Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 29 : de derez-keverata (1401) à desever (1450) :- derez-keverata
- derezenn
- derezetderezet
adj. =
●(1880) SAB 320. Setu eno an uhella descadurez, direzed ac evel izeleed da veza tizet gant an oll.
- derlig
- derobe
- deroù .1deroù .1
voir deraouiñ
- deroù .2deroù .2
m. & adv.
I. M.
(1) Commencement.
●(1499) Ca 59b. Dezrou. g. commencement. ●(c.1500) Cb 34a. [canaff acordabl] g. deuant chanter. b. dezrou an can. ●(1575) M 7. Dezraou vn libel an guellhaff, tr. «Commencement un petit livre, le meilleur.»
●(1659) SCger 28b. commencement, tr. «dezrou.» ●(1732) GReg 183b. Commencement, tr. «Dezrou.» ●Dieu n'a ni commencement ni fin, & est le commencement, le principe de toutes choses, tr. «An autrou Douë ne'n deus na dezrou na finvez, hac a so ar penn-caus a bep tra.» ●L'homme connoît son commencement, mais il ne connoît pas sa fin, tr. «An dèn a enef e zezrou, ha na enef qet e finvez.» ●909b. Tel commencement, tel fin, tr. «diouc'h an dezrou ar finvez.»
●(18--) SAQ I 16. E derou an amzer.
●(1909) BOBL 23 janvier 213/1b. ar vuez e deuz bet eun deraou, beza e devo eun divez. ●(1936) PRBD 40. e derou e vuhez.
(2) En deroù : au commencement, au début.
●(1732) GReg 183b. Au commencement, tr. «En dezrou.»
II. Adv. A-zeroù : depuis le commencement.
●(1575) M 1212. Dre ma en deues rez, scaffelez á dezrou, tr. «Parce qu'elle a une grande agilité, depuis le commencement.»
- deroù-an-heol
- deroù-bloaz
- deroù-deiz
- deroù-matderoù-mat
m. Étrennes.
●(1499) Ca 59b. Dezrou mat. g. estrenne. ●(c.1500) Cb 61b. g. petite estrenne. b. dezrouyc mat. ●(1633) Nom 206a. Strena : estreine : dezrou mat, calannaff.
●(1659) SCger 54a. étrene, tr. «derou mat.» ●(1732) GReg 183b. Au commencement de l'année, on donne de bonnes Etrenes, tr. «E dezrou ar bloaz névez, ez roër an dezrou mad.» ●378a. Étrene, ou étrenes, present qu'on fait au commencement de l'année, tr. «dézrou-mad.» ●Donnez-moi, s'il vous plaît, mes bonnes étrene, tr. «deut va dézrou-mad, me oz ped.»
●(1857) CBF 32. Setu aman da zerou mad, tr. «Voici tes étrennes.» ●(1889) ISV 36. rei pep a vontr d'he merc'hed evit ho delou mad. ●(1889) SBI II 168. Mar na ret d'ezhan he dizro mad, tr. «Si vous ne lui donnez pas ses étrennes.»
●(1904) DBFV 43b. dereu mat, tr. «étrennes.» ●(1907) VBFV.fb 39b. étrenne, tr. «dereu mat.» ●(1924) NOLU 2. en dantel / Em es bet get me mam eit dermat. ●(1982) PBLS 33. (Sant-Servez-Kallag) roed 'meus e ziverou mad dezañ, tr. «je lui ai donné ses étrennes.» ●(1970) BAHE 65/37. kalanna (deroù-mat ; dizro-mat e Treger Vihan).
- deroù-meuz
- deroù-noz
- deroù-pred
- derserezderserez
f. Raccommodeuse. (?) cf. dreserez (?)
●(1896) GMB 385. On dit à Batz (Loire-Inférieure) dersereiz raccomodeuse, pl. eo.
- deruzañderuzañ
v. intr. S'approcher en rampant.
●(1922) BUBR 16/102. hag ar waz, chilgamm, a ziruzas eus he gwella.
