Recherche 'bo...' : 1221 mots trouvés
Page 17 : de bouklier (801) à bouliermini (850) :- bouklierbouklier
m. (armement) Bouclier.
●(1633) Nom 183a-b. Parma, cauus orbis : bouclier : bouclyer, bouclær. ●183b. Clypei ansa vel capulus : le manche du bouclier : croummel, pe plaçc an dorn ves an bouclier.
- boukliñboukliñ
voir bouklañ
- boukrennboukrenn
voir poukrenn
- boukted
- boukter
- bouktraezh
- bouktraezhañ / bouktraezhiñbouktraezhañ / bouktraezhiñ
v. intr. S'enliser.
●(1931) VALL 259a. Enliser (s'), tr. «bouk-traeza, bouk-traezi.»
- bouktraezhiñbouktraezhiñ
voir bouktraezhañ
- boul .1boul .1
adj.
(1) Bot.
●(1910) MAKE 37. Gwir eo ive, e bao a-drenv, en tu d'ar maez, a zo eun tammig «boul».
(2) Troad-boul : pied bot.
●(1633) Nom 273a. Valgus : qui a les pieds courbez, & tournez en dehors : vn troad-boull, vnan en deffe ez treït tort ha troet voar an tu á renep.
●(1659) SCger 15b. pied bot, tr. «troat boull.» ●(c.1718) CHal.ms i. bot, piebot, tr. «troet boull, (…) un droet miorch'.» ●(1732) GReg 105a. Bot, pied bot, tr. «troad boul.»
●(1905) IVLD 52. Daou droad boul. ●(1908) FHAB Gouere 199. he zroad a oa korvigellet evel eun troad-boul. ●201. an troad-boul a oa eünet. ●(1910) MAKE 37. e bao a-dreñv, en tu d'ar maez, a zo eun tammig «boul».
- boul .2boul .2
f. –où
I.
(1) Boule.
●(1499) Ca 25a. Boul. g. boule. ●(1633) Nom 195a-b. Sphæra, globus : globe, boule : boül.
●(1710) IN I 316. evel ma zeo c'hoari'r volot, c'hoari'r boulou.
●(1838-1866) PRO.tj 175. Ar glizen dran / He deus squihet / Boulou arc'hant / Var an havrek. ●(1877) EKG I 6. ober eur barti domino, pe eun abadenn c'hoari-voulou.
●(1902) PIGO I 87. ledanâd e borz, ober eur c'hoari boulou ha kilhou. ●(1904) DBFV 28a. boul, f. pl. eu, tr. «boule, globe.»
(2) Boul an Douar : le globe terrestre.
●(1732) GReg 460a. Le globe terrestre, tr. «Boul an douar.»
●(1937) FHAB Kerzu 366. boul an Douar, savet gant R. Y. Kreston. ●(1942) LANB 72. Hor Salver Jezuz Krist en e sav war voull an douar.
(3) Boul ar bed : le globe terrestre.
●(1732) GReg 460a. Le globe du monde, tr. «Boul ar bed.» ●(1744) L'Arm 173b. Globe (…) Du monde, tr. «Boule er bétt.»
●(1838) CGK 4. var boul ar bet. ●(18--) EER 15. Boul ar bed a fresfé a dammo.
●(1928) FHAB Kerzu 463. ha boul ar bed en e zourn. ●(1943) FHAB Genver/C'hwevrer 248. boul ar bed en e zourn.
(4) Boulet.
●(1882) BAR 205. Eur voul ganol a dizaz mestr an Turket. (…) ar boulou kanol.
(5) fam. Tête.
●(1973) BRUD 43-44/34. an tu e troe ordinal e voull, rag penngam e oa eun tamm.
II. (jeu populaire) C’hoari bouloù : voir bouloù.
III.
(1) Bezañ ar voul gant ub. : avoir de la chance.
●(1732) GReg 338a. Encenser les grands, les riches, les louër, les flatter, tr. «moguedi ar binvidyen hac ar re a so ar voul gantdho.»
