Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 25 : de deliberet (1201) à den-1 (1250) :- deliberetdeliberet
adj.
(1) Décidé.
●(17--) SP I 317. Ewidon em hoste a so deliberet / Da vezan atantif da gement a leret, tr. «Moi, pour ma part, je suis décidé / à être attentif à tout ce que vous direz.» ●327. Autro ewidon-me a so deliberet / Da veza a unan da gement a leret, tr. «Pour moi, mon Sieur, j'ai pris la résolution / d'être d'accord avec tout ce que vous direz.»
(2) (Langue) déliée.
●(1838) CGK 3. Cavet un teod deliberet, eul lagad lem a seder.
- delid
- deliek
- delienenndelienenn
f. (botanique) Feuille (d'arbre, etc.).
●(1972) SKVT I 39. n'o doa ket kollet c'hoazh un delienenn.
- delienndelienn
f. –où, delioù
I.
A. (botanique) Feuille.
●(1499) Ca 57a. Delyenn. g. fueille. ●(c.1500) Cb 58b. [delyaff] g. petite fueille. b. delyennic. ●g. cueillir des fueilles / ou effeilleur. b. foillezer dastumer da delyou. ●(1633) Nom 70b. Ficulum folium : fueille de figuier : delyen fies. ●76b-77a. Cymæ, cymata : les cimes ou les tendrons des herbes : an quefrennou teneraff ves á lousou, an delyou guelaff. ●98a. Frons, frondis : fueille, rameau, ou ramseau des arbres : delyen scoultr, brancq. ●Folium : fueille : delyen.
●(1659) SCger 57a. feuille, tr. «delien p. iou.» ●61b. fueille, tr. «delien, deliou.»
●(1838) CGK 10. deilho bars ar c'hoajou. ●(1877) BSA 287. an avel o vransellat, a amzer da amzer, an delliou er guez. ●(1889) ISV 465. An delien Zero hag an delien Elo.
●(1902) PIGO I 164. an delien distag a ya war bouez an avel 'tresek e lec'h ma c'houe. ●(1927) GERI.Ern 95. delienn f. pl. ou, deliou, deliaou, col. deil, tr. «feuille.»
B. (phycologie)
(1) Thalle de laminaire.
●(1968) NOGO 217. Saccorhiza polyschides. Porspoder. an deu, «les thalles». ●an deen dali:en, «le thalle du tali» Korrejou en Plouguerneau (une seule lame). ●(1968) NOGO 220. Laminaria digitata. an deu : «les feuilles», les thalles.
(2) Delienn friz : Laminaria saccharina.
●(1968) NOGO 220. Laminaria saccharina. deu 'fri:z, col. en deen 'fri:z, singf. Mogueriec en Sibiril.
(3) Delienn derv : Phycodrys rubens.
●(1968) NOGO 223. Phycodrys rubens. deu 'de:ro, «feuilles de chênes» : Roscoff.
(4) Delienn garotez : Chondrus crispus.
●(1968) NOGO 224. Chondrus crispus. deu karotez, «feuilles de carottes» : Molène, Ouessant, Porz-Paol, Porspoder, Tremazan, Landeda, Guisseny, Karreg-Hir en Kerlouan, Meneham en Kerlouan, Kerfizien en Cleder.
(5) Delienn bour : Chondrus crispus.
●(1968) NOGO 225. Chondrus crispus. deu 'pu:r : «feuilles de poireaux» : Porspoder.
(6) Delienn blat : Chondrus crispus.
●(1968) NOGO 225. Chondrus crispus. deu pla:d, «feuilles plates» : Tremazan.
II.
(1) Tranche mince (de pain, etc.).
●(1872) ROU 90a. Lèche de pain, tr. «Delienn vara.» ●(1879) BMN 206. roi da zibri d'ar re n'o doa ket eun delien vara da lacaat etre ho dent. ●(1879) MGZ 229. Kinniget e oe dezhan eun tam pesk poazet ouz an tan hag eun dellien goar.
●(1911) BUAZperrot 361. deliennou bara gwenn kann. ●827. eur banne gwin hag eun dellien vara.
(2) Feuille (de papier).
●(1924) BILZbubr 43-44/1021. eun delienn baper dirakan.
III.
A.
(1) Krenañ evel un delienn // Krenañ evel un deliaouenn : trembler beaucoup de peur ou de froid.
