Devri

Recherche 'ka...' : 2103 mots trouvés

Page 25 : de kaotelus (1201) à kaouledet (1250) :
  • kaotelus
    kaotelus

    adj. Cauteleux.

    (1499) Ca 34a. Cautellus. g. cautellus.

  • kaotenn
    kaotenn

    f. (cuisine) Potage.

    (1927) GERI.Ern 260. kaotenn f., tr. «potage aux légumes, etc.» ●(1931) VALL 579a. Potage, tr. «kaotenn f.»

  • kaotenniñ
    kaotenniñ

    v. intr. Se former en bouillie.

    (1927) GERI.Ern 260. kaotennein, tr. «former bouillie.» ●(1931) VALL 75b. tourner en bouillie, en pâte, tr. «kaotenni

  • kaoter .1
    kaoter .1

    f. –ioù

    I. (cuisine)

    (1) Chaudière, marmite.

    (1499) Ca 34a. Cauter. g. chaudiere. l. hic cacabus / bi. ●(1633) Nom 162a. Ahenum, aënum, caldarium : chaudron : chaodouroun, cauter.

    (1659) SCger 23b. chaudiere, tr. «cauter p. ien.» ●136a. cauter, tr. «chaudiere.» ●(c.1680) NG 129-130. Er gauter so bras ha ledan, / Ha hir ha don. ●(1732) GReg 158a. Chaudiere, tr. «Cauter. p. cauteryou.» ●La chaudiere, tr. «Ar gauter.» ●(17--) TE 307. rostein én ur gautèr.

    (1876) TDE.BF 321a. Kaoter, s. f., tr. «Chaudière, marmite.»

    (2) Ober kaoter : préparer à manger.

    (1732) GReg 158a. Mettre la chaudiere au feu, ou, la marmite, pour faire de la soupe, pour cuire de la chair &c., tr. «Ober cauter.» ●239b. Faire cuisine, être en état de mettre de la viande au pot, &c., tr. «Ober cauter.» ●Faites-vous cuisine aussi, mettez-vous le pot au feu chez vous ? tr. «Añ, ha c'huy a ra cauter yvez couscoude ?»

    (1876) TDE.BF 321a. Kaoter, s. f., tr. «manière de vivre en fait de nourriture, en style familier.»

    (3) Ober kaoter : faire cuire le poisson, en termes de pêcheurs.

    (1732) GReg 158a. Faire chaudiere, termes de marine, tr. «Ober cauter

    II. (marine)

    (1) Chaudière d'un navire à vapeur.

    (1889) ISV 354. al lestr tan ; rag hema pa voa tomet mad he gaoteriou.

    (1903) MBJJ 40. eur gauter-vraz a zo pemp forn o tomman anei.

    (2) Kambr ar c'haoterioù : salle des machines.

    (1954) VAZA 129. en ur ziskenn gant an diri bete kambr ar c'haoterioù.

    III.

    (1) Bezañ tomm ar gaoter gant ub. : (?)

    (1766) MM 675-681 (Li) C.-M. Le Laé. Mes a brepos, auditoret / Deomp var orc'hiz en eur pen ret : / Petra sonch deoc'h eus a viqueal / Goual nec'het oue, seu, elléal !... / Goal-dom oue'r gaoter gata, tr. G. Esnault «...elle lui fuma rudement, la bouillotte !»

    (2) Ar gaoter o sarmon d'ar pod-houarn : se faire mutuellement le même reproche.

    (1885) ARN 43 (T) N. Kelien. Ar goker o sarmon d'ar poud-fer (ou poud-houarn), la (simple) marmite qui sermonne le pot de fer (chaudron).

    (1962) TDBP ii 233 (T). Kleo ar gaoter o sarmon d'ar pout-houarn, tr. «écoute le chaudron qui sermonne la marmite (il voit la paille dans l'oeil du voisin et ne voit pas la poutre dans le sien).»

  • kaoter .2
    kaoter .2

    s. Cautère, fer à cautériser.

    (1633) Nom 136b. Cauterium : cautere : cauter, pe ouarn tom. ●177a. Cauterium : cautere : cauter.

    (1659) SCger 20a. cautere, tr. «cauter

  • kaoter-gloz
    kaoter-gloz

    f. kaoterioù-kloz Autoclave.

    (1931) VALL 48b. Autoclave, tr. «kaoter-glos f. pl. kaoteriou-klos.»

  • kaoteriad
    kaoteriad

    f. –

    (1) Contenu d'une chaudière, d'une marmite.

    (17--) TE 327. ur gauteriad yvl berhuant.

    (1909) NOAR 55. ar gaoteriad eol berv. ●(1955) VBRU 74. ur gaoteriad yod.

    (2) (cuisine) Cotriade.

    (1850) HHO 68. …et nous pouvons citer en particulier le grand régal qui couronne ces expéditions et qu’on appelle la cotériade et cotriade, où le poisson en bouilleture fait tous les honneurs. ●(1869) FHB 229/154a. Kaoteryad vad a vezo.

    (1910-1915) CTPV I 32. Aveit kerhad i gotriad, tr. «Pour aller quérir sa chaudronnée.» ●(1944) GWAL 165/312-313. (Ar Gelveneg) Kaoteriad : ur meuz aozet gant pesked a bep seurt ; dre astenn ster, ar pesked a vez degaset d'ar gêr evit pred an tiegezh. ●(1970) GSBG 54. kotrijat, tr. « chaudronnée de poissons ; toute quantité de poissons ; plat de poissons ».

