Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 178 : de dourgan (8851) à dousil (8900) :- dourgan
- dourgendourgen
m. (boucherie) Culotte de bœuf.
●(1942) VALLsup 45a. Culotte de bœuf, tr. «dourgen (eus bouedenn al lost beteg al leziou) (Perrot).»
- dourgenndourgenn
f. –où
(1) Anse (d'un récipient, etc.).
●(1464) Cms (d’après GMB 193). dorguenn, anse de seau. ●(1499) Ca 70a. Dornguenn. ga. anse de seau / ou daultre vesseau. ●(c.1500) Cb 70b. Dorguenn. gall. anse de seau / ou daultre vesseau. ●(1521) Cc. Dorguenn. ga. anse.
●(1659) SCger 7b. anse, tr. «dourguenn.» ●145b. dourguen, tr. «anse.» ●(1732) GReg 39a. Anse, ce qui sert à manier une utencile, tr. «Dourguenn. p. dourguennou.» (...) Anse d'un pot, tr. «Dourguenn ur pod.»
●(1876) TDE.BF 168b. Dourgenn, s. f., tr. «Anse de certains ustensiles ; pl. ou.»
●(1909) BROU 229. (Eusa) Anse de panier, tr. «Toúrgen.» ●(1925) BILZ 127. An daou vugel a gemeras krog pep-hini en e zorgenn. ●(1975) UVUD 35. (Plougerne) Poa eur machin pri ag en doa eun espes sutell, ag eun dourgenn var-c'horre da gregi e-barz.
(2) Crémaillère.
●(1633) Nom 163b. Climacter : cremilier : crammailler, dourguen.
(3) (en plt d'une chaise) = (?).
●(1870) FHB 283/171a. Lacat a reaz ar bodik-ze var dourgen cador an escop.
(4) plais. Fri dourgenn : nez aquilin.
●(1890) MOA 121a. Nez aquilin, tr. «fri-dourgenn (Triv.).»
- dourgidourgi
m. dourchas, dourgon (zoologie) Loutre. cf. dourgon .1
●(1499) Ca 71b. Dourqui dourgon. ga. loutre. deaue qui vit de poisson. ●(1633) Nom 46a. Lutra, canicula : loutre : dourguy, qui dour.
●(1659) SCger 74b. loutre, tr. «dourqui, p. dourchas.» ●145b. dourqui, tr. «loutre.» ●(1732) GReg 164b. Chien d'eau douce, loutre, tr. «dourqy. p. dourchaçz.» ●(1927) GERI.Ern 118. dourgi m. pl. dourgoun, tr. «loutre.»
- dourgon .1dourgon .1
m. dourgoned (zoologie) Loutre. cf. dourgi
●(1732) GReg 164b. Chien d'eau douce, loutre, tr. «Dourgon. p. dourgoned.»
- dourgon .2dourgon .2
pl. dourgi
- Dourig-ar-Maen-GlasDourig-ar-Maen-Glas
hydronyme (Sizun).
●(1987) BRUDn 110/28. E parreziou ’zo ez eus eun nebeudig anoiou (da skwer e Sizun : an Dearenn, an Elorn, Kan an Od, Dourig ar Men Glaz).
- Dourig-KammDourig-Kamm
hydronyme An Dourig-Kamm (La Roche-Maurice).
●(1987) BRUDn 110/28. er Roh (an Dourig kamm, ar Morbig, ar Froud).
- dourlaezhdourlaezh
m. (alimentation)
(1) Petit-lait, lactosérum.
●(1633) Nom 34a. Porcus serarius, qui sero pastus est : porceau repeu de mesgue : vn ouch maguet gant cour-bæz (?) lire : dour-læz (?). ●65a. Serum lactis, serum : ser du laict, mesgue : dour læz, læz treut.
●(1732) GReg 559a. Petit lait, ou clair de lait, ou lait clair, tr. «Dour-læz.»
●(1876) TDE.BF 169a. Dour-leaz, s. m., tr. «Petit lait.»
●(1910) EGBT 58. dour-lêz, tr. «petit-lait.» ●(1931) VALL 553a. Petit-lait, tr. «dour-laez.»
(2) Lait coupé d’eau.