●(1790) MG 104 (G) I. Marion. Me greinai èl un deliàuèn. ●147. A pe guemerèn mem brochenneu, men deourn e greinai èl un deliàuèn.
●(1844-1852) PKD. Met krena 'rez 'giz eun delienn ! / N'ac'h eus ket emichañs, an derzienn ?
●(1924) BRUD n° 11, 12, 14, 15, en 1963 par Emgleo Breiz, Brest, graphie et pagination différentes de l’édition de 1925, puis en 2003 une édition bilingue par Skol Vreizh préparée par Bernard Cabon)">BILZ 125 (T) F. al Lay. Madelen a oa krog en e zorn hag a grene evel eun delienn. ●(1928) FHAB C'hwevrer 67 (L) Y.-V. Perrot. Krena a rae evel eun delienn, en dra ma chache ar markiz war e gorn-butun. ●(1928) FHAB Mae 178 (L) Y.-V. Perrot. Te, avat, eme Baol, en eur gomz ouz ar soner, a grene evel eun delienn, ne fell ket d'in az kwelet ken, dre aman.
(2) Krenañ evel un delienn en avel : trembler beaucoup de peur ou de froid.
●(1964) BRUD 19/13 L. Kergall. Neuze e chomas eñ a-zav, o krenañ evel eun delienn en avel.
(3) Krenañ evel un delienn e beg ur wezenn : trembler beaucoup de peur ou de froid. Cf. trembler comme une feuille.
●(1906) DIHU 13/226 (G) I. Skolan. Ha chetu mé e monet trema en ihuern; krénein e hren èl un délen é beg ur huéen.
(4) Tanav evel un delienn : être très mince.
●(1962) TDBP Ia 38 (T). Hemañ a zo tano 'vel eun delienn, tr. J. Gros «celui-ci est mince comme une feuille.»
(5) Glas evel un delienn gaol : voir kaol.
B.
(1) Krenañ evel ur bern delioù : trembler beaucoup de peur ou de froid.
●(1874) FHB 484/111b (L) *Dom Lan. Per ar C'hrafer a gren evel eur bern deliou. ●(1877) EKG I 125 (L) L. Inisan. Eno, gourvezet etouez an teil, e zaou benn stok-ouc'h-stok, rodellet evel eur c'hi, e krene, evel eur bern deliou, pa gleve an tennou fuzil o sklakal. ●(1878) EKG II 44 (L) L. Inisan. Ne ouzoun ket pe glaz va morzed pe ienien an noz a ioa kaoz, en em lakaat a riz da grena evel eur bern deliou.
●(1909) KTLR 100 (L) K. Jezegou. Krena 'rea evel eur bern deliou. ●(1909) NOAR 160 (L) K. ar Prat. Hag un eal neuze, skedus evel an heol, eur pez kleze en e zourn, a deuas d'en em ziskouez da Ivonig, a grene en dro-ma evel eur bern deliou. ●(1924) GEVR 74 (L) G. ar Prat. O krena evel eur bern deliou, Golo a ziskennas hag a yeas lostek da gregi e kabestr marc'h Sifroa. ●(1939) KTMT 33 (Li) *Brogarour. Mari-Anna bremañ a grene evel eur bern deliou. ●(1944) SAV 30/48 *Yann ar Gevell. Kement-se hen lakaas da grena evel eur bern deliou. ●(1955) STBJ 17 (K) Y. ar Gow. Aon ruz en devoa rak e zamm, krena a ree evel eur bern deliou... ●70. Glep-teil e oa e zilhad-wele gant ar c'houezenn a rede dioutañ hag, o krena evel ur bern deliou, e lakee da zraskal postou e wele-kloz. ●(1958) BRUD 3/26 (K) Y. ar Gow. Sammet e oa gand an derzenn hag e krene evel ur bern deliou.
(2) Krenañ evel ur bern delioù sec'h : trembler beaucoup de peur ou de froid.
●(1910) MAKE 29 E. Crocq. Hag ar merc'hedou a grene egiz eur bern deliou sec'h. ●(1948) KROB 1/14 (L). En eur grena evel eur bern deliou sec'h, e c'hortozemp taol ar maro.
(3) Krenañ evel delioù : trembler beaucoup de peur ou de froid.
●(1877) EKG I 150 (L) L. Inisan. Ped den n'am euz-me ket klevet oc'h en em fougeal, evel Hervoanik, pell diouc'h ar Prusianed, ha, dirazho, a grene evel deliou.