- dervderv
coll., m. & interj. (botanique)
I. Coll.
A. Chênes.
●(c.1500) Cb 59b. g. le lieu ou croyssent chesnes. b. an lech ma cresq deru. ●(1633) Nom 106b. Robur, vel robor : robre, ou rouure, chesne : vn speçc á deru hac á vez calet.
●(1659) SCger 24b. chesne, tr. «deruen. p. dero.» ●(17--) VO 43. en alèyeu derhuë hac oulm.
●(1849) LLB 658. er faw ihuel, en derw hag er hesten. ●(1860) BAL 183. etouez an dero ac ar fao. ●(1866) LZBt Du 206. enn eur c'hoad derv braz ru. ●(1870) FHB 263/13a. er c'hoat-se a zo dero ha fao. ●(1869) FHB 228/149a. branko pin ha dero. ●(1870) FHB 263/13a. er c'hoat-se a zo dero ha fao. ●(1889) ISV 465. An delien Zero hag an delien Elo.
●(1906) MSTR 6. A dreuz da goadou dero. ●(1924) ARVG Here 221. bolzet gant brankou an dero koz. ●(1927) GERI.Ern 96. derv, dero col. Chênes, sg. dervenn f. pl. ed. ●(1939) MGGD 11. e kreiz eur c'hoad-dero bras. ●(1973) AMED 11. Aze er hoad dero man o troha keuneud. ●(1985) MARE 281. a beb seurt gwéz : dero, kelvez, onn, elo, ha zokén eur wezenn-vesper.
B. [en apposition]
(1) Gwez-derv : chênes.
●(1878) EKG II 45. trouz ezenn an avel o vont dre ar guez dero.
●(1911) BUAZperrot 854. evel hor gwez dero.
(2) Kraoñ-derv : glands.
●(1836) FLF 28. Hac ar c'hraon dero vize mat / Stag oc'h ur gorzen goaq ha plat.
(3) Korn-derv : noix de galle.
●(1991) MARV v 16. (Kleder) eur voul brasoh evid eur horn-dero.
(4) (phycologie) Delienn derv : Phycodrys rubens.
●(1968) NOGO 223. Phycodrys rubens. deu 'de:ro, «feuilles de chênes» : Roscoff.
II. M. Bois de chêne (matière).
●(c.1500) Cb 59b. quercus / ca / um. g. de chesne. b. a deru.
●(1868) FHB 184/224a. eun daol zero. ●(1878) EKG II 120. eun or vian, dero teo oc'h ober anezhi.
●(1912) BUAZpermoal 919. al lein-ôter dero kizellet.
II. Loc. interj. ; jurons atténués.
(1) Non d'an derv ! : nom d'un chêne !
●(1892) SKG 33. N'oc'h ket 'vit pellât ar maro, / Ha 'n em zalc'hen non d'an daëro ! tr. «Est-ce que tu ne peux pas chasser la pensée de la mort et tenir bon, nom d'un chêne !»
●(1922) IATA 31. Non den dero ! Setu eno e blass.
(2) Satorderv ! =
●(1905) ALLO 25. Ya marteze sator dero !
(3) Mardanderv ! =
●(1932) ALMA 80. Mardandero ! Mont a ran dioc'htu.
(4) Mardazerv ! =
●(1909) NOAR 31. Me a vezo leal betek penn, hag a vezo, mardazero !
(5) Doubl-derv ! : double chêne !
●(1908) FHAB Gwengolo 266. Ac'hanta, emezhan, deuet eo ganeomp, doubl-dêro.
(6) Fidanderv / feiz da'm derv ! : foi de chêne !
●(1877) FHB (3e série) 15(2)/123b. Ah ! gant ar c'helachou-ze eo out clanv, paot-ran ; leac'h a zo, fi d'an dero !
●(1905) BOBL 18 mars 26/1b. Fe d'am dero, trawalc'h am boa laret.
III.
(1) Bezañ drant evel ur blantenn zerv :
●(1923) FHAB Genver 11 (L) *Tintin Anna. Met drant evel eur blantenn zero !
