Recherche 'g...' : 4478 mots trouvés
Page 22 : de gleurou-1 (1051) à glizienn (1100) :- gleuroù .1gleuroù .1
plur. sens fig. Œillères.
●(1872) ROU 87a-b. Accoup sur, j'étais le jouet d'une hallucination quand j'ai épousé cet homme, tr. «assur oa lakead gleurou var va daoulagad, pa edon o timezi da ennez.» ●(1890) MOA 136b. Bandeau, Au figuré, tr. «gleurou, m. pl.»
●(1931) VALL 56b-57a. avoir un bandeau sur les yeux, tr. «kaout gleurou war e zaoulagad.» ●509a. Œillères, tr. «gleurou (emploi figuré) pl.»
- gleuroù .2
- glev .1glev .1
adj.
(1) Attr./Epith. Hardi, vaillant.
●(1530) J p. 177b. eguyt discuez ezouf / Guir autrou gant gnou ha hasouez / Oar an maru gleu ha oar an beu yuez, tr. «afin de montrer que c'est moi le vrai Maître, le Maître évident et vénérable de la mort comme de la vie.» ●(1557) B I 156. Piu eu Doe beu gleu ha seuen, tr. «quel est le Dieu vivant, brillant et bon.» ●tr. (DEBm 294) «puissant.» ●543. Duet gueneff gleu (variante : gleo) beu ha seuen, tr. «Venez avec moi, brillante de vie et de santé.»
(2) Adv. Hardiment.
●(1580) G 1088. comps outy gleu, tr. «Lui parler hardiment.»
- glev .2glev .2
m. (armement) Glaive. cf. kleze / kleve
●(c.1680) NG 1550. Longeus guet vr glaiuë é digoras e calon. ●1590. Guet vr glaiuë.
- glevezglevez
m. Braise.
- glevezenn
- gleveziñgleveziñ
v. intr. (en plt du feu) Donner de la braise, se consummer en braise.
●(c.1982) KERV 133. glevez vb –iñ, tr. «se consummer en donnant de la braise.»
- glevitennglevitenn
voir klaouetenn
- Glevizion
- glezglez
adj. & adv.
I. Attr./Épith. (en plt de qqn) Complètement, de la tête au pieds.
●(18--) MILg 17. eur coataer, eur paezand glez.
II. Adv.
A. Adv. superl.
(1) Paour-glez : très pauvre.
●(1732) GReg 240a. Etre à cu, n'avoir rien du tout, tr. «Beza paour-glez.» ●704b. Pauvre comme Job, tr. «Paour glez.»
●(1857) CBF 58. Paour glez eo, tr. «Il est dépourvu de tout.» ●(1862) JKS 190. beza paour-glez pe beza pinvidik-braz. ●414. Setu-me dira-z-hoc'h, paour-glez ha noaz-glann. ●(1877) EKG I 3. hag an ilizou a oue lakeat paour glez. ●(1889) SFA 38. N'en doa netra, paour-glez oa.
●(1902) LZBg Gwengolo 238. En dud e zisko bout mad, mes peur glas int. ●(1909) FHAB Meurzh 79. lezel ac'hanoc'h paour glez, hep harp na difen. ●(1909) KTLR 51. Paour-glez oant. ●(1920) LZBt Meurzh 7. Ha paour-glaz war ar marc'had ! ●(1921) LZBt Here 2. He zad paour-glaz. ●(1923) FHAB Ebrel 142. Paour-glez e oant, hag eun torrad bugale d'ezo.
(2) Bouzar-glez : complètement sourd.
●(1889) ISV 174. a voa deut tri bloas a voa da veza bouzar glez.
(3) Noazh-glez : tout nu.
●(1862) JKS.lam 210. Adam enn noaz-glez a zo stlapet war ann douar milliget. ●(1870) MBR 70. Va mamm, pa'z ounn bet ganet gan-e-oc'h ez oann noaz-glez ; rak-se ive ez eo red d'in mont kuit hep kemeret netra, tr. «Ma mère, quand vous m'avez enfanté j'étais entièrement nu, c'est pourquoi il me faut vous quitter sans rien emporter.»
