Crainte respectueuse.»

    (2) Respect.

    (1621) Mc 68. Ma Doue Angrauit hoz douigancc voar ma quic.

    (1860) BAL 178. An Elez, emeza, a zo e doujans dirag an ini ma comzan ama outa. ●(1876) TDE.BF 168a. Doujañs, tr. «respect.» ●(1882) BAR 217. d'an ano a Vari e stouent o fenn gant doujanz.

    (1910) MBJL 102. e felle d'in kinnig d'ean ma gourc'hemenno a zoujans. ●(1912) MMKE 87. gant doujans vras.

    II. [en locution]

    (1) Bezañ doujañs da ub. : craindre qqn.

    (1921) PGAZ 15. Prount oa evel an tan ha doujans a ioa d'ezhan, dre ma z'oa pounner e zourn ha kaled he daol.

    (2) Dougen doujañs da : manifester du respect à.

    (1878) EKG II 184. er broiou paian evel er broiou kristen, e touger doujanz d'ar maro.

  • doujañsus
    doujañsus

    adj. Respectueux.

    (1866) LZBt Genver 95. santel ha doujansuz hen gweled evel eunn el.

    (1927) GERI.Ern 117. doujañsus, tr. «respectueux.»

  • doujapl
    doujapl

    adj. Respectable.

    (1847) MDM 85. dirag an aotrou-Doue, ken doujab ha ken galloudus.

  • douje
    douje

    interj. =

    (1909) KTLR 7. Brao, douje ! brao, avad, eme an tad ! ●201. Oh ! douje ! douje ! ealig mad, kiit atao d'ar baradoz hebd'houn. ●(1923) KNOL 167. A ! douje, eme ar manac'h, ne heller ket beza muioc'h sentus avat. ●280. Ah ! douje ! a lavare, eur gwall-gofad am eus great en taol-mañ.

  • doujiñ
    doujiñ

    voir doujañ

  • doujoù
    doujoù

    plur. fam.

    I. Personne sévère.

    (1931) VALL 690a. (personne) sévère, tr. «doujou T[régor].»

    II. [en apposition]

    (1) Mari-doujoù : drôle de personne.

    (1879) ERNsup 161. Maï dourjou, drôle de personne (surtout au vocatif), Go[ello] fam[ilier].

    (2) Tonton-doujoù : personne sévère.

    (1927) GERI.Ern 117. toñton doujou, tr. «oncle redouté.» ●(1931) VALL 690a. (personne) sévère, tr. «tonton doujou.» ●(1957) AMAH 36. ha warnañ neuz un tonton doujoù.

    (3) Eontr-doujoù : personne sévère.

    (1931) VALL 690a. (personne) sévère, tr. «eontr doujou

    (4) Sant-doujoù : personne sévère.

    (1931) VALL 690a. (personne) sévère, tr. «sant doujou

  • doujus
    doujus

    adj.

    (1) Craintif.

    (1499) Ca 71a. g. plain de crainte. b. dougus. ●(c.1500) Cb 15a. gal. craintiff / paoureux. bri. dougus / aounus.

    (1732) GReg 230b. Craignant, tr. «Doujus

    (2) Qui montre la crainte.

    (1902) PIGO I 210. hag e laraz d'e vreur gant eun êr doujuz : – «Hirie neuze ec'h efomp en-dro ?»

    (3) Respectueux.

    (1876) TDE.BF 168a. Doujuz, tr. «Respectueux.»

    (1912) MMKE 96. eur bobl doujus. ●(1927) GERI.Ern 117. doujus, tr. «respectueux.» ●(1928) BFSA 262. Mat e oamp da vont alïes d'an ilizou, displeg (simple) ha doujus d'an holl.

    (4) [empl. comme subst.]

    (1970) BRUD 35-36/145. a-dreuz an doujuz a verhodenn-ze anez beza flastret ganti.

  • doulb
    doulb

    voir doubl

  • doulle
    doulle

    interj. Forme euphémique pour Doue. cf. fidamdoulle

    (1909) KTLR 8. Ah ! fidandoulle ! doulle ! eme an tad, te 'zo ar guella desket var da vicher.

  • doullou
    doullou

    s. (ichtyonymie) Tacaud.

    (1909) BROU 229. (Eusa) Doúllou, tr. «Poisson vulgairement nommé taco.»

  • doulour / dolour
    doulour / dolour

    s. Douleur.

    (1575) M 3554. A pep douleur (lire doulour, rime en -our) ho tristeur ha tourmant, tr. « De toute douleur et tristesse et tourment. » ●3556. Hac an doulour an labour han sourcy, tr. «Et la douleur, le labeur et le souci.» ●(1580) G 1069. A ban clevys neyzor gant dolor (lire dolour, rime en -our) ha sourcy, tr. « Depuis que j’entendis hier soir avec douleur et souci. »

  • douplaat
    douplaat

    v. intr. Devenir plus large des épaules.

    (1962) EGRH I 71. douplaat v., tr. « devenir plus large des épaules. »

  • dour
    dour

    m. –ioù

    I.

    (1) Eau.

    (1499) Ca 18a. Barr dour binniguet. g. aspergouer. ●71b. Dour. g. eaue. ●(1530) Pm 113. he beuzif en dour, tr. «le noyer dans l'eau.» ●215. Pan voe muet an dour en guyn, tr. «Quand l'eau fut changée en vin.» ●269. An dour dyluyg a dystrugo / Neat an bet man, tr. «L'eau du déluge détruira / Complètement ce monde.» ●(1633) Nom 218a. Aqua : eauë : dour. ●Aqua viua : eauë de fontaine : dour feunteun. ●Aqua iugis, perenniis : eauë de riuiere : dour riffuier. ●Aqua puteana, putealis : eauë de puits : dour punçc. ●(1642) CAntiquou 51. Gant vn delug à dour.