(2) Tañva soubenn trenkoc'h eget hini an ibil derv : voir soubenn.
- derv-duderv-du
coll. (botanique) Chênes verts.
●(1931) VALL 117a. Chêne-vert, dero-du (opposé à dero-gwenn chêne ordinaire.»
- derv-gwennderv-gwenn
coll. (botanique) Chênes.
●(1931) VALL 117a. Chêne-vert, dero-du (opposé à dero-gwenn chêne ordinaire.»
- derv-Spagnderv-Spagn
coll. (botanique) Chênes verts.
●(1732) GReg 160b. Chêne verd, tr. «Déro-spaign.»
►dervenn-Spagn f. Chêne-vert.
●(1744) L'Arm 56a. Chêne-vert, tr. «Dêrhueenn-spaignn. f.»
●(1904) DBFV 43b. derùen Spagn, tr. «chêne vert.» ●(1942) VALLsup 32a. Chêne vert, tr. «dervenn-Spagn d'après V[annetais].»
- derv-spoueek
- dervad
- dervekdervek
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Qui tient du chêne.
●(1927) GERI.Ern 96. dervek adj., tr. «qui tient du chêne.»
(2) Qui est planté de chênes.
●(1927) GERI.Ern 96. dervek adj., tr. «abondant en chênes.» ●(1941) FHAB Du/Kerzu 97a. douar dervek.
II. Adv. litt. Vigoureusement.
●(1837) GET 21. ar Saux a zalc'he bodet stanq / Hac a scoë derveq. ●22. Crog derveq en e lanç, en eur stouët e benn, / A benn-err var ar Saux e coez evel un tenn. ●24. Derveq vad. Vigoureusement, dur comme chêne.
- dervenndervenn
f. –ed, derv
I.
(1) (botanique) Chêne.
●(1499) Ca 58a. Deruenn. g. chesne. l. hic quercus / cus / cui. ●(1633) Nom 106b. Quercus, Iouis arbor : quesne, chesne : guezen deru, deruen.
●(1659) SCger 24b. chesne, tr. «deruen. p. dero.» ●(17--) TE 186. idan un erhuèn bodêq.
●(1848) SBI I 216. Hen harpa he benn 'n eun derwen, tr. «Lui, d'appuyer sa tête à un chêne.» ●(1849) LLB 187. un erwen gouh. ●1808. Ar en till, en haleg hag ar zel en erwen. ●(1866) BOM 8. Ar stourm, o c'hwibanad, / Pa zraill derven ar c'hoad, tr. «les sifflements de la tourmente brisant le chêne dans le bois.» ●(1879) GDI 149. hui e zou é tibil coêd én un herhuéen, hou pohal e achap a zré hou teourn hag e lah en hani e zou idan d'oh.
●(1908) FHAB Ebrel 111. an dervennou krenv ha ledan. ●(1908) PIGO II 129. eur goz derven. ●(1911) BUAZperrot 409. unan eus ar c'haeran dervennou sakr o devoa er vro. ●(1921) BUFA 116. édan un derùen aveit dichuéh. ●(1927) GERI.Ern 96. derv, dero col. Chênes, sg. dervenn f. pl. ed.
(2) Ober an dervenn fourchek : faire le poirier.
●(1934) MAAZ 90. Deusto m'é ma er Meillouz tré dein-mé d'obér en erùen fourchek hag en Dralalaen d'obér er velin aùél.
II. Kreñv evel un dervenn : très fort.
●(1949) KROB 9/12 (Lu) H. Greff. Eur mailh a zen, bras ha ledan, yac'h ha kreñv evel eun derwenn.
- dervenneg
- dervennekdervennek
adj. Qui est planté de chênes.
●(1907) FHAB Meurzh/Ebrel 57. parkeïer bras kelc'het gant kleuziou lannek pe dervennek.
- dervetdervet
= (?).
●(1869) FHB 210/7a. ni velo ha stard eo he botret / Ha dir so var ho zal, ho izili dervet.
