Recherche 'bo...' : 1221 mots trouvés
Page 13 : de bouchin (601) à boued-gavr-boued-gevr (650) :- bouchiñbouchiñ
voir bouchañ
- bouchon .1
- bouchon .2bouchon .2
m. –où
I.
(1) Bouchon (de qqc.).
●(1633) Nom 164a. Echinus : instrument fait de soye de porc, pour lauer les pots : vr bouchoun græt á reun moch euit goüalchiff an podou.
(2) Chiffon.
●(1849) LLB 1876. ur bouchon liein.
●(1904) DBFV 27b. bouchon, m. pl. eu, tr. «chiffon (de linge).»
(3) Bouchon listri : lavette.
●(1982) PBLS 331. (Sant-Servez-Kallag) bouchen listri, tr. «lavette.» ●(1994) MARV xiii 37. (Kanihuel) Ha hi da dremen ar bouchon listri war he hastolorennou.
(4) Bouchon skudilli : lavette.
●(1982) PBLS 331. (Langoned) bouchen skudilli, tr. «lavette.»
(5) Bouchon (de paille).
●(1904) DBFV 27b. bouchon, m. pl. eu, tr. «bouchon (de paille).»
(6) Bourre.
●(1904) DBFV 27b. bouchon, m. pl. eu, tr. «bourre.»
II. (phycologie)
(1) Chondrus crispus.
●(1954) BISO.llmm 25. ar bizhin krenn glas-melen ma reont anezhañ bouchounoù pe c'hoazh pioka. ●26. ar sac'h leun-kouch a vouchounoù.
(2) Pioka-bouchonoù : Chondrus crispus.
●(1968) NOGO 225. Chondrus crispus. pioka buu:nu, «tapioca en pompoms» : Kerhurus en Plouguerneau, Kerfizien en Cleder.
- bouchon-forn
- bouchonabouchona
v. intr. Cueillir du goémon Chondrus crispus.
●(1954) BISO.llmm 25. Môn a dapas krog en ur bouteg. Lakaat a reas e-barzh ur sac'h huanoù, peñseliet e meur a lec'h, ha dav da vouchounañ.
●(2003) ENPKP 34. (Ploueskad) En aod e vezen e vouchouna, tr. (p. 35) «Ils allaient aussi à la grève cueillir le lichen.»
- bouchonad
- boud .1boud .1
adj. & interj.
I. Adj.
(1) Bezañ boud gant ub. : être foutu, être à bout.
●(1964) ABRO 11. O welout e oa boud ganin. ●83. «Ma c'hell derc'hel da gerzhout evel ma ra e-pad ur pennadig c'hoazh», emezon, «e vezin boud gantañ.» ●(1965) VROG 32/49. Arabat d'an aotrou person goulenn netra ouzhpenn, rak boud e vefe ganin.
(2) Bezañ boud d'ober udb. : ne pas réussir à faire qqc., être incapable de, impuissant à faire qqc.
●(1961) LLMM 88/320. Boud e vin, emezañ, da dizhout an Holland hep skoazell un nadoz-vor. ●(1964) ABRO 125. Hogen boud e voent d'he morañ.
(3) Bezañ boud gant al labour : débordé de travail.
●(1957) ADBr lxiv 4/449. (An Ospital-Kammfroud) Être «débordé» par son travail, «noyé» : Boud emaon gand va labour.
(4) Lakaat ub. boud : mettre en échec, mettre à quia.
●(1909) FHAB Du 345. Gant ar c'hoariou gwella e veze lakeat boùt.
(5) Chom boud : rester court (dans un discours, etc.).
●(1981) ANTR 98-99. A-raog ober e bask kenta e tle peb bugel gouzoud e gatekiz, dindan eñvor (…) Arabad chom boud re aliez. Sur eur da veza korbelled.
(6) Chom boud war udb. : rester sec.
●(1985) AMRZ 130-131. Ar verbou-ze, gand or galleg saout, a oa diêz daoneet da zisplega. Plegou ken luziet o-doa ma chomem boud warno.
II. Interj. (jeu) Exclammation quand on passe son tour.
●(1957) ADBr lxiv 4/448. (An Ospital-Kammfroud) Boud ! Exclamation ; quand un joueur de cartes ne peut jouer, faute de posséder une carte convenable, il déclare : boud ! ou boud on.