●(1857) (L) CBF 40. Pep tra a zeu gant-han da vad. / Ia, ar voull a zo gant-han, tr. Troude/Milin «Tout lui réussit. / Oui, il a la vogue.» ●(1870) (L) A. Troude MBR 166. Hastomp affo, eme Iann, p'ema ar voul gane-omp. ●(1877) (L) FHB (3e série) 5/39b. An daou griminel-man, a zo a lavaret euz a vouenn ar re zo ar voul gantho en amzer-man. ●(1890) (L) MOA 294. C'est l'homme de la paroisse, tr. J. Moal «ar voul a zo gant-han.» ●(18--) (L) J. Quéré SAQ I 164-165. Marteze, ouspenn, e zoc'h doujet, enoret, istimet zoken. Evit komz evel ma komzit : ar voul zo ganeoc'h. Hag he ruil a rit en tu ma karit.
●(1923) (L) K. Jezegou KNOL 266. Ar voul 'zo ganez, eme Cheun. Ruilh anezi keit ha ma c'helli. ●(1962) (K) Y. ar Gow LLMM 94/351. Hogen aet e oa ar voull gant Prouesse de France ha den ne lenne ar c'hardiogramme.
(2) Ar voul o treiñ : la chance tourne.
●(18--) (L) J. Quéré SAQ I 301. Eun den 'oa pinvidik. En em gaout a ra gant eun den paour... Truez hen deuz oud-han, ranna ' ra ganthan he zanvez... Mez e nebeut amzer, ar voul a dro. An den pinvidik da genta, 'guez paour hag ar paour bet sikouret ganthan a dro kein d'ezhan. ●(18--) (T) E. Ernod EER 31. Mar tro ar voul nebeut c'hoaz, me gred en devo chanz.
(3) Lezel ar voul da dreiñ : laisser faire la chance.
●(1890) (L) MOA 292. Livrer au hasard, tr. J. Moal «lezel ar voul da drei dioc'h he diviz.»
(4) Ruilhañ ar voul : profiter de la chance.
●(1840) SAV 22/19. Hucher, noter, potr ar guiriou / A ruill ar voul pa ma gantho. ●(18--) (L) J. Quéré SAQ I 164-165. Marteze, ouspenn, e zoc'h doujet, enoret, istimet zoken. Evit komz evel ma komzit : ar voul zo ganeoc'h. Hag he ruil a rit en tu ma karit.
●(1923) (L) K. Jezegou KNOL 266. Ar voul 'zo ganez, eme Cheun. Ruilh anezi keit ha ma c'helli.
(5) Ober e voul : faire beaucoup de profit.
●(1916) KZVr 189 - 15/10/16. Ober a ra e voul, tr. «il fait beaucoup de profit, Loeiz ar Floc'h.» ●(1942) VALLsup 84. Gagner beaucoup, tr. F. Vallée «ober e voul.»
(6) Ruilhal ar voul gant ub. : avoir de la chance.
●(1924) (T) F. al Lay BILZ 178. Ac'hanta, pôtr, ar voul a ruilh ganit. Kerz, red war he lerc'h hep dizalani.
(7) Ruilhal e voul :
●(1927) KANNkerzevod 3/3. Ar bed a ruilho e voul egiz kentoc’h.
(8) Ruilhet eo ar voul : les dés sont jetés.
●(18--) SAQ i 146. Ruillet eo ar voul ha mont a raio e leac’h ma karo ! ●(18--) SAQ i 251. Ruilhet ar voul, re zivead eo !
- boul .3
- boul .4boul .4
s. sens abstrait. Jeu.
●(1575) M 612. Na dle den dre nep bout (lire : boul), quemeret sort soulaç, tr. «Que l’homme ne doit par aucun amusement, prendre aucune espèce de plaisir.» ●note Ernault : «Lisez boul, comme il est écrit v. 2269, 2564 ; du v. franç. boule, bole, bolle, beule, fraude, tromperie, astuce.» ●2269. an boul disoulaç, tr. «le jeu impitoyable.» ●2564. ne compsaff goap na boul, tr. «je ne dis plaisanterie ni raillerie.»
- boul-balboul-bal
f. C’hoari ar voul-bal : jeu de de mail.
●(1732) GReg 590b. Le jeu de mail, tr. « C'hoary ar voul-bal. »
- boul-derv
- boul-strinkboul-strink
f. Boule de cristal.