    (c.1680) NG 131. Ha hy carguet a deur beruet, tr. « And it is full of boiling water. » ●(1732) GReg 331a. Eau, élement froid é humide, tr. «Dour. p. douryou, douréyer. Van[netois] dëur. daour.» ●(1779) BRig I 46. na ellai ket an dour adpignal dé handon.

    (1856) VNA 182. je ne mêle jamais de l'eau avec le vin, tr. «Jamæs ne gaigean deur guet gùin.»

    (1903) MBJJ 190. dour andon. ●(1903) MOAO 12. A bep tu d'in n'euz nemed dour. ●(1912) BUAZpermoal 260. ha gant bara ha dour eo e vage e gorf abenn e varo. ●(1990) TTRK 177. un dour hennezh hag a oa an hini gwellañ a gaved er vro.

    (2) Dour dous : eau douce. cf. dous

    (1732) GReg 311a. Eau douce, tr. «Dour douçz

    (1857) CBF 14. pesked dour dous, tr. «des poissons d'eau douce.»

    (3) Dour mor : eau de mer.

    (1732) GReg 13b. Adoucir l'eau de mer, tr. «Douçzaat an dour-vor.» ●311a. Eau de mer, tr. «Dour vor. Van[netois] dëur mor

    (4) (hydrologie) Cours d'eau, plan d'eau, etc.

    (1530) J 12b (Passion). arre ezeux vn dour creux (lire treux ; var. ereux) / reux ten, tr. Herve Bihan « De nouveau il y a un ruisseau cruel, terrible ravage ».

    (1836) FLF 3. Un oan a dorre e sec'het / A hed un douric scler meurbet. ●(1869) HTC 86. treuzi a reas dour Cedron. ●87. David en deuz treuzet dour Cedron. ●97. it da guzet e kichen dour Carith.

    (1903) MBJJ 59. en em gav enni a-gevred daou dour, dour ar mor Tyrenien ha dour ar mor Yonien. ●(1905) IVLD 11. Dirag ar Grott ec'h en em gave an daou zour. ●13. Kement goazen zour a zo e Lourd e deuz he hano, mes er vro-ze, an dour braz a vez hanvet Gav. ●(1955) BLBR 85/7. e-kreiz eur stankenn zon, en devoa eun dourig, pe eur roudour, da dremen. ●13. An dour-ze a vez great anezhan ar Gav, Gav Pau. ●(1982) PBLS 62. (Langoned) dour, tr. «ruisseau.»

    (5) Dour bras : inondation.

    (1862) JKS 238. eunn dour braz a zeuaz da c'holei ar bed holl.

    (6) Dour bras : eau dont le niveau est haut.

    (1907) AVKA 127. An diskibien a oa en dour braz o vont war du Kafarnaom ?

    (7) Dour berr : basses eaux.

    (1866) FHB 89/296a. ar mare-ma eus ar bloaz eo peurvuia mare an dour berr. (...) eo e miz here en em gaf an douar da veza sec'ha hag an eienennou da veza berra.

    (8) (religion) dour-Fask : eau bénite du samedi saint.

    (1942) VALLsup 59a. Eau bénite ; celle que l'on va chercher après la bénédiction de l'eau le samedi saint, tr. «dour-Fask (pour dour-Pask.)»

    (9) Treiñ e dour : tourner à la pluie.

    (1911) FHAB Mae 108. an amzer a yoa troet e dour.

    (10) Dour a vuhez : eau thermale, eau de jouvence.

    (1905) IVLD 145. Bez' ez euz, emezho, er meneziou Pyerenee, meur a feunteun hag o deuz a bell zo, vertuz da barea euz eur c'hlenved bennag ; ho dour a vez great anezhan dour a vuez.

    (11) Mont d'an dour a vuhez : prendre les eaux.

    (1907) PERS 45. An intanvez Fayot a glanvaz hag a rankaz mont d'an dour a vuez d'ar Charbonnière.

    (12) Devezh/Lunvezh/Meurzhvezh… dour : Journée/Lundi/Mardi… pluvieux.

    (1974) TDBP III 215. N’hoc’h-eus ket a soñj e oa bet aze ur gwénérvez dour ?, tr. « vous ne vous rappelez pas qu’il y avait eu là un vendredi diluvien ? »

    II. (autres liquides)

    A. (alimentation)

    (1) Jus (de fruit).

    (1659) SCger 71a. ius d'vne (lire : d'vne) pomme, tr. «dour vn aual.» ●(1732) GReg 362a-b. Épreindre, faire sortir le jus, à force de presser, tr. «guësqel ur frouëzenn qen na zeu an dour anézy.»

    (1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 112. en ivage ordinær ag er vro, de larèd-é, deur coco.

    (1910) MAKE 81. va jistr a zo dour avalou, n'eo ket dour punz, na dour-red. ●(1920) LZBl Gouere 351. evel ma vez taolet an aval-sitron eur veach m'eo bet goasket an dour an'ezhan. ●(1930) FHAB Kerzu 443. dour eun aval sitron. ●(1954) VAZA 104. laezh ha dour-orañjez.

    (2) fam. Dour benniget : eau de vie

    (1935) OALD 51/15. peb a vanne rouzig... gant dour benniget ebarz !

    (3) Tisane.

    (1834) SIM 133. eva un anter-taçad dour-sco.

    B. (physiologie)

    (1) Urine.

    (1633) Nom 262a. Ischuria, lotij retentio, vel suppressio : supression de l'vrine : suppression á dour, pa delch vn den è dour pell.

    (c.1820) COF 17. Gra da zour ha qea da blega.

    (1904) DBFV 44a. deur, m. pl. ieu, tr. «urine. » ●(1933) OALD 45/214. An dud ne droazont ket a-walc'h, a evo dour diwar al louzaouen-man, ar re o deus beac'h gant o dour a lakaio eur palastr great ganti war o c'hof.

