Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 27 : de dentadur (1301) à depouilhaj (1350) :- dentadurdentadur
m.
(1) Dentelure.
●(1732) GReg 267a. Dentelure, ornement d'architecture, en formes de dents, tr. «Déntadur.»
●(1904) DBFV 43a. dentatur, m. pl. eu, tr. «dentelure (l'A.).» ●(1931) VALL 200b. Dentelure, tr. «dentadur m.»
(2) Dentition.
●(1931) VALL 200b. Dentition, tr. «dentadur m.»
(3) Denture.
●(1931) VALL 200b. Denture (d'une pers. d'une roue), tr. «dentadur m.»
- dentaj
- dentañ
- dentek
- denter
- denterezh
- dentet
- deñvdeñv
m. –ioù (jeu)
(1) Bille.
●(1941) FHAB Gwengolo-Here 89b. Den(v) = e galleg : une bille. ●(1962) HYZH 36/23. deñvioù (dêieù) : melloùigoù implijet gant ar vugale, kanetennoù.
(2) C’hoari an deñv : jouer aux billes / jeu de billes.
●(1857) CBF 125. C'hoari ann denv, tr. «Jeu de canettes.» ●(1876) TDE.BF 89a. C'hoari ann deñv, tr. «jeu de la canette, jouer aux canettes, billes.» ●(1890) MOA 143a. Jouer aux billes, tr. «c'hoari ann denv.»
●(1941) FHAB Gwengolo/Here 89. (Tregon ha tro-dro) Ampar = g. an hirder etre ar meud hag ar biz-yod, pa vuzulier, e c'hoari an deñv. Galleg : empan ? ; den(v) = e galleg : une bille ; c’hoari’n den(v)-iou = jouer aux billes. ●(1985) AMRZ 113. Evid ar hanetennou, ar muia a veze gwelet eo "c'hoari 'n deñ". Evid-se, e veze great eur ront pe eur helh, war-dro eur paz treuz dezañ. Pep hini euz ar hoarïerien a roe eur ganetenn ha ganto e veze great eur bern e-kreiz ar ront. Klasket e veze, goude-ze, pep hini d'e dro, gand eur ganetenn a veze strinket gand nerz ar biz-meud, azaleg bord ar helh, tenna ar muia ma veze gellet a ganetennou er-meaz euz ar ront. An hini a-vad a jome en diabarz ar ganetenn a strinke, a oa koll hag a ranke lakaad eur ganetenn all en he 'flas evid he haoud en-dro. Med ar hanetennou a zeue er-meaz da heul ar ganetenn strinket, a veze d'ar strinker.
(3) (au jeu de quilles) Reiñ deñv d’ar c’hilhoù =
●(1936) ONEN 33. Ar c’hilhou a zo roet deñ (dao) d’ezo adarre.
- deñveddeñved
plur. dañvad
- deñvedenndeñvedenn
f. –ed (zoologie)
(1) Mouton, brebis.
●(1818) HJC 222. cant deveden. ●(1861) BELeu 40. en deveden fariet. ●(1861) BSJ 87. é zeveden couéhet én un toul. ●(1878) BAY 12. tair deveden, tr. «trois brebis.» ●(1879) GDI 194. n'en doé meit un deveden.
●(1904) LZBg Genver 12. en deveden fariet. ●(1907) BSPD I 55. un deveden lan a zoustér. ●(1921) BUFA 147. en deveden fariet.
(2) [au plur.] local. Deñvedenned : des brebis.
●(1909) BROU 221. (Eusa) Dañvad Ne se dit que des femelles. Au singulier on dit plutôt : Ann añvad, eunn añvad. Au pluriel : Deñvedenned.
- denvleizdenvleiz
voir den-bleiz
- deogdeog
m. –où (droit)
(1) Dîme.
●(1499) Ca 55b. deaoc. g. diesme. ●(c.1500) Cb 57a. g. petite disme. b. deaocguic. ●(1612) Cnf 37a. An ré pe-ré n'a paezont quet an deucgou. pé preueudy. ●(1633) Nom 233b-234a. Ager decumanus : champ subiect à dismes : mesou suiet da deogou.
●(1659) SCger 37a. decimes, tr. «deaug, p. ou.» ●(c.1718) CHal.ms i. cueillir la dime, tr. «cherrein, seüel en deaugueu.» ●(1727) HB 42. An Deog hac ar Prividiou, / Quement a dleez dan Ilisou / Deus da baea gant lealdet. ●(1732) GReg 289b. Dîme, ce que les Recteurs, &c., prennent à cause de leurs benefices, tr. «Deaug. p. deaougou. (Van[netois] deaug. p. deuag uëu.) Ce mot vient de decq, dix.» ●(1767) ISpour 275. peein enn déaugueu d'enn Iliss. ●(1790) MG 37. en deaug e chomehai guenemb. ●38. de bayein en deaugueu. ●(1790) Ismar 204. Ne dardet quet a bayein en deaugueu hac er premedi.