●(1949) ENRO 294. Ha dre deir gwech e voe lakaet dirazi, tostoc'h-tostañ, ar voull-strink milliget.
- boul-tennboul-tenn
m. Jeu de boules du Pays glazig.
●(1984) ECDR 138. Ur wech bennak a zo bet c'hoariet boull-tenn.
- boul-troad / boul an troadboul-troad / boul an troad
m. Boulet (du cheval).
●(1732) GReg 109a. Boulet, la jointe la plus près du paturon du cheval, tr. «Boul-troad ar marc'h.» ●Les entorses se font au boulet, tr. «Ar fals-varchadennou èn em gueff ê boul an troad.»
●(1876) TDE.BF 67a. Boul-troad, s. m., tr. «Boulet du pied du cheval. Ce mot composé, comme les substantifs de cette espèce, se sépare en construction : kignet eo boul he droad, il a le boulet écorché.»
●(1904) DBFV 28a. boul troed er marh, tr. «boulet du cheval.»
- bouladev
- boulañ
- boulañjerboulañjer
voir boloñjer
- boulaouek
- boulbboulb
voir bourbl
- boulbluenn
- boulboazhboulboazh
voir bourboazh
- boulc'h .1boulc'h .1
adj.
(1) Entamé.
●(1876) TDE.BF 66b. Boulc'h, adj., tr. «Ce mot signifie entamé.»
●(1927) GERI.Ern 61. boulc'h adj., tr. «entamé, non intact.»
(2) Qui a un bec-de-lièvre.
●(1876) TDE.BF 66b. Boulc'h, adj., tr. «Ce mot signifie entamé, et semploie pour désigner une personne qui a ce qu'on appelle un bec de lièvre, c'est-à-dire une grosse fente à la lèvre en naissant.»
●(1931) VALL 62b. Bec-de-lièvre adj., tr. «boulc'h.»
(3) Dorn boulc'h : main à laquelle on a perdu des doigts.
●(1876) TDE.BF 66b. Boulc'h, adj., tr. «Ce mot signifie entamé. On l'emploie encore en parlant d'un individu qui a perdu quelques doigts de la main. Dorn boulc'h, à la lettre main entamée.»
- boulc'h .2boulc'h .2
m. & adv. –où
I. M.
A.
(1) Entame.
●(1659) SCger 22a. chanteau, tr. «boulc'h.» ●51b. entamure ou chanteau, tr. «boulc'h.» ●(1732) GReg 350b. L'entamure du pain, de la tourte, tr. «Boulc'h bara. ar boulc'h eus ar bara. ar boulc'h eus an dorz. ●(1744) L'Arm 135b. Entamure, tr. «Boulh.. heu. m.»
●(1872) ROU 83a. Entamure, tr. «Boulc'h.» ●(1876) TDE.BF 66b. Boulc'h, s. m., tr. «Entamure d'un pain, brèche faite à un pain.»
●(1904) DBFV 28a. boulh, m. pl. eu, tr. «entamure ; brèche à un pain.» ●(1927) GERI.Ern 61. boulc'h m., tr. «entamure.» ●(1980) MATIF 76. A[r] Boulc’h, Anna, evid eur bevien !, tr. « L’entame, Anna, pour les pauvres ! »
(2) Dorn boulc’h : main qui a perdu un ou plusieurs doigts.
●(1732) GReg 299a. Qui a perdu quelque doigt de la main, tr. «dôrn-boulc’h.»
(3) Balafre.
●(1876) TDE.BF 66b. Boulc’h, s. m., tr. «par extension, balafre à la figure.»
●(1927) GERI.Ern 61. boulc’h m., tr. «balafre.»
(4) Bec-de-lièvre.
●(1927) GERI.Ern 61. boulc’h m., tr. «bec-de-lièvre.» ●(1931) VALL 62b. Bec-de-lièvre subs., tr. «boulc’h pl. ed.»
(5) (géographie) Brèche.
●(1659) SCger 17a. breche, tr. «boulc’h.»
●(1904) DBFV 28a. boulh, m. pl. eu, tr. «brèche.» ●(1973) SKVT ii 43. boulc’h ur stankenn.