- boud .2
- boud .3boud .3
m. Bruit sourd et confus, bourdonnement.
●(1499) Ca 24b. b. Jnde bombus / bi. b. bont. ●(c.1500) Cb 28a. Inde bombus / bi. b. bont.
●(1847) FVR 125. boud ho c'hirri mesket gant fringol ho ho mouesiou. ●(1872) ROU 76b. Bourdonnement, tr. «Boud.» ●Bruit sourd et confus, tr. «boud.»
●(1927) GERI.Ern 60. boud m., tr. «Bourdonnement, bruit sourd.»
- boud .4
- boudadeg
- boudadenn
- boudadoufboudadouf
interj. Onomatopée qui imite le bruit d'une chute de choses.
●(1935) BREI 426/2b. Boudadouf ! Ar c'harr war e c'henou hag ar patatez a-bembouell d'an ôd….
- boudalboudal
v.
I. V. intr.
A. Produire un bruit sourd et confus.
(1) Bourdonner.
●(1464) Cms (d’après DEBm 233). boudal. ●(1499) Ca 24b. Bondal. g. bondier. ●(c.1500) Cb 28a. Bondal. g. bondier. ●(1521) Cc [boudal]. Boudal. g. bondier. ●(1633) Nom 212a. Buccina : cornet : corn da boudal.
●(1659) SCger 16a. bourdonner, tr. «boudal.» ●133a. boudal, tr. «corner.» ●(c.1718) CHal.ms i. bourdonner, tr. «bondal, cornal.»
●(1872) ROU 76b. Bruit sourd et confus, tr. «boud ; d'où boudal (comme une batteuse).»
●(1904) DBFV 26b. bondal, v. n. tr. «bourdonner (Ch. ms.).» ●(1927) GERI.Ern 60. boudal v. n., tr. «bourdonner, murmurer, corner, tinter.»
(2) (en plt d'un insecte) Bourdonner.
●(1732) GReg 4b. Faire du bruit comme les Abeilles, tr. «Boudal. pr. boudet.» ●110a. Bourdonner, faire un bruit sourd comme les bourdons, tr. «Boudal. pr. boudet.»
●(1876) TDE.BF 65a. Boudal, v. n., tr. «Bourdonner comme mouches.»
●(1906) SAQ-Jezegou I ix. klevet e vije bet eur gellienen o voudal dre an iliz. ●(1915) HBPR 53. eur gellienen o voudal dre an iliz.
(3) Beugler.
●(1909) BROU 206. (Eusa) Boudal, tr. «beugler.»
(4) =
●(1936) PRBD 157. komzou an Aotrou person a voude en he fenn.
(5) Corner, bourdonner.
●(1659) SCger 32a. les oreilles cornent, tr. «boudal a ra an diouscoarn.» ●(c.1718) CHal.ms i. corner, les oreilles me cornent, tr. «boudal ara men discouarn' din.»
●(1876) TDE.BF 65a. Boudal, v. n., tr. «tinter ou corner, en parlant des oreilles.»
●(1923) KNOL 52. E ziskouarn a voude.
(6) (en plt du vent) Mugir.
●(1906) KPSA 11. An avel (...) o voudal dindan kroummen ar c'hoajou braz. ●(1909) KTLR 74. An douar oa goloet a erc'h, an avel a voude, ien oa.
►par méton.
●(1904) SKRS I 39-40. An avel ken diroll a c'houez / Ma klever an nor o strakal / hag ar siminal o voudal.
(7) (musique) Bourdonner, produire le son du bourdon de biniou.
●(1939) RIBA 98. Boudal ha skuermal e hra er binieu geton, édan é gazal.
(8) (en plt d'un projectile) Vrombir.
●(1867) MGK 83. hag enn dro d'am diskouarn / E klevan ann tennou, bolodou o voudal.
(9) Bougonner.
●(1876) TDE.BF 65a. Boudal, v. n., tr. «Par extension, il a le sens de parler entre ses dents, en signe de mécontentement.»