●(1931) VALL 501b. tout nu, tr. «noaz-glez.»
B. Loc. adv. A-dreuz-glez : complètement de travers.
●(18--) SAQ II 39. he c'hinou he-unan a zo eat a dreuz-glez.
- glinglin
m./f. (anatomie) d. daoulin, daoulinoù
(1) Genou.
●(1499) Ca 71a. g. genoilz vide in glin. ●92a. Glin. g. genoil. ●(c.1500) Cb. [querzet] qui va a genoulx. b. nep a querz oar e daoulin. ●(1530) Pm 102b (Tremenuan). Neuse ez stousont piz tizmat / Dan nouglynou en vn couhat, tr. «Alors ils se prosternèrent tous vite / A genoux, en un instant.» ●(1621) Mc 110. oz derchel an daou dorn croaset voar pennou'n daou glin. ●(1633) Nom 27b. Suffrago ; le iarret des iambes de derriere, à l'endroit des genoux de devant, és bestes ; iarritell an diuar á dref, oz hars an daouglin á raoc, en chatal. ●(1650) Nlou 40. Voar é daouglin, tr. «à genoux.»
●(1659) SCger 62a. genouil, tr. «glin, p. daoulin.» ●150a. glin, tr. «genoux.» ●daoulin, tr. «les genoux.» ●(1732) GReg 455b. Genou, tr. «Glin.» ●Les genoux, les deux genoux, tr. «Daoulin. an daoulin. an naoulin. Van[netois] en dëulin.» ●Être à genoux, tr. «beza var bennou e zaoulin.» ●Qui a un genou à terre, tr. «war ur c'hlin.» ●(1744) L'Arm 8b. S'agenouiller, tr. «Stouyein ou Stouy ar enn eulin.» ●(1752) BS 8-9. A guelet a rêr den ebet o stouet var e daoulin evit o fidi ? ●(1790) MG 77. hum laquad ar en eulin. ●(17--) TE 390. Ean e stouyas enta ar ur hlin.
●(1849) LLB 183. én earh bet en deuhlin. ●(1860) BAL 217. e savas var e daoulin. ●(1879) BAN 225. ar c'hlin glanv. ●(1880) SAB 76. e pleg ur c'hlin da adori ur veis all. ●(1889) ISV 197. Loiza a goez var he daoulin, he daouarn pok ha pok.
●(1907) PERS 364. Ar re [an dud] a zo a blas, a bep tu d'an hent hag en tiez, a gouez d'an daoulin evel p'o divije c'hoant da gaout, eur vech c'hoaz, bennoz an Aot. Person. ●(1911) SKRS II 222. Sevel a ra dioc'htu divar he zaoulin. ●(1918) BNHT 5. hé glin e oé ker foèuet. ●(1929) FHAB Mae 173. war bennou o daoulin. ●(1936) PRBD 19. oc'h en em dreina war e zaoulin.
(2) Coude.
●(1921) GRSA 201. ru tan en arzorn betag er glin.
- glin-brec'h / glin ar vrec'hglin-brec'h / glin ar vrec'h
m. (anatomie) Coude.
●(c.1718) CHal.ms i. S'accouder, tr. «posein e linieu, e linieu ureh ar un dra bennac, bruchein.» ●(1744) L'Arm 5b. S'accouder, tr. «Um apoéein ar er hlein-bréh.» ●79b. Coude, pli du bras, tr. «Clin bréh. m.» ●(1745) BT 326. bét er glin-bréh, tr. «jusqu'au coude.»
●(1863) MBF 16. er glin breh, tr. «le coude.»
●(1906) HIVL 162. Gargam e saù ar é glinieu bréh. ●(1907) BSPD II 25. mercheu hé deuhlin ha ré hé hlineu bréh. ●(1914) MAEV 185. Alkodi a reas diou c'hlin e zivreac'h war an daol. ●(1955) BGUE 37/17. me hansortéz e hras dein un taol glin-breh. ●(1970) GSBG 208. (Groe) lin-brec'h (m.) du[el] daoulin-brec'h, tr. «coude.» ●209. lin ma brec'h, tr. «mon coude.»
