Recherche 'g...' : 4478 mots trouvés
Page 21 : de glebaj (1001) à gleurin (1050) :- glebaj
- glebamzerglebamzer
m. (météorologie) Temps humide.
●(1890) MOA 297a. Temps, ou saison humide, tr. «gleb-amzer, f.»
- glebañglebañ
voir glebiañ
- glebder
- glebetglebet
voir glebiet
- glebiadennglebiadenn
f. –où
(1) Coup à boire.
●(1862) BSH 69. Vit cavet diganen êno eul loncquaden / Goude ho glebyaden c'hui yel aroc arre.
(2) Petite pluie, rosée, crachin
●(1732) GReg 830a. Rosée, petite pluye douce qui rafraichit le tems, tr «glibyadenn. p. glibyadennou.»
●(2021) TREGO 14.01 p. 27c. Une nuée de noms pour le crachin / En breton, on lui attribue une nuée de noms qui varient selon les terroirs, sa nature et ses effets. Il est épais, fin, collant, plus fin que fin… ailhenn, brumenn, c’hwistigenn, fouetijenn, glebiadenn, glizhenn, glizhataj, glizaj, glavizhien, glav munut, glav dous mat, litenn, libistrenn, lugachenn, morlusenn, mouestigenn, reolenn, skaoutrenn, strouejenn.
(3) Trempée, douche de pluie.
●(1931) VALL 483a. j'ai été mouillé (par une averse), tr. «eur c'hlebiadenn am eus bet.» ●(1934) BRUS 186. Une trempée, tr. «ur hlubaden.»
- glebiadur
- glebiañ / glebañglebiañ / glebañ
v.
I. V. tr. d. Mouiller.
●(1464) Cms (d’après GMB 259). gluybiaff, mouiller. ●(1499) Ca 93. Gluybyaff. g. moiller. ●(1612) Cnf 62b. glibaff, hac arrousiff è guenou.
●(1659) SCger 81b. mouiller, tr. «glibia.» ●(1732) GReg 642a-b. Mouiller, tr. «Glibya. pr. glibyet. gleba. pr. glebet. glueba. gloëba. ppr. et. Treg[or] glybyañ. glebañ. (Van[netois] glebeiñ. glubeiñ. gloebeiñ.» ●(1744) L'Arm 24b. Baigner, tremper, tr. «Glubein.» ●(17--) TE 75. hemb glubein tam ou zreid.
●(1895) GMB 259. pet[it] Trég[uier] glebañ. ●(c.1897) GUN.dihu 146/316. Deustou d'er hloéhen-noz e hlub avèl er glaù.
●(1907) AVKA 144. Goude, e c'hlebias dehan e zaoulagad gan e hâl. ●(1911) BUAZperrot 77. an daerou a c'hlebias e zaoulagad. ●(1921) BUFA 187. é hloébein é zillad.
►[au passif]
●(1910) MAKE 62. evit d'ar glazen beza glebiet-oll gant ar gliz-noz.
II. V. intr.
(1) Pleuvoir.
●(1732) GReg 65b. Il pleut à verse, tr. «glibya a ra a c'hoary gaër.»
(2) Se mouiller.
●(1864) GBI II 360. 'Welet ann douar o c'hlebia, / Gant ar c'hloarek o kimiada, tr. «A voir la terre mouillée / (Par les larmes) du clerc qui faisait ses adieux.»
III. V. pron. réfl. En em c'hlebiañ : se mouiller.
●(1783) BV 2461-2464. groet oh eus distremen en tu man / uoar ar sabran hep dont den em glebian / ha neuse faraon hon ennemi martel / en creis ar mor ru en deus renquet meruel.
●(1905) IVLD 278. ar glanvourez a oe pareet enn eun taol, dioc'htu, epad mac'h en em c'hlepie.
IV.
(1) Glebiañ an orglezoù : voir orglezoù.
(2) Glebiañ e añchenn : voir añchenn.
- glebierezhglebierezh
m. Action de mouiller.
●(1744) L'Arm 246b. Mouillure, Action de mouiller, tr. «Glubereah.. heu. m.»
- glebiet / glebetglebiet / glebet
adj. Mouillé.
●(c.1500) Cb 59a. g. moistes. b. glibyet.
●(1856) VNA 227. le son mouillé, tr. «er bren glubet.»
●(1909) KTLR 184. Ar pillaouer ive, glebiet oll brema, a deue pounneroc'h-pounnera. ●(1912) KANNgwital 116/158. Arabad rei dezho [d'ar chatal] boued re c'hlepiet.