B. Loc. verb. Da voudal =
●(1975) UVUD 137. (Plougerne) martehe 'm ije bet ranket mont kuit adarre dac'h an noz. O ! da voudal ! (…) Da voudal ! oan ket deut !●163. Setu me lavare : – Da voudal, ia, me ne din ket.
II. V. tr. d. (musique) Boudal un ton : bourdonner un air.
●(1909) KTLR 205. Etre he muzellou e lakeaz eur bigorn guen hag ec'h en em lakeaz da voudal eun ton douz, douz.
III. Boudal ar c'hwil gant ub. : voir c'hwil.
- boudañboudañ
v. intr. Tomber en panne.
●(1942) FHAB Gwengolo/Here 199b. Arabat teurel eur vendosenn en he fez ebarz, bouda rafe an dournerez.
- Boudedeo / Boudedev & boudedeo / boudedevBoudedeo / Boudedev & boudedeo / boudedev
m. –ed
I.
(1) Le juif errant.
●(1732) GReg 364b. Le Juif errant, tr. «Ar Boudedéau.»
●(1876) TDE.BF 813. Ar boudedeo a valeo / Endra vezo daou zen beo. ●(1896) GMB 326. petit Trég[uier] Boudedî.
●(1927) GERI.Ern 60. boudedeo m., tr. «Juif-errant.» ●(1982) PBLS 53. (Sant-Servez-Kallag) Boudedeo, tr. «le Juif Errant.»
(2) Homme fort, costaud.
●(1982) PBLS 53. (Sant-Servez-Kallag) Boudedeo, tr. «le mot sert aussi à désigner quelqu'un de costaud.»
(3) Homme qui n'aime pas rester à la maison.
●(1732) GReg 364b. Un homme errant qu'on ne trouve jamais chez lui, tr. «Ur boudedéau. p. boudedéved.»
●(1927) GERI.Ern 60. boudedeo m., tr. «celui qui n'aime pas rester à la maison.»
II. Kozh evel Boudedeo : très vieux, ancien.
●(1954) VAZA 34 (T) *Jarl Priel. Ken kozh ha Boudedeo e tlee bezañ ar paour-se.
- boudegezhboudegezh
f. (philosophie & théologie) Qualité d’un être qui possède la raison et le principe de son existence propre.
●(1744) L'Arm 417b. Asséité, tr. «Boudiguiah ou Bédiguiah, a nehou é huénan.»
- boudel
- boudelezhboudelezh
f. (philosphie) Essence, entité.
●(1962) EGRH I 17. boudelezh f., tr. « (philosophie), essence, entité (hervez M. Glanndour). »
- boudellañ
- boudennboudenn
f. –où (agriculture) Meule (de paille).
●(1939) WDAP 3/191. Boudenn, ano gwregel, liester : Boudennou. Gwrac'hell. Skouer : Emañ ar paotrig o teurel horzennou–ed diwar ar voudenn. (Speied.)
- boudennadboudennad
f. –où Coup donné du revers.
●(1957) ADBr lxiv 4/449. (An Ospital-Kammfroud) Boudennad : n. f. (s'emploie rarement au pluriel). – Un revers de manche ; skoi eur voudennad gantañ (...) paket am-eus eur voudennad war va skouarn ken na voude va 'fenn !
- bouder
- bouderez .1bouderez .1
f. –ed (entomologie) Bourdon.
●(1633) Nom 48a. Vespa : guespe, bourdon : guespen, bouderes. ●48a-b. Fucus, fur : bourdon, mouche, guespe : bouderes, quelyenez bras.
- bouderez .2bouderez .2
f. = (?) Sirène (?).
●(1923) FHAB Gouere 264. Eun taol bouderez, hag an trên da jomm a zav...
- bouderezhbouderezh
m. –ioù Bourdonnement.
●(1633) Nom 258b. Aurium fibilus, tinnitus : le tintement des oreilles, ou cornement des oreilles : an tintamant ves an diuscouarn, an bouderez ves an diuscouarn.
●(1659) SCger 118a. tintement des oreilles, tr. «bouderez an diouscoarn.» ●133a. bouderez, tr. «bruit des oreilles.» ●(1732) GReg 110a. Bourdonnement, bruit des mouches, & des hommes qui murmurent sourdement, tr. «Boudérez. p. bouderezou.» ●Bourdonnement d'oreilles, tr. «Boudérez an divscoüarn.»