B. sens fig.
(1) Brèche, ponction (dans une somme d’argent).
●(1865) LZBt Here 64. pe a dra da stouvan ar boulc’h a oufemp ober enn hon ialc’h.
●(1905) BOBL 14 octobre 56/3a. grit c’hoaz eur boulc’h en ho yalc’h. ●(1910) FHAB C’hwevrer 51. Eur boulc’h brao dija en e c’hounidegez.
(2) Début.
●(1905) MRPL 62. D’an neb a varv e boulc’h an hanv. ●(1925) FHAB Gouere 258. e boulc’h an oferenn. ●(1943) VKST Here 367. an aon eo boulc’h ar furnez.
(3) Néophyte.
●(1868) FHB 158/12b. n’oz peuz nemed ar penn kenta euz ar furnez, n’ez-oc’h nemed eur bolc’h kristen mad.
(4) Mont ar boulc’h gant ub. :
●(1908) PIGO ii 79. a-boan ma’z eo êt ar boulc’h ganin.
(5) Partie non exécutée de qqc.
●(1874) POG 34. kenavo d’ar goler, d’al leou-doued, d’ar gevier, d’ar c’hannou, d’an teodadou ; kenavo d’ar boulc’hou ebarz ma deveriou.
(6) Lakaat ul labour e boulc’h : commencer un travail.
●(1966) BRUD 22/4. pa vo gwelet (…) pegement a labouriou e-noa lakeet e boulh.
(7) Chom e boulc’h : rester inachevé.
●(1918) LILH 3 a viz Du. Mar achiù er brezél é chomo é boulh er labour dereùet én hon doar.
(8) Ar boulc’h kentañ : la primeur.
●(1912) MMKE xx. hep digeri al levr, ma chomo ar boulc’h kentan anezan gant e rakprenerien niverus. ●(1947) YNVL 24. Deoc’h e vo ar boulc’h kentañ, Maria ! ●39. Ar boulc’h kentañ en deus bet c’hoant da gaout.
(9) Bezañ war ar boulc’h kentañ : être débutant, à son premier essai.
●(1972) SKVT i 128. Da c’hortoz, ha peogwir e oa e brud e nerzh ha war ar boulc’h kentañ, e oa bet fiziet ennañ gant an Aotrou Person paotredigoù ar c’hatekiz.
(10) Lezel ur boulc’h bras : laisser un grand vide.
●(1906) BOBL 13 octobre 108/3d. e varo a lezo eur boulc’h braz e-mesk e vreudeur-labour.
II. Loc. adv.
(1) Ag ar boulc’h : de première qualité, de premier choix.
●(1932) BRTG 26. ur blankad «deur» ag er blein, ag er boulh...
(2) E boulc’h : entamé.
●(1872) ROU 83a. Entamé, tr. «e boulc’h.»
●(1962) EGRH I 73. e-boulc’h adv., tr. « entamé. »
- boulc'had
- boulc'hadenn
- boulc'hadur
- boulc'hañ / boulc'hiñboulc'hañ / boulc'hiñ
v.
I. V. tr. d.
A.
(1) Entamer (du pain, etc.).
●(1659) SCger 51b. entamer, tr. «boulc'ha.» ●133a. boulc'ha, tr. «entamer.» ●(1732) GReg 350a. Entamer du pain, tr. «Boulc'ha bara.» ●(1744) L'Arm 135b. Entamer, tr. «Boulhein.»
●(1869) FHB 226/133a. Araôg bolc'hi eun dorz vara. ●(1872) ROU 83a. Entamer, tr. «Boulc'ha.»
●(1904) DBFV 28a. boulhein, v. a., tr. «entamer.» ●(1976) BAHE 91/9. kement a gonfituriou a oa (...) ma ne ouien ket petore pod boulc'hañ.
►[empl. comme subst.]
●(1909) FHAB Eost 238. Rag-se e oue great dioc'htu eur boulc'ha mad d'ar voutaill.
(2) Ébrécher.
●(1732) GReg 313a. Ébrecher, casser une petite partie d'une chose, tr. «Boulc'ha. pr. boulc'het.»