    (2) Teurel an dour : uriner.

    (1633) Nom 169a. Matella, matellio : vrinal : pot da teureul an dour, pot troazer, pot staoter.

    (3) Ober an dour : uriner.

    (1633) Nom 261b-262a. Stranguria, substillum, vesicæ morbus, vrinæ stillicidium : difficulté d'vriner : difficultè da ober an dour, cahout poan ó staotet.

    (4) Sueur.

    (1727) HB 94. Ho Tad / O c'huisi an Dour hac ar Goad.

    (1877) EKG I 126. hag evelato e tivere an dour diouc'h he dal.

    (1910) MAKE 97. Hag hen, war gorf e roched, an dour warnan.

    (5) Larmes.

    (1877) BSA 161. an dour en he zaoulagad.

    (6) Salive.

    (1925) SFKH 15. Er guél ag en davarn hemkin e gasé en deur én é veg !

    (7) Dour sorset :

    (1942) DADO 16. Mar deu d’ezañ sevel e vouez, ma fell d’ezañ beza divergont, ma ra goap, ma tou Doue, n’eus forz, ho kenou leun a zour sorset !

    III.

    (1) (Kerc'hat, kargañ) dour gant ur bouteg : tenter l’impossible.

    (1942) VALLsup 96. Tenter l'impossible, tr. F. Vallée «kerc'hat (ou karga) dour gant eur boutog L[éon] (Perrot).»

    (2) ... evel dour eus ar vilin // ... evel dour a rod ur vilin : en quantité, beaucoup.

    (1766) MM 1391-1392 (Li) C.-M. le Laé. Ar goad a zifuc'hé eus e vin / Evel an dour eus er vilin, tr. G. Esnault «l'eau lui giclait du museau, comme l'eau sortant d'un moulin.»

    (1974) YABA 14.12 (Gi) J. Jaffre. Kement a gaer e zè geton eget a zeur a rod ur velin, nag e vehè bet é troein dé ha noz.

    (3) Evañ dour :

    (1870) FHB 275/110b (L) Goulc'hen Morvan. Credit an dra-ze hag efit dour... ●(1889) ISV 314 (L) Goulc'hen Morvan. Ia, credit an dra-ze hag efit dour !...

    (1903) CDFi août-septembre Yann ar Floc’h (d’après KBSA 60). Kredit an dra-ze hag evit dour. ●(1906) BOBL 21 avril 83/1a. Ia, kred an dra-ze, hag ev dour goude, Fanch !

    (4) Goulenn dour da evañ : demander grâce.

    (1870) FHB 298/295a (L) Goulc'hen Morvan. Hag en em lakeas da vloda he gostou dezhan tu ha tu ken na c'houlenne dour da efa.

    (1928) TAPO 9. Hen ober a reoc’h, dre gaer pe dre heg. Ma n’her grit ket e vezoc’h lopet ken a c’houlennoc’h dour da eva.

    (5) Dont dour en e c'henou // Dont dour war e c'henoù : avoir envie de manger ce que l’on voit. Cf. avoir l’eau à la bouche.

    (1910) MAKE 17 E. Crocq. En eur zellet outo, an dour o tont en e c'henou gleb... ●(1910) MBJL 193 (T) L. le Clerc. Ni eo an dour a deu en hon geno. ●(1935) ANDO 59 (T) *Paotr Juluen. Netra nemet ar gwel anezo a lakae an dour da zont em genou. ●(1970) BHAF 34 (T) E. ar Barzhig. Med kavoud a ra deoh ez eo fur lakaad eur bugel re bell amzer dirag lipousiri, a laka dour da zond en e henou hep n'en-defe dreud da stoka oute ? ●64. An hini a zeuio dour war e henou gand ken nebeud-se a dra, a lavaro din.

    (6) Lakaat dour war lagad ub. // Degas an dour war an daoulagad : faire pleurer qun.

    (18--) SAQ I 21 (L) J. Quéré. Ho kaloun blounset, gouliet, a zigasas an dour var ho taoulagad...

    (1970) BHAF 176 (T) E. ar Barzhig. Prezegenn an tad Richard a lakeas dour war veur a lagad.

    (7) Sevel dour d'e zaoulagad // Dont an dour war e zaoulagad // Bezañ an dour war e zaoulagad // Bezañ an dour en e zaoulagad // Redek an dour war e lagad // Ruilhal dour diouzh e zaoulagad : pleurer.

    (1877) EKG I 12 (L) L. Inisan. An Aoutrou de la Marche a rede an dour euz e zaoulagad o klevet komzoù ker kalonek. ●22. Hag an Aoutrou de Kermenguy goz a ioa an dour enn he zaoulagad hag enn he vouez. ●216. Hag e krogaz enn he dourn, an dour enn he zaoulagad. ●(1878) EKG II 15 (L) L. Inisan. Var dro eiz heur ez eaz kuit gand he zaou genderf, an dour enn he zaoulagad.

    (1903) MBJJ 165 (T) L. le Clerc. Prezegenno a lak an dour da dont war hon daoulagad. ●(1910) MBJL 100 (T) L. le Clerc. 'N eur glevet anei e redas an dour war meur a lagad. ●(1910) MAKE 57 E. Crocq. Hag int ken buhan d'en em zifreta ac'hano, an dour en o daoulagad. ●(1924) BRUD n° 11, 12, 14, 15, en 1963 par Emgleo Breiz, Brest, graphie et pagination différentes de l’édition de 1925, puis en 2003 une édition bilingue par Skol Vreizh préparée par Bernard Cabon)">BILZ 68 (T) F. al Lay. Hag an dour en e zaoulagad, ar pôtr a voustre war e galon. ●175. E galon ankeniet, an dour en e zaoulagad. ●(1970) BHAF 153 (T) E. ar Barzhig. Chom a reen da zelled outo, an dour em daoulagad... ●203. N'hellan jamez adkleved Sonadenn ouz skleur al loar heb na zeufe dour war ma daoulagad o soñjal en Ulla. ●209. Goude an interamant, Wilhelm a zeuas e-tal ma hichenn, a lakeas e zorn war ma skoaz ha goude eur pennadig, dour en e zaoulagad, a rannas... ●226. Ha spurmanti a ris e oa dour ive war daoulagad va mab hag on daou vignon. ●340. Hag ar ganerien kuit, dour war o daoulagad, med levenez en o halonou. ●(1965) BRUD 20/38 (T) E. ar Barzhig. Dour a save d'am daoulagad pa deurveze din eñvori amzeriou kenta ma friadelez (lenn : friedelez). ●39. Dour a ruille diouz ma daoulagad pell 'oa.