- glebigell
- glebius
- gleborglebor
m. –où
(1) Humidité.
●(1464) Cms (d’après GMB 259). gluebor. ●(1499) Ca 93a. [gluybyaff] g. moistete. b. gluebour.
●(1727) HB 302. pe gant re a sec'hor, pe gant re a c'hlebor. ●(1732) GReg 504b-505a. L'humide & le sec sont contraires, tr. «Ar glebor hac ar sec'hor a so countroll an eil da eguile.» ●505a. Humidité, tr. «Glebor.» ●L'humidité du tems, de la terre, tr. «Glebor an amser, ar glebor eus an douar.» ●642b. Mouillure, qualité de ce qui est mouillé, tr. «Glebor. voyez moiteur, humidité.»
●(1876) TDE.BF 230b. Glebor, s. m., tr. «Humidité, parlant de la terre, des maisons. Glebor a zo enn ear, le temps est humide.» ●(1878) EKG II 11. en em viret dioc'h glebor an douar.
(2) (météorologie) Période de temps humide, pluvieux.
●(1866) FHB 95/344a. goude ar gleborou a so bet.
- gleborekgleborek
adj.
(1) Humide.
●(1732) GReg 504b. Humide qui a de l'humidité, de la moiteur, tr. «Gleborecq.» ●Tems humide, tr. «Amser gleborecq.»
●(1866) FHB 58/47b. ar goan so bet soubl gleboroc, clouar zoken. ●(1866) FHB 68/128a. derveziou gleboroc. ●(1876) TDE.BF 230b. Gleborek, adj., tr. «Humide, en parlant du temps, de l'atmosphère.»
(2) Liquide.
●(1931) VALL 428b. Liquide, tr. «gleborek.»
- gleborel
- gleborenn
- gleborenniñgleborenniñ
v. intr. (en plt d'un gaz) Se liquéfier.
●(1931) VALL 428b. se liquéfier en parlant d'un gaz, tr. «gleborenni.»
- gleboriñgleboriñ
v. intr. (météorologie) Devenir humide.
●(1935) ANTO 11. Hag ez afe bremañ an amzer da c'hlebori ?...
- glec'hglec'h
m. (cuisine)
(1) Trempe.
●(1931) VALL 756a. Trempe, tr. «glec'h m.»
(2) Lakaat e glec'h : mettre à tremper, mettre en trempe.
●(1732) GReg 281b. Detremper des poix, mettre des poix en trempe, tr. «lacqât pis ê gleac'h.» ●Il faut detremper des poix, nous voici au mercredi des cendres, tr. «Red eo lacqât ar pis ê glec'h / Ne qet hiryau evel dec'h.» (Proverbe breton qui répond au Latin. Pueri, pueri, non est hodie sicut heri.)
●(1888) SBI II 60. lacad ar piz en glec'h, tr. «en mettant les pois en trempe.»
●(1931) VALL 765a. mettre en trempe, tr. «lakaat e glec'h.» ●(1955) STBJ 206. War an bern teil e oa bet stlapet maskou kastrilhez du, bet e glec'h e-barz odivi kreñv evit ober «cassis» pe boeson dous.
(3) Infusion.
●(1931) VALL 389b. Infusion, tr. «glec'hiadur m.»
- glec'hiadur
- glec'hiañ / glec'hiñglec'hiañ / glec'hiñ
v.
(1) V. tr. d. Mettre (qqc.) à tremper.
●(1732) GReg 281b. Detremper des poix, mettre des poix en trempe, tr. «Gléc'hi pis (…) gléac'hi pès.»
●(1895) GMB 259. pet[it] Trég[uier] gleiañ pis.
●(1925) FHAB Mae 198. eur c'hartoron houpez (...) gand aon e vijent pouloudet em eus o glec'het hag o c'hemmesket en eur volenn. ●(1931) VALL 765a. mettre en trempe, tr. «glec'hi, glec'hia.»
(2) V. intr. Tremper.
●(1895) GMB 259. pet[it] Trég[uier] lakat pis dë c'hleiañ.
- glec'hiñglec'hiñ
voir glec'hiañ
- gledgled
s. Combustible fait de plaques de gazon sec découpées (Ouessant).
●(1698) OUIS 174. une maison couverte de gled.
●(1945) GRDI 35. gled, tr. « plaques de gazon sec découpées à la pelle dans l’écorce terreuse des landes. » ●(1985) OUIS 174note. Gled, tr. « mélange d’argile et de paille de seigle dont toutes les maisons étaient couvertes alors (ancien français : gleize) ».
