Devri

Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés

Page 29 : de derez-keverata (1401) à desever (1450) :
  • derez-keverata
    derez-keverata

    m. (grammaire) Comparatif.

    (1931) VALL 137b. Comparatif, tr. «derez-keverata m.»

  • derezenn
    derezenn

    f. –où Marche, degré (d'escalier).

    (1868) KMM 19. ar pemsec derezenn a oa da vont en templ. ●(1878) EKG II 124. Savet oan daouzek pe drizek delezenn.

    (1925) FHAB Mae 192. delezenn eur skalier.

  • derezet
    derezet

    adj. =

    (1880) SAB 320. Setu eno an uhella descadurez, direzed ac evel izeleed da veza tizet gant an oll.

  • derlig
    derlig

    adv. En derlig : dernièrement.

    (1732) GReg 271b. Je vis dernierement un de vos amis, tr. «Van[netois] guëlet e ris en derlicq unon ag hou mignoned.»

    (1876) TDE.BF 108b. Derlik. Enn derlik, adv. V[annetais], tr. «Dernièrement.»

  • derobe
    derobe

    m. (danse) Dérobée.

    (1935) BREI 404/4a. An derobe a voe danset. ●(1963) TDBB 515. Eun derobe a vezo gret.

  • deroù .1
    deroù .1

    voir deraouiñ

  • deroù .2
    deroù .2

    m. & adv.

    I. M.

    (1) Commencement.

    (1499) Ca 59b. Dezrou. g. commencement. ●(c.1500) Cb 34a. [canaff acordabl] g. deuant chanter. b. dezrou an can. ●(1575) M 7. Dezraou vn libel an guellhaff, tr. «Commencement un petit livre, le meilleur.»

    (1659) SCger 28b. commencement, tr. «dezrou.» ●(1732) GReg 183b. Commencement, tr. «Dezrou.» ●Dieu n'a ni commencement ni fin, & est le commencement, le principe de toutes choses, tr. «An autrou Douë ne'n deus na dezrou na finvez, hac a so ar penn-caus a bep tra.» ●L'homme connoît son commencement, mais il ne connoît pas sa fin, tr. «An dèn a enef e zezrou, ha na enef qet e finvez.» ●909b. Tel commencement, tel fin, tr. «diouc'h an dezrou ar finvez.»

    (18--) SAQ I 16. E derou an amzer.

    (1909) BOBL 23 janvier 213/1b. ar vuez e deuz bet eun deraou, beza e devo eun divez. ●(1936) PRBD 40. e derou e vuhez.

    (2) En deroù : au commencement, au début.

    (1732) GReg 183b. Au commencement, tr. «En dezrou

    II. Adv. A-zeroù : depuis le commencement.

    (1575) M 1212. Dre ma en deues rez, scaffelez á dezrou, tr. «Parce qu'elle a une grande agilité, depuis le commencement.»

  • deroù-an-heol
    deroù-an-heol

    m. Lever du soleil.

    (1927) GERI.Ern 96. deraù en hiaol, tr. «le lever du soleil.»

  • deroù-bloaz
    deroù-bloaz

    m. Nouvel an.

    (1931) VALL 24b. nouvel an, tr. «an derou-bloaz

  • deroù-deiz
    deroù-deiz

    m. Point du jour.

    (1530) J 218b. en dezrou dez, tr. «Au point du jour.»

  • deroù-mat
    deroù-mat

    m. Étrennes.

    (1499) Ca 59b. Dezrou mat. g. estrenne. ●(c.1500) Cb 61b. g. petite estrenne. b. dezrouyc mat. ●(1633) Nom 206a. Strena : estreine : dezrou mat, calannaff.

    (1659) SCger 54a. étrene, tr. «derou mat.» ●(1732) GReg 183b. Au commencement de l'année, on donne de bonnes Etrenes, tr. «E dezrou ar bloaz névez, ez roër an dezrou mad.» ●378a. Étrene, ou étrenes, present qu'on fait au commencement de l'année, tr. «dézrou-mad.» ●Donnez-moi, s'il vous plaît, mes bonnes étrene, tr. «deut va dézrou-mad, me oz ped.»