    (8) Bout gouelet an dour mor : pleurer abondamment.

    (1912) RVUm 316 (Gu-Arvor). M’em es ouilet en deur mor, tr. P. ar Gov «J’ai pleuré un océan de larmes.»

    (9) Kaer evel an dour : très beau.

    (1868) SBI I 204 (T). Coantic ec'h ê ma mestrès, ha caër evel an dour, tr. F.-V. an Uhel «joliette est ma maîtresse, et belle comme l'eau.»

    (10) Glas evel an dour : d’un bleu pur.

    (1752) BS 490. Hênvel ous ar bod-spern a velas Moyses glas-dour en creiz an tàn hac ar flam.

    (1888) MELu IV 404 (G). Men bes chouezet ur vestresic e Canquis e bord er houat / E so ru avel dur rozenn a glas teur e deulegat, tr. E. Ernault «... elle est rouge comme une rose et a les yeux tout bleu.»

    (11) Bout uhel an dour er feunteun : la fontaine est creusée près de la source.

    (1912) RVUm 316 (Gu). Toulet é er fetan tost d'er vammen, tr. P. ar Gov «La fontaine est creusée bien près de la source. Var. Ihuel é en deur ér fetan

    (12) Bezañ bet dour a veur a feunteun :

    (1866) FHB 98/365a. Ne voe ket pel o prezec; mes dour en doa bet a veur a feunteun : mont a rea ken eün d'ar galon !

    (13) Eus pelec'h e teu dour d'ar feunteun :

    (1935) FHAB Mae 206 (L) *Tintin Anna. An eil hag egile a ouie eus a belec'h e teue dour d'ar feunteun, da lavaret eo e c'houient o devoa peb galloud war o mamm.

    (14) Bezañ en e zour hag en e c'heot : être dans son élément.

    (1898) MELu IX 282. Eman azé enn hé zour hag enn hé ieod, tr. E. Ernault «Il est là dans son eau et dans son herbe (dans son élément.»

    (15) Sklaer evel dour en ur werenn : très clair.

    (1848) SBI I 190 (T). Eun daoulagad a zo 'n he fenn, / Ken sklezr ha dour en eur werenn, tr. F.-V. an Uhel «...aussi clairs que de l'eau dans un verre.»

    (16) Sklaer evel dour feunteun : très clair. Cf. sklaer evel an arc'hant, evel lagad (un / an) naer, evel an deiz, evel skorn.

    (1927) TSPY 6 (L) L. ar Floc'h. An dra-ze, Lan, a zo sklear evel dour feunteun ! ●(1959) BRUD n° 8, 1959 ; réédité sous forme d’ouvrage en 1960 par ar Falz, Brest)">MVGK 26 P.-J. Helias. Ken sklêr eo an traou hag an dour feunteun. ●(1970) BHAF 328 (T) E. ar Barzhig. Sklaer e oa, evel dour feunteun, e oa bet distrujet ar gêrig e-pad ar brezel diweza. ●(1972) SKVT I 113 (Ki) Y. Drezen. Sed a oa skler e-giz dour feunteun ar Prat.

    (17) Sklaer evel an dour-bev : très clair.

    (18--) SAQ I 120 (L) J. Quéré. Ia, kaer hen deuz ar bed beza fall, bugale a zo hag a vev ker sklaer ho c'haloun ha dour beo en ur veren.

    (18) Sklaer evel dour stivell : très clair.

    (1929) FHAB Gouere 246 (L) Y.-V. Perrot. Ha gand an dra-ze, Don Bosco a oa eur skrivagner diouz doare ar bobl, gand eur yez, ker sklêr ha dour stivell. ●(1929) FHAB Gwengolo 353. Kelennadurez ar venec'h a oa ker sklaer ha dour stivell. ●(1929) FHAB Here 379 *Yann an Eskob. Pinvidik mor ha sklêr, evel dour stivell, eo ar brezoneg. ●(1933) FHAB Kerzu 518. Eur wirionez ker klêr ha dour stivell evit spered bras an Aotrou Doue.

    (19) Sklaer evel dour roc'h : très clair. Cf. clair comme de l’eau de roche.

    (1911) RIBR 51 (L) K. ar Prat. An dour-ze, sklear evel dour roc'h, a lintre dindan bannou an heol.

    (20) Tost an dour d'e vilin : (être) sur le point de pleurer.

    (1898) MELu IX 282 (T-Trevereg). Ari e 'n dour 'dost d'ar milino (ou d'i vilino), tr. E. Ernault «L'eau est arrivée près des moulins, (ou de ses moulin à lui, etc.); se dit quand quelqu'un est sur le point de pleurer.»

    (1900) KRL 25 (Ku-Sant Trifin). Tost an daour d'e vilin, tr. «Qui pleure facilement.»

    (21) Lakaat dour milin ub. da zont war e hini :

    (1905) ALLO 51 (L) Y.-V. Perrot. Mes daoust da ze, gant ho teod flour / Ez oc'h goest da lakât an dour / Diwar milin va mestr da zont / Var va hini.