- dervichdervich
m. –ed (religion) Derviche.
●(1903) MBJJ 311. eun dervich, da laret eo eun den santel herve Muzulmiz. ●(1945) KKRS I 35. an ermited-se a zo henveloc'h ouz an derviched pe ar vramaned.
- desachañdesachañ
v. tr. d.
(1) Attirer.
●(c.1836) COM I moj. 2. Dom-Alanig dijachet gant ar c'houéz. ●(1872) DJL 27. Beza gant tud dister dijanchet var he ghiz.
●(1905) BOBL 29 juillet 45/2d. pardon braz Trabrian (…) an neuz dichechet ama eur bobl a belerined.
(2) Retirer.
●(1905) BOBL 13 mai 34/1a. dichecha digant an dour an dud paour a oa o vond da veuzi.
- desav .1
- desav .2desav .2
voir desevel
- desaver
- desaverezh
- desaviñdesaviñ
voir desevel
- desed .2
- desed- .1desed- .1
v. Céder, s’éloigner.
●(1532) Pmof 4. da grecc quen ma desed on guir fet ez redis, tr. « J’accourus en Grèce avant que notre véritable destin ne s’éloigne »
- desedañ / desediñdesedañ / desediñ
v. intr.
(1) Décéder.
●(1499) Ca 55b. Decedaff. g. trespasser ou mourir. ●(1530) Pm 229. Iuez da-n pret ma-z decedy, tr. «Aussi, au moment où tu décèderas.» ●236. Pan duy an pret da decedaff, tr. «Qu[a]nd viendra le moment de décider (lire : décéder).»
●(1659) SCger 81a. il est mort, tr. «decedet eo.» ●121a. trepasser, tr. «decedi.» ●(1687) MArtin 1. An Tat Martin so décedet. ●(1728) Resurrection 3155. ha decedin voa ret. ●(1732) GReg 248b. Deceder, mourir de mort naturelle, & dans le lit, tr. «decedi. pr. decedet.»
(2) Desediñ digant ub. : quitter qqn.
●(1792) BD 1230-1231. ma calon aso glacharet / Pan doch diguenemp dessedet, tr. «Mon cœur est affligé / Puisque vous nous avez quitté.»
- desedetdesedet
adj. Décédé.
●(1530) Pm 126. Bout e mam mary benniguet / A breman an bet decedet, tr. «Que sa mère Marie bénie est / A présent du monde décédée.»
●(1659) SCger 37b. defunct, tr. «decedet.» ●81a. il est mort, tr. «decedet eo.» ●(c.1680) NG 1385. en ol tud decedet. ●(1710) IN I 284. hac evit an Anaon decedet e touguer dillajou caoun. ●(1732) GReg 248b. Decedé, ée, tr. «Decedet.»
●(1835) AMV 117 bez ar plac'h decedet. ●(1857) HTB 77. hon mignoned deseded.
- desediñdesediñ
voir desedañ
- desepsion
- deserkldeserkl
m. Résidus de débroussaillage de talus.
●(1968) LOLE 13. e oe berniet plenk ha diharzadur – deserkl, evel ma vez lavaret er vro.
- deserretdeserret
adj. Réunis, assemblés.
●(1744) L'Arm 61a. Clementines, tr. «Diale à helleih à reglemanteu ag enn iliss dechairéd à-beerh Clemantt V. m.»
- deserriñ
- deservijetdeservijet
adj. Merité.
●(c.1500) Cb 66a. [deseruigaff] g. qui a desserui. b. deseruichet pe gonezet.
- desev / desevañ / desevoutdesev / desevañ / desevout
v. tr. d.
(1) Tromper, abuser.