- glin-gar / glin ar c'har
- glinad
- glinañ
- glinata
- glinet
- glinwisk
- glis
- glizenn .1glizenn .1
f. –où Bord non labouré d'un champ.
●(1876) TDE.BF 379a. Glizenn, s. f., tr. «.Bande de terre gazonnée entre la haie et le dernier sillon, pour y faire paître les bestiaux» ●(1890) MOA 136b. Bande de terre pour faire paître les chevaux, tr. «glizenn.»
●(1931) VALL 72b-73a. Bord non labouré d'un champ, tr. «glizenn f.»
- glizenn .2
- glizenn .3
- glizenniñglizenniñ
v. intr. = (?) Grisoller (?).
●(1953) LLMM 43/17. an ec'hwedered o c'hlizenniñ eus lein an oabl war an edoù tener.
- glizh / gwlizh .1glizh / gwlizh .1
adj. (Vache) qui vient de vêler.
●(1744) L'Arm 394a. Vache fraiche de veau, tr. «Glouéh.»
- glizh / gwlizh .2glizh / gwlizh .2
coll.
I.
(1) Rosée.
●(1464) Cms (d’après GMB 260). gliz pe gluiz. ●(1499) Ca 92a. Gluiz. g. rousee. l. ros rosis. ●(1633) Nom 222a. Ros : rosée : gliz, an glizan euff.
●(1659) SCger 106b. rosée, tr. «gliz.» ●(1710) IN I 146. goude beza destumet divar ar boquejou ar gliz eus an Eê. ●(1732) GReg 829b. Rosée, tr. «Glizenn. p. gliz. gluizen. gluiz. Van[netois] gluihen. p. gluih. gliheen. p. glih. gluëhen. glouëhen. pp. glueh. glouëh.» ●(1752) BS 576-577. ma na zeu ar glao hac ar glis eus an eê da c'hleba ha da zouçaat an douar. ●(17--) TE 41. er glouéh ag en Nean.
●(1848) GBI I 530. Malloz ar gliz a gouez d'ann traon, / A roan-me d'al les-vammo, tr. «La malédiction de la rosée qui tombe en bas, / Je la donne aux marâtres. »
●(1911) BUAZperrot 559. evel ar gliz-mintin var yeoten ar prajou. ●(1974) THBI 187. ar gluiz lak perlez war bep geoten.
►sens fig.
●(1877) MSA 35. e pede Doue da lacaat da ziskenn varnezhan ha var he bried gliz he vadelez. ●137. dindan gliz grasou Doue.
●(1926) FHAB Eost 298. dindan gliz ar bedenn e weler pep tra o nevezi.
(2) Petite pluie fine.
●(1931) VALL 664b. Petite pluie fine, tr. «gliz.»
(3) plais. Bannac’h glizh noz retardet/daleet : petite pluie du soir.
●(2021) TREGO 14.01 p. 27b. On peut la prendre en plaisantant pour une chute tardive de rosée, ur bannac’h glizh noz retardet (daleet).
(4) litt. Sueur.
●(1864) GBI II 362. Da sec'ha 'r gliz hag ann daero, tr. «Pour essuyer la sueur et les larmes.»
(5) Lizher-glizh : billet doux.
●(1876) TDE.BF 231a-b. Lizer gliz, tr. «billet doux d'amoureux.» ●(1890) MOA 143a. Billet doux d'amoureux, tr. «lizer gliz.»
II.
(1) (Stank, puilh) evel ar glizh : très abondant, très dru.
●(17--) CCn 553 (T). Euit quement-se oll, nen deo quet vaillantis : / Me discare a ne «a» quer stang ag ar glis, tr. V. Tourneur «...Je les abattais aussi dru que la rosée.»
●(1847) BDJ 35. Gheriou ar frealzuçza a red eus he c'henou, / Ker puil evel ar glizou a gwez bep mintinvez.
(2) Lakaat ar glizh da gouezhañ war e dachenn : faire donner de l’argent à qqn.
●(1870) FHB 298/294b (L) Goulc'hen Morvan. O velet-ze ar furlukin, skuiz o vania he vaz, ne vouie mui petra da ober evit lacat ar gliz da goeza var he dachen.