●(1818) HJC 206. bèd en diaugle à er menthe, à er hrue, ac à bep sort reüage. ●(1840) EBB 24. ac dène elise hune déogheuve he péiême màd hèm gober gheuve, tr. « Nous devons payer scrupuleusement nos dîmes à l’église. » ●(1847) FVR 220. Ann deogou, a oa eur gwir da gemer ann dekved, an daouzekved, ann driouec’hved euz a frouez ann douar, pe muioc’h, pe nebeutoc’h, hervez kustum pep parrez. ●(1857) LVH 34. er péh e sell en diaugueu èl er péh e sell er proveu. ●(1866) LZBt Ebrel 128. sevel dego neve.
●(1904) DBFV 42a. déaug, m. pl. eu, tr. «dîme.»
(2) Deog ar c'hamparzh : champart.
●(1732) GReg 149b. Champart, droit Seigneurial, tr. «déaug ar c'hampars.»
(3) Sevel, treiñ an deog : dîmer, collecter, lever la dîme.
●(1732) GReg 290a. Qui dîme ici ? tr. «Piou a dro an deaug amâ ? piou a sav an deaug aman ?» ●Dîmeur, qui prend & leve les dîmes, tr. «nep a sav, ou nep a dro, an deaug.»
- deog-holendeog-holen
m. Gabelle.
●(1928) LLLM I 136. la Gabelle (ann Deok holen, le droit de sel).
- deogañ / deogiñdeogañ / deogiñ
v. intr. Dîmer, collecter, lever la dîme.
●(1464) Cms (d’après GMB 148). deaogaff dîmer. ●(1499) Ca 55b. Deaugaff. g. deismer.
●(c.1718) CHal.ms i. cueillir la dime, tr. «cherrein, seüel en deaugueu, deauguein.» ●decimer, tr. «deauguein, deaucat.» ●Dismer, tr. «deauguein deaucat.» ●(1732) GReg 290a. Dimer à la trentième, à l'onzième gerbe, &c., tr. «Deaugui diouc'h an dregontved, diouc'h an unnecvet.»
●(1904) DBFV 42a. déaugein, v. a., tr. «dîmer, décimer.»
- deogapl
- deogigdeogig
voir deog
- deogiñdeogiñ
voir deogañ
- deogourdeogour
m. –ion Dîmeur, collecteur de la dîme.
●(c.1718) CHal.ms i. Dismeur, tr. «deaugour deauguerion.» ●(1732) GReg 250b. Decimateur, tr. , Deauguer. p. deaugueryen. deaugour. p. yen.» ●(1790) MG 40. me mès assurét d'en deaugour, é hoènt bet lairét de noz.
●(1904) DBFV 42a. déaugour, m. pl. –gerion, tr. «dîmeur.» ●(1927) GERI.Ern 95. deoger, tr. «dîmeur.»
- deogus
- deokaat
- deoldeol
adj.
(1) Attr./Épith. Dévot.
●(1847) BDJ 125. Goapât an dud déol. ●(1866) FHB 94/332b. biscoas n'em boa guelet an dud ker sioul ha kenn deol. ●(1879) ERNsup 150. deol, dévot, se dit encore quelquefois (Plouezec).
●(1905) LMDB 54. on lit deol, entre autres, Barzounegou 125. Les efforts des puristes en sa faveur ont échoué, bien que je l'ai entendu de la bouche d'une vieille femme illettrée de Plouezec, cf. Rev. celt. IV, 150. ●(1927) GERI.Ern 95. deol adj., tr. «Dévot.»
(2) Adv. Dévotement.
●(1847) FVR 130. Klevout deol ha penn-da-benn / Bep sul, beb goel ann oferen.
- deoledigezhdeoledigezh
f. (religion) Dévotion.
●(1870) FHB 277/124a. ar vertuziou kristen hag un deolediguez guirion.
- deoliezhdeoliezh
f.
(1) Dévotion, piété.
●(1847) FVR 171. laret gant deoliez hou chapelet. ●(1868) FHB 159/20a. Ha Doue a ziskouezaz dre eur burzud e plije d'ezhan deoliez ha larghentez he bobl. ●(1876) TDE.BF 107b. Deoliez, s. f. (anc.), tr. «Dévotion.» ●(1889) ISV 3. Deoliez ha Burzudou.
●(1927) GERI.Ern 95. deoliez f., tr. «dévotion.»
(2) Ober e zeoliezh : faire ses dévotions.
●(1847) FVR 170. mont d'eunn Iliz, pe d'eur chapelle vit ober ho teoliez.
- deondeon
m. (habillement) = (?) deun (?).