(4) Krenañ evel ur barr-delioù : trembler beaucoup de peur ou de froid.
●(1866) FHB 68/126b (K.). An derzien a grogas enhan ken a grene evel eur bar deliou. ●(1870) MBR 164 (L) A. Troude. Amzer, eme ar jeant, o krena evel eur barr deliou. ●(1879) BMN 64 A. Drezen. Neuze e crene euz e oll izili evel eur barr delliou.
●(1929) EMPA 13 (T) *Paotr Juluen. Hag e krenen (lenn : krenent) holl evel ken alïes a varr-deilhou, ma vije klevet o dent o strakal en o genou. ●(1935) ANTO 4 (T) *Paotr Juluen. Ma krene 'vel eur barr-deliou, ha ma sklase e wad en e wazied. ●155. Krena a rae ar paoukaez (lenn : paourkaez) evel eur barr deliou. ●(1962) BRUD 16/12 (T) E. ar Barzhig. Pôlig a ra sin da gousked, daoust d'e izili da grena evel eur barr deliou... ●(1962) TDBP Ia 38 (T). Me am-boa riou penegwir e krenen 'vel eur barr-deliou, tr. J. Gros «j'avais froid puisque je tremblais comme une branche chargée de feuilles (comme une feuille).» ●(1970) BHAF 38 (T) E. ar Barzhig. En em lakais da grena evel eur barr-deliou, ha ken fromet all e santis mamm. ●132. Fidadaoula, me en em gavas ive en eur gwele euz ospital Rikawig, o krena evel eur barr-deliou, gand ar memez kleñved evel ar re all. (+160). ●(1986) PTGN 146 (L) *Tad Medar. Jean Louis en em laka de grena evel eur barr-déliou...
(5) Ker stank hag an delioù : très nombreux.
●(1889) ISV 345 (L) G. Morvan. Difen da vont en dour sall, ne ket flemmet e vijec'h gant an aered mor a zo ker stang hag an deliou dre eno.
(6) Gwelet an delioù a-enep : voir les feuilles par en dessous.
●(1838) CGK 11 (Ku) P. Proux. Meur a seures ve lacquet, da zouguen ar verc’hes, / He deus guelet an deilho a enep aliés.
(7) Na sec'hañ ar fri gant delioù kaol : voir fri.
(8) Stagañ e chas gant delioù kaol : voir chas.
- delienn-galirdelienn-galir
f. delioù-kalir, deliennoù-kalir Sépale.
●(1931) VALL 686b. Sépale, tr. «delienn-galir f. pl. deliou-kalir, deliennou-kalir.»
- deliennek
- deliennetdeliennet
adj. Pourvu de feuilles.
●(1872) ROU 105b. A la tige droite et aux feuilles élégantes, tr. «corzenned eün ha deillenned brao.»
- delietdeliet
adj. Pourvu de feuilles.
●(c.1500) Cb 58b. [delyaff] g. plain de fueilles / ou de rames. b. fouillezet / pe delyet.
- delimdelim
voir delin
- delindelin
f. –où, –ioù Briquet pour allumer du feu.
●(1732) GReg 443b. Fusil, petit fer rafiné sur lequel on frappe pour faire du feu, tr. «Van[netois] delin. p. delinëu.» ●(1744) L'Arm 168b. Fusil, morceau de fer bien acéré, sur lequel on frappe pour tirer du feu, tr. «Delin.. inieu. f. ou m.» ●382b. Tire-feu, tr. «Delin.. neu. f.» ●423a. Briquet, tr. «Delin.. nieu. f.»
●(1897) EST 33. get un delim, ar ur meinig bihan.
●(1904) DBFV 43a. delin, delim, f. pl. ieu, eu, tr. «briquet à faire du feu.» ●(1925) SFKH 4. un delin get ur mén tan. ●(1932) BRTG 117. é bod-losk hag é zelim.
- delinkañ
- delioù-reddelioù-red
voir iliav-red
- delisiusdelisius
adj. Délicieux.
●(1499) Ca 57a. Delicius. g. delicieux. ●(1575) M 321-322. Traou delicius, pe á re a uzaez / Diouz preuet douen acuyt, nerahint dit try dez, tr. «Les choses délicieuses dont tu fais usage / Ne te préserverons pas des vers pendant trois jours.»
●(1659) SCger 38a. delicieux, tr. «delicius.» ●(1732) GReg 261b. Delicieux, euse, tr. «Delicius.»