- glein
- gleiz / gleizh / gwleizh / gouleizhgleiz / gleizh / gwleizh / gouleizh
f. & coll.
I. f.
(1) (botanique) Mouron.
●(1499) Ca 92b. glueiz [non traduit].
●(1907) VBFV.fb 66b. mouron, tr. «gluéh, m.» ●(1931) VALL 483b. Mouron, tr. «gleiz f.» ●(1934) BRUS 266. Du mouron, tr. «gluéh.»
(2) Coll. (botanique) Hélosciade.
●(1962) TDBP iii 338. pa na veze ket a voued ez aed da gerc’had gouleiz d’ar saout, tr. «quand il n’y avait plus de fourrage on allait dans les prairies chercher de l’hélosciade pour les vaches.»
(3) Chaume.
●(c.1718) CHal.ms i. chaume, tr. «seul, glé.»
II. sens fig. Adj. & adv. Doux, tendre ; doucement, avec douceur, tendrement.
●(1530) Pm 195. Pet euidoff gant couff ha striz / Roen drindet (lire : drindot) a macsoth gluiz. tr. Herve Bihan « Prie pour moi avec ardeur et instamment / Le Roi de la Trinité que tu nourris avec douceur. »
- gleiz-dour / gleizh-dourgleiz-dour / gleizh-dour
f. (botanique) Samole, mouron d'eau.
●(1879) BLE 330. Samole de valérandus. (S. Valerandi. L.) – Kleiz-dour.
- gleizhgleizh
voir gleiz
- gleizh-dourgleizh-dour
voir gleiz-dour
- glen .1
- glen .2
- glenañglenañ
v. Coller, s’attacher, adhérer. cf. englenañ & glen .1
●(1530) Pm 238c (Mab Den). So oll ouz lenn (lire : oz len) ez querchen flour, tr. Herve Bihan « sont tous à s’attacher à ton entour certes »
- GlenanGlenan
n. de l. Les Glénans (archipel, Fouesnant).
I.
(1) Inizi-Glenan.
●(1732) GReg 548b. Enesy Glenan.
●(1890) MOA 20b. Enezi Glenan.
●(1914) ARVG mae 75. Enezi Glenan a zo losket d'ober douar konifed.
●(2002) YAOD 48. Ba inizi Glen 'n heñi 'maoc'h digoue'et ! ●48note. Er Vet kanved ba inizi Glen oa ur peniti a lake Dahut da vont gouez.
(2) Enez-Glenan.
●(1732) GReg 548b. Enès Glenan.
●(1869) TDE.FB xviiia. enez Glenan.
(3) Glenan.
●(1548) Cco 54. glenan. ●65. glenan. ●(1576-1600) Cco 80. glenã.
II.
(1) Glenaniz : voir Glenaniz.
(2) Enezidi-Glenan : les îliens des Glénans.
●(1890) MOA 20b. Enezidi-Glenan.
III.
(1) Étymologie populaire.
●(1844) FOB 117note. Ce nom de glen-an signifie, mot à mot, pays de l'été; il a été sans doute donné aux îles à cause de leur position, au midi de la baie de la Forest.
(2) (Ichtyonymie) Mollusca pelecypoda : meskled Glenan : moule plate.
●(1970) ICTB II 248. mesked Glenan (recueilli à la Forêt-Fouesnant; = Mollusca pelecypoda (Mytilus galloprovincialis (Lamarck)) = "moule plate").
IV. [Toponymie locale]
●(1974) ISHV 45. Moelez (moe-lez) eo anv un enezenn en enezeg ar Glenan.
- Glenaniz
- glennglenn
m.
(1) Terre, pays.
●(14--) N 40. Me yelo breman voar an glenn, tr. «Je vais aller par le pays.» ●(1505) Vc 15. Ny oz salut, myrer hon glen, tr. «Nous vous saluons, gardien(ne) de notre pays.» ●(1580) G 158-159. Tut a stat a guelaf. a se ne douetaf quet. / So arryf var ho penn do glenn, tr. «Je vois des gens d'importance, je n'en doute pas, / Qui sont arrivés à votre rencontre ; venus dans leur pays.» ●(1575) M 2345. Hac ober pinigenn : en glen quent gourfenn bet, tr. «Et faire pénitence sur terre avant la fin du monde.»
(2) Terre (opposé au ciel).
●(14--) N 34. Doe guir roen glen, tr. «Dieu, le vrai roi du monde.» ●(1580) G 49. Trugarez Roe an glenn, tr. «Merci, Dieu du Monde.» ●391. Pydyf Doe guyr Roe an glenn gant credenn so dleat tenn, tr. «Prier Dieu le vrai roi du monde, avec foi, est rigoureusement dû.»