    (3) par ext. Ce qui revient de poissons au pêcheur.

    (1970) GSBG 54. kotrijat, tr. « plus spécialement : quantité de poissons que l’on donnait au matelot après une tournée en mer » ●(1977) PBDZ 718. (Douarnenez) kaoteriad, tr. «par de la pêche personnelle du pêcheur.»

  • kaoteriadenn
    kaoteriadenn

    f. –où (cuisine) Cotriade.

    (1939) DIHU 332/222. Na huek e vezè er gaotériaden é tavarneu en arvor.

  • kaotet
    kaotet

    adj. Encollé.

    (1870) FHB 299/301b. greet gan paper pe gan seiz kotet.

  • kaotier
    kaotier

    m. Désordre (?) Cf. kaotigell (?).

    (1983) PABE 27. (Berrien) kaotier, tr. «pagaille, désordre (à la cuisine).»

  • kaotigell
    kaotigell

    f. –où

    (1) Boue.

    (1907) FHAB Here 228. couezet e creiz eur gaotigel dano. ●(1938) DIHU 330/194. Tiùoh é er gaotegel. Ne hel ket obér ur paz. ●(1941) DIHU 356/214. hor stléjal ér gaotegel.

    (2) Fondrière.

    (1931) VALL 311b. Fondrière, tr. «kaotigell T[régor] f.»

    (3) (alimentation) Confiture.

    (1931) VALL 143a. Confiture, tr. «kaotigell f.»

    (4) sens fig. Sale affaire.

    (1997) HYZH 209/34a. ur gaotigell, un afer divalav.

    (5) [au plur.] Kaotigelloù = (?) bafouillages, propos incohérents (?).

    (1647) Am 681. Rac nemet trabell a caotiguellou, tr. «Car rien que (?) du babil et des bafouillages (?).»

  • kaotigellañ
    kaotigellañ

    v. tr.

    (1) Enduire de bouillie.

    (1962) EGRH I 26. kaotigellañ v., tr. « enduire de bouillie. »

    (2) Enduire de boue

    (1962) EGRH I 26. kaotigellañ v., tr. « enduire de boue. »

  • kaotorenn
    kaotorenn

    f. Bouillie de.

    (1942) VALLsup 23a. Matière réduite en bouillie, boue, etc., tr. «kaotorenn f.»

  • kaotouer
    kaotouer

    m. –Brosse de tisserand pour encoller.

    (1905) FHAB Gwengolo/Here 151. Evit ma vo flouroc'h an neud, e vez kaotet gant brosou ho hano kaotouerou.

  • Kaou
    Kaou

    n. pr. Diminutif par apocope de Kaourintin.

    (1905) BOBL 08 juillet 42/3a. petra neuz laëret da Gaou Troadec. ●(1924) LZMR 28. Eur c'has spontus e oa deuet da gemer ouz Kaou.

  • kaouad
    kaouad

    f./m. & adv. –où

    I. F./M.

    A. [empl. avec un compl.]

    (1) Flambée (de feu).

    (17--) TE 270. ur gohad tan.

    (1849) LLB 36. ur goahad tan. ●372. Ne zouj ket a ziblas a zoh e goahad tan. ●(1857) HTB 56. Ar menez Etna (...) hag a daol dalc'h-mad gouajou tam (lire : tan) ha flamm. ●58. eur c'houad flamm. ●(1896) HIS 55. ur gohad tan.

    (1912) BUEV 53. étal ur goahad tan bras. ●(1925) SFKH 4. ur gohad vat a dan.(

    (2) Bouffée (de fumée, de chaleur).

    (1838) OVD 86. hanval doh ur gohad moguêd. ●(1849) LLB 517. ur goahad tefour.

    (3) Accès de (colère, de joie, colère, chagrin, etc.).

    (1710) IN I 372. ur gaouat tentationou. ●(1732) GReg 177a. Plein le cœur de joie, tr. «cahoüad joa.» ●177b. Plein le cœur de douleur, tr. «.Cahoüad-glac'har.» ●(1744) L'Arm 5a. Accès de rage, tr. «Cohatt gonnar.» ●(1767) ISpour 25. ur hohat colere benac.

    (1838) OVD 178. Er ré e hum gave de zaibrein ag er mél pussunius-hont, e amoêde hag e zou tourmantet dré gohadeu folleah.

    (1902) PIGO I 122. gwasat gouad aon a teuz graet d'in ! ●(1910) ISBR 66. ur gohad arfleu. ●(1912) BUAZpermoal 279. Ar c'houad vez a dapas eno a reas vad d'ezan. ●1921 LABR iii. Meit ne badé ket pél er goèhat-se a zigalondeb. ●(1924) SBED 61. ur goahad kolér. ●(1939) RIBA 36. me hohadeu spont.

    (4) Accès, crise (de maladie, etc.).

    (1732) GReg 7b. Accès de rage, tr. «Cahoüad counnar.» ●Accès de fievre, tr. «Cahoüad térzyen. p. Cahoüageou térzyen.» ●107a-b. Bouffée de maladie, maladie subite, & de peu de durée, tr. «cahoüad-clêved.» ●177b. Creve-cœur, grand déplaisir, tr. «cahoüad terrupl a c'hlac'har.»