●(1870) MBR 342. o werza viou brein ha dour-leaz, tr. «vendre des œufs pourris et du lait où j'avais mis de l'eau.»
●(1962) EGRH I 71. dourlaezh m., tr. « lait coupé d’eau. »
- dourlec'hdourlec'h
m. –ioù
(1) Abreuvoir.
●(1732) GReg 4a. Abbreuvoir, tr. «Dourlec'h. p. dourlec'hyou.»
●(1876) TDE.BF 169a. Dour-lec'h, s. m. C[ornouaille], tr. «Abreuvoir.»
●(1927) GERI.Ern 118. dourlec'h m. p. iou, tr. «abreuvoir.» ●(1931) VALL 3b. Abreuvoir, tr. «dourlec'h m. pl. iou.»
(2) Aiguade, point d'eau.
●(1931) VALL 16a. Aiguade lieu où l'on s'approvisionne d'eau, tr. «dourlec'h m. pl. iou.»
- dourlestr
- dourlestrad
- dourleundourleun
adj. (domaine maritime) Pleine-mer.
●(c.1718) CHal.ms ii. La mere est pleine, tr. «dourlan é.» ●la mer est pleine, tr. «gourlan, dourlan é.»
- dourlivadenn
- dourlivadur
- dourliver
- dourlivet
- dourlonkañdourlonkañ
voir tarlonkañ
- dournijerez
- DouronDouron
hydronyme An Douron : Le Douron (sources à Lannéanou, embouchure à Guimaëc, 28 km de long).
●(1865) FHB 12/90b. hag an douar so laket da garga traouien an douron.
●(1913) FHAB Kerzu 356. Var lein eur greac’hen all a ra an dro d’an Douron, en tu deou deoc’h, e kavit tour Botsorc’hel. ●(1914) ARVG Mae 79. An Douron. ●(1924) FHAB Mae 171. traonien an Douron. ●(1933) BREI 324 /4c. A-benn miz genver 1934, e vo achuet, war an Douron, etre Lokireg ha Plistin, eur pont a 132 metr a hed hag a zigaso gonid da Blistiniz. ●(1935) ANTO 48-49. eun devez war ribl an Douron. ●(1959) MOJE II 27. hag e c'hoarie bilibanna gand ar rehier braz war ribl an Douron. ●(1973) TONA XIX 661/11699. Le Douron, An Douron, Les Eaux, Cette rivière marque la séparation entre le département du Finistère et le département des Côtes-du-Nord.
- dourredenndourredenn
f. –où (hydrologie) Cours d'eau.
●(1931) VALL 164b. Cours d'eau, tr. «dourredenn f. pl. ou.»
- doursildoursil
m.
(1) Clepsydre.
●(1499) Ca 71a. Doucil. g. idem. l. hec clepsedia/e.
●(1732) GReg 173a. Clepsydre, horloge d'eau, tr. «Doulsizl. p. doulsizlou.»
(2) Passoire qui passe doucement.
●(1732) GReg 173a. douçz-sizl, tr. «passoire qui passe doucement.»
●(1876) TDE.BF 565b. Dour-zil, tr. «arrosoir.»
(3) Arrosoir.
●(1846) DGG 3. ar c'houmoul-se (…) evel un dourcil ar c'haëra a scuill ar glao. ●(1857) CBF 82. Kemerit ann dour-zil, tr. «Prenez l'arrosoir.»
●(1919) KZVr 355 - 21/12/19. Doursil, tr. «arrosoir.»
- doursistrdoursistr
m. (alimentation) Piquette de cidre.
●(17--) SP II 177. eur banach dourjist, tr. «une goutte d'eau de cidre.»
●(1907) BOBL 05 octobre 158/3c. petit cidre ou cidre de seconde cuvée (dour-jistr). ●(1931) VALL 553a. Petit-cidre, tr. «dour-sistr.» ●(1962) TDBP II 116. eur voutaillad dourjïstr, tr. «une bouteille de piquette.» ●(1970) BHAF 86. kelou ar voutaillad dour-sistr a ya gantañ d'an aot ?
- dourus
- dourvaenañdourvaenañ
v. Couler du goémon et le maintenir au fond à l'aide de pierres.