●(1924) CBOU 2/27. e klever bouderez eun neiziad gwesped. ●(1927) GERI.Ern 60. bouderez m., tr. «Bourdonnement, bruit sourd.»
- bouderig
- boudetboudet
adj. (au jeu de domino) Qui ne peut plus jouer.
●(1990) MARV II 15. (Gwiseni) «Boudet», eme Gatell.
- boudienniñboudienniñ
v. intr.
(1) Produire un bruit sourd et confus.
●(1659) SCger 16a. bourdonner, tr. «boudienni.»
●(1924) LZMR 13. Ar siminal a voudiennas. ●15. An avel a voudienne en eur zont en diabarz.
(2) (en plt des oreilles) Bourdonner.
●(1846) DGG 184. ma voudienno diouscouarn quement ini a glêvo parlant a guement-ma. ●(1866) HSH 69. ma voudienno scouarn quement hini a glevo coms eus a guement-mà.
- boudigboudig
f./m. –ed
(1) F. Fée.
●(1732) GReg 402a. Fée, nom honête de sorcières, ou enchanteresse, tr. «boudicq. p. boudigued.»
●(1821) GON 48a. Boudik, s. f. C'est un des noms que l'on donne aux fées, aux sorcières, aux enchanteresses. Pl. boudiged. Lavared eüz din é oa gwélet boudiged aman, on m'a dit qu'on avait vu des fées ou des sorcières ici. ●(1869) TDE.FB 393b. Fée, tr. «boudik, f. pl. boudiged.» ●Lieu habité par les fées, tr. «ti ar boudiged.» ●(1876) TDE.BF 65a. boudik, s. f., tr. «Sorcière, fée. pl. boudiged (boudig-ed).»
●(1910) MBJL 22. Kavet an eus ar strobineller eno ar voudig Gwibiana. ●(1927) GERI.Ern 60. boudig f., tr. «Fée, sorcière.» ●(1951) LLMM 28/12. Grit tri goulenn, a-raok hanternoz, hag e vezint sevenet. Me a zo ur voudig koant kuzhet dindan stumm ar gorkerez.
(2) M. Sorcier.
●(1869) TDE.FB 834a. Sorcier, tr. «Boudik, m. pl. ed.»
- boudinellboudinell
f.
(1) Tintouin, acouphène.
●(1867) FHB 122/143b. Eur voudinel a ioa en he benn. ●(1872) ROU 76b. Bourdonnement, tr. «boudinell.» ●(1874) FHB 507/290b. e santen eun doare boudinel em scouarn deou. ●(1890) MOA 147b. Bourdonnement, Tintement dans l'oreille, tr. «boudinell, f.»
(2) Bourdonnement.
●(18--) SAQ II 172. eur strollad fubu a zo ganthan eur voudinel sklintin.
●(1909) FHAB Ebrel 113. lakat a reont [ar c'hleier] an douar da dregerni hag eur voudinell spontus da sevel pa skojont peb a daol evit saludi ar Pab. ●(1931) VALL 77a. Bourdonnement, tr. «boudinell m.» ●(1976) LLMM 175/115. A-greiz-holl, e savas ur voudinell e-touez an dud hag e redas an holl etrezek an ti-kêr.
- boudinellañ / boudinellatboudinellañ / boudinellat
v.
I. V. intr.
(1) Bourdonner, tinter.
●(1872) ROU 76b. Bourdonner, tr. «boudinella.» ●(1876) TDE.BF 65a. Boudinella, v. n., tr. «Tinter, parlant des oreilles.» ●(1878) EKG II 53. va fenn a voudinelle.
(2) (en plt de paroles, etc.) =
●(1866) FHB 56/29a. mil ha mil dra a zeue da voudinellat en dro d'he speret. ●(1889) SFA 26. mouez ar grusifi a gleve atao o voudinella enn he skouarn.
●(1905) IVLD 117. komzou al leanez ne reant nemet boudinella e penn Fransez. ●(1911) BUAZperrot 150. soniou divalo da voudinellat en he diskouarn. ●(1915) MMED 74. ho komzou a joume da voudinella em fenn.