    (1857) CBF 32. Setu aman da zerou mad, tr. «Voici tes étrennes.» ●(1889) ISV 36. rei pep a vontr d'he merc'hed evit ho delou mad. ●(1889) SBI II 168. Mar na ret d'ezhan he dizro mad, tr. «Si vous ne lui donnez pas ses étrennes.»

    (1904) DBFV 43b. dereu mat, tr. «étrennes.» ●(1907) VBFV.fb 39b. étrenne, tr. «dereu mat.» ●(1924) NOLU 2. en dantel / Em es bet get me mam eit dermat. ●(1982) PBLS 33. (Sant-Servez-Kallag) roed 'meus e ziverou mad dezañ, tr. «je lui ai donné ses étrennes.» ●(1970) BAHE 65/37. kalanna (deroù-mat ; dizro-mat e Treger Vihan).

  • deroù-meuz
    deroù-meuz

    m. Entrée (d'un repas).

    (1931) VALL 263a. Entrée d'un repas, tr. «derou-meuz m.»

  • deroù-noz
    deroù-noz

    m. Crépuscule.

    (1857) HTB 42. distro d'ar gaer war an derou noz. ●171. ari derou noz.

    (1920) MVRO 35/4d. Derou-noz a dosta. ●(1927) GERI.Ern 96. derou-noz, tr. «crépuscule.» ●(1923) SKET I 51. d'an derou-noz ha d'an tarz-deiz. ●(1931) VALL 122b. Chute du jour, tr. «derou-noz

  • deroù-pred
    deroù-pred

    m. Entrée (d'un repas).

    (1931) VALL 263a. Entrée d'un repas, tr. «derou-pred m.»

  • derserez
    derserez

    f. Raccommodeuse. (?) cf. dreserez (?)

    (1896) GMB 385. On dit à Batz (Loire-Inférieure) dersereiz raccomodeuse, pl. eo.

  • deruzañ
    deruzañ

    v. intr. S'approcher en rampant.

    (1922) BUBR 16/102. hag ar waz, chilgamm, a ziruzas eus he gwella.

  • derv
    derv

    coll., m. & interj. (botanique)

    I. Coll.

    A. Chênes.

    (c.1500) Cb 59b. g. le lieu ou croyssent chesnes. b. an lech ma cresq deru. ●(1633) Nom 106b. Robur, vel robor : robre, ou rouure, chesne : vn speçc á deru hac á vez calet.

    (1659) SCger 24b. chesne, tr. «deruen. p. dero.» ●(17--) VO 43. en alèyeu derhuë hac oulm.

    (1849) LLB 658. er faw ihuel, en derw hag er hesten. ●(1860) BAL 183. etouez an dero ac ar fao. ●(1866) LZBt Du 206. enn eur c'hoad derv braz ru. ●(1870) FHB 263/13a. er c'hoat-se a zo dero ha fao. ●(1869) FHB 228/149a. branko pin ha dero. ●(1870) FHB 263/13a. er c'hoat-se a zo dero ha fao. ●(1889) ISV 465. An delien Zero hag an delien Elo.

    (1906) MSTR 6. A dreuz da goadou dero. ●(1924) ARVG Here 221. bolzet gant brankou an dero koz. ●(1927) GERI.Ern 96. derv, dero col. Chênes, sg. dervenn f. pl. ed. ●(1939) MGGD 11. e kreiz eur c'hoad-dero bras. ●(1973) AMED 11. Aze er hoad dero man o troha keuneud. ●(1985) MARE 281. a beb seurt gwéz : dero, kelvez, onn, elo, ha zokén eur wezenn-vesper.

    B. [en apposition]

    (1) Gwez-derv : chênes.

    (1878) EKG II 45. trouz ezenn an avel o vont dre ar guez dero.

    (1911) BUAZperrot 854. evel hor gwez dero.

    (2) Kraoñ-derv : glands.

    (1836) FLF 28. Hac ar c'hraon dero vize mat / Stag oc'h ur gorzen goaq ha plat.

    (3) Korn-derv : noix de galle.

    (1991) MARV v 16. (Kleder) eur voul brasoh evid eur horn-dero.

    (4) (phycologie) Delienn derv : Phycodrys rubens.