    (1872) ROU 72a. Accès, de douleur, tr. «caouadou poan.» ●(1889) ISV 298. ma vije tremenet d'ar brinsez ar gaouat rann galon-ze.

    (1912) MMPM 92. e pad eur gaouad klenved. ●(1924) FHAB Eost 295. dalc'het (...) er gêr gant eur c'haouad klenved bennak !

    (5) Volier, vol.

    (1967) LIMO 14 octobre. Er (lire : e) péh léh enta éma er gohad klujeri-sé e gomzé dehon er boulom Maheu ? ●(1973) LIMO 03 mars. ur goahad éned-mor é punein adrest en ti én ur chuerjal.

    (6) Groupe.

    (1969) LIMO 29 avril. koahadeu stired hanued «Pagieu San Jak».

    (7) Rafale (de tir).

    (1973) LIMO 14 avril. ur goahad tenneu.

    B. (météorologie)

    (1) Bouffée (de vent, de chaleur, etc.).

    (1659) SCger 16a. boufée de vent, tr. «cahouat auel.» ●(1732) GReg 107a. Bouffée, agitation de l'air, & passagere, tr. «Cahoüad-avel. p. cahoüageou-avel.»

    (1849) LLB 517. ur goahad tefour. ●(1861) BSJ 114. ur goahad fal amzér e leaquas er mor de seuel. ●(18--) GBI I 118. Dont 'ra ur c'houad-awell hag a zo krenv meurbet, tr. «Aussitôt vint un tourbillon d'une violence extrême.»

    (2) Kaouad glav : bourrasque de pluie.

    (1499) Ca 48a. Couhat glau vide in glau. ●(1633) Nom 220a. Nimbus, Præceps imber : guillée, giboulée, ondée de pluye : vn caouat glao, vn broüillardicq.

    (1659) SCger 64b. guilée, tr. «caouat glao.» ●86a. ondée, tr. «caouat glao.» ●135a. cahouat glao, tr. «ondée de pluie.» ●(1710) IN I 404. evel ar c'haouadou glao. ●(1732) GReg 674a. Ondée, tr. «cahoüad glao. p. cahoüajou glao. Van[netois] cohad glaü

    (1849) LLB 1510. Arlerh ur goahad glaw.

    (1903) MBJJ 93. An dour-ma, a ver rekouret gantan, en damani n'eo ket stank dre aman an andonio hag ar goajo glao.

    ►absol.

    (c.1500) Cb 92b. [glau] Jnde hic ymbriculus / li. di. ga. petite pluye. b. couhadic.

    C. sans compl.

    (1) Accès, crise de toux.

    (1920) FHAB Genver 204. n'oun ket souezet tam ebed, hag en defe tapet eur gaouad, abaoue an amzer m'ema aze dindan avel, ar glao, ar frim hag an erc'h !

    (2) Accès de peur, de frayeur.

    (1910) YPAG 5. Bet am eus eur c'houad ! ●(1925) FHAB Genver 11. biskoaz n'am eus bet gwasoc'h gaouad eget en noz-ze !

    (3) Terriñ e gaouad àr. ub. : passer sa colère sur qqn.

    (1921) GRSA 203. é torro é gohad ar er mab é léh en tad.

    (4) Bezañ degouezhet en e gaouad : être bien portant, au mieux de sa forme.

    (1929) MKRN 115. Laret d'in pet liour a zo ebarz an heol. – Tri liour hag eun hanter-kartouren, eme Glodig, pa ve en e gaouad dreist Minez-Kerguz. ●178. (Gourin, ar Faoued, Skaer) Kaouad… Splendeur : bien portant. – Digouet eo en e gaouad.

    (5) Bezañ en e gaouad diwezhañ : être à l'article de la mort.

    (1860) BAL 239. Ur veach dreist an oll e cave din edo en e gaouad diveza.

    II. Adv.

    (1) A-gaouad : à verse.

    (1557) B I 581. Gruemp oar nezy un tourniat / Gant an morzolou a gouhat, tr. «Faisons pleuvoir sur elle les coups de nos marteaux, dru comme grêle.»

    (2) En ur gaouad : en un instant.

    (1530) Pm 95. Maz ezont oll en vn couhat (variante 1622: caouhat) / En menez syon, tr. « De sorte qu'ils allèrent tous en un instant / Au mont Sion. » ●102. Neuse ez stousont piz tizmat / Dan nouglynou en vn couhat, tr. «Alors ils se prosternèrent tous vite / A genoux, en un instant.»

  • kaouadenn
    kaouadenn

    f. –où Flambée (de feu).

    (1838) OVD 222. Er gohadenneu tan e arfleu a pe arrihue en ahuél guet-t-hai.

  • kaoud
    kaoud

    m. –où (nom verbal substantivé) Avoir.

    (1931) VALL 52a. les avoirs sont (habituellement) d'après les mérites, tr. «e-kéñver an dellidou e vez ar c'haoudou dicton T[regor].» ●628a. Recette, opposé à dépense, tr. «kaoud m. pl. ou.» ●(1949) KROB 20/29. E keñver an dellidou e vez ar c'haoudou.

  • kaouded
    kaouded

    f. & adv.

    I. F.

    (1) Courage.

    (1499) Ca 47b. Coudet. g. vide in courag cest tout vng.

    (2) Cœur, esprit.