(3) Boudinellañ gant = (?).
●(1926) FHAB Here 372. pep unan a yeas da glask e lojeiz, e ziskouarn o voudinella gant an traou kaer en devoa klevet.
II. V. tr. d. Assommer, étourdir.
●(1909) NOAR 49. Boudinellet e oa bet hepken gant an taoliou, ha glazet e meur a dachen.
- boudinellatboudinellat
voir boudinellañ
- boudinellerezh
- boudinellet
- boudinellus
- boudist
- boudoniel
- boudoniezh
- boudoniezhel
- boudoudoufboudoudouf
interj. Onomatopée qui imite le bruit d'une chute.
●(1925) FHAB Meurzh 95. Eul lamm e-traon diwar ar c'hleuz ha... boudoudouf ! setu hor Fanchig er fontigell betek e ziougroazel... ●(1932) BSTR 37. A benn daou pe dri-c'hant pas, boudoudouf ! Hag e kouezont, var panerou ha kasedou frouez, lakeat gant eur marc'hadour dirag e di. ●(1935) BREI 399/2b. boudoudouf..., ha me o koueza evel eur freilh.
- boudoudoum
- boudouilhennboudouilhenn
f. –ed Grosse personne.
●(1983) PABE 63. (Berrien) boudouilhenn, tr. «personne replète, rondouillarde.»
- boudoupenn
- boudousboudous
m. –où (cuisine) Marmitte, chaudron.
●(1941) FHAB Gwengolo/Here 89a. (Tregon ha tro-dro) Boudous = m. eur jidourenn pe pod-houarn.
- boudus
- boue
- bouedboued
m. & interj. –où
I. M.
A.
(1) Nourriture.
●(14--) Jer.ms 209. boet na dyet, tr. «nourriture ni boisson.» ●(1499) Ca 10b. Arch an boet. g. huge de la viande. ●23b. Boet. g. viande. ●24a. g. garde mengier. b. an lech maz mirer an boet. ●137b. Meus boet. g. meux de viande. ●(1521) Cc [boet]. g. viandes delicieuses. b. boet friant. ●(1575) M 941-942. Boet, ha goalenn certes, expres heruez ræson, / Dezaff encq á rencquy hac operation, tr. «Nourriture et discipline, certes, expressément suivant la raison / Tu lui devras strictement, et travail.»
●(1659) SCger 124a. viande, tr. «boet.» ●victuaille, tr. «boed.» ●133a. boed, tr. «viande.» ●(c.1680) NG 760. Nou des na bouet na guisquement.
●(1821) SST 146. alegein er bouit. ●(1863) GOM 161. Pa zebrit eus a ur boued bennac hac a blich deoc’h, grit ar reflesion-mâ. ●(1866) FHB 69/132b. hag e-c'hiz ma terkaz eur boed sukret mad. ●(1869) HTC 167-168. me'm euz eur boued da zibri ha ne anavezit ket.
●(1904) DBFV 27b. bouid, boéd, m. pl. eu, tr. «nourriture, aliment.» ●(1919) FHAB Kerzu 186. o vont da droc'ha ar bara da ober ar bouejou. ●(1955) STBJ 64. n'eus forz da bet eur hag e veze o bouedou ouz o gortoz, war an oaled.
►[empl. avec valeur de plur.]
●(1876) TDE.BF 60a. Le mot boed s'emploie comme nom collectif à la façon de keuneud et autres. Ar boed-ze n'int ket mad, cette nourriture, ces vivres ne sont pas bons.
(2) [au pl.] Bouedoù : mets.
●(c. 1501) Lv 235/122. boedou gl. F[e]rcula. ●(1612) Cnf 61b. dibriff boetdou delicat bras.
(3) Ce que l'on est en train de manger.
●(1879) BMN 304. Eur vaouez all (...), cavet mouget gant he boed.
●(1932) BSTR 82. Ne rean nemet kaout heug ha distaol va boued.
(4) Boued blank, blin : nourriture peu fortifiante.
●(1872) ROU 85a. Nourriture faible, non fortifiante, tr. «boed blin.»