●(1912) BSAf xxxix 293. La ligne qui attache la partie supérieure du chouken, à l'arrière de la visachen, s'appelle le teon, ou deon. ●294. La poche ainsi faite pour enserrer la tête, s'appelle le Strad ; le fond, ou capuce, et les deux cornes saillantes aux deux extrémités du deon, les Kern les cornettes. ●304. Le Deon, attache du voile et du capuce.
- deouatdeouat
adv. (?) Rapidement (?).
●(1530) J 224b. Me a ya da Hierusalem / Tizmat, devoat, rac ma drem / Bede Nichodem tr. «Je me rends à Jérusalem ; je vais devant moi d'un pied leste et dégagé, jusqu'à la demeure de Nicodème.»
- deoui .1
- deoui .2deoui .2
voir deouiiñ
- deouiiñ / deouideouiiñ / deoui
v. intr. Se dépêcher, se presser, s'empresser.
●(c.1718) CHal.ms i. expedier depescher, tr. «hastein, depechein deoüiein.» ●(1744) L'Arm 303b. Se presser à faire une chose, tr. «Deouïein.»
●(1856) VNA 62. Dépêchons-nous, tr. «Dehouïamb.» ●89. Que ne vous dépêchez-vous ? tr. «Perac ne zeouiet-hui ?»
●(1904) LZBg Du 282. Red oé diouein ha difréein bean mat. ●(1904) DBFV 43a. deoui, -ein, v. n., tr. «se hâter, dépêcher, expédier, se presser, agir avec diligence.» ●(1909) BROU 228. (Eusa) Se hâter, tr. «Diwéa.» ●(1927) GERI.Ern 95. deouiein, tr. «se hâter V[annetais].»
- depailhdepailh
m. Ober depailh war : dépecer, mettre en pièces.
●(1792) BD 591. men aray depail voar an \ol/ dut gaillard, tr. «Je mettrai en morceaux tous les gens gaillards.»
- depailhañdepailhañ
v. tr. d. Débiter.
●(c.1931) VALLtreg 563. depailhan diviser. Depailhan eur ween, faire des morceaux d'un arbre, couper un arbre en morceaux ; depailhan eul loen, détailler un animal (Even).
- depandañs
- depantdepant
adv.
(1) Bezañ depant : falloir.
●(1982) MABL II 70. (Lesneven) depant dezhañ : ret eo dezhañ.
(2) N'eo ket depant : il ne faut pas.
●(1982) MABL II 70. (Lesneven) edo ket depant : arabat.
- depantañ
- depantoutdepantout
v. intr.
(1) Dépendre, faire partie de.
●(1633) Nom 203b. Canon : l'ordinaire, domaine : an ordinal, an douar á depand diouz an dalch pe'n Iuridiction.
(2) Dépendre (sens causal).
●(1839) BSI 19. Gouzout a reé à hend all penaus dioc'h ar choaz-se e tépant a grê silvidiguez hon eneou. ●211. e brovidançz, eus a behini e tepantont e peptra. ●212. o tepandout diout-hân e peptra. ●234. amzavit e tepantomp out-han e peptra.
●(1907) BOBL 25 mai 139/2f. An dra-ma a zepant deuz ar broiou.
- departamantdepartamant
m. –où
(1) Département, assignation de logement à des troupes.
●(1732) GReg 267a. Departement, assignation de logement à des trouppes, tr. «Departamand. p. departamanchou.»
(2) Département, division administrative.
●(1847) FVR 110. blenadur departamant ar Finister. ●(1847) MDM 333. er c'houec'h ha pevar-ugent departamand a zo. ●(1877) EKG I 33. (…) setu aman traou c’hoarvezet enn eun tu all euz a zepartamant ar C’hot-du-Nord hag hen diskouezo d’ehoc’h.
●(1904) DBFV 43a. départemant, m. pl. eu, tr. «département.» ●(1915) HBPR 16. konsail an district ha konsail an departamant. ●87. Mez Directoire an Departamant.
- departamantel
- depech .1
- depech .2depech .2
m. Ober e zepech : Se dépêcher.
●(c.1825-1830) AJC 2263. ober a regomb on depeg o labourad nos de.
- depech .3depech .3
voir depechañ
- depechañ / depechdepechañ / depech
v. intr. Se dépêcher.
●(1499) Ca 58a. Depechaff. g. depechier. l. expedio / dis. ●79a. Espediaff. vide in dipechaff. ●(c.1500) Cb 59a. Depechaff. g. depecher. l. expedio / dis. ●(1521) Cc. Depechaff. gal. depecher. l. expedio / dis.
●(1659) SCger 10a. auanger, tr. «depech.» ●65b. haster, tr. «depech.»
●(1862) BSH 68. poënd eo depeicha.
- depechetdepechet
adj. =
●(c.1500) Cb 59b. [depechaff] g. depechiez / ou deliurez. b. depechet. ●(1521) Cc. g. depeche. bri. depechet.