    (1530) Pm 242. So ho coudet bepret hedro, tr. «Dont l'esprit est toujours changeant.» ●(1530) J p. 35a. Rac quen bras vezo an gloasou, / Mar rancaff gouzaff an cafvou, / Em scoy ann Anquou em coudet, tr. «telles seront mes douleurs, si je dois souffrir ce coup, que le Trépas me frappera au cœur.» ●59a. Hoz comsou cref am groa greuet / Bet creis an coudet credet huy, tr. «Vos paroles pleine de force me troublent jusqu'au fond du cœur, croyez-le bien.» ●(1575) M 1793-1794. Han caoudet hep quet son, dyson, dre'z sarmonaff. / A confessay gant mez, he drouguyez dezaff, tr. «Et le cœur sans aucune réplique, comme je le raconte sans ambages / Lui confessera avec honte sa malice.» ●2328-2329. Ancquen en ho guenou, bet gruizyou ho coudet : / Ez dantont ho teaudou, tr. «Ils mordent leurs langues.» ●2849-2852. Hac à lauaras à tra sur. / He bezaff quen plen à quenet, / Hac à joaou da pep caoudét : / Na guell quet bout estimet pur, tr. «Et il dit, pour sûr, / Qu'il est si superbe de beauté / Et de joie pour tout esprit, / Qu'on ne peut l'estimer justement.»

    (3) Réflexion, pensée.

    (1499) Ca 164a. [pridiry] Jtem aīaduertio / tis. ga. pourpenser apperceuoir. b. pridiri in coudet. ●(c.1500) Cb 49b. [coudet] Jtem hec peruoe / es. g. pensee diuine. b. couded diuin. ●(1557) B I 308. Rac tri person so en tron onest / En un test, en un maieste, / A un coudet, a un edit, / Vn ster, un esper, un merit, / Vn apetit, un deite, tr. «Parce qu'il y a trois personnes dans le ciel brillant, qui ont une seule nature, une seule majesté, une seule pensée, une seule puissance, une seule dignité, un seul désir, une seule vertu, une seule volonté, une seule divinité.»

    (4) Am holl gaouded : de tout mon cœur.

    (1612) Cnf.epist 32. pe-heny à pedaff hac à suppliaff am holl caoudet. ●(1612) Cnf 83a. ma seruiget az holl youll ha holl caudet.

    (5) Volonté.

    (1659) SCger 125b. volonté, tr. «caudet

    II. Loc. adv.

    (1) A c'hlan gaouded : d'un cœur pur.

    (1530) Pm 197. A glan coudet, tr. «D'un cœur pur.» ●(1557) B I 167. Dez mat golou a glan coudet / Dich pepret parfet a pedaff, tr. «je vous souhaite pour toujours, de bon cœur, bon jour et joie.»

    (2) A gaouded c'hlan : de tout cœur.

    (1575) M 2648. Da disfaçaff affet, pechet a caoudet glan, tr. «Pour effacer tout à fait le péché, de tout cœur.»

    (3) Dre wir gaouded : du fond du cœur.

    (1650) Nlou 489. Dre guir gaudet dont santel de guelet, tr. «de venir le voir saintement du fond du cœur.»

    (4) A wir gaouded : sincèrement.

    (1575) M 1192-1194. Ez rencquy pront contaff, outaff ne nachaff quet : / An holl donesonou, hep gaou á guir caoudet, / Digant Doe roe'n ælez, yuez az heux bezet, tr. «Tu devras promptement lui rendre compte, je ne le nie pas / De tous les dons, sans mentir, de bon cœur, / Que de Dieu, le roi des anges, tu as eus aussi.» ●(1650) Nlou 494. A guir gaudet greomp requet da Ro'ouen bedis, tr. «dans un esprit vrai, prions le roi des humains.»

    (5) A gaouded don : de toute mon âme, du fond du cœur.

    (14--) N 1268-1269. me a groay spes ma oreson / Ma chapelet a coudet don, tr. «je ferai mon humble prière. / (Je dirai) mon chapelet de toute mon âme.» ●(1575) M 3560. men cret à caoudet don, tr. «je le crois du fond du cœur.»

  • kaoued
    kaoued

    f. –où

    (1) Cage.

    (1633) Nom 35b. Aues Cortales, cohortales : oiseaux enclos, ou en cage, ou poulaillier : labouçet læcquæt en caoüet pe en vn plaçc cuz bennac. ●133b. Cauea : cage : caoüet.

    (1659) SCger 18b. cage, tr. «caouet, p. geou.» ●(1732) GReg 129a. Cage, tr. «Caoüed. p. caoüegeou, caoüedou.» ●(1766) MM 1493. hèn a fiché al labousset / ac ho destumé er gaout.

    (1886) RUSq 65b. Cage, sf. Petite loge en fer ou en bois, tr. «Kaoued f. pl. ou.» ●(18--) AID 300. en eur gaoûet, tr. «dans une cage.»

    (2) (argot de La Roche-Derrien) Prison.

    (1885) ARN 38. Prison. – Br. : Prizon. Arg[ot] : 1. Kawed (cage). 2. Toul (trou).

  • kaouedad
    kaouedad

    f. –où Contenu d'une cage.

    (1732) GReg 129a. Cagee, plein une cage, tr. «Caoüedad. p. caoüedadou

    (1876) TDE.BF 321a. kaouedad, s. f., tr. «Une cage pleine, plein une cage, ce que peut contenir une cage.» ●(1886) RUSq 65b. le contenu d'une cage, tr. «kaouédad f. pl. ou

  • kaouedañ
    kaouedañ

    voir kaouediñ

  • kaoueder
    kaoueder

    m. –ion Cagier.

    (1886) RUSq 65b. Cagier, sm. Celui qui fait des cages, tr. «Kaouedaér m. pl. ien

  • kaouediñ / kaouedañ
    kaouediñ / kaouedañ

    v. tr. d. Mettre en cage, encager.

    (1732) GReg 338a. Encager, mettre en cage, tr. «Caouëdi. p. caouëdet

    (1867) MGK 16. N'ousped labouz a voe paket, / Lod kaouedet, lod all krouget. ●(1874) FHB 475/33b. ez eo red dezho beza ato var evez ne ket tumpet e vent ho unan gant al laboused a gasont da gaoueja. ●(1876) TDE.BF 321a. Kaouedi, tr. «mettre en cage.»

  • kaouen
    kaouen

    adj.

    I. Attr./Epith.

    (1) Affreux.

    (1530) Pm 273. en cnou couen (variante : coen), tr. «dans l'affreuse crèche.» ●(1575) M 1175. Entre an holl poanyou, han tourmantou couen, tr. «Entre toutes les peines et les tourments affreux.» ●1609. Pez goelvan, pez caffou pez hyruoudou couen, tr. «Quel pleurs, quel deuil, quels gémissements affreux.» ●2027. en yffernou couen, tr. «dans les enfers affreux.» ●2413-2414. Hac en treit ereou, dadouen, poanyou couen : / Hac en daou dornn fournis, tr. «Et aux pieds des liens, pour supporter des peines affreuses, / Et aux mains aussi.» ●2674. Dre aoun rac an poaniou, en yffernou couen, tr. «Par peur des peines dans les enfers horribles.»

    (2) Chiche, avare.

    (1659) SCger 25a. chiche, tr. «caouen

    II. Adv. Durement.

    (1575) M 1741-1742. Ho dou peur dilaouen, ha couen gant enoe, / Dan maru las gant casty, ho barnas y diuoe, tr. «Eux deux très sévèrement et durement, avec peine, / A la mort terrible avec souffrance il les condamna, certes.»

  • kaouenenn
    kaouenenn

    f. (argot de La Roche-Derrien) Femme avare.

    (1885) ARN 24. Femme chiche, chipoteuse, tr. «Kaouanen. Ce mot-là n'est pas d'origine rochoise ; il est même répandu partout ; mais les Rochois lui ont attribué un supplément de signification : Une kaouanen acquiert, par le fait seul de son méchant caractère, toutes les mauvaises qualités à la fois ; elle devient laide au physique, comme au moral, et il n'est pas rare qu'on entende la surnommer kaouen (hibou).»

  • kaouenn
    kaouenn

    f. –ed

    (1) (ornithologie) Chouette.

    (1499) Ca 48a. Couhenn. g. chahuant. ●(1633) Nom 38b. Bubo : chathuant, hibou : vr caoüen. ●40b. Noctua : chouette : caoüen. ●41b-42a. Vlula : hibou, cheueche, grimaude : caoüen.

    (1659) SCger 23a. chat-huant, tr. «caouenn p. ennet.» ●66a. hibou, tr. «caouen, p. net.» ●(1732) GReg 157a. Chat-huant, oiseau de nuit, tr. «Qaoüenn. p. qaoüenned. Van[netois] Qohan. p. qohaned. qouhan. p. ed.» ●494a. Hibou, oiseau de nuit, tr. «Caouënn. p. caouenned. van[netois] cohan. p. cohaned.» ●(1790) MG 344. pe gleuér (…) ur gohàn é houpal.

    (1838) OVD 78. er gohane cuhet én ur goh vangoër. ●(1849) LLB 548. Ker en des er gohan krial. ●783. én ur grial a ziar ur souchen, / Er gavan e lar doh é saw un defouren. ●(1869) SAG 55. kaouenned, sparfelled, brini. ●(1878) EKG II 9. houpadenn ar gaouenn.

    (1922) EOVD 235. hanval é doh ur gohann é houpal eit terhiein en éned aral.

    (2) Fri kaouenn : nez crochu.

    (1909) FHAB Eost 231. eur fri kaouenn, eur ginou lachéfré, eun helgez baz-dotu.

    (3) Personne chiche.

    (1732) GReg 164a. Chiche, qui craint de dépenser, tr. «caoüenn. p. caouënned

    (4) C’hoari kaouenn : jeu de colin-maillard.

    (1919) DBFV.Sup 40b. hoari kohann, tr. « colin-maillard. »

    (5) Celui qui a les yeux bandés au jeu de colin-maillard.

    (1919) DBFV.Sup 40b. kohann, tr. « celui qui a les yeux bandés. »

  • kaouenn-gazh
    kaouenn-gazh

    f. (ornithologie) Hibou.

    (1902) PIGO I 223. ma vije klevet a-bell eur gaouen-gaz oc'h huanadi.

  • kaouenn-lagad-kazh
    kaouenn-lagad-kazh

    f. (ornithologie) =

    (1903) EGBV 132. Er gohann lagad kah.

  • kaouenneg
    kaouenneg

    f. Endroit où les oiseaux nocturnes abondent.

    (1732) GReg 157a. Quartier plein de chat-huants, tr. «Qaoüennecq

  • Kaouenneg-Lanvezeeg
    Kaouenneg-Lanvezeeg

    n. de l. Caouennec-Lanvézéac.

    I.

    (1) Kaouenneg.

    (1844) GBI II 110. Ar c'homt a Goat-Louri, euz a dreo Kaouennek / 'Zo êt d' bardon Sant-Weltas, da barous Tonkedek. ●(1847) FVR 74. tud Koataskorn, Kavan, Kaouennek. ●(1866) BURflem 35. En kreiz Kaouen ha Kaouennek, / Plunet hag ive Tonkedek, / Skabel an Diaoul, burzud ar vro.

    (1910) EGBT 130. Kaouenneg. ●(1935) BREI 439/4b. en krapenn Kaouenneg. ●(1970) BHAF 7. E 1917, ez on deut war an douar e Kaoueneg, diou leo euz Lannuon, war vord hent braz Gwengamp. ●52. etre Langoad ha Kaoueneg dre Gemperven ha Lanvezeg.

    (2000) TPBR 296. Bulieniz laouennek / 'Gas o laou da Gaouenneg. ●(2002) TEBOT 106b. Kerozern ha Ploumilio / Ploubêr ha Kaouenneg / Bûlien ha Lanvezeag / 'Vel Berc'hed ha Tonkedeg.

    (2) Lanvezeeg.

    (18--)SON II 126. Et-hu d'ar foar da Lanvezêc, / Ha grêt eno eur vestrezic.

    (1910) EGBT 130. Lanvezeg. ●(1964) BRUD 16/28. E Lanvizeg (Lanvézéac) parrouz vihan-vihan euz kanton ar Roh. ●(1970) BHAF 111. ez een-me da bardon Lanvezeg. ●(1974) TDBP III 368. Lanvezêg / Triwec'h ozac'h / Ha naonteg gwreg.

    (2002) TEBOT 106b. Kerozern ha Ploumilio / Ploubêr ha Kaouenneg / Bûlien ha Lanvezeag / 'Vel Berc'hed ha Tonkedeg.

    II.

    (1) Dicton.

    (1970) BHAF 10. Person Kaoueneg / 'Zo o c'hwenned (c'hwennad).

    (2) Expression.

    (1970) BHAF 37. Ya, me a gomz deoh euz unan ha na zeuio biken-jamez da heja e doull da Gastell-Pig, na ne deuio...

    (3) Dicton/Proverbe.

    (1974) TDBP III 368. Lanvezêg / Triwec'h ozac'h / Ha naonteg gwreg. ●(2004) TROMK 218b. Lanvezeeg, / Triwac'h ozac'h ha naontek gwreg. (distagañ o'ac'h). Jules Gros.

    (4) Rimaille.

    (1986) MNJL 42. Bimbalaoñig Kaouenneg. ●Honnezh [= rimadell] oa hir-spontus. Kaeroc'h 'zo, biskoazh n'am eus gallet derc'hel soñj anezhi war he hed. Keloù oa e-barzh eus kement kloc'h a oa e bro Dreger. Ar parrezioù o klotañ an eil gant eben.

    (5) Dicton.

    (2000) TPBR 296. Bulieniz laouennek / 'Gas o laou da Gaouenneg. ●(2004) TROMK 217a. Bulieniz laouennek, / 'Gas o laou da Gaouenneg. Daniel Giraudon.

    (6) Dicton.

    (2005) HYZH 244/37. Disul, deiz pardon Kaouenneg / Disul, deiz ar pardon Kaouenneg / 'Vez tri c'hant kraoñenn 'vit ur gwenneg (L. an Dred).

    (7) Dicton.

    (2005) HYZH 244/37. Disul, deiz pardon Kaouenneg / Disul, deiz pardon Kaouenneg / Oa peder flac'h 'vit ur gwenneg / Ha pa vez savet Beg ar C'hra / E vezont da choaz evit netra (Ploubêr).

    (8) Dicton.

    (2016) TELGR (22.07.2016) [52a] (Daniel Giraudon). Koant evel Mabig Jesus Kaouenneg. ●note : « Caouënnec prétend avoir la statue du plus bel enfant Jésus du pays ».

    (9) Dispute.

    (1970) BHAF 46. E keit-se, e oa krapet meur a grennard hag a Yann-Gouer yaouank er gwez ha klevet e vezent o youhal : « E Rozpez ez eo c'houezet an tan pell 'zo... An deiz na vo ket holen kraz e reor ar re-ze!... Fidam, tud Tonkedeg eo frank ar hoad gante... Lanvezêgiz a zo bepred ken tañgn, n'o deus lakaet, emichañs, nemed lann en o berniou, re sklaer ha re sonn eo ar flamm... O hola, Kawaniz a zo ganti, med tud Vear, divalo evel m'eo ar hoz Kernevaded kov rouz-se, ne vez gwelet hoaz nemed unan euz o zantadou... ».

    III. Blason populaire : voir tagn.

    IV. [Toponymie locale]

    (1844) GBI II 110. Ar c'homt a Goat-Louri, euz a dreo Kaouennek / 'Zo êt d' bardon Sant-Weltas, da barous Tonkedek.

    (1970) BHAF 19. Feurmi a reas he mereuri d'eur c'hoar dezi hag hi, e 1908, da sevel eun ti braz e Kastell-Pig, e kroeh bourk Kaoueneg. ●47. Perag emaon o paouez tremen dirag Koatilouri-Vraz hag o kemer tro-gorn Koatilouri-Vihan ? ●48. Mond a raem d'he gweled da Bont-Albin. (...) Eur yaouvez, e heuilhjom, Jañig ha me, ruzelenn Gwaz-Arhand, dre prajou fall leun a zour merglet. (...) Dizrei a rejom d'ar gêr an deiz-se dre Runaodren, eur maner braz deut da veza mereuri. (...) Ma feiz, laosket em-eus ma revier, n'em-boa ket echu ganti koulskoude, komzet a-walh em-befe hoaz euz ar blijadur a gemerem ganti e mikinig-heskennerez-koad Boeg; hag e Milin-Rohou 'ta, e Lanvezêg. ●37. Ya, me a gomz deoh euz unan ha na zeuio biken-jamez da heja e doull da Gastell-Pig, na ne deuio...

    (2000) TPBR 185. Ki du Koad Chobin.

  • Kaouennegiz
    Kaouennegiz

    n. pr. pl. Habitants de Caouennec. Cf. Lanvezeegiz

    (1970) BHAF 19. Jozef Salaun a oa e ano gwirion, med Job-Per evid an oll Gaouenegiz.

  • kaouennek
    kaouennek

    adj. Où il y a des chats-huants.

    (1931) VALL 114b. où il y a des chats-huants, tr. «kaouenek adj.»

  • kaouennez
    kaouennez

    f. –ed (ornithologie) Chouette.

    (1732) GReg 157a. La femelle du chat-huant, tr. «Qaoüennès. p. qaouennesed

    (1876) TDE.BF 321b. Kaouenez, s. f., tr. «Fresaie, femelle du hibou.»

  • kaouennidigezh
    kaouennidigezh

    f. Avarice.

    (1659) SCger 25a. chicheté, tr. «caouenidiguez.» ●(1732) GReg 164b. Chichete, trop grande épargne tr. «caoüennidiguez

  • kaougañ
    kaougañ

    v. intr. Abonder.

    (1732) GReg 5a. Abonder, tr. «ãls. Cougaff. pr. Couguet. Caougaff. Caugaff. ppr. et

    (1876) TDE.BF 321b. Kaouga, v. n. (anc.), tr. «Abonder, être abondant.»

  • kaougant
    kaougant

    adj.

    I. Adj.

    (1) Certain, assûré.

    (1530) Pm 226 (Pemzec leuenez). Dan pemdez gant youll cogant, tr. Herve Bihan « Tous les jours avec un zèle certain. »

    (2) Abondant.

    (1659) SCger 135b. caougant, tr. «abondant, ccoustumé.» ●(1732) GReg 5a. Abondant, tr. «ãl. Caugant

    II. Adv.

    (1) Entièrement.

    (1530) Pm 248 (Mab Den). Ho brut quen munut ha ludu / Cougant (variante : congant) dysmantet, tr. «(?) Leur renom (?) aussi menu que cendre, / Entièrement détruit.»

    (2) Sûrement, certainement.

    (1530) Pm 266 (Mab Den). er dre tra certen ma nen greont / Cougant gant an stroez ez coezhont, tr. «Car, chose certaine, s’ils ne le font, / Sûrement ils tomberont dans les broussailles.»

    (3) Assurément.

    (1575) M 1-5. En hano an Tat, han Map apret / Roe ha croer, han Glan Speret / Vn Doe auoeét drez credaff, / Pere en personou cogant / So try fier ha diferant, tr. «Au nom du Père, du Fils ensuite, / Roi et créateur, et du Saint-Esprit, / Un Dieu reconnu, comme je le crois, / Lesquels en personnes assurément / Sont trois réels et distincts.»

  • kaouidell
    kaouidell

    f. –où

    (1) Cage.

    (c.1718) CHal.ms i. cage, tr. «ur gueüidel, ur graüidel a sarz[eau].» ●(c.1718) CHal.ms ii. mue pour les uolailles, tr. «muh, muer queuidel.» ●(1732) GReg 129a. Cage, tr. «Van[netois] Qaoüidell. qéhuydell. pp. .» ●(1744) L'Arm 42a. Cage, tr. «Caouidell.. leu. f.»

    (1838) OVD 66. er péh e rér d'un eine e laquér én ur gavidel. ●(1849) LLB 204. É laseu én un dorn, én al, ur gavidel. ●(1856) VNA 24. une Cage, tr. «ur Gavidel

    (1922) EOVD 70. èl ur pichon dalhet én ur gavidel. ●(1934) BRUS 251. Une cage, tr. «ur gavidel –leu

    (2) Buffet.

    (1907) VBFV.fb 15a. buffet, tr. «kaùidel, f. (pl. leu).»

  • kaouidellad
    kaouidellad

    f. –où Cagée.

    (1744) L'Arm 42a. Cagée, tr. «Caouideellatt.. adeu. f.»

    (1856) VNA 25. une Cagée, tr. «ur Gavidellad

  • kaouidelliñ
    kaouidelliñ

    v. tr. d. Mettre en cage.

    (1931) VALL 90a. mettre en cage, tr. «V[annetais] kaouidellein

  • kaouienn
    kaouienn

    f. (anatomie animale) Caillette.

    (1997) HYZH 209/39. ar gaouienn = lec'h m'emañ an tro gant al leueoù.

  • kaouigellat
    kaouigellat

    v. intr.

    (1) Tituber.

    (1962) KOGI 11/11. debriñ hag evañ mat o devoa graet, rak kaouigellat a raent un tammig ! ●(1965) BAHE 46/49. kaouigellat = bale evel un den mezv. ●(1997) HYZH 209/32a. Tituber, tr. «kaouigellat (Ploubêr).»

    (2) Zigzaguer, sinuer.

    (1958) BAHE 16/8. Hentoù nevez, en ur gaouigellat, a reas tro ar gravioù e-lec'h pignat sonn evel an hentoù kozh.

  • kaoul
    kaoul

    m.

    (1) Présure.

    (c.1718) CHal.ms iii. prezure, tr. «tro, pe queulh.» ●(1732) GReg 752a. Presure, tournure pour faire cailler le lait, tr. «Qeule

    (1876) TDE.BF 340b. Keule, s. m., tr. «Présure pour faire cailler le lait.»

    (1904) DBFV 128b. keul, m., tr. «présure.» ●(1907) VBFV.bf 40a. keul, m., tr. «présure.»

    (2) Laezh-kaoul : cailles de lait.

    (1907) VBFV.fb 15b. caillebotte, tr. «leah keul, m.»

  • kaoulad
    kaoulad

    coll. Cailles de lait.

    (1934) BRUS 227. Des cailles de lait, tr. «keulad (sing. keulen).»

  • kaouled
    kaouled

    coll.

    (1) Caillebottes.

    (1499) Ca 48a. Coulet. g. caillibote. ●(c.1500) Cb 50a. Coulet. b. caillebote.

    (1732) GReg 129b. Caillebotte, caille de lait, tr. «Caoüleden. p. caoüled

    (1894) BUZmornik 722. ar c'haouled a ioa chenchet e bili.

    (1907) VBFV.bf 40a. keuled, m., tr. «caillebottes.» ●(1964) KTMR 17. e yeas da garga e hodellou gand kaouled. ●(1959) TGPB 78. rak satouilhat a rae evel pa vije bet e c’henoù leun a gaouled.

    (2) Caillot.

    (1890) MOA 153b. Un caillot, tr. «eur gaouledenn, plur. kaouled.»

    (3) (météorologie) Espèce de nuages.

    (1931) VALL 501b. Nuages gris-rouges entremêlés, tr. «kaouled col.»

    (4) (botanique) Roz-kaouled : hortensia Hydrangea macrophylla.

    (1982) TKRH 87. roz kaouled, roz kamm, fleur amann, roz koukoug, hag all.

    (5) = (?) Glaires (?).

    (1633) Nom 216b. Rhonchus, gutturis stridor : ronflement : raouladur, pa vez carguet an gouzoucq á caoulet.

  • kaouledañ
    kaouledañ

    voir kaoulediñ

  • kaouledek
    kaouledek

    adj. Laezh kaouledek : lait caillé.

    (1910) MAKE 24. ken na droaz e dammig empenn e leaz kaouledek.

  • kaouledenn .1
    kaouledenn .1

    f. –où, kaouled

    I.

    (1) Caillebotte.

    (1659) SCger 135b. caouledenn, tr. «caillebotte.» ●(1732) GReg 129b. Caillebotte, caille de lait, tr. «Caoüleden. p. caoüled.»

    (1857) CBF 6. N'ho pezo nemet eur gaouleden hag eul loaiad leaz glaz, tr. «Vous n'aurez qu'une caille et une cuillérée de petit lait.»

    (1907) VBFV.fb 50a. grumeau de lait caillé, tr. «keuleden f. (pl. keuled).»

    (2) Caillot.

    (1732) GReg 476a. Grumeau, partie caillée de choses liquides, tr. «cauledenn. p. cauledennou.» ●Grumeau de sang, tr. «cauledenn goad.» ●Les poumoniques crachent souvent des grumeaux de sang, tr. «Nep o deus droucq-sqevent a grainch alyès cauledennou goad.» ●Grumeaux de lait, duretez aux mamelles des nouvelles accouchées, tr. «Cauledennou leaz.»

    (1876) TDE.BF 321b. Kaouledenn, s. f., tr. «Grumeau, caillot de lait, de sang.» ●(1890) MOA 153b. Un caillot, tr. «eur gaouledenn, plur. kaouled.»

    (3) (météorologie) Mouton, espèce de nuage.

    (1955) VBRU 126. sklaeroc'h e chome bolz an neñvoù, hep an disterañ kaouledenn pe lost-kazh ouzh he marellañ.

    (4) fam. Sein.

    (1838-1866) PRO.tj 186. Barz en he c'horven / A lian oa ket / Zo diou gaouleden / Ken gwen, ken kalet.

    II. Lonkañ ar gaouledenn :

    (1920) FHAB Gwengolo 448. An dra-ze a oa grêt biskoaz a vravoc'h ; an itron a lonkas ar gaouleden hag a gavas anezi mat sur !

  • kaouledenn .2
    kaouledenn .2

    f. (anatomie animale) Caillette.

    (1866) FHB 72/157b. ar gaouleden hag ar penn kenta eus ar vouzellen vras.

  • kaouledet
    kaouledet

    adj.

    (1) (Lait) caillé.

    (1908) KMAF 58. leaz kaouledet.

    (2) (Sang) coagulé.

    (c.1500) Cb 50a. g. coaguliez. b. couledet.

    (1868) KTB.ms 14 p 17. gwad kaouledet.

    (3) (météorologie) (Ciel) pommelé

    (1955) VBRU 177. an oabl kaouledet.

Ce site utilise des cookies pour son fonctionnement.En savoir plus...