●(1916) KZVr 151 - 23/01/16. boued blank, tr. «mets qui ne nourrit pas, qui remplit comme l'eau (Caer).»
(5) Boued kreñv : nourriture abondante.
(6) Boued reut : nourriture consistante.
●(1924) LZMR 41. Evid ober eur vicher reut, eo ret kaout diouvrec'h reut ; ha boued reut evit kaout diouvrec'h reut.
(7) Boued-sezon : conserves.
●(1955) VBRU 34. ar boestoù ma kaver enno togoù-touseged, piz bihan a (lire : ha) boued saezon all.
(8) Boued-vijil : nourriture frugale.
●(1935) ANTO 39. Hag ar yec'hed gant boued vijel n'en da ket buan gant an avel.
(9) Boued ar biton = (?).
●(1921) PGAZ 46. e veze tennet euz a douez al ludu eur podik bian leun a voued aztommet : galvet e veze gant'ho boëd ar bitoun.
(10) Pred-boued : repas.
●(1857) CBF 5. Dare eo ar pred-boued, tr. «Le repas est prêt.» ●(1866) FHB 90/298a. ar pred bouet so bet roet dezho.
●(1906) BOBL 10 novembre 111/3b. en ti piou a gemere e brejou boued. ●(1911) BUAZperrot 102. eur pred-boued eus ar gwella. ●(1921) PGAZ 32. aoza ar pred-boued.
B. (Droit ancien) Sorte de redevance.
(1) Boued gloedig.
●(1539) Aveu (d’après RECE, t. 33, 1912, 352). Boet gloedic, tr. «viande au comte.».
(2) Boued bestout.
●(1416, 1450) CHB 192. Bouet bestout, debvoir de manger, payable le lendemain de Noël à Radenac.
(3) Boued marc'h.
●(1519) CHB 192. Boet march, devoir ou redevance.
C. =
●(1955) STBJ 66. Aoza a ree ive krampouez sec'h d'ober boued trempet kalz gwelloc'h e veze eur skudellad voued krampouez eget unan voued barad gwiniz.
D. par anal. Ce que l'on donne à une machine pour qu'elle fasse son travail.
●(1942) FHAB Gwengolo/Here 199. derc'hel dalc'hmat boued e genou an dournerez.
E. (pêche) Appât.
●(1893) IAI 189. ne deo nemed ar boued var an igen evit tapa ar pesked.
●(1904) DBFV 27b. bouid, boéd, m. pl. eu, tr. «appât, rogue.»
F. (agriculture)
(1) =
●(1922) FHAB Meurzh 91. ar c'hriziennig he dezo labouret, peget en douar, hag a c'hello hiviziken tenna eus an douar ar boued he deus ezom.
(2) Substance.
●(1922) FHAB Meurzh 91-92. ar boued a zo er c'hreunenn ed.
(3) Javelle laissée sur les sillons.
●(1904) DBFV 27b. bouid, boéd, m. pl. eu, tr. «javelle laissée sur les sillons.»
(4) Boued loened : fourrage.
●(1907) BOBL 09 février 124/2a. lod all o tenna pe o kerc'hat d'ar gear boued loened. ●(1949) KROB 14/6. e zouar boued-loened a zo c'hoaz da ober.
G. Moelle.
●(1659) SCger 133a. boel (lire : boed) ar guez, tr. «la moele des arbres.»
II. [en locution]
(1) Mont d'e voued : aller manger.
●(1907) PERS 105. an aot. Vianney a ieaz di d'he voued.
(2) Bezañ gant e voued : prendre ses repas, être en pension.
●(1957) AMAH 66. Gant va boued e vezen e ti ar Spagnat Antonio. ●99. Gant va boued e vezen en ostaleri Polonia, brasañ ha gwellañ hini er gêrbenn. ●(1958) BLBR 113/15. Ha gand e voued e veze en tu-all d'ar pont.
(3) Pakañ boued : manger.
●(1954) VAZA 116. Evit a sell ouzh pakañ boued.
(4) Klask e voued : vivre d'aumône, mendier.
●(1612) Cnf 46b. ez vezo ret deoch monet da beuaff d'an hospital, pé da clasq ho boed.