    (1968) NOGO 223. Phycodrys rubens. deu 'de:ro, «feuilles de chênes» : Roscoff.

    II. M. Bois de chêne (matière).

    (c.1500) Cb 59b. quercus / ca / um. g. de chesne. b. a deru.

    (1868) FHB 184/224a. eun daol zero. ●(1878) EKG II 120. eun or vian, dero teo oc'h ober anezhi.

    (1912) BUAZpermoal 919. al lein-ôter dero kizellet.

    II. Loc. interj. ; jurons atténués.

    (1) Non d'an derv ! : nom d'un chêne !

    (1892) SKG 33. N'oc'h ket 'vit pellât ar maro, / Ha 'n em zalc'hen non d'an daëro ! tr. «Est-ce que tu ne peux pas chasser la pensée de la mort et tenir bon, nom d'un chêne !»

    (1922) IATA 31. Non den dero ! Setu eno e blass.

    (2) Satorderv ! =

    (1905) ALLO 25. Ya marteze sator dero !

    (3) Mardanderv ! =

    (1932) ALMA 80. Mardandero ! Mont a ran dioc'htu.

    (4) Mardazerv ! =

    (1909) NOAR 31. Me a vezo leal betek penn, hag a vezo, mardazero !

    (5) Doubl-derv ! : double chêne !

    (1908) FHAB Gwengolo 266. Ac'hanta, emezhan, deuet eo ganeomp, doubl-dêro.

    (6) Fidanderv / feiz da'm derv ! : foi de chêne !

    (1877) FHB (3e série) 15(2)/123b. Ah ! gant ar c'helachou-ze eo out clanv, paot-ran ; leac'h a zo, fi d'an dero !

    (1905) BOBL 18 mars 26/1b. Fe d'am dero, trawalc'h am boa laret.

    III.

    (1) Bezañ drant evel ur blantenn zerv :

    (1923) FHAB Genver 11 (L) *Tintin Anna. Met drant evel eur blantenn zero !

    (2) Tañva soubenn trenkoc'h eget hini an ibil derv : voir soubenn.

  • derv-du
    derv-du

    coll. (botanique) Chênes verts.

    (1931) VALL 117a. Chêne-vert, dero-du (opposé à dero-gwenn chêne ordinaire.»

  • derv-gwenn
    derv-gwenn

    coll. (botanique) Chênes.

    (1931) VALL 117a. Chêne-vert, dero-du (opposé à dero-gwenn chêne ordinaire.»

  • derv-Spagn
    derv-Spagn

    coll. (botanique) Chênes verts.

    (1732) GReg 160b. Chêne verd, tr. «Déro-spaign

    ►dervenn-Spagn f. Chêne-vert.

    (1744) L'Arm 56a. Chêne-vert, tr. «Dêrhueenn-spaignn. f.»

    (1904) DBFV 43b. derùen Spagn, tr. «chêne vert.» ●(1942) VALLsup 32a. Chêne vert, tr. «dervenn-Spagn d'après V[annetais].»

  • derv-spoueek
    derv-spoueek

    coll. (botanique) Chênes-liège.

    (1931) VALL 117a. Chêne-liège, tr. «derv-spoueek

  • dervad
    dervad

    coll. (botanique) Chênes.

    (1966) LIMO 14 octobre. Barreu hir en derùad en um astenné tro ha tro. ●(1966) LIMO 28 octobre. édan ur bod derùad. ●(1972) LIMO 08 janvier. en deruad e zo diskaret dohtu.

  • dervek
    dervek

    adj.

    I. Attr./Épith.

    (1) Qui tient du chêne.

    (1927) GERI.Ern 96. dervek adj., tr. «qui tient du chêne.»

    (2) Qui est planté de chênes.

    (1927) GERI.Ern 96. dervek adj., tr. «abondant en chênes.» ●(1941) FHAB Du/Kerzu 97a. douar dervek.

    II. Adv. litt. Vigoureusement.

    (1837) GET 21. ar Saux a zalc'he bodet stanq / Hac a scoë derveq. ●22. Crog derveq en e lanç, en eur stouët e benn, / A benn-err var ar Saux e coez evel un tenn. ●24. Derveq vad. Vigoureusement, dur comme chêne.