●(1960) GOGO 224. (Kerlouan, Brignogan) la pratique dite durvḗna (dour-vaena), qui consiste à couler le goémon recueilli et à le maintenir au fond de l'eau à l'aide de pierres pour le reprendre à marée descendante n'est pas admise.
- dourvarc'hdourvarc'h
m. -ed, dourvirc'hed (zoologie) Hippopotame.
●(1931) VALL 361b. Hippopotame, tr. «dourvarc'h pl. –virc'hed, –varc'hed.»
- dourvel
- dourvez
- dourwaddourwad
m.
(1) Plasma.
●(1931) VALL 565b. Plasma, tr. «dourwad m.»
(2) Sang mêlé d'eau.
●(1962) TDBP ia 47. dourwad, tr. «sang mêlè d'eau.»
- dourwindourwin
m. Eau mêlée de vin.
●(1867) FHB 150/362b. Eun nebeut dour-vin a roer dezhan.
●(1905) IVLD 235. eur berad dour-vin. ●(1912) FHAB Kerzu 376. gwin dreizan e-unan pe dour win hepken. ●(1920) AMJV 3. ec'h evas atao dour-vin. ●(1931) VALL 553a. Petit-vin, tr. «dour-win.» ●(1962) EGRH I 71. dourwin m., tr. « vin coupé d’eau. »
- douryardouryar
f. douryer (ornithologie) Poule d'eau.
●(1499) Ca 71b. Douryar. g. rale. ●(1633) Nom 39a. Fulix, fulica : foulgue, poulle d'eau : douryar.
●(1659) SCger 145b. dour yar, tr. «poule d'eau.» ●(1732) GReg 429b. Foulque, tr. «Dour-yar. p. dour-yer.»
●(1927) GERI.Ern 118. douryar f. pl. –yer, tr. «poule d'eau.» ●(1962) EGRH I 71. douryar f. douryer, tr. « poule d’eau. »
- dous .1dous .1
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Doux.
●(1464) Cms (d’après GMB 194). Douce doux. ●(1499) Ca 70b. Doucc. g. doulx. ●(1575) M 1909. nep trepas douç na serz, tr. «aucun passage, doux ni rude.» ●(1633) Nom 60b. Pulpamentum, pulpa : quelque friant morceau & doüillet : vn tam friand bennac ha douçcic.
●(1732) GReg 333a. Emmiele, doux comme le miel, tr. «qer douçz evel ar mèl, hac ar succantin.» ●(17--) TE 279. ur hlouéhèn douce hac agréabl.
●(1838) OVD 178. er selleu douce. ●(1849) LLB 624. Freh dous avel er mél.
●(1974) ISHV 152. Kig «dous» ne veze ket prenet.
(2) Dous-pask : très doux.
●(1974) YABA 11.08. Nen dé na dous-pach, na ré hwerv. ●(1975) YABA 06.12. Ha pas hani dous-pach èl ma vè reit d'er merhed.
(3) Dous-melik : très doux.
●(1974) YABA 21.09. pèr Madelenn (...) melen-aour ha dous-mélik.
(4) (météorologie) Humide.
●(c.1718) CHal.ms i. aqueus, humide, tr. «moüest, leih, dous.» ●(c.1718) CHal.ms ii. temps humide terre humide, tr. «amser, doüar dous, leih.»
●(1913) HIVR 29. en tu de ziséh er pradeu dous. ●(1930) DIHU 230/124. ér pradeniér (lire : pradeuiér) dous, ér pradeuiér tanin.
(5) (météorologie) Doux.
●(1633) Nom 219b. Serenitas, serena tempestas, serenum cælum : beau temps, serain : amser caezr, amser douçc. ●221a. Aura : petit vent doux : vn auelicq douçc.
(6) (parler avec) douceur, calme.
●(1499) Ca 42a. Comps doucc. g. doulce parole. ●(c.1500) Cb 34a. g. doulx chant. b. can doucc.
●(18--) SAQ II 257. pe gomzou dous, flour pe gomzou dichek.
(7) Laezh dous : lait doux.
●(1849) LLB 1716. leah dous.
●(1929) FHAB Ebrel 138. eul lein vat a grampouez gant laez dous.