●(1732) GReg 263a. Demander sa vie, tr. «clasq e voëd.» ●(1783) BV 2242. mah on Laquat gante casi da clas ma boet. ●(1790) MG v. dallès é clasq hé bouéd.
●(1867) FHB 125/162b. ne zilesje biken he relijion, hag e voa guell ganthi mont da glasc he bouet.
●(1935) FHAB Meurzh 108. e vamm he devoa tra a-walc'h da ober o vont da glask boued dezhañ.
(5) Kavout mat e voued : manger de bon appétit.
●(1859) MMN 12. Abaoue e tebr, caout a ra mad he boued.
●(1954) VAZA 151. Dreist pep tra e plij din ar sonerezh, met mat e kavan ivez va zamm boued.
(6) Karout e voued : manger de bon appétit.
●(1912) KANNgwital 110/2. an den ne gar ket he voued, ne zebr nemed evel en desped dezhan, pe seurt vad a raio dezhan ar pez a zebro ?
(7) Renabliñ gant e voued : modérer son appétit.
●(1872) ROU 92. Il faudra qu'il se modère dans le manger, tr. «renabli a ranco gant e voed, (b[as] l[éon].).»
(8) Gounit ar boued : gagner sa vie.
●(1867) MGK 79. Gwelloc'h ve labourat evit gounid ar boued.
●(1931) KANNgwital 337/3. eno e kavi labour hag elli gounid ta voued !
(9) Dont e voued gant ub. : gagner sa vie.
●(1955) STBJ 37. Diwar neuze e veze krog bemdez hag e teue e voued gantañ madik a-walc'h.
III. Loc. interj. Élément de formation d’insultes ou d’apostrophes.
(1) Boued ar gounnar / ar c’hozh kounnar !
●(17--) FG II 22. finnoc'h evit eur louarn e vezo ar boued ar gounnar.
●(1850) MOY 303. Hast, boed ar c'hos counnar. ●(1868) FHB 161/38b. Ah, boued ar gounnar, eme Ioun, me ouie ervad, c'hui so o clask ober eun taol fin bennag !
●(1924) BILZbubr 39/865. Ac'hanta 'ta, marmoujen ! mec'hieien ! boued ar gounnar !... ●(1924) BILZbubr 46/1091. Gargam a dapas krog en e skouarn : -- Boued ar gounnar !
(2) Boued an ifern !
●(1904) SKRS I 250. Toastait breman, emezhan, tostait, boed an ifern ! ●(1947) YNVL 125. Ne vo pardon ebet deoc'h, boued an ifern !
(3) Boued ar groug !
●(c.1718) CHal.ms ii. gens de sac et de corde, tr. «boet er groug' boet er gorden, rest' er gorden.» ●(1732) GReg 458a. Reste de gibet, reste de corde, injure, tr. «Bouëd ar groucg.» ●(1744) L'Arm 276a. Pendard, tr. «Bouid-er-grouc.» ●(17--) FG II 27. Lavar 'ta, boèd ar groug, achuï a ri dé ? ●(17--) BMa 1047. Hac an diaoul so guenit boet ar grouc, tr. «Etes-vous possédée du démon, gibier de potence !»
●(1867) MGK 107. 'Pad ma vo daou zen beo, unan vo boed ar grouk. ●(1870) FHB 300/310a. Evidoud-te, bouet ar groug, te a baëo an dra-ze din divezatoc'h.
●(1904) DBFV 27b. bouid er groug, tr. «pendard, gibier de potence.» ●(1910) MAKE 83. Boued ar groug ! Daonet ! Milliget ! Mab an diaoul bras hag e gerniel !...
(4) Boued ar grug !
●(1752) PEll 190. Crûg, Pluriel Crughet, Sorte d'insecte, dit vulgairement en quelques Provinces petit scorpion, qui est une espéce d'escarbot, qui leve sa queuë fourchuë lorsqu'on le touche, & que l'on croit être venimeux, & dangereux par sa piqûure surtout au bétail ; d'où vient que les paysans appellent leurs bêtes Boet ar-crug, pâture de scorpion.
(5) Boued ar bleiz (kozh) !
●(17--) FG II 47. Ar boèd ar bleiz koz...