(3) Glèbe.
●(1732) GReg 641a. Je n'ai seulement pas une motte de terre, tr. «Ne meus glén. n'am eus qet a c'hlén.»
(4) Gwa da c'hlenn ! : malheur à toi !
●(1502) Voyer . me a due ales alan seul a guelaff me biou buguel breiz gourhez querchen mar bez essou goae da glen, tr. «Je viens de la cour, du monastère. Tout ce que je vois, je (le) possède. Enfant de Bretagne, l’homme à ton entour, s’il est rebelle, malheur à toi.»
- glep
- glesgles
adj. = (?).
●(14--) Jer.ms 8. Sygoaz gant loffrez glecz, / Hac he specz quen dreczet, tr. «Hélas, avec une lèpre (?) … (?), et (?) sa beauté brillante réparée (?). » ●105. Pan e doe loffres glecz, tr. «Quand (?) … (?) lèpre (?) … (?).
- gleskerglesker
m. –ed, –ien, –i
I. (zoologie) Grenouille rousse.
●(1464) Cms (d’après GMB 262). Gluesquer, grenouille. ●(1499) Ca 92b. Gluesquer g. granoille. raine des champs. ●(c.1500) Cb 93a. Gluesque. g. granouille.
●(1710) IN I 6. ma tebrent an dud all ec'his guesclevet. ●(1732) GReg 468a. Graisset, ou raine verte, espece de grenouille venimeuse, tr. «Guësqle. p. guësqleved. gouësqle. p. gouësqleved. glesqer. p. glesqered. Van[netais] gloësquer.» ●472a. Grenoüille de haïe, tr. «Glesqer. p. ed.» ●(1738) GGreg 41-42. gluesqer, p. gluesqered, tr. «grenoüille de buissons.» ●(17--) CBet 589. Breman hoas en dour dous e hanvoan glesqueret, / Glasardet ha quirelaouen, ha neuse ar ranet, tr. «Dans l'eau douce, je nomme les grenouilles, les lézards, les sangsues, les rainettes.»
●(1834) SIM 65. Ar c'hlesqer a grevas. ●(1866) BOM 82. Lounka dour vel gleskered. ●(1867) FHB 134/240a. guesclevet plafet oc'h an douar. ●(1874) FHB 479/68b. var he grabanou evel eur guescle. ●(1877) FHB (3e série) 4/28a. ober evel ar guesklevi. ●(1877) FHB (3e série) 34/266b. en eur c'helei ar vro a c'houesclered. ●(1889) CDB 200. Gouspero ar Gliskiri.
●(1907) FHAB Kerzu 292. Daou weskle. ●(1908) FHAB Eost 253. o klask ober eur gweskle e reas eun tousok. ●(1910) MAKE 58. Gleskerien eo a groane. ●(1919) DBFVsup 26b. glaskér (Ch.), glestér (B[as] v[annetais]), grenouille verte des champs. ●(1926) FHAB Mezheven 214. ar gwesklevi, an tousegi. ●(1948) LLMM 11/59. c'hwistikleñv (eñv distaget iñ) ne deo nemet ar ger gwesklev (glesker !!) ●(1959) BRUD 10/14. tud heñvel ouz gwesklidi ! ●15. a lavare ar gweskler d'e weskledenn. ●(1982) PPBA 42. (Argol) Lonka gwesklaoñviket, tr. «Avaler des grenouilles.»
II.
(1) plais. Sistr, gwin glesker : liqueur, jus, sirop de grenouille, eau.
●(1838) CGK 17. Elec'h lifiat (lire : lipat) gigauden / Ni loncqo guin glesker.
●(1903) KZVr Du-Kerzu (d'après KBSA 20). Met dour, sistr glesker, ta-ta-ta, ne blij ket d'in ! ●(1919) BUBR 9/235. eur banne goular gwin glesker ! ●(1965) BAHE 46/50. Sistr-glesker ( = dour). ●(1970) BHAF 112. n'eo ket sistr-glesker a vez greet en terouer.
(2) sens fig. Ampoule.
●(1904) RECe xxv 62. glesker veut dire (...) une ampoule, à Coadout, ober eur glesker war i viz, se faire une ampoule au doigt (F. Vallée.)
(3) (en plt de qqn) Gringalet.
●(1935) ANTO 136. Ha neuze hor forbaned a oa pell diouz beza gleskered.
III.
(1) Bouzar evel ur glesker : très sourd.