- depechiñdepechiñ
v. intr. Envoyer une dépêche.
●(1919) BUBR 7/186. Gallout a raer c'hoaz depechi gant eul lamp elektrik da unan all a vezo e ged.
- depegn .1depegn .1
adv. Depegn eo : il faut.
●(1957) ADBr lxiv 4/452. (An Ospital-Kammfroud) Depegn : adv. – Exprime l'idée de nécessité dans des locutions du genre : «il est absolt. nécessaire que...», «il conviendrait utilement de...», «il paraît indispensable de...» : depegn eo pellaad ar zahadou id diouz ar voger ma ne fell ket dit e vefent drailhet gant al logod.
- depegn .2depegn .2
m. –où par ext.
(1) Description.
●(1869) HTC 231. Depeign ar varn diveza. ●(1873) FHB 463/363a. an depeign piz euz a glenvet hor bro.
●(1906) BOBL 13 janvier 69/2a. An dipign demeuz al lizer. ●(1913) BOBL 27 septembre 458/3a. choazit ho kezek demdost henvel euz an dipign em euz great uheloc'h.
(2) Reiñ an, un depegn eus, a : faire la, une description de.
●(1857) HTB 62. hag o taol c'hoaz eun hadsell diveza war an treou ho difoa gret an muia a blijadur dean, hag a bere a oa e gortoz da rei an oll depeniou.
●(1915) MMED 111. hini ebet n'en deus roet d'eomp an depeign euz ar Verc'hez benniget. ●(1953) BLBR 58-59/1. eun den a renk uhel (...) o (lire : a) ro eus ar feiz kristen eun depeign berr ha frêz.
(3) Ober un depegn eus : faire une description de.
●(1957) ADBr lxiv 4/452. (An Ospital-Kammfroud) Depegn (...) Le mot est également compris dans le sens de «description» : n'hellan ket ober eun depegn dit deuz outañ.
- depitdepit
m. =
●(1557) B I 693. Me ray dit quent pell meruell rep / Euel ha sell (lire : fell) disheuelep / Yen dienep e pep depit, tr. «je vais te faire subir une mort cruelle, impitoyable froide, sans honneur et sans consolation.» ●(1650) Nlou 13. Gant depit hac affuy, ez voé frenesyet, tr. «de dépit et d'envie il fut pris de rage.»
- depitañ
- deport .1
- deport .2deport .2
v. tr. d.
(1) Attendre (qqn).
●(1530) Pm 277. Map den quen scort ne deporteur, tr. «L'homme (?) plus aucunement (?) ne sera attendu.»
●(1659) SCger 141b. deport, tr. «attendre.» ●166b-167a. ma deportit quen na distroîn, tr. «attendez-moi jusqu'à ce que je retourne.»
●(1829) HBM 5. ni ho tepordo amàn. ●(1876) TDE.BF 107b. deport, v. a., tr. «Attendre.» ●Emoun o teport ho tad, tr. «j'attends votre père.» ●(1880) SAB 74. da zeport e vourrevien.
●(1911) BUAZperrot 819. da zeport anezan eno eur pennad. ●(1917) KZVr 219 - 13/05/17. Deport, tr. «attendre.» ●Deport ac'hanon, tr. «attends-moi. Dans le canton de Landivisiau, Loeiz ar Floc'h.» ●(1927) GERI.Ern 96. deport, deporti v. a. et n., tr. «Attendre.»
(2) [empl. devant un v. amené par la prép. «e»] S'attendre à.
●(1846) BAZ 190. Victorien, pehini a zeporte da bep heur ec'h erruje ganta eun dra bennac.
(3) Attendre (un moment).
●(14--) Jer.ms 172. deport un rabynyat, tr. «attend un moment.»
●(1859) MMN 122. deportit eur pennadic. ●(1876) TDE.BF 432a. deport eur pennad.
►absol.
●(1766) MM 1387. morin, ep deport davantach.
●(1857) CBF 71. Deport ma tanvainn, tr. «Attends que je goûte.»
- depouilhdepouilh
s. –où
(1) Dépouillement.
●(1499) Ca 58a. Depoill. g. depoillement. ●(c.1500) Cb 59b. Depoill. g. depoillement. ●g. despoillez. b. depoillou.
(2) [au plur.] (cuisine) (?) Abbats (?).
●(1976) BAHE 91/27a. E-touez an traoù hag a veze kemeret preder ganto da vat, e oa an div joskenn hag ar pezh a anver e brezhoneg an depouilhoù.
- depouilhajdepouilhaj
plur. Morceaux de viande de qualité inférieure.
●(1982) PBLS 55. (Sant-Servez-Kallag) depouilhaj sal, tr. «morceaux de 2ème qualité du cochon : oreilles, vertèbres… (en général mis à saler).»