(8) Dour dous : eau douce.
●(17--) CBet 589. Breman hoas en dour dous e hanvoan glesqueret, / Glasardet ha quirelaouen, ha neuse ar ranet, tr. «Dans l'eau douce, je nomme les grenouilles, les lézards, les sangsues, les rainettes.»
●(1857) CBF 14. pesked dour dous, tr. «des poissons d'eau douce.» ●(1889) ISV 345. da garda hor bidonou a zour dous.
(9) (en plt de qqn) Doux.
●(1659) SCger 14a. benin, tr. «doucç.» ●(1790) MG 143. bout douce, truhéus ha charitabl.
●(1880) SAB 144. dous eveldoc'h-hui, meiz ac humbl a galon : Mitis et humilis corde.
(10) Doux, non salé.
●(1915) LILH 28 a Gerzu. amonen dous.
(11) Sistr dous : cidre doux.
●(1910) MAKE 80. Evidon-me, ar jistr sec'h a zo trec'h d'ar jistr dous.
II. Adv.
(1) Doucement.
●(c.1500) Cb 34a. g. chanter doulcement. b. canaff doucc.
●(1847) MDM 158. luskellet douz en ho c'harrosiou bourret.
(2 Dre zous ha dre heg : bon gré malgré.
●(1924) LZBt Meurzh 32. Neuze e dad na dic'hanas ket, dre dous ha dre heg, da glask an tu da lakat ar c'hristen neve da nac'h e Fe.
III.
(1) Dous evel un oan : voir oan.
(2) Dous evel un dañvad : voir dañvad.
(3) Dous evel ur maout : voir maout.
(4) Dous evel un heizez : voir heizez.
(5) Dous evel un ael : voir ael.
(6) Dous evel mel : voir mel.
(7) Dous evel al laezh : voir laezh.
- dous .2dous .2
m.
I.
(1) Goût doux.
●(1908) FHAB Genver 5. Skiant an tanva. An dous, an trenk, ar c'huero, ar sall, ar goular, a zo discuillet ganthi.
(2) [au dimin.] (en plt des enfants) Chouchou, chéri.
●(1867) FHB 126/174b. ato e zint doussik, kalounig ha braoïg ho mam.
II. [au dimin.]
(1) War an dousig : doucement.
►[form. comb.]
P3 war o dousig
●(1921) PGAZ 46. Mont a raent neuze ho daou, var ho dousik hag a zoug ho c'hamm.
(2) Adv. [au plur.] Dousigoù : doucement.
●(1893) DES 10. Me sterdéhé, ia, dousigeu, / Bisièd hé deuornigeu, tr. « je serrerais, oui, bien doucement, / les doigts de ses mignonnes petites mains. »
●(1925) SFKH 19. Geou, geou, e reskondé en Eutru dousigeu, guir é. ●(1929) DIHU 216/280. Hi e ia ar hé goar, e vourbout dousigeu. ●(1942) DIHU 373/99. é tostat dousigeu de greiz en ti.
- dousaatdousaat
v.
I. V. intr.
(1) (en plt de qqn) S'adoucir.
●(1846) BAZ 186. Totila a zeuas da zousaat ha d'en em voderi. ●(1869) FHB 241/253b. En eur velet al lizer ar gardian a zouseas. ●(1876) BJM 91. Doussaat a reas enebourien an Tadou.
(2) (en plt des éléments) Se calmer.
●(c.1825-1830) AJC 2226. a pa dousage an navel ehagemb a hané. ●(1849) LLBg III 103. Er mor e zou douseit. ●(1792) HS 260. ean e rass d'enn aüél hum deènn, ha d'er mor douçat.
(3) (en plt du bruit) = habaskaat.
●(1910) MBJL 145. e tousa an dourni hag en em laka adarre a, arc'heskob da gomz. ●164. mar deu an drouz da zousaat.
(4) (en plt du goût) S'adoucir.
●(1910) MAKE 23. penôs lakât ar jistr trenk da zousaat.
(5) (en plt d'un mal) =
●(1849) LLB 779. hou trougeu e zousei.
II. V. tr. d.
A.
(1) Rendre doux, adoucir, édulcorer.