- glizh-melglizh-mel
m. =
●(1907) PERS 342. Ar beden a galon, emezhan, a zo atao leun a zousder, disken a ra var an ene, evel gliz-mel, teuzi a ra ar poaniou.
- glizh-noz / gwlizh-noz
- glizhajglizhaj
m. Rosée.
●(1958) BAHE 14/10. glav munut ha glizhaj.
●(2021) TREGO 14.01 p. 27c. Une nuée de noms pour le crachin / En breton, on lui attribue une nuée de noms qui varient selon les terroirs, sa nature et ses effets. Il est épais, fin, collant, plus fin que fin… ailhenn, brumenn, c’hwistigenn, fouetijenn, glebiadenn, glizhenn, glizhataj, glizaj, glavizhien, glav munut, glav dous mat, litenn, libistrenn, lugachenn, morlusenn, mouestigenn, reolenn, skaoutrenn, strouejenn.
- glizhañ / gwlizhañ
- glizhataglizhata
v. impers. Faire de la bruine, bruiner.
●(1974) TDBP III 210. Glizata a raio hiziw e-pad an deiz, tr. « il bruinera (brouillassera) aujourd’hui pendant toute la journée »
- glizhatajglizhataj
m. Pluie fine, crachin.
●(2021) TREGO 14.01 p. 27c. Une nuée de noms pour le crachin / En breton, on lui attribue une nuée de noms qui varient selon les terroirs, sa nature et ses effets. Il est épais, fin, collant, plus fin que fin… ailhenn, brumenn, c’hwistigenn, fouetijenn, glebiadenn, glizhenn, glizhataj, glizaj, glavizhien, glav munut, glav dous mat, litenn, libistrenn, lugachenn, morlusenn, mouestigenn, reolenn, skaoutrenn, strouejenn.
- glizhek
- glizhenn / gwlizhennglizhenn / gwlizhenn
f.
(1) Rosée.
●(1505) Vc17-18. O neffou, scuylet oz clyzenn / E graczou puyll var bro Breytz, tr. «Ô cieux, versez votre rosée, / En grâces abondantes sur le pays de Bretagne.»
●(1732) GReg 829b. Rosée, tr. «Glizenn. p. gliz. gluizen. gluiz. Van[netois] gluihen. p. gluih. gliheen. p. glih. gluëhen. glouëhen. pp. glueh. glouëh.» ●(1787) BI 275. glouéhenn flour. ●(1792) CAg 152. gloüéhen flour. ●(17--) TE 279. ur hlouéhèn douce hac agréabl. ●280. ur hlouéhèn flour.
●(1849) LLB 424. er glaw hag er hloehen. ●(1874) POG 191. glizen veure.
●(1905) IVLD viii. glizen ar mintin.
(2) = (?).
●(1866) FHB 72/157a. ar glisen a so var o fri a zizec'h.
(3) Pluie fine.
●(1732) GReg 830a. Rosée, petite pluye douce qui rafraichit le tems, tr «Glizenn fresq. p. glizennou fresq.»
●(1935) ANTO 50. eur c'hlizenn stank a rae.
●(2021) TREGO 14.01 p. 27c. Une nuée de noms pour le crachin / En breton, on lui attribue une nuée de noms qui varient selon les terroirs, sa nature et ses effets. Il est épais, fin, collant, plus fin que fin… ailhenn, brumenn, c’hwistigenn, fouetijenn, glebiadenn, glizhenn, glizhataj, glizaj, glavizhien, glav munut, glav dous mat, litenn, libistrenn, lugachenn, morlusenn, mouestigenn, reolenn, skaoutrenn, strouejenn.
(4) sens fig. =
●(1872) ROU 58. Ur c'hlizenn c'hrassou a zo deuet varnomp, tr. «Une rosée de grâces est venue sur nous.» ●(1890) MOA 101a. Des grâces abondantes ont été répandues sur moi, tr. «eur c'hlizenn c'hrasou a zo deuet var-n-oun.»
- glizhenn-noz / gwlizhenn-nozglizhenn-noz / gwlizhenn-noz
f. Rosée nocturne.