  • dervenn
    dervenn

    f. –ed, derv

    I.

    (1) (botanique) Chêne.

    (1499) Ca 58a. Deruenn. g. chesne. l. hic quercus / cus / cui. ●(1633) Nom 106b. Quercus, Iouis arbor : quesne, chesne : guezen deru, deruen.

    (1659) SCger 24b. chesne, tr. «deruen. p. dero.» ●(17--) TE 186. idan un erhuèn bodêq.

    (1848) SBI I 216. Hen harpa he benn 'n eun derwen, tr. «Lui, d'appuyer sa tête à un chêne.» ●(1849) LLB 187. un erwen gouh. ●1808. Ar en till, en haleg hag ar zel en erwen. ●(1866) BOM 8. Ar stourm, o c'hwibanad, / Pa zraill derven ar c'hoad, tr. «les sifflements de la tourmente brisant le chêne dans le bois.» ●(1879) GDI 149. hui e zou é tibil coêd én un herhuéen, hou pohal e achap a zré hou teourn hag e lah en hani e zou idan d'oh.

    (1908) FHAB Ebrel 111. an dervennou krenv ha ledan. ●(1908) PIGO II 129. eur goz derven. ●(1911) BUAZperrot 409. unan eus ar c'haeran dervennou sakr o devoa er vro. ●(1921) BUFA 116. édan un derùen aveit dichuéh. ●(1927) GERI.Ern 96. derv, dero col. Chênes, sg. dervenn f. pl. ed.

    (2) Ober an dervenn fourchek : faire le poirier.

    (1934) MAAZ 90. Deusto m'é ma er Meillouz tré dein-mé d'obér en erùen fourchek hag en Dralalaen d'obér er velin aùél.

    II. Kreñv evel un dervenn : très fort.

    (1949) KROB 9/12 (Lu) H. Greff. Eur mailh a zen, bras ha ledan, yac'h ha kreñv evel eun derwenn.

  • dervenneg
    dervenneg

    f. –i Chênaie.

    (1876) TDE.BF 108b. Dervennek, s. f., tr. «Chenaie.» ●(1890) MOA 166b. Chênaie, Lieu planté de chênes, tr. «dervennek, f.»

    (1923) SKET I 30. m'en em unanas ganti en dervenneg. ●(1927) GERI.Ern 96. dervenneg f., tr. «chênaie.»

  • dervennek
    dervennek

    adj. Qui est planté de chênes.

    (1907) FHAB Meurzh/Ebrel 57. parkeïer bras kelc'het gant kleuziou lannek pe dervennek.

  • dervet
    dervet

    = (?).

    (1869) FHB 210/7a. ni velo ha stard eo he botret / Ha dir so var ho zal, ho izili dervet.

  • dervich
    dervich

    m. –ed (religion) Derviche.

    (1903) MBJJ 311. eun dervich, da laret eo eun den santel herve Muzulmiz. ●(1945) KKRS I 35. an ermited-se a zo henveloc'h ouz an derviched pe ar vramaned.

  • desachañ
    desachañ

    v. tr. d.

    (1) Attirer.

    (c.1836) COM I moj. 2. Dom-Alanig dijachet gant ar c'houéz. ●(1872) DJL 27. Beza gant tud dister dijanchet var he ghiz.

    (1905) BOBL 29 juillet 45/2d. pardon braz Trabrian (…) an neuz dichechet ama eur bobl a belerined.

    (2) Retirer.

    (1905) BOBL 13 mai 34/1a. dichecha digant an dour an dud paour a oa o vond da veuzi.

  • desav .1
    desav .1

    m. Éducation.

    (1904) DBFV 43b. desaù, m., tr. «éducation.» ●(1905) LZBg Gwengolo 225. Desaù kristén er vugalé.

  • desav .2
    desav .2

    voir desevel

  • desaver
    desaver

    m. –ion Éleveur.

    (1974) YABA 30.03. en desaverion hag er varhadizion kezeg.

  • desaverezh
    desaverezh

    m. Éducation.

    (1966) BREZ septembre-octobre 108/8b. an desaverez bugaligou.