●(1927) GERI.Ern 56. Boued er bleidi, tr. «pâture aux loups ! (aux bestiaux !)»
(6) Boued ar gordenn !
●(c.1718) CHal.ms iii. reste de gibet reste de pendu, tr. «boet er gorden, rest' er gorden.» ●(c.1718) CHal.ms iv. Traisne potance, tr. «boet er gorden.» ●(1732) GReg 458a. Reste de gibet, reste de corde, injure, tr. «bouëd ar gordenn.»
●(1904) DBFV 27b. bouid er gorden, tr. «pendard, gibier de potence.» ●(1911) KKAF 48. Petra a rez te da unan, boed ar gordenn ? ●(1924) YAYA 27. Ha tevel a ri, boued ar gordenn, paotr ar groug ?
(7) Boued ar c'hon !
●(1732) GReg 164b. deut da vellet coantâ lozn èn deus bet boëd ar c'hon.
●(1907) DRSP 29. Koll a ra o doujans / O tarempredi ar boued ar goun-man. ●(1907) FHAB Kerzu 310. Boued ar goun, emezan, ma ne deu ket an diaoul da rei d’in an dourn.
(8) Boued an diaoul !
●(1909) NOAR 173. «Boued an diaoul ! Boued an ifern !...»
(9) Boued ar foetet !
●(c.1825-1830) AJC 4991. poend e dach boed ar foeted tehel pel disouin.
(10) Boued ar foeltr !
●(1943) SAV 29/7. gortozit, boued ar foeltr, pep hini en devo e lod…
(11) Boued ar vud !
●(17--) EN 168. mar queres, boed ar vud, (e)vouty da fry em reir, tr. «si tu veux, proie de la rage mue, tu bouteras ton nez dans mon cul.»
(12) Koll-boued : fainéant.
●(1900) KZVr 105 - 18/02/00. (Skivid) Koll-boued, eul lankon-didalve.
IV.
(1) Bezañ en e voued : être dans son élément. Cf. bezañ en e vleud, en e vutun, en e ched, en e lec'h & le suivant.
●(1867) FHB 117/102a (L) G. Morvan. Er penn kenta edo en he vouet. ●(1872) ROU 82 (L). Il est dans son élément, tr. V. Roudaut «En e voed ema.» ●(1877) FHB (3è série) 2/14b A. K.. Hag an dud curiuz a vez en ho boued an devez-se. ●(1890) MOA 232 (L). Il est dans son élément, tr. J. Moal «enn he voed ema.» ●253. Il est dans son élément quand il prêche, tr. J. Moal «enn he voed e vez, pa bign er gador-zarmoun.» ●314. Je jouis quand on me rapporte de ces nouvelles-là, tr. J. Moal «me a vez em boed pa glevann keleier er c'hiz-se.»
●(1929) FHAB Gwengolo 321 (L) Y.-V. Perrot. Ez-vihanik, e vezent, en o boued, p'en em gave sul kenta ar miz ha pa c'hellent lenn Feiz ha Breiz. ●(1931) VALL 11. Être à son affaire (dans son élément), tr. F. Vallée «beza en e voued fam.» ●(1932) FHAB Eost 336 (L) L. ar Floc'h. An denvalijenn eo deiz an diaoul, eno eo ema o c'hoari e baotr-mat, eno eo eman en e voued ! ●(1949) KROB 11/13 (Lu) H. Greff. En e voued e vez Per er foenneier, o peurechui a nebeudou labour ar brajerien.
(2) Bezañ en e voued leun : être dans son élément.
●(1952) LLMM 31/57 (Ki-Douarnenez). En he boued leun : en he bleud, plijet. ●(1953) ANBR 8 (Ki) P.-J. Helias. Bremañ 'vat, pa n'eus nemet gwazed, ar gisti zo en o boued leun.
(3) Bezañ ken sot ma weler e voued ennañ : très bête.
●(1962) TDBP Ia 51 (T). Hennez a zo sod ken a vez gwelet e voued ennañ, tr. J. Gros «il est tellement bête qu'on voit sa nourriture dans lui (rapport bien obscur).»
(4) Lakaat he milin war boued moc'h : voir milin.
- boued-chatal
- boued-gavr / boued-gevr