    (22) (Degas, sachañ) dour d'ar vilin : apporter de l’argent.

    (17--) VO 46 (G) I. Marion. En nemb e ouair, èl me larér, tennein deur d'é velin, e ra fortun ér vechér-ze.

    (1908) PIGO II 87 (T) E. ar Moal. An tammig mone-ze a vo a-walc'h da zigas an dour d'ho milin. ●(1910) MAKE 23 E. Crocq. Eur wech edo o tistaga eur roulladen en eun davarn, ha kalz a dud a deue eno d'e glevet o son ar vombard; ha setu Yan deut mat d'an hostiz, dre ma chache dour d'ar vilin. ●(1912) FHAB Mae 147. Kement-ze ne'z ea ket kaër d'henman, na petra 'ta, ha setu hen o klask an tu da jacha dour d'e vilin. ●(19--) BRUG.../... *Spern Gwenn (d’après KROB 28-29/15).. Degouezet en eun davarn, e tistage eur rouladenn; kals tud a zirede raktal eno, d'e glevet o seni ar vombard. Ha setu Yann deuet mat gant an ostiz, dre ma sache dour d'ar vilin. ●(1942) VALLsup 142. Amener la prospérité, tr. F. Vallée «degas dour d'ar vilin popul. (amener l'eau au moulin).»

    (23) Sachañ dour d'e foenneg : se vanter.

    (1964) BRUD 18/7 (L) *Mab an Dig. Arabad mond re bell, arabad sacha re a zour d'or foenneg !

    (24) Redek an dour d'e vilin : devenir riche.

    (1961) LLMM 86/151 (T) *Jarl Priel. Neuze 'vat e redo an dour d'am milin, rak n'hello ket ar re a-us din tremen gant meuleudi hepken ha dizale e vo anvet war well mab va zad.

    (25) (Sachañ, tennañ) an dour d'e vilin : œuvrer pour soi. Cf. tirer la couverture à soi.

    (1790) MG 348 (G) I. Marion. Péré n'ou dès interèss er bet d'ou brudein eit tennein deur d'ou melin, èl ma larér.

    (1925) FHAB Kerzu 452. Rak, n'eo ket e sonj ober gaou ouz ar re all ha chacha, evel ma lavarer, an dour d'hor milin-ni, eo e tivizomp kemend all. ●(1935) ANTO 147-148 (T) *Paotr Juluen. Ar re a oa neuze e penn ar «jeu», ne oar den pegeit a oa, bep tro ma veze eur votadeg bennak, a gave o fleg, a gave an tu da sacha brao an dour d'o milin, o wapaat Fanch-Kouer, en eur rei d'ezañ o ger e lakajent digeri hentou-houarn dre ar vro.

    (26) (Tennañ, distreiñ) an dour diwar brad un all : aller sur les brisées de qqun.

    (1872) ROU 76 (L). Aller sur les brisées de quelqu'un, tr. V. Roudaut «tenna an dour divar brad un all.» ●88. Couper l'herbe sous le pied à, tr. «Tenna an dour divar e brad da ...» ●(1878) SVE 573. Tenna ann dour diwar brad eun all, tr. L.-F. Salvet «Détourner l'eau du pré du voisin. (Couper l'herbe sous le pied.)» ●(1890) MOA 150 (L). Aller sur les brisées de quelqu'un, tr. J. Moal «tenna ann dour divar brad eunn all.» ●254. Évincer (supplanter), J. Moal «tenna ann dour divar he brad.» ●293. Couper l'herbe sous les pieds à quelqu'un, tr. J. Moal «tenna ann dour divar he brad da u.b.» ●(18--) MIL.ms (d’après MELu IX 282). Distrei an dour diwar brad he amezek, tr. E. Ernault «Détourner l'eau du pré de son voisin (lui couper l'herbe sous le pied).»

    (1931) VALL 83. Aller sur les brisées, tr. F. Vallée «tenna an dour diwar prad u. b. fam.» ●162. Couper l'herbe sous le pied, tr. «tenna an dour diwar prad u. b.»

    (27) Lakaat an dour war ar prad : amener la prospérité.

    (1942) VALLsup 142. Amener la prospérité, tr. F. Vallée «lakaat an dour war ar prad popul. (faire arriver l'eau sur le pré.»

    (28) Sachañ an dour d'e lenn : ramener à soi.

    (1922) FHAB C'hwevrer 52 L. Th.. Pep marc'hadour, skler eo, a denn gwella ma c'hell an dour d'e lenn...

    (29) Sachañ dour war e brad : prendre tout pour soi.

    (1991) (K) PLONEVEZ AR FAOU Y. Puilhandr. Ar re-se a glask sachañ dour war o frad ar muiañ 'r gwellañ.

    (30) Sachañ dour war e brad : œuvrer pour soi.

    (1962) LLMM 93/259 (K) Y. ar Gow. Daoust din da vezañ diskredik (...) da gelennadurezh ar veleien, ez on techet da soñjal eo barrek ar re-mañ (...) da douellañ ar c'henaoueien. Ne vefen ket souezhet ez afe ar vestrez (...) d'o goulenn da zont da goñjuriñ (...) an traoù amañ, ar pezh a vo dezho ur c'hoari hag a sacho dour war o frad. ●(1964) LLMM 102/12 (K) Y. ar Gow. Nann, sur, un den ken kempenn war e arc'hant ha ken mat da sachañ douar (lenn : dour) war e brad !...

    (31) Sevel war an dour : revenir d’une mauvaise situation à une bonne. Cf. se remettre à flot.

    (1857) CBF 38 (L). Gwaz aze, daoust m'eo mad e ve keraouez awechou evit sevel ann dieien war ann dour, tr. Troude/Milin «Tant pis, quoiqu'il soit bon que parfois il y ait cherté pour mettre à flot les cultivateurs.»

    (1866) FHB 72/159a (L) G. Morvan. Setu aze eun den savet var an dour goude beza bet condaonet.