  • desaviñ
    desaviñ

    voir desevel

  • desed .2
    desed .2

    m. Décès.

    (1557) B I 424. Huy eu (...) / En e decet a dle net succedaff.

    (1687) MArtin 4. Ne visé sonet cloch er bet / Evit e Varo nac e Deced.

    (18--) BAG 25. Abars pe goude o deced.

  • desed- .1
    desed- .1

    v. Céder, s’éloigner.

    (1532) Pmof 4. da grecc quen ma desed on guir fet ez redis, tr. « J’accourus en Grèce avant que notre véritable destin ne s’éloigne »

  • desedañ / desediñ
    desedañ / desediñ

    v. intr.

    (1) Décéder.

    (1499) Ca 55b. Decedaff. g. trespasser ou mourir. ●(1530) Pm 229. Iuez da-n pret ma-z decedy, tr. «Aussi, au moment où tu décèderas.» ●236. Pan duy an pret da decedaff, tr. «Qu[a]nd viendra le moment de décider (lire : décéder)

    (1659) SCger 81a. il est mort, tr. «decedet eo.» ●121a. trepasser, tr. «decedi.» ●(1687) MArtin 1. An Tat Martin so décedet. ●(1728) Resurrection 3155. ha decedin voa ret. ●(1732) GReg 248b. Deceder, mourir de mort naturelle, & dans le lit, tr. «decedi. pr. decedet

    (2) Desediñ digant ub. : quitter qqn.

    (1792) BD 1230-1231. ma calon aso glacharet / Pan doch diguenemp dessedet, tr. «Mon cœur est affligé / Puisque vous nous avez quitté.»

  • desedet
    desedet

    adj. Décédé.

    (1530) Pm 126. Bout e mam mary benniguet / A breman an bet decedet, tr. «Que sa mère Marie bénie est / A présent du monde décédée.»

    (1659) SCger 37b. defunct, tr. «decedet.» ●81a. il est mort, tr. «decedet eo.» ●(c.1680) NG 1385. en ol tud decedet. ●(1710) IN I 284. hac evit an Anaon decedet e touguer dillajou caoun. ●(1732) GReg 248b. Decedé, ée, tr. «Decedet

    (1835) AMV 117 bez ar plac'h decedet. ●(1857) HTB 77. hon mignoned deseded.

  • desediñ
    desediñ

    voir desedañ

  • desepsion
    desepsion

    f. Tromperie.

    (1499) Ca 56a. Deception barat. g. idem.

  • deserkl
    deserkl

    m. Résidus de débroussaillage de talus.

    (1968) LOLE 13. e oe berniet plenk ha diharzadur – deserkl, evel ma vez lavaret er vro.

  • deserret
    deserret

    adj. Réunis, assemblés.

    (1744) L'Arm 61a. Clementines, tr. «Diale à helleih à reglemanteu ag enn iliss dechairéd à-beerh Clemantt V. m.»

  • deserriñ
    deserriñ

    v. tr. d. Réunir, assembler.

    (1744) L'Arm 44a. Canoniste, tr. «Enn-déss dechairrétt ; pé dissquétt ; pé a ouaire, régleu enn Iliss.»

    (1821) SST iv. en e mès composet el livre-men (…) ha desserret én hou guet sourci ol er peh e mès cavet guellan.

  • deservijet
    deservijet

    adj. Merité.

    (c.1500) Cb 66a. [deseruigaff] g. qui a desserui. b. deseruichet pe gonezet.

  • desev / desevañ / desevout
    desev / desevañ / desevout

    v. tr. d.

    (1) Tromper, abuser.

    (1499) Ca 55b. Deceff. g. decepuoyr. ●198b. Toellaff. g. deceuoioir vide in deceff. ●(c.1500) Cb 20a. [azr coat] g. cest vng serpent qui se enuolope pour decepuoir. b. azr tortillet agra semblant a bezaff maru eguyt deceff. ●45a. [confuntaff] cest conuaincre / reprendre / et decepuoir b. fezaff / quemeret / deceuaff. ●57b [deceff] g. decepuoir. b. deceffuaff. ●(1575) M 2245. En pep plaç ho laçou, ha ho roedou gnouet, / So creff da decef den, ha de ren da penet, tr. «En chaque place leurs lacs et leurs filets, évidemment, / Sont pour tromper fordcément l'homme et le mener au châtiment.»