- delisiusaat
- delit
- dellez
- dellezañdellezañ
voir dellezout
- dellezegezh
- dellezek
- dellezour
- dellezout / dellezañdellezout / dellezañ
v. tr. d. Mériter.
●(1464) Cms (d’après GMB 151). dellezaff, mériter. ●(14--) N 445. mar emeux carez dellezet, tr. «si j’ai mérité un blâme.» ●(1499) Ca 57b. Delezaff. g. deseruir gaingner. ●(1530) J p. 87a. Memeux dellezet en bet man / Bout stleget, quignet, losquet glan, / Eguyt doan (variante : douen) ma poan, hac an crouc, tr. «j'ai mérité en ce monde, pour mon châtiment, d'être traîné, écorché, brûlé vif et pendu.» ●141a. Hoguen ny dre hon drouguyez / Onneux dellezet en bet man / Bezaf en languys en guys man, / Ha poan ha doan, ha bihanez, tr. «mais nous par notre méchanceté, nous avons mérité des hommes qu'ils nous fissent souffrir ainsi toutes sortes de maux, d'ennuis et de douleurs.» ●(1530) Pm 163. Coz na ioanc ne dianco / Na paher fraez drez dellezo, tr. «Vieux ni jeune n'échappera / Qu'on ne paye bien selon qu'il le méritera.» ●(1557) B I 497. Blam na cammez nos dez ne dellezas, tr. «elle qui n'a jamais, jour ni nuit, mérité de blâme ou de châtiment.»
●(1659) SCger 78b. meriter, tr. «dellezout.» ●141b. dellezout, tr. «merite.» ●(c.1680) NG 1365. Mar ou des deliet. ●(1732) GReg 11a. Acquerir de la gloire, tr. «Déllezout gloar. Déllézout meuludy. pr. Déllezet.» ●618a. Meriter, être digne de bien, tr. «delleza. dellezout. ppr. dellezet.»
●(1927) GERI.Ern 95. dellezout v. a., tr. «mériter.»
- dellezusdellezus
adj.
(1) Méritoire, digne de.
●(1857) AVImaheu 37. En hani e gâre é dad pé é vam drest-on, né quet delléhus a han-an, hag en hani e gâre é vab pé é verh, mui aveid-on, n'é quet delléhus a han-an.
●(1927) GERI.Ern 95. dellezus, tr. «méritoire.»
(2) Honorable.
●(1857) AVImaheu 34. goulennet pihue e zou delléhus anzé. (…) mar dé delléhus en ty-sé.
- delliddellid
m. –où Mérite.
I.
●(1530) Pm 277. Heruez e dellyt, tr. «Selon son mérite.» ●(1557) B I 47. Diouz hoz dellidou, tr. «selon vos mérites.» ●(1576) H 52. hep meurbet dellit an buaneguez a doue ha pechifu maruel, tr. « without deadly sin and greatly deserving God’s wrath. »
●(1659) SCger 141b. dellit, tr. «merite.» ●(1732) GReg 617b. Merite, gain, valeur, tr. «dellid. p. dellidou.» ●Le mérite des bonnes œuvres, tr. «an dellid eus eus ar mad-oberyou.» ●(17--) ST 370. bihan eo hon dellid, tr. «nos mérites son bien peu de chose.»
●(1847) FVR 386. Eunn den hep dellid, eur pec'her / A vo bepred ar faeusan. ●(1867) BUE 183. ober kalz a vad d'imp dre he dellido. ●(1876) TDE.BF 106a. Dellid, dellit, s. m. Ce mot ne s'emploie qu'au pluriel dellidou, au sens de mérites, terme de dévotion.
●(1943) HERV 159. Ne deo ket eus o dellid a dra sur, kentoc’h eus m’eur boas d’o gwelout elec’h m’emaint.
II. E-keñver an dellidoù e vez ar c’haoudoù : à chacun selon ses œuvres.
●(1752) PEll 209. E Kenver an dellidou ema an-caöudou, tr. « en présence des mérites, sont les choses recherchées & trouvées »
●(1949) KROB 20/29. E keñver an dellidou e vez ar c'haoudou.
- dellioudelliou
s. = (?).
●(1638) Peiresc 17-18. An ay ho guellet och hoberiou / En deus ho lamet diuar an delliou, tr. «Le ciel en voyant vos œuvres / vous a (?) libéré de vos dettes (péchés) (?).»