    (32) Bezañ uhel an dour gant ub. : être riche.

    (1949) KROB 18-19/8 (L) H. Greff. Ar vamm-gaer he deus ginet. Uhel eo an dour ganti, ha Saig n'eo nemet eur mevel !

    (33) Bezañ (izel, bas) an dour en e stank // Bezañ izel an dour gant ub. : être pauvre.

    (1900) MELU X 260 (T-Trevereg). Arri e bas (ou izel) an dour en i stank, l'eau est basse dans son étang, il est affaissé, il est au plus bas.» ●(1908) KMAF 43 E. Crocq. Sell, el lec'h-ma-lec'h ema izelik an dour. ●(1910) MAKE 41 E. Crocq. Mes siouaz ! evit d'ezan beza labous endra ma c'heller, daoust da gement-se, an dour oa izel gantan. Gouel Mikel a dostae d'ar red ha Mazoïg n'en doa ket c'hoaz arboellet gwennegig ebet... ●113. Mes naon a deue d'ezan, hag evit kaout boued, e rankas gwerza lod eus e zilhad. Kement man zo lavaret e oa aet izelik awalc'h an dour gantan.

    (34) Bezañ uhel, kreñv an dour en e vilin : être riche.

    (1870) MBR 140 (L) A. Troude. Ar miliner-man, o veza m'oa dour kre d'ann ampoent-ze enn he vilin, evel a lavarer, a zalc'haz Iann da bortezat.

    (1981) ANTR 207 (L) *Tad Medar. Brud o deus ar vilinerien da veza tud en o eaz, «uhel an dour ganto en o milin», na petra 'ta.

    (35) Bezañ berr an dour en e vilin : être pauvre.

    (1990) STBL 68 (L) *Tad Medar. Meur a wech eo bet ganto berr an dour er vilin.

    (36) Bezañ izel an dour en e zaoulagad : ne pas pleurer facilement.

    (1866) FHB 93/331b (L) Y. Pouliquen. Me a anavez meur a hini e Pleuveil hag a zo izel an dour en ho daoulagad, hag o deus goelet dourec oc'h he glevet.

    (37) Bezañ uhel an dour ennañ : pleurer facilement.

    (1936) PRBD 41 (L) K. Jezegou. Kouls all, tud zo hag a ve uhel an dour enno, evel a ve lavaret, skuilh a reont daelou evit an disterra tra. Tener int.

    (38) Kas ar stal d'an dour : faire tomber à l’eau.

    (1910) MAKE 113 E. Crocq. An traou a gerze mad en dro, pa deuas gwasoc'h eget eun darvoud da gas ar stal d'an dour.

    (39) Mont ar stal en dour : le mariage est brisé.

    (1995) BRYV iii 147 (Li-Milizag). Me ‘oar peseurt e lavaront diwar va fenn : «Ema pilet ar stal en dour 

    (40) Gounit e zour // Gounit an dour : gagner sa vie. Cf. gounit e vuhez, e damm bruzun.

    (1942) VALLsup 81. On ne fais pas ses frais (à ce commerce, à cette vente, etc..., tr. F. Vallée «ne c'hounezer ket e zour («Breiz»).» ●(1947) YNHL 51 (K) Y. Drezen. Ma veve an holl dud e-gistoc'h, ne c'hounezfe ket ur c'higer e zour. ●(1955) STBJ 106 (K) Y. ar Gow. Hag, evito da veza chomet hep gounit o dour en deiz-se, e oant mezo mat, ar pez na oa ket souezus evit... daou zoner. ●(1973) LBFR 51 (Ki) M. Divanac'h. Dall ket ar boen mond d'âr mour hounezom ket an dour. ●(1974) THBI 227 (Ki) M. Divanac'h. Ar beskerez ? blaviou zo hounier ket an dour. ●(1978) PBPP 2.2/163 (T-Plougouskant). Hennezh ne c'hounez ket e dour, tr. J. le Du «il est sur le point de faire faillite /lit. il ne gagne pas son eau/»

    (41) Bezañ diwar an dour : ne pas avoir bu.

    (1877) EKG I 113 (L) L. Inisan. Mez pa vez divar an dour, n'euz ket guelloc'h kristen egethan. ●(1890) MOA 144 (L). Il a beaucoup bu, tr. J. Moal «n'ema ket divar ann dour

    (1955) STBJ 205 (K) Y. ar Gow. Aon o deveze ar vugale vihan razañ ha ne grede ket ar grennarded tostaat outañ, zoken pa veze diwar an dour.

    (42) Bezañ faos evel an dour-red : très faux.

    (18--) SAQ I 58 (L) J. Quéré. Ar bed zo faos evel an dour-red. ●363. Hogen, koulskoude, ar bed zo faoz evel an dour-red, an diaoul fallakr, ar galoun dinerz. ●(18--) SAQ II 90 (L) J. Quéré. An holl a lavar : n'euz mui na feiz vad, na lealded, na koustianz. Faoz oar hirio, evel an dour-red.

    (43) Bezañ c'hwib/laer evel an dour : très voleur. Cf. KROB 25/13 à propos d’un moulin : ar rañvellou dic'hallout da zerc'hel an dour-laer.

    (1878) EKG II 157 (L) L. Inisan. Poan avoualac'h am beuz gand va zaout, rak a-ze, sellit, eman ar vuoc'h vriz hag a zo laer evel an dour. ●(1879) ERNsup 149 (T). C'houip evel ann dour, tr. Émile Ernault «voleur comme l'eau.»