    (1659) SCger 121b. tromper, tr. «deceuout.» ●(1732) GReg 249a. Decevoir, tr. «Decevout. dececi. deceff. ppr. decevet.» ●Le serpent m'a deceu, dit Eve, tr. «Ar sarpand èn deus va decevet, eme hon mamm Eva da zouë.» ●(17--) CCn 1726. deseuet eo ar bobl gant an daou vechant man, tr. «Le peuple est abusé par ces deux méchants.»

    (2) Desev ub. d'ober udb. : convaincre qqn de faire qqc.

    (1894) BUZmornik 53. evit he deseo da gemeret Prokop.

    (1934) PONT 141. evit ma c'hellfe deseo an dud d'e garet. ●(1936) LVPR 58. deseo anezo da ober ar mat.

    (3) Séduire.

    (1612) Cnf 23b. eguit deceu graguez ha merchet, pé eguit caffet ho carantez ha dimiziff dezo.

    (1732) GReg 249a. Il a deceu cette fille, tr. «decevet eo ar plac'h-hont gand-hañ.»

  • desevamant
    desevamant

    m. –où Séduction, tromperie.

    (1854) MMM 125. en abri dioc'h pep decevamant abers ar bed.

  • desevañ
    desevañ

    voir desev

  • desevañs
    desevañs

    f. Illusion, déception, tromperie.

    (c.1500) Cb 57b. [deceff] g. decepuement. b. dre deceuancc. ●[deceuer] gal. decepuance / baraterie / mauluaiserie. b. deceuancc / pe tromperez. ●(1575) M 165-166. Hyziu ez edomp creff, da ober deceffanç, / Ha oarhoaz maru pe claff, tr. «Aujourd'hui nous sommes fort, pour faire illusion, / Et demain morts ou malades.» ●242. An bet me cret nen deu, nemet vn deceuanç, tr. «Le monde, je crois, n'est qu'une déception.»

    (1732) GReg 248b. Deception, tromperie, tr. «Decevançz

  • desevel / desav / desaviñ
    desevel / desav / desaviñ

    v. tr. d.

    (1) Élever (du bétail).

    (1792) HS 116. er peur n'enn doai meit unn avat. Ean é cherissai, rac m'ann doai hi prenet ha dessaüet.

    (1844) LZBg 2l blezad-1 lodenn 91. dessàu lonnèd. ●(1895) FOV 240. E hès tud modet bras eit dessaü el loennèt, tr. «il y a des gens habiles à élever les chevaux.»

    (2) Élever, éduquer (des enfants).

    (1790) MG 34. en e hoès poén é tessàu hou pugalé. ●135. dessàu erhad hé bugalé. ●137. dessàu erhad hou pugalé. ●(1792) HS 119. é tessaüe hou bugalé.

    (1856) VNA 174. un enfant mal élevé est toujours ingrat, tr. «ur hroaidur fal-zessàuet e vé attàu ingrat.» ●(1879) GDI 126. Dessàuet erhat hou croaidur.

    (1904) DBFV 43b. desaù, desaùein, v. a., tr. «donner l’éducation à (des enfants).» ●(1942) DHKN 58-59. é lennent d’ou skolaerézed, kentél en dé, diar er fèson d’obér bouid, de zesaù bugalé, pé de drohein dillad, ha hoah é chanjent liù, ohpen ur uéh, a pe vezè ret dehè komz ag er « rèr » lavreg pé a « dalikon » ur hroédur bihan !

    (3) Cultiver (des arbres).

    (1744) L'Arm 87. Cultiver des arbres, tr. «Dessaouein ou dessau gué.»

    (1904) DBFV 43b. desaù, desaùein, v. a., tr. «élever (des plantes).»

  • desever
    desever

    m. –ion Trompeur.

    (1499) Ca 56a. Deceuer. g. decepueur.

    (1732) GReg 249a. Celui qui deçoit, tr. «Decever. decevour. pp. yen

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...