●(1499) Ca 71a. [doucc] dulcoro / as. g. doulcir. b. douczat. ●(c.1500) Cb 71b. [doucc] dulcoro / as. ga. adoulcir. b. doucczat.
●(1659) SCger 80a. mitiger, tr. «douçaat.» ●(1710) IN I 8. Ar sucr a zeu da zouçaat ar frouez pere ne dint quet meur. ●(1732) GReg 13b. Adoucir, rendre plus doux, moins rude, tr. «Douçzaat. pr. douçzéët.» ●Adoucir l'eau de mer, tr. «Douçzaat an dour-vor.»
●(1838) OVD 57. Cavet e zou er moyand de zouçat er gùé alamantés er ré huerhuan, én ur doullein ou zreid, eit tennein a nehai ur chugon cri ha tagus.
●(1914) DFBP 8b. adoucir, tr. «Dousaat.»
(2) Mouiller.
●(1752) BS 576-577. ma na zeu ar glao hac ar glis eus an eê da c'hleba ha da zouçaat an douar.
●(1839) BSI 229. miret oc'h ar glao da zouçzaat ho parqeyer.
(3) (en plt d'un homme, d'un animal) Dompter.
●(c.1718) CHal.ms iii. rappriuoiser un animal effarouché, tr. «doucat, donnat un aneual, a sobet scontet, rantet goüé.» ●(1767) ISpour 117. doussat ha donnat el lonnet bretal.
●(1824) BAM 146. ne deus loen ebet quen direis (...) na ellet da sugea ha da zouçaat. ●(1896) LZBt Mae 17. da sklerijenni, da zousaat, ha zonvaat tud ar broiou-ze.
(4) (en plt d'un mal) Apaiser.
●(1891) CLM 10. dégasset e mès guet n'ein a dy un dramour chinès ur voutouilladig hag e zoucei en droug.
B. sens fig.
(1) Adoucir.
●(1790) MG 396. de zouçad en imur. ●(17--) TE 163. douçad counar é dad. ●165. JOnathas e oai ingorto a zonnèt (…) de bèn a zouçad er haz en doai quemérét é dad doh David.
●(1846) BAZ 280. evel ma oa eun den colerus ha direiz, e poanias da zousaat he spered. ●(1857) GUG 164. Hui e hel douçat men glahar. ●(1857) LVH 319. douceit hou ç'arfleu. ●(1860) BAL 10. peadra da zousaat ar poaniou diveza. ●(1866) HSH 34. evit he zousaat en he guêver. ●(1866) FHB 60/60b. dousaat he c'hlac'har. ●(1870) FHB 267/43a. souplaad, dousaad ar sperejou trenket.
●(1900) LZBg 57 blezad-1añ lodenn 54. Plijet get Doué dousat hun poènieu. ●(1906) KANngalon Meurzh 64. easaat ha dousaat buez an dud. ●(1906) KANngalon Mae 115. da zouzaat disparti c'huero ar maro. ●(1907) PERS 292. peger mad oa an Aot. Vianney da zousad ar glac'har.
(2) Assouplir (règle, etc.)
●(1790) Ismar 317. Hur Mam santel en Ilis en dès douceit el Lezèn ag er yun a gaus d'hur goannedigueah.
●(1869) FHB 213/25a. ma teu avechou da zousaat unan bennag euz he lezennou. ●(1889) SFA 216. Ar re-man (…) a gaf re rust ar reolenn oc'h eus great d'eomp, hag e pedont ac'hanoc'h da zousaat anez-hi..
III. V. tr. i. Dousaat da ub. : amadouer qqn.
●(1914) DFBP 14a. amadouer, tr. «Dousaat (da).»
IV. [empl. devant un v.] Dousaat d'ober udb. : faire qqc. moins vite.
●(1924) BUBR 47/1113. Kredi a rê ne oa ket mad koulskoude mont re brim war-rôk, hag al lestr a zousaas raktal da gerzet.
V. V. impers.
(1) Dousaat da ub. : se radoucir.
●(1872) DJL 19. Doussaat ra da Ian, marvad.
●(1911) SKRS II 11. N'oa ket dousseat dezhan tamm ebet ; er c'hountrol eo : lammet a rea gant ar gounnar.