- dellit
- deltdelt
adj. Moite.
●(1499) Ca 57b. g. moiste. g. delt.
●(1659) SCger 80b. moite, tr. «delt.» ●141a. delt, tr. «humide.» ●(1732) GReg 504b. Humide, qui a de l'humidité, de la moiteur, tr. «delt.» ●Linge humide, tr. «Lyenaich delt.»
●(1876) TDE.BF 106a. Delt, adj., tr. «Moite, humide, parlant du linge, etc.»
●(1927) GERI.Ern 95. delt adj., tr. «Moite, mouillé.»
- delta
- deltañdeltañ
v.
(1) V. tr. d. Moitir, humecter.
●(1499) Ca 57b. Delataff (lire : deltaff). g. amoitir. ●93a. deltaff. ●(c.1500) Cb 58b. deltaff. alias soublaff / leizyaff. g. amoitir.
●(1659) SCger 81b. mouiller, tr. «delta.» ●(1732) GReg 504a. Humecter, rendre humide quelque chose, tr. «Delta. pr. deltet.»
●(1876) TDE.BF 106a. Delta, v. a., tr. «Humecter.»
●(1927) GERI.Ern 95. delta v. a., tr. «humecter.»
(2) V. intr. Devenir humide.
●(1732) GReg 504b. Devenir humide, tr. «delta. pr. deltet.»
●(1927) GERI.Ern 95. delta v. n., tr. «s'humecter.»
- deltoni
- deltudeltu
s. Dynamisme, ardeur au travail.
●(1955) STBJ 32. Deltu a oa ganti pe, evit komz sklaeroc'h, imor he devoa da gas al labour en dro hag an traou da benn. ●37. Kement a zeltu a oa gantañ, ma yeas unan eus ar zac'hadou da goueza, en tu all d'ar vag... ●222. Deltu : «dynamisme» e galleg.
- delven / delwendelven / delwen
v. tr. d. Imiter (les paroles de qqn).
●(1907) AFCL iii 257. bas-vannetais delẅen (prononcez dölẅön, avec ö bref). Le bas-vannetais emploie courammant ce mot dans le sens de : rapporter les paroles de quelqu’un en les imitant, souvent dans le genre de singer. Dernièrement à Lignol, canton de Guémené-sur-Icorff (lire : Scorff) (Morbihan), une vieille fermière prononçait suivant la phonétique de sa bourgade éloignée de trois ou quatre lieues de là : er vorc’h au lieu de er forc’h "la fourche". Son petit fils âgé de trois ans se mit à répéter en riant : er vorc’h : lui prononçait comme tout le monde à Lignol : er forc’h. La bonne femme, moitié fâchée moitié amusée, s’écria : zelet ta, en andę man e zelẅenn me homzow "voyez donc ! ce gamin imite mes paroles". Delẅen est très-clairement dérivé de delw ; gallois delw, v. ir. delb, image, qu’on n’a trouvé jusqu’ici, en breton, que dans des noms propres.
- delwendelwen
voir delven
- delwenndelwenn
f. –où
(1) Statue.
●(1910) ISBR 329-330. Laeret e zou bet, torret ha kalaùet treu kaeran hur bro : ilizieu, kastelleu, kalvarieu, chapélieu, delùenneu. ●345. Én Oriant é hes saùet un delùen en inour de Vison. ●370. delùen, tr. «statue.» ●(1931) VALL 709a. Statue, tr. «delouenn (du gallois) f.» ●(1936) IVGA 314. an delwenn chomet diechu. ●(1943) VKST Meurzh/Ebrel 248. delwennou ar Werc'hez. ●(1963) LLMM 99/262. Damc’hlas en amheol, e seblante ivez an delwennoù marmor gwenn.
(2) Portrait.
●(1921) LABR i. eùit kaouet un delùen huirion anehon, tr. « pour avoir de lui un portrait fidèle ».
- delwenner
- delwennerezh
- dematdemat
adv.
A.