●(1499) Ca 55b. Deceff. g. decepuoyr. ●198b. Toellaff. g. deceuoioir vide in deceff. ●(c.1500) Cb 20a. [azr coat] g. cest vng serpent qui se enuolope pour decepuoir. b. azr tortillet agra semblant a bezaff maru eguyt deceff. ●45a. [confuntaff] cest conuaincre / reprendre / et decepuoir b. fezaff / quemeret / deceuaff. ●57b [deceff] g. decepuoir. b. deceffuaff. ●(1575) M 2245. En pep plaç ho laçou, ha ho roedou gnouet, / So creff da decef den, ha de ren da penet, tr. «En chaque place leurs lacs et leurs filets, évidemment, / Sont pour tromper fordcément l'homme et le mener au châtiment.»
●(1659) SCger 121b. tromper, tr. «deceuout.» ●(1732) GReg 249a. Decevoir, tr. «Decevout. dececi. deceff. ppr. decevet.» ●Le serpent m'a deceu, dit Eve, tr. «Ar sarpand èn deus va decevet, eme hon mamm Eva da zouë.» ●(17--) CCn 1726. deseuet eo ar bobl gant an daou vechant man, tr. «Le peuple est abusé par ces deux méchants.»
(2) Desev ub. d'ober udb. : convaincre qqn de faire qqc.
●(1894) BUZmornik 53. evit he deseo da gemeret Prokop.
●(1934) PONT 141. evit ma c'hellfe deseo an dud d'e garet. ●(1936) LVPR 58. deseo anezo da ober ar mat.
(3) Séduire.
●(1612) Cnf 23b. eguit deceu graguez ha merchet, pé eguit caffet ho carantez ha dimiziff dezo.
●(1732) GReg 249a. Il a deceu cette fille, tr. «decevet eo ar plac'h-hont gand-hañ.»
- desevamant
- desevañdesevañ
voir desev
- desevañsdesevañs
f. Illusion, déception, tromperie.
●(c.1500) Cb 57b. [deceff] g. decepuement. b. dre deceuancc. ●[deceuer] gal. decepuance / baraterie / mauluaiserie. b. deceuancc / pe tromperez. ●(1575) M 165-166. Hyziu ez edomp creff, da ober deceffanç, / Ha oarhoaz maru pe claff, tr. «Aujourd'hui nous sommes fort, pour faire illusion, / Et demain morts ou malades.» ●242. An bet me cret nen deu, nemet vn deceuanç, tr. «Le monde, je crois, n'est qu'une déception.»
●(1732) GReg 248b. Deception, tromperie, tr. «Decevançz.»
- desevel / desav / desaviñdesevel / desav / desaviñ
v. tr. d.
(1) Élever (du bétail).
●(1792) HS 116. er peur n'enn doai meit unn avat. Ean é cherissai, rac m'ann doai hi prenet ha dessaüet.
●(1844) LZBg 2l blezad-1añ lodenn 91. dessàu lonnèd. ●(1895) FOV 240. E hès tud modet bras eit dessaü el loennèt, tr. «il y a des gens habiles à élever les chevaux.»
(2) Élever, éduquer (des enfants).
●(1790) MG 34. en e hoès poén é tessàu hou pugalé. ●135. dessàu erhad hé bugalé. ●137. dessàu erhad hou pugalé. ●(1792) HS 119. é tessaüe hou bugalé.
●(1856) VNA 174. un enfant mal élevé est toujours ingrat, tr. «ur hroaidur fal-zessàuet e vé attàu ingrat.» ●(1879) GDI 126. Dessàuet erhat hou croaidur.
●(1904) DBFV 43b. desaù, desaùein, v. a., tr. «donner l’éducation à (des enfants).» ●(1942) DHKN 58-59. é lennent d’ou skolaerézed, kentél en dé, diar er fèson d’obér bouid, de zesaù bugalé, pé de drohein dillad, ha hoah é chanjent liù, ohpen ur uéh, a pe vezè ret dehè komz ag er « rèr » lavreg pé a « dalikon » ur hroédur bihan !
(3) Cultiver (des arbres).
●(1744) L'Arm 87. Cultiver des arbres, tr. «Dessaouein ou dessau gué.»
●(1904) DBFV 43b. desaù, desaùein, v. a., tr. «élever (des plantes).»
- desever