●(1907) VBFV.fb 33a. ébrécher, fig., tr. «boulhein.»
(3) Boulc'hañ ar fas : balafrer.
●(1904) DBFV 28a. boulhein er fas, tr. «balafrer.»
B. sens fig.
(1) Commencer, démarrer (un travail, la journée, une histoire, etc.).
●(1877) BSA 109. Dre ar beden e voulc'hent an dervez. ●279. Er mare ma'z an da voulc'ha an histor-man. ●(1877) MSA 210. Er mare ma'z an da voulc'ha an devez.
●(1907) KORN 11. rak pa groger en eul labour ken santel ha ken talvoudek hag an hini ho peus boulc’het, eo red kenderc’hel. ●(1908) FHAB Gwengolo 280. o voulc'ha eur vuez nevez. ●(1909) MMEK 225. Start e voue kaout eur micherour evit boulc'ha al labour. ●(1911) BUAZperrot 834. fellout a reas d'ezan boulc'ha e vicher a visioner var al lestr her c'hase d'ar broiou pell. ●(1913) FHAB Mae 151. boulc'ha al labour. ●(1913) ARVG Eost 197. Laouig, ar mevel bras, / A voulc'h an troc'h kentañ, / Hag ar filc'hier didrue / A diskarr ar bleuniou, / En eur vernian a-goste / Ar foen a restennou. ●(1934) FHABvug Du 22. evit boulc'ha ar gentel.
(2) Engager (la conversation).
●(1909) NOAR 55. Ha sant Yan dioc'htu da voulc'ha ar gaoz.
(3) Entamer.
●(1910) MBJL 33. n'ê ket boulc'han fe an Iliz Roman a rejont, mes he didamman.
II. V. pron. réfl. (en plt de pains qui ont une baisure) En em voulc'hañ : s'entamer.
●(1857) CBF 72. Ar bara pa vez afedet en em voulc'h, tr. «Les pains qui ont des baisures s'entament.»
III.
(1) Boulc'hañ an dorzh : voir torzh.
(2) Boulc'hañ an erv : voir erv.
- boulc'hastboulc'hast
interj. cf. moulc'hast
(1) Boule de putain !
●(1924) LZMR 5. «Boulc'hast ! a yud ar Beuzeg, kouezet oun en eur poull ! ●(1938) WDAP 2/86. Roit d'in ar banne-se, boulc'hast ! ●(1947) YNVL 149. Boulc'hast ! Tapit din va dilhad ! ●158. Ha tostaat a raimp, boulc'hast !...
(2) Loc. interj. Boulc'hast ar gurun ! : boule de putain du tonnerre !
●(1936) IVGA 243. Boulc'hast ar gurun ! Eur fri bigoudenn he do, an taol-mañ ! ●(1973) SKVT II 35. Mont a reot d'ar skol, boulc'hast ar gurun !...
- boulc'hegboulc'heg
m. Homme qui a un bec-de-lièvre.
●(1927) GERI.Ern 61. s. m. boulc'heg, tr. «homme qui a un bec-de-lièvre.»
- boulc'hek
- boulc'henn .1boulc'henn .1
f. –où
(1) Brèche, trouée, percée (dans une haie, etc.).
●(1944) DGBD 31. ur voulc'henn er strouezh. ●37. digeriñ boulc'hennoù eeun dre wask ar gwez.
(2) (géographie) Brèche.
●(1955) STBJ 10. etre diou draonienn zon, hini ar Yeun a-gleiz hag eur voulc'henn a-zehou. ●(1955) SKOL 3/17. boulc'henn gg. –où, tr. «brèche, passage.»
- boulc'henn .2boulc'henn .2
voir poulc'henn
- boulc'hetboulc'het
adj.
(1) Entamé.
●(1903) MBJJ 68. eun dorz vara voulc'het. ●(1977) PBDZ 715. (Douarnenez) ur bara lur bolc'het, tr. «un pain d'une livre entamé.»
(2) (Travail) commencé.
●(1929) MANO 91. al labour boulc'het. ●(1935) BREI 418/1b. da zizrei war al labour boulc'het. ●(1936) IVGA 35. echui eul labour boulc'het. ●(1963) LLMM 99/265. abalamour ma virent outañ kas da benn ul labour boulc’het gant kement a verv.