I. Bonjour.
●(1530) J 7b8a. Dez mat en houz ty ancien / Ha peuch bizhuyquen da regnaf / Ha da quement penn so ennhaf, tr. « Salut à toi, vénérable demeure, et que la paix règne à jamais entre tous ceux qui se trouvent ici » ●(1530) J 228b. Dez mat en tyman breman net, tr. « Bonjour à tous en cette maison »
●(1834-1840) BBZcarn I 166a. Deizvat roué ha rouanez, tr. « Bonjour, Roi et Reine » ●(1836) GBI I 434. Demad, ma dousik dimezell. ●440. Demad, penheres Crec’hgoure ! ●(1849) GBI I 206. Demad, plac’hik diwar al lenn. ●(1864) GBI I 170. Demad, merc’hik iaouank, meurbet e kanet ge !, tr. « Bonjour, jeune fille, qui chantez si gaîment ! »
II. [Demat + divers qualificatifs conformes à la rime interne]
(1) Demat gouloù.
●(14--) N 929-930. Dez mat golou knech tnou louen / Dan mab beniguet cazret den, tr. « Bien le bonjour partout, joyeusement, / A l’enfant béni. Quel bel homme ! » ●1725-1726. Dezmat goulou a guir coudet / En abaty man breman net, tr. « Bien le bonjour, de tout cœur / Dans cette abbaye, en ce moment » ●(1557) B I 53. Dez mat golou autrou a glan coudet / A pedaff plen dreis quement den so en bet, tr. « Je vous souhaite, seigneur, de tout mon cœur, le bonjour, plus qu’à tout autre homme du monde » ●167. Dez mat golou a glan coudet / Dich pepret parfet a pedaff, tr. «je vous souhaite pour toujours, de bon cœur, bon jour et joie.» ●213. Dez mat golou autrou à glan coudet, / A pedaf plen pleist quement den so en bet, tr. « Je vous souhaite bien le bonjour, seigneur, du fond du cœur, et vous salue, sans mentir, au-dessus de tous les hommes »
(2) Demat natur.
●(1557) B I 85. Dez mat natur autrou fur assuret / A pedaff glan dreis pep vnan ganet, tr. « Salut, sage seigneur ! je vous souhaite bien le bonjour, croyez-le, mieux qu’à aucun homme du monde »
(3) Demat glan.
●(14--) N 1305-1306. Dez mat deoch glan en ti man leanes / Duet omp a pret doz guelet credet spes, tr. « Bien le bonjour dans cette maison, ô religieuse ; / Nous sommes venus vite vous voir, croyez-le bien »
(4) Demat lemm.
●(1530) J 225a. Dez mat deoch lem Nichodemus, tr. « Bonjour, bonjour, Nicodème »
(5) Demat tost.
●(1530) J 228b. Dez mat dihuy tost prouost bras, tr. « Je vous salue, grand Prévôt »
III. Demat ha joa.
●(1836) GBI I 436. Demad ha joa holl en ti-man. ●(1845) GBI I 394. Demad ha joa holl en ti-man, tr. « Boujour (lire : Bonjour) et joie à tous dans cette maison » ●(1863) GBI I 310. Demad ha joa bars ann ti-ma, tr. « Bonjour et joie dans cette maison » ●(1868) GBI I 202. Demad ha joa bars ann ti-ma, tr. « Bonjour et joie dans cette maison » ●290. Demad d’ac’h holl ha joa er ger-ma, tr. « Bonjour et joie à vous tous dans cette ville »
IV. Demat ha lid.
●(1647) Am A.350. Deiz mat deoc’h a lit, tr. « Bonjour à vous et fête »
V. (Religion) cf. salud.
●(1868) GBI I 286. Demad, itron santes Anna Vened, / Me zo deut iaouankik d’ho kwelet, tr. « Bonjour, madame sainte Anne, / Je suis venu bien jeune vous voir »
VI. (Droit) paeañ e zemat deoc’h-holl : payer son béjaune, payer sa bienvenue.
●(1633) Nom 205a. payer son beiaune, payer sa bien-venüe, tr. « paëaff ez donediguez mat, paëaff ez dez-mat-declzoll (lire : -deoc’h-holl) »
B.
(1) Demat deoc’h(-c’hwi, -hu) : bonjour à vous.
●(1496-1499) Harff 241. dematio (lire : demateoc’h), tr. « guden morgen » ●(1530) J 195b. Dez mat dihuy paciffiet / Bezet fournis reiouisset, tr. « Bonjour, et que la paix soit avec vous ! » ●214a. Dez mat dihuy Gamaliel, tr. « Bonjour à vous, Gamaliel » ●226b. Dez mat dich guefret a pedaf, tr. « Je vous souhaite le bonjour, à vous » ●(1557) B I 130. Dez mat dich ytron deboner. ●(1647) Am A.350. Deiz mat deoc'h a lit, tr. « Bonjour à vous et fête »
●(1728) Resurrection 2723. Demat dachui Joseph a Arimathia. ●(1732) GReg 546b. Bon jour, salut, tr. «Demateoc’h. (ide[m] dez mad deoc’h.) dematec’h. dematac’h.» ●(1783) BV 12/280. demmat dach ma homer chettu quello neue. ●(1792) BD 779. de mat dach bourchis, tr. «bonjour à vous, bourgeois.»