(2) Dousaat d'udb. : procurer de l'adoucissement à qqc.
●(1902) LZBg Meurzh 51. un draig benak de zousat d'hou hlinùed.
- dousadenndousadenn
f. –où Adoucissement.
●(1907) AVKA 308. Ar gwin-ze a harze da zantout kement ar poannio, ha Jesus na c'houle dousaden ebed d'e re.
- dousadurdousadur
m.
(1) Adoucissement.
●(1732) GReg 13b. Adoucissement, tr. «Douçadur.» ●(1744) L'Arm 7b. Adoucissement, tr. «Douçadur. m.»
●(1825) COSp 166. Mar clasquet un douçadur benac d'hou poén. ●(1857) LVH 23. eit ne gaveint nitra diæs én hent ag er baraouis ; hag er péh e dinerra er rustoni a nehou, e zou m'en dé quen aviset er règl-men ma tégass hi-memb doussadur. ●(1861) BSJ 122. rein un douçadur-benac d'é houlieu.
●(1914) DFBP 8b. adoucissement, tr. «Dousadur.»
(2) Garniture intérieure du nid.
●(1927) GERI.Ern 119. dousadur m., tr. «garniture du nid.» ●(1931) VALL 331a. Garniture intérieure du nid, tr. «dousadur, V[annetais] m.»
- dousamantdousamant
adv. Doucement.
●(1792) BD 3623. rac doussamant esomp deut, tr. «car nous sommes venus doucement.»
- dousaus
- dousenndousenn
f.
I.
(1) Douzaine.
●(1659) SCger 45b. douzaine, tr. «doucen.»
●(1877) BSA 240. eun dousen destou. ●(1878) EKG II 280. eun dousenn anduill a-ispill. ●(1889) ISV 455. an dousen ne vez ket great ato gant daouzec.
●(1909) FHAB Gouere 224. 18 gwennek an dousen viou. ●(1910) MAKE 3. eun hanter dousen krampouez amanennet en e chakod. ●(1918) BNHT 10. get un hantér dousén poketeu guen kann ha doh ou displeg ar hé gulé.
(2) Diouzh an dousenn : à la douzaine.
●(1868) FHB 153/388a. eur vam-viz a zo ledan, a zo kovek, a ro bep bloaz moc'higou dioc'h an dousen.
(3) Hanter-dousenn : demi-douzaine.
●(1942) DADO 9. E-ti intañvez Lazbleiz ez eus bet laeret eun hanter-dousen viou, eur c’hartourenn chikore, eur galabousenn hag eur billig nevez-flam.
II. Echuiñ e zousenn : rater son coup.
●(1825-1830) AJC 5040-5041 (Go) J. Conan. Songed e moa a voa ar rese arme ar fransigen / neuse evoa darbad din bean achived ma dousen, tr. F. Favereau «Je pensais qu'il s'agissait de l'armée française, / Et c'est alors que je failli bien rater mon coup.»
- dousennad
- dousenniñdousenniñ
v. tr. d. Mettre (les gerbes de blé) en tas de douze.
●(1896) GMB 680. pet[it] tréc[orois] tousenein än it mettre le blé en meules, par douzaines de gerbes.
- douserusdouserus
adv. Doucement.
●(1829) CNG 125. Moès, e-mé dehi Jesus, / Doucérus, / Reit-teign, mé hou ped, d'ivet.
- dousetdouset
pp. =
●(1973) LBFR 59. Klevet peus la M. D. n'eus douset gant Marie-Madalen ? tr. «M. D. a trinqué avec Marie-Madeleine.»
- dousez
- dousezig
- dousigdousig
f. dousig-koant, dousig + n. de p. : Douce amie, amoureuse.
●(1779) BRig I 43. Ma doussig couant, tr. « Ma douce amie. »
●(1866) BOM 18. ma dousik koant Mari. ●48. Aliez e sonjer / Enn dousig-koant. ●(18--) PEN 92/143. o klevet o parlant / ma dousik Ivonna / gant ur voez melkoniant, tr. «entendre parler ma douce / Yvonna avec une voix pleine de mélancolie.»
- dousijenn
- dousik
- dousikaat
- dousil