    (1912) MMKE 161 F. Kadored. Ha meliner, laer ‘vel an dour. ●(1912) MELU XII 444 (T-Prad, Magor). Laer 'vel dour red, tr. E. Ernault «Voleur comme l'eau courante. Prat, Magoar, etc.» ●(1931) VALL 790. Très voleur, tr. F. Vallée «laer evel an dour.» ●(1962) TDBP Ia 31 (T). Honnez a zo laer 'vel an dour, tr. J. Gros «celle-là est voleuse, trompeuse comme l'eau.» ●(1978) PBPP 2.2/342 (T-Plougouskant). Eñ zo laer evel an dour, tr. J. le Du «il est voleur comme l'eau.»

    (44) Bezañ traitour (trubard) evel an dour : très traître.

    (1900) KAKE 97 (L) an aotrou Kere. Ervez an oll eo treitour, / Ha trubard evel an dour. ●(1905) ALLO 71 (L) Y.-V. Perrot. C'houi bidanel, gant ho teod flour, / A zo traïtour evel an dour. ●(1923) FHAB 1922 – légérs changements de langue – Pièce inspirée de Molière, M. de Pourceaugnac)">AAKL 29 (L) Y.-V. Perrot. Tud a zo hag a zo traitour evel an dour !...

    (45) Bezañ troet e spered e dour : devenu fou.

    (1872) GAM 47 (L). A sa, Aotrou, troet eo ho spered e dour ?

    (1923) FHAB 1922 – légérs changements de langue – Pièce inspirée de Molière, M. de Pourceaugnac)">AAKL 5 (L) J.-M. Perrot. Asa, red eo evelato e vije trôet spered va zad paour e dour...

    (46) Bezañ etre an dour hag ar c'hler : être indécis.

    (1912) RVUm 233 (Gu). E ma étré en deur hag er lér, tr. P.ar Gov «Il est entre l'étang et l'aire (lire : la glace).» ●(1919) DBFVsup 39b (G). étré en deur hag er hlér, tr. «entre l’eau et la glace, indécis, suspect.» ●(1934) BRUS 120 (G). Embarrassé (être indécis, tr. L. Herrieu «étré en deur hag er hlér

    (47) Chom etre an dour hag ar c'hler : rester indécis.

    (1939) DIHU 332/223 (G) A. Alan. A pe uél Dutertre e chomè er voraerion étré en deur hag er hlér, é laka bannein ne zébro ket ken get é varteloded.

    (48) Bezañ tapet etre an dour hag ar c'hler : avoir le cul entre deux chaises.

    (1935) CDFi 5 décembre (L) *Ab-Sulio. n'oun ket, kennebeud-all, evit chom diseblant dirak eul laeronsi ker bras. Tapet oun etre an dour hag ar c'hler. ●(1949) KROB 11/11 (L) *Ab-Sulio. Ar verc'h hena, tapet etre an dour hag ar c'hler, ne gavas respont ebet.

    (49) Tommañ dour d'e skaotañ : donner des verges pour se faire battre. Cf. tennañ tan war e gein, sachañ ar c'harr war e gein ; reiñ ar vazh d’e gannañ.

    (1872) GAM 72 (L). C'houi, avad, a zo dall, ma ne velit ket e m'oc'h o tomma dour d'ho skaota. ●(1872) ROU 74 (L). Il a donné des armes pour le battre, tr. V. Roudaut «tomed dour d'e scôta (Triv.).» ●(1878) SVE 644. Tomet hen euz dour d'he skaota, tr. L.-F. Salvet «Il a fait chauffer l'eau qui doit l'échauder.» ●(1890) MOA 122 (L). Ils ont donné des armes pour les battre, tr. J. Moal «tommet o deuz dour d'ho skaota

    (50) Kejañ dour gant e laezh :

    (1790) MG 412 (G) I. Marion. Douciq, m'amiès, mar plige gueneoh; ne gaigeamb quet deur én ul leah : er renonci continuel d'er volanté propr e zou absolumant requis d'er santeleah.

    (51) (Lakaat, teurel) dour e laezh ub. : nuire à qqun.

    (1878) SVE 572. Lakaat dour e leaz eun all, tr. L.-F. Salvet «Mettre de l'eau dans le lait d'autrui. (Aller sur ses brisés.)» ●(1888) SBI II 118 (T). Ne gavan ket a ve hini capabl da dôl dour em lès, tr. F.-V. an Uhel «je ne pense pas qu'il y ait quelqu'un qui puisse jeter de l'eau dans mon lait.» Ce bretonnisme «jeter de l'eau dans le lait de quelq'un» signifie «l'emporter sur lui» «lui être supérieur.»

    (1912) RVUm 240 (Gu). Lakat deur é leah un al, tr. «Mettre de l'eau dans le lait d'un autre : causer du désagrément.» ●(1942) VALLsup 114. Faires de menées contre qqn., pour le supplenter, etc. tr. F. Vallée «teurel dour da u. b. en e laez (Perrot).» ●(1954) VAZA 126 (T) *Jarl Priel. Teurel dour em laezh a rae marteze unan-bennak.

    (52) Mont ar penn e dour : perdre la tête.

    (1942) FHAB Meurzh/Ebrel 149 (L Plouarzel) *Mab Arzel. mont ar penn e dour : koll ar penn.

    (53) Bezañ gleb evel an dour : très humide.

    (1825-1830) AJC 533 (Go) J. Conan. Me a voa gleb dour ha memes anter veued, tr. F. Favereau «J'étais tout trempé et même à moitié noyé.» ●(1857) CBF 2 (L). Eur bar-glao zo bet, gleb dour ounn, tr. «il a fait une ondée, je suis trempé.» ●(1890) MOA 349 (L). Tout mouillé, tr. J. Moal «gleb-dour

    (1911) RIBR 9 (L) K. ar Prat. Gleb dour gant ar c'houezenn a zivere dioutan. ●(1914) LSAV 80 (T) *Kaledvoulc'h. Lemenik a oa gleb-dour.

    (54) Mont gant an dour : tomber à l’eau.

    (1907) BOBL 08 juin 141/3c. mez siouaz, ar bromesa zo eat gant an dour.