●(1834-1840) BBZcarn I 167a. demat demat d’hoc’h penherez. ●dez vat dorhu, ma rouanez. ●(1836) GBI I 436. Demad d’ac’h, aotro Coatanhai ! / D’ach-c’hui, ma breur-mager iwe. ●(1844) GBI I 4. Deiz-mad d’ac’h-c’hui, aotro ar c’hont, tr. « Bonjour à vous, seigneur comte » ●(1845) GBI I 396. Demad d’ec’h-c’hui, Renea goant ; / Ha d’ec’h, ’me-z-hi, intaon iaouank, tr. « Bonjour à vous, Renée jolie. / A vous pareillement, jeune veuf ! » ●(1849) GBI I 198. Demad d’ac’h, berjerenn, mesaëres denved. ●200. Demad d’ac’h-c’hui, ma breur, demad d’ac’h a larann, tr. « Bonjour à vous, mon frère, je vous souhaite le bonjour ! » ●(1851) PEN 92/131. dimattec’h er maner man. ●(1863) GBI I 164. Demad d’ac’h-c’hui, ma zad roue ! ●(1863) GBI I 300. Demad d’ac’h-c’hui, aotro Lezobre ! / Ha d’ac’h-c’hui iwe, paj ar roue. ●(1867) GBI I 154. Demad d’ac’h, ’me ar mâl iaouank, tr. « Bonjour à vous, dit le jeune homme » ●(1868) GBI I 202. Demad dec’h, plac’hik o kannan !
●(1904) DBFV 43a. dématoh, adv., tr. «bonjour.»
(2) Na demat deoc’h(-c’hwi).
●(1836) GBI I 440. Na demad d’ac’h-c’hui, penheres, / D’ac’h ha d’ho holl kompagnones, tr. « Bonjour à vous, héritière, / A vous et à toute votre société » ●(1854) GBI I 518. Na demad d’ac’h-c’hui, ma c’hoar-geaz.
(3) Demat dit(-te) : bonjour à toi.
●(1857) CBF 26. Dematid, Marc’harit, tr. «Bonjour, Marguerite.» ●(1868) GBI I 288. Demad larann dide, Lezobre, tr. « Je te souhaite le bonjour, Les Aubrays »
(4) Demat deomp : bonjour à nous.
●(1647) Am.ms 499. Deiz mat à sazsçun deomp compagnunez, / Pa zouc'h deuvet peruez querz don evezzat, tr. « Bonne et délectable journée à nous, compagnie, / Puisque vous êtes venus soigneusement, certes, nous observer »
- demata
- dememesdememes
adv. & adj.
(1) Adv. De même.
●(1612) Cnf 5b. ha dememes è confessaer an pechedou arall. ●42a. Dememes eo pechet maruel pocquet, gant volupté ha pligeadur, gant intention da compaignunez charnel.
(2) Adj. Égal.
●(1633) Nom 209a-b. Æquilibrium, æquamentum, libramentum : poids pareil : pouës ingal, dememes.
- demerdemer
adj. Sombre, obscur.
●(1219) Cq 27 (= ms 9890 f° 11v°, CHResto 232). que est in vico Themer. ●(1296) 148. ad vicariam de Ploezevet conferet capellaniam de vico Demer. ●(1321) 192. sitis in vico Demer in feodo domini nostri Episcopi. ●(1325) 200. desuper domo ipsius Duetmat sita apud vicum Demer in civitate Corisopitensi. ●(1327) 214. in vico Demer de Kemper Courentin. ●(1327) 218. sita in vico Obscuro (…) sita in dicto vico Obscuro. ●(1348) 294. in vico Demer.
- demeritañdemeritañ
v. tr. d. Mériter
●(1576) Cath p. 33. hac euel maz edoay ouz he pydi a deuotion bras, ez guallse demerite caffout vn darnic he relegou, tr. « et comme il était à la prier, avec grande dévotion, qu’il pût mériter d’avoir un fragment de ses reliques ».