●(1890) MOA 71. Très sourd, tr. «bouzar-glesker.»
(2) Gleb evel gleskered : très mouillé.
●(1942) VALLsup 118 (L). Très mouillé, tr. F. Vallée «gleb evel gleskered (comme des grenouilles) (L. ar Fl[oc'h]).»
(3) Soupl evel ur glesker : très agile, souple.
●(1929) MKRN 86 (K) P. Martin. Zoulpoc'h evit eur glesker, Paolik a ziskrog gant e gornou an treber bras a oa e skourr ouz an tranked hag en em lak var e gaonze dreist ar pikol kef-tan.
- gleuc'h / gleurc'hgleuc'h / gleurc'h
coll. (botanique) Broussailles.
●(1980) LIMO 26 juillet. Er mangoérieu e zo chomet én o saù, med débret ind get er lousteri, hag er gleuh. ●Er gleuh, végétation broussailleuse. ●(1981) LIMO 13 juin. é jiboésad barh er gleurh. ●Er gleurh, tr. «broussailles (pourlette).» ●(1981) LIMO 26 septembre. a dreuz lann ha gleurh.
- gleuc'h-gleuc'h-
voir gleur-
- gleuc'hañ / gleuc'hiañ
- gleuc'hiañgleuc'hiañ
voir gleuc'hiañ
- gleukgleuk
adj. Idiot. (?) cf. beulke, bleup, glep (?).
●(1877) FHB (3e série) 29/232b. Kouer gleuk, diskiant.
- gleukez
- gleupaj
- gleur .1gleur .1
m.
(1) Choses visqueuses, gluantes.
●(1936) IVGA 82. 'M eus aon emaomp brao-bras, Kili yaouank, e gleur an ourgouilh. ●(1942) FHAB Meurzh/Ebrel 149. (Plouarzhel) Gleur, gleurenn = skleurenn. ●(1952) LLMM 32-33/136. (Douarnenez) Gleuc'h, tr. «saleté visqueuse.» ●(1977) PBDZ 95. (Douarnenez) gleur, tr. «viscosités.»
(2) Mont e gleur : (?).
●(1936) IVGA 239. Skoi a rae eur ppez flac'had ouz e vorzad. Mont a rae e gleur. ●(1972) SKVT I 51. Paotr-Teo, a yae e gleuer o sellout ouzh e dad.
(3) (pêche) Appât fait de poissons broyés.
●(1944) GWAL 163/175. (Ar Gelveneg) Stronkañ ha gleuriñ ne vezont ket implijet ; graet e vez gant «taola (teurel) stronk» ha «taola gleur». Koulskoude e klevet ober gant «stronka» ha «gleuri» en doare-gourc'hemenn.
- gleur .2gleur .2
s. Lueur.
●(1530) J p. 230 b-231 a (Resurrection). Eno ezoann clos hac obscur / Du hac euzyc bezet sigur / Ma emoa sur displigiadur re / Sechet ha naon hep guelet gleur / Quen na viouf plen en ancquen meur / Bede ann heur diczul beure (rime en -eur), tr. «J’étais là renfermé dans un lieu ténébreux, noir et horrible, où j’avais mille ennuis, faim et soif, où je ne voyais pas un rayon de lumière ; et j’y restai plongé dans une grande angoisse, jusqu’à une heure, le dimanche matin.»
●(1915) RNDL 126. gleur-iùern en tanieu-goal, tr. «la lueur infernale des incendies.»
- gleurc'h .1gleurc'h .1
voir kleurc'h
- gleurc'h .2gleurc'h .2
voir gleuc'h
- gleurenngleurenn
f.
(1) = (?).
●(1908) FHAB Eost 228. an disterra gleuren a feiz.
(2) =
●(1974) SKVT III 93. ar gleurenn flaer. ●102. ar stronk hag ar gleurenn.
(3) Flaque de choses visqueuses, gluantes.
●(1952) LLMM 32-33/136. (Douarnenez) Gleuc'henn, tr. «une cache (lire : tache) visqueuse.» ●(1977) PBDZ 95. (Douarnenez) gleurenn, tr. «flaque de saletés.» ●533. ur gleurenn, tr. «une flaque d'eau gluante.»
- gleuriñgleuriñ
v. intr. (pêche) Jeter de l'appât appelé gleur.
●(1944) GWAL 163/175. (Ar Gelveneg) Stronkañ ha gleuriñ ne vezont ket implijet ; graet e vez gant «taola (teurel) stronk» ha «taola gleur». Koulskoude e klevet ober gant «stronka» ha «gleuri» en doare-gourc'hemenn.