    (55) Monet gant red an dour : fiare comme tout le monde.

    (1934) DIHU 273/35 (G) L. Herrioù. Ken divéhus é monet get rid en deur...

    (56) Cheñch dour war ar c'hranked : pisser.

    (1993) (Ki) PONTEKROAZ R. Gargadenneg. Staotiñ : cheñch dour war ar c'hranked.

    (57) Cheñch dour war ar buzhug : pisser.

    (1993) (Ki) PONTEKROAZ R. Gargadenneg. Staotiñ : cheñch dour war ar buzhug.

    (58) Lakaat dour en e win : faire une faute dont on paiera les conséquences.

    (1912) MELU 443 (T-Trevereg). Hennez ‘n eus laket dour ‘n i win hep gout d’han, tr. E. Ernault «Il a mis de l’eau dans son vin sans le savoir, il a fait une faute dont il subira les conséquences. Trév[érec].»

    (59) Lonkañ udb. evel dour : être crédule.

    (1841) IDH 40 (G) Y.-P. Gwioñvarc'h. Satan e antréou én hou caloneu dré ol hou squêndeu, ha lonquein e rehet er péhèd èl deur.

    (1925) SATR 27 (T) Y.-V. Joanno. Hennez a zo unan eus al lavariou diboell a red etouez an dud, hag a ve lonket evel dour.

    (60) Lakaat dour e gwin ub. : aller sur les brisées de qqun.

    (1732 GReg 120a. Aller sur les brisées de quelqu'un, tr. G. Rostrenenn «lacqât dour ê güin un all.»

    (1855) FUB 32. Lakaad dour é gwin eunn all, tr. A. Brizeux «Mettre de l'eau dans le vin d'un autre.»

    (1931) VALL 83. Aller sur les brisées de, tr. F. Vallée «lakaat dour e gwin u.b.»

    (61) Mont e wad e dour : voir gwad.

    (62) Bezañ yac'h evel ur pesk en dour : voir pesk.

    (63) Bezañ gleb dour-teil : voir teil.

    (64) Treitour evel ur bluñvenn war an dour : voir pluñv.

    (65) Bezañ paour evel ur razh-dour : voir razh.

    (66) Un taol bouc'hal en dour : voir bouc'hal.

    (67) Tennañ dour eus dent ub. : voir dent.

    (68) Bezañ uhel an dour en e eienenn : voir eien.

    (69) Bezañ dour a-walc'h en e vilin evit malañ arreval ub. : voir malañ.

    (70) Kannañ evel ur sac'h en dour : voir sac'h.

    (71) Skeiñ un taol bazh en dour : voir bazh.

    (72) ... evel dour dre ur sil : voir sil.

  • Dour-ar-C'hezeg
    Dour-ar-C'hezeg

    n. de l. (vallon, île Milliau).

    (1973) TONA XIX 679/11944. Vallée à la partie Ouest de l'île Milliau, Dour-ar-C'hezeg.

  • dour-avaloù
    dour-avaloù

    m. Cidre.

    (1876) TDE.BF 168b. Dour-avalou, s. m., tr. «Cidre, boisson.»

  • dour-barr
    dour-barr

    m. =

    (1866) SEV 233. ez eo tremenet ann dour-barr euz a goler Doue.

  • dour-beol
    dour-beol

    m. Eaux-grasses.

    (1890) MOA 227a. Eaux grasses de la cuisine (lavures), tr. «dour beol

  • dour-bete
    dour-bete

    m. Alcool de betteraves.

    (1866) FHB 55/23b. hag an dour bete var dro eiz guennec dre litrat.

  • dour-beuz
    dour-beuz

    m.

    (1) Inondation.

    (1868) FHB 197/328a. An doureier beuz o deus great cals distruch. ●(1868) FHB 198/330a. an douriou beuz. ●(1869) HTC 177. Dont a ra barrou-glao, barrou-avel, barrou-dour-beuz euz ar steriou. (1878) EKG II 23. an dour-beuz, o vont dre greiz [eun tamm douar], en deus great eno goueriou bian. ●(1893) IAI 36. pa zigueze (...) dour-beuz.

    (1927) GERI.Ern 45. dour-beu(z), tr. «inondation.»

    (2) Dour-beuz an diaoul : déluge de pluie.

    (2021) TREGO 14.01 p. 27d. dour-beuz-an-diaoul !

  • dour-bev
    dour-bev

    m. Eau vive.

    (1818) HJC 50. à beban hou-po hui enta deur biue ? ●(1857) LVH 87. er vamen deur bihue. ●(1877) BSA 84. ar zourcen a zour beo. ●(18--) SAQ I 121. dour beo en eur veren.

    (1904) ARPA 45. euz a beleac'h ta ho peus dour beo ? ●166. steriou dour beo. ●(1907) AVKA 43. A belec'h o pije dour beo. ●(1907) BSPD II 10. ur fetan deur biù e sail ag er roh-sé. ●(1913) AVIE 48. A beban enta hou pehé hui deur biù ?

  • dour-bras
    dour-bras

    m.

    (1) (hydrologie) Fleuve.

    (1905) IVLD 13. Kement goazen zour a zo e Lourd e deuz he hano, mes er vro-ze, an dour braz a vez hanvet Gav. Ann hano-ze, dre eno, a zo evel pa lavarfet ar richer, ar ganol pe ar ster dre ama. ●(1907) AVKA 127. An diskibien a oa en dour braz o vont war du Kafarnaom.

    (2) Déluge, inondation.

    (1862) JKS 238. eunn dour braz a zeuaz da c’holei ar bed holl. ●(1876) TDE.BF 168b. Dour-braz, s. m., tr. «Déluge, inondation.»

  • dour-brein
    dour-brein

    m. Eau stagnante.

    (1962) EGRH I 71. dour-brein m., tr. « eau stagnante. »

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...