●(c.1897) GUN.dihu 146/316. Deustou d'er hloéhen-noz e hlub avèl er glaù.
●(1942) DIHU 372/83. er houlihen-noz ar er hoèdeu.
- glizhenn-wenn
- glizhennadur
- glizhennañglizhennañ
voir glizhenniñ
- glizhennek
- glizhennerglizhenner
m. –ioù Pulvérisateur.
●(1936) BREI 457/3a. Pa ve yaouank ar gwez, e c'heller rei d'eze dour-skaot gant eur glizenner (pulvérisateur).
- glizhenniñ / glizhennañglizhenniñ / glizhennañ
v.
I. V. intr.
(1) Se former en rosée.
●(1931) VALL 664b. se former en goutte de rosée, tr. «glizenni.»
(2) Bruiner.
●(1931) VALL 84b. Bruiner, tr. «glizenni.»
(3) Condenser en gouttelettes.
●(1931) VALL 141b. Condenser en gouttelettes, tr. «glizenna, glizenni.»
II. V. intr. Se condenser en gouttelettes.
●(1931) VALL 141b. se condenser en gouttelettes, tr. «glizenna, glizenni.»
- glizhennus
- glizhet / gwlizhetglizhet / gwlizhet
adj. Couvert de rosée.
●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 91. Goleit-oé en doar a voquetteu glouéhet.
- glizhetezglizhetez
f. (météorologie) Brouillasse.
●(1955) STBJ 118. eun tamm brumachenn, glizetez evel ma vez lavaret dre amañ.
●(2021) TREGO 14.01 27c. Kerzh an hañv, ’vez ket brav labourat : deus ar beure ’vez ar glizhetez, da greisteiz ’vez an dommetez ha deus an noz ’vez ar fubetez, tr. « pendant l’été, il ne fait pas bon travailler : le matin, on a du petit crachin, à midi, un petit coup de chaud et le soir, on est la cible des moustiques. »
- glizhienn
- glizhienn-nozglizhienn-noz
f. Serein.
●(1659) SCger 110a. le serain, tr. «glisien nos.» ●(1732) GReg 861a. Serein, le serein, humidité froide & imperceptible qui tombe vers le coucher du soleil, qui cause des rhumes, & des catarrhes, tr. «Ar gouzyenn, ar glizyenn-nos.»
●(1890) MOA 150b. Brouillard du soir, tr. «glizien-noz, f.»
- glizhigenn / gwlizhigenn
- glizhus / gwlizhusglizhus / gwlizhus
adj. Qui produit de la rosée.
●(c.1500) Cb 93b. [gliz] Unde rosidus / a / um. g. plain de rousee. b. gluizus.
●(1732) GReg 829b. Tems qui donne ordonnairement (lire : ordinairement) de la rosée, tr. «Amser gluizus, ou, glizus.»
●(1931) VALL 664b. (temps) qui produit de la rosée, tr. «glizus.»
- gliziglizi
plur. glaz
- gliziañgliziañ
v. tr. d. = (?) Effleurer, cf. klisiañ (?).
●(1931) FHAB Mae 162. nep gwech, e doug he buhez hir, n'he deus gliziet, gant penn he askell, an eienenn divalo-ze eus an droug.
- gliziennglizienn
f.
(1) Convulsion.
●(1732) GReg 209a. Convulsion, retirement des nerfs du corps, & des muscles qui y sont attachez, tr. «Glisyen. p. glisy.» ●(1752) PEll 343. Glizien, Goutte, maladie. Les paysans n'étant pas sujets à ce mal, & ceux de ce pays étant les dépositaires de la Langue Bretonne, ils ne donnent ce nom ordinairement qu'à la goutte crampe qui les incommode le plus souvent.
●(1924) FHAB Here 396. Etouez ar c'hlenvejou a strafilh ar muia ar gerent eo red henvel ar c'hlizienn, ha n'eo ket souezus, rak spontus eo !
(2) Crampe.
●(1659) SCger 150a. glisien an daouarn, tr. «la goutte aux mains.» ●(1732) GReg 231a. Crampe, espece de goutte, tr. «Glisyenn.»