(3) sens fig. Écorné.
●(1911) SKRS II 103. eur feiz boulc'het ha goal voulc'het dija gant an douetansou a zalc'her a ratoz vad var ar spered.
- boulc'higenn
- boulc'higennetboulc'higennet
adj. (Pain) qui présente une baisure.
●(1931) VALL 55a. (pain) qui a une baisure, tr. «boulc'higennet.»
- boulc'hiñboulc'hiñ
voir boulc'hañ
- boulc'huig
- boulc'hurunboulc'hurun
interj. ; juron.
I. Interj. Boule de tonnerre !
●(1910) MAKE 41. Buhan ac'halen, boulc'hurun ! Aman ne roër ket d'ar beorien. ●94. Boulc'hurun ! Ar zod a rez ac'hanoun ? ●(1924) BILZbubr 42/978. Eur c'hoz marmouz fall evel hennez, stigna lasou en koad an ôtrou !... Bilzig !... Boulc'hurun ! Daonet 'vo kroc'hen kurunou va ene !... ●(1935) NOME 28. Boulc'hurun ! ar peoc'h a vo pe ne vo ket ? ●(1958) BRUD 5/63. Koulskoude, boulhurun, e kav din on beo awalh.
II. Loc. interj.
(1) Kant boulc'hurun ruz ! : cent boules de tonnerre rouge !
●(1910) MAKE 44. N'eo ket me ar mestr, kant boulc'hurun ruz ?
(2) Tri mil c'hast ar voulc'hurun kac'het gant revr an diaoul ! : Trois mille putains de la boule de tonnerre chiées par le cul du diable !
●(1936) IVGA 283. – Gast ! gast ! gast ! tri mil c'hast ar voulc'hurun kac'het gant revr an diaoul !
- bouldachoubouldachou
interj. ; juron.
(1) Boule de clous !
●(1908) KMAF 31. Bouldachou ! Ha n'eus deut ganin nemet kig hanter fall ! ●(1910) MAKE 38. «Bouldachou ! eme Berig, setu aze loened a zo teo o c'hof ! ●79-80. «Ah ! Koulskoude, bouldachou ! e karfen roï d'ezan eus ar gwella.
(2) = (?).
●(17--) EN 1640. petore moul da geu(e), am dal me gant paper, tr. «quel mort-de-dieu m'aveugle avec un papier.»
●(c.1930) VALLtreg 1617. Moul da geue : moul-da-jeu dans Buez Eunnius (Dottin) 1640 ; petore moul da geue am dal me gand paper (vers 1640) (voir bouldachou dans les contes de Croq.)
- boulek
- boulenn
- boulgilh
- boulheñvel
- bouli
- boulienn .1
- boulienn .2boulienn .2
f. & interj.
(1) F. fam. Tête, boule.
●(1910) MAKE 41. Kement-se a lakee diez e dammig boulien. ●(1935) NOME 78. boulienn an archer. ●(1958) BRUD 3/27. rag, war a gredent, e oa kollet e voulïenn gand an Dich. ●(1960) PETO 85. Boulienn : Doare fentus da envel ar penn. ●(1972) SKVT I 48. N'oa ket Veig paotr da drikamardiñ e voulienn re en a-raok.
(2) Loc. interj. Boulienn c'hurun an tanfoeltr ! : boule du tonnerre de foudre !
●(1958) BRUD 5/60. Boulien hurun an tanfoeltr, hemañ eo stard e grohen warnañ.
- boulierminibouliermini
m. (minéralogie) Ocre.
●(1633) Nom 250b. Sil, ochra : ocre : ocr, boulierminy.
●(1659) SCger 85a. ocre, tr. «bouliarmini.» ●133a. bouliemini, tr. «ocre.» ●(1732) GReg 102a. Bol d'Armenie, terre d'Armenie, tr. «Boulyerminy.» ●668a. Ocre, mineral, tr. «Boulyerminy. (id ë, Bol d'Armenie. ●Ocre jaune, tr. «Boulyerminy mèlen.» ●Ocre rouge, &c., tr. «Boulyerminy ruz, &c.»