- demeurañsdemeurañs
f. –où
(1) Demeurance, maison.
●(1633) Nom 126a. ÆDificium, fabrica habitatio, habitaculum, domicilium : edifice, hostel demeure : edefiçc, vn ty, vn demeurançc.
●(1659) SCger 38b. demeure, tr. «demeurancç.» ●64b. habitation, tr. «demeurancç.» ●(1732) GReg 264a. Demeurance, maison, logis, tr. «Demurançz. p. demeurançzou.» ●(1744) L'Arm 115a. Domicile, tr. «Demeurance.. eu. f.»
●(1887) SRD 5. ha klask demeurans e leac'h all. ●(18--) SAQ I 216. me a vel diou zeumeurans.
●(1904) DBFV 40a. dameurans, de-, f., tr. «demeure, asile.» ●(1907) BSPD I 39. un dameurans kanpennet aveit hou get Doué ean-memb.
(2) Lieu d'habitation.
●(1790) PEdenneu 188. Mèn é vou ou damurance.
●(1856) VNA 167-168. Paris (…) est le séjour du libertinage et du luxe, tr. «Paris (…) e zou demeurance el libertinage hac el lux.»
(3) Kemer e zemeurañs : élire domicile.
●(1846) BAZ 100. Goude an nao bloaz-ze e kemeras he zemeurans en eur c'hoad bras.
(4) Ober demeurañs, e zemeurañs : établir son domicile à.
●(1612) Cnf.epist 19. frequentiff, nac ober demeurancc en lech ma habité graguez. ●(1621) Mc 89. en em pligout ennaff ha da ober é demeuranc.
●(1732) GReg 264a-b. Faire sa demeure en un lieu, tr. «Ober e zemeurançz èn ul leac'h.»
●(1907) BSPD I 316. n'hellent ket anehé kredein e hellé un dén gobér é zameurans én ul léh ken diamen. ●(1911) SKRS II 214. Eun ermit santel a rea he zemeuranz en eul leac'h distro kenan.
(5) Séjour.
●(1907) BOBL 09 novembre 163/2b. eun demeuranz hirr pe berr er Bastill.
- demeuriñ
- demeusdemeus
voir dimeus
- demmdemm
m. –ed (zoologie) Daim.
●(1499) Ca 57b. Dem. g. dein.
●(c.1718) CHal.ms i. Daim, tr. «un dem masc. un demmis fem.» ●(1732) GReg 242a. Daim, bête sauvage, de grandeur moyenne, entre le cerf & le chevreuil, tr. «Demm. p. demmed. Van[netois] duemm. p. duemmed.»
●(1876) TDE.BF 106b. Demm, s. m., tr. «Chevreuil, daim, animaux ; pl. ed.»
●(1927) GERI.Ern 95. demm, V[annetais] duem m., tr. «Daim.» ●(1954) VAZA 168. kig demm ha zoken kig karv-erc’h, ha me oar !
- demmezdemmez
f. –ed (zoologie) Daine.
●(1499) Ca 57b. demmes. g. deine.
●(c.1718) CHal.ms i. Cheurette, femelle de cheureüil, tr. «en duemmés.» ●Daim, tr. «un dem masc. un demmis fem.» ●(1732) GReg 242a. Daine, ou daim femelle, tr. «Demmès. p. demmèsed. (Van[netois] duemmès. p. duemmesed.»
●(1876) TDE.BF 106b. Demmez, s. f., tr. «Femelle du chevreuil ; pl. ed.»
- demoniak
- demorantdemorant
voir nemorant
- dempez
- den .1den .1
adj.
(1) Homme.
●(1911) BUAZperrot 254. seul glanoc'h eo e galon, seul denoc'h eo ! ●393. ken den ha ni, ha dennoc'h.
(2) Capable.
●(1872) ROU 77a. Ounnez a zo den, dennoc'h eget e c'hoar, tr. «celle-là est plus capable que sa sœur. ●Ar re-ze tout a zo tud den, goazed ha merc'hed, tr. «tous ceux-là sont capables, hommes et femmes : très capables.» ●(1876) TDE.BF 106b. Me zo den a-walc'h evit ober ann dra-ze, tr. «je suis capable de faire cela.» ●434b. arabad eo d'e-hoc'h lavaret n'ounn ket den a-walc'h evit mont di.
●(1903) MBJJ 65. 'Benn serr-noz, en em zantan den aoalc'h adarre.