Recherche 'ka...' : 2103 mots trouvés
Page 21 : de kanon-2 (1001) à kantmildifian (1050) :- kanon- .2kanon- .2
voir kanol-
- kanonek
- kanonik
- kanonikadkanonikad
m. -où Canonicat.
●(1689) DOctrinal 197. hac é pourveas é daouzec Bælec eux an Dignitéou, hac ar Canonicquadou principala eux an Ilis Cathedral da pen ur spaç amser goude ó redouti ar paoues eux ar carg Pastoral.
- kanonizañ / kanoniziñkanonizañ / kanoniziñ
v. tr. d. Canoniser.
●(1659) SCger 19a. canoniser, tr. «canonisa.» ●(1787) BI 16. canonisein ur Sant.
●(1866) FHB 65/97. evit canoniza sænt.
●(1911) BUAZperrot 329. Pi V eo an diveza pab a zo bet kanonizet.
- kanonizasion
- kanoniziñkanoniziñ
voir kanonizañ
- kanouc'hell
- kanouc'hellañ / kanouc'helliñkanouc'hellañ / kanouc'helliñ
v. tr. d.
(1) Irriguer par canaux.
●(1895) GMB 94. léon[ard] kanouc'hel rigole dans une prairie, d'où kanouc'hella irriguer (je tiens ces deux mots de M. Milin).
●(1931) VALL 93b. Canaliser, tr. «kanouc'hella.» ●(1931) VALL 401b. Irriguer, tr. «kanouc'hella, kanouc'helli.»
(2) Faire des petit canaux d'irrigation.
●(1931) VALL 93b. petit canal d'irrigation, tr. «kanouc'hell f.» ●en faire [petit canal d'irrigation], tr. «kanouc'helli.»
- kanouc'helliñkanouc'helliñ
voir kanouc'hellañ
- kanouilhkanouilh
s. –où = (?).
●(1847) MDM 82. an daoulagad a deu da trella, o veled kemend a draou kaër dishenvel, parkeïer, koajou, glazder ha kanouillou.
- kañsellkañsell
f. –où
(1) Balustrade, chancel.
●(1907) VBFV.bf 37a. kansel, f. pl. leu, tr. «balustrade.» ●(1931) VALL 56a. Balustrade, tr. «kañsell f.»
(2) Sanctuaire (d'église).
●(1907) VBFV.bf 37a. kansel, f. pl. leu, tr. «sanctuaire.» ●(1931) VALL 673b. Sanctuaire ; séparé par une balustrade, tr. «kañsell f. pl. ou.»
- kansellañ
- kanseller
- kañsellerezh
- kanselleri
- kansortkansort
voir kenseurt
- kant .1kant .1
adj., adv. & m.
I. Adj. num. card.
(1) Cent.
●(1499) Ca 31b. Cant. g. cent. ●(1612) Cnf.epist 30. pe-heny na poes nemet cant pé dou cant liuffr.
●(c.1680) NG 938. cant mil ble. ●(1732) GReg 144a. Cent, terme numeral, tr. «Cant.» ●Un cent, tr. «Ur c'hant. Van[netois] Ur hant.» ●Cent ans font un siecle, tr. «Cant vloaz a ra ur c'hantved.» ●Cent mille, tr. «Cant mil.» ●(1744) L'Arm 49a. Cent, tr. «Cantt.»
●(1849) LLB 302. Ché mé touchand kand vlai. ●(1856) GRD 314. Chapistr unan ha cand. ●318. Chapistr deu ha cand. ●320. Chapistr tri ha cand.
(2) [après un nombre de 2 à 9] Indique les centaines entre 200 et 900.
●(1877) BSA 48. eiz cant vloaz goude ma oa diazezet ar gear a Roum.
●(1908) PIGO II 1. seiz kant lur.
(3) [après un nombre de 11 à 20] Indique les centaines entre 1100 et 2000.
●(1790) MG 78. hac er galon-ze e eèll deƒirein carein Doué uguênt-cant-gùéh én dé.
●(1821) SST 63. trihueh cant vlai. ●(c.1825/30) AJC 2814. parsec cand a voa ane. ●(1835) AMV 85. Er bloavez c'huezec cant unan. ●(1861) BELeu 8. puemzêc cand a dud. ●91. open trihuéh cand vlai. ●(1886) SAQ I 6. Brema zo trivac'h kant vloaz. ●34. naontek-kant vloas zo.
●(1902) MBKJ 4. Er bloaz c'houezek kant trizek ha triugent. ●(1906) KANngalon Eost 176. Abaoue pemzek kant vloaz. ●(1913) AVIE vii. chetu nandek kant vlé.
II. Adv.
A. A-gantoù : par centaines.
●(1744) L'Arm 49a. A centaines, tr. «A gandeu.»
●(1847) FVR 373. Hag a gantchou noz ha mintin / Ez a tud d'ar c'hillotin. ●(1868) FHB 198/332a. merouriou a ganchou. ●(1894) BUZmornik 374. n'e ket hebken a ganchou, mes a villerou hag a vilionou.
●(1902) LZBg Meurzh 69. A ganteu é ta bamdé en dud d'inou. ●(1912) MMPM 5. pa deu moueziou sent a gantchou d'en em unani ganeomp. ●(1929) SVBV 66. Er rann-vor-mañ ez eus rec'hier koural a-gantou.
B.
(1) Kant ha kant : par centaines.
●(1732) GReg 144a. Le monde sortoit de la Ville à centaines, tr. «An dud a zeué cant ha cant èr meas a guear.»
(2) Kant e kant =
●(1612) Cnf 18b. à hanné ez dlé an pœnitant confes non pas hep muy quen an nyuer eues an pechedou extern, hoguen yuez an desirou hac an youillou eues, è calon, ez quement mazeo dezaff possibl ; Hac yuez quant è quant an greffusder à nezo.
(3) Ha kant ha kant =
●(1612) Cnf 75b. ouff bet receuet var an font à badizyant, ha quant à quant enoret ves an titr à Christen.
III. M.
(1) Cent livres (poids).
●(1908) PIGO II 55. eur pez men a boueze n'oun ped kant.
(2) Cent ans.
●(1935) BREI 397/3c. Mont a reio da gant.
(3) Centaine.
●(1732) GReg 144a. Une centaine de pistoles, tr. «Ur c'hant pistol.»
●(1877) EKG I 236. eur c'hant pe eur c'hant-hanter-all.
●(1911) BUAZperrot 457. epad meur a gant vloaz.
(4) Kant ha kant : par centaines.
●(1732) GReg 144a. Le monde sortoit de la Ville à centaines, tr. «An dud a zeué cant ha cant èr meas a guear.»
(5) Diouzh ar c'hant : par centaines.
●(1935) LZBl Gwengolo/Here 155. Renerien ar Breuriezou misioner a lavar eo diouz ar c'hant e c'houlen outo o relijiuzed mont d'ober wardro ar re lor.
(6) Meur a gant : plusieurs centaines.
●(1847) FVR 221. Evel-se e oe laeret ann iliz, leveou pere a oa enn he c'hers abaoe meur a gant vloaz. ●(1867) FHB 102/393a. meur a gant ha meur a vil den.
IV.
(1) Monet ar c'hant da bevar-ugent gant ub. : rogner sa fortune, se ruiner.
●(1912) RVUm 318 (Gu). Henneh e zei er hant geton de bear-uigent, tr. P. ar Gov «En voilà un qui fera revenir le cent à quatre-vingts : qui rognera sa fortune.» ●(1924) NFLO. Bien. tu diminueras ton bien, tr. Loeiz ar Floc’h «kas a ri ar c’hant da bevar-ugent.» ●(1942) VALLsup 153. De qqn qui s’est ruiné peu à peu on dit aussi kaset en deus ar c’hant da bevar-ugent.»
(2) Kas ar c'hantoù da zek : perdre de l’argent, le dilapider.
●(1859) SAVes 7. Contchou renqet en tavargniou / Da zec a gas prest ar c'hantchou.
(3) Sevel e gantoù da ub. :
●(1874) FHB 508/301b (L) J. Fave. Petra fell did, pren da c'hinou, / Pe me savo did da gantchou.
(4) Ober kant tro d'ar pod : voir tro.
(5) Klask kant ha kant tro : voir tro.
- kant .2kant .2
m. –où
(1) Bois d'un crible.
●(1499) Ca 32a. Cant croezr. g. cercle a cruble. ●(c.1500) Cb 34b. Cant croezr. g. cercle a crible. ●(1521) Cc. Cant croezr. g. cercle a crible. ●(1633) Nom 164a. Telia : la rondeur du crible : vr cant croüezr.
●(1732) GReg 101a. Le bois d'un tamis, cercle d'un tamis, tr. «Cand un tamoez.» ●Le bois d'un crible, tr. «Cand ur c'hroëzr.» ●234b. Le bois d'un crible, tr. «Cand. p. canchou.»
(2) Bord d'un berceau.
●(18--) SAQ I 296. Eun dournik d'hezan zo a zispil var gant he gavel.
(3) Bord d'un objet circulaire et plat.
●(1909) FHAB Meurzh 72. pladinier mein bras ; pemp pe c'huec'h bladen all var o c'hant d'ober disparti.
(4) Van.
●(1732) GReg 948a. Van, instrument pour vaner le grain, tr. «candt. p. canchou.»
(5) Disque.
●(1931) VALL 105b. Cercle, tr. «kant m. pl. ou.» ●223a. Disque, tr. «kant m. pl. ou.»
(6) War e gant : sur le côté.
●(1962) EGRH I 25. war e gant…, tr. « sur le côté. »
- kant-doublkant-doubl
m.
(1) Centuple.
●(c.1500) Cb 34b. g. multiplier en cent doubles. b. crisquiff a cant doubl. ●gg. de cent doubles. b. a cant doubl.
●(1732) GReg 144b. Centuple, cent fois autant, tr. «Cant-doubl.» ●Dieu vous donne le centuple en ce monde, & la vie éternelle en l'autre, tr. «Doüe raz autreo dec'h ar c'hantdoubl èr bed-mâ, hac ar guenvidiguez èr bed-hont.»
(2) E kant-doubl, er c'hant-doubl : au centuple.
●(1732) GReg 144b. Au centuple, tr. «ê Cant-doubl. èr c'hant doubl.»
- kant-loarkant-loar
voir kann-loar
- kant-toull
- kantaberzh
- kantadkantad
m. & adv. –où
(1) M. Quantité de cent unités, centaine.
●(1744) L'Arm 49a. Une centaine, tr. «Ur handatt.»
●(1844) LZBg 2l blezad-2l lodenn 84. ur handad benac a dud. ●(1861) BSJ 5. Ur handad blaïeu benac.
●(1906) HIVL 27. ur handad tud. ●(1912) BUEV 76. ur handad [a bautred] é hortoz ou zro. ●(1970) GSBG 231. (Groe) ur c'hantad pesked, tr. «une centaine de poissons.»
(2) Adv. A-gantad : par centaines.
●(1913) THJE 36. deit oé tud a gandad. ●(1919) BSUF 41. Limajeu a gandad. ●(1931) VALL 104b. par centaines, tr. «a-gantadou.»
- kantañkantañ
v. tr. d.
(1) Faire (des cercles de tamis).
●(1890) MOA 161a. kancha, tr. «mettre, ou faire de ces cercles [de tamis, de crible].»
(2) Vanner.
●(1876) TDE.BF 319b. Kañta, v. a., tr. «Vanner avec un tamis.»
(3) Placer une pièce de bois sur un chevalet pour la travailler.
●(1876) TDE.BF 319b. Kañta, v. a., tr. «placer une pièce de bois sur un chevalet pour la travailler.»
- kantaridezkantaridez
coll. (entomologie) Kelien kantaridez : cantharides.
●(1633) Nom 48b. Canthatis : cantharide : quelyenen cantarides.
- kantdifiañkantdifiañ
v. tr. d. Défier.
●(1732) GReg 256a. Je t'en defi, non pas une fois, mais cent fois, tr. «Me ez cantefy. me az cantdify.»
●(18--) CST 46. M'ho tifi ha kantifi da respont mat. ●(1877) FHB (3e série) 5/40b. me da gantifi da vont ebarz.
●(1927) TSPY 25. me gantifi ac'hanoc'h da gavout d'ho merc'h eur pried koulz ha me.
- kantekkantek
adj. (Année) du siècle.
●(1992) FAGW 68. Les gens appréhendaient un peu d'entrer dans un autre siècle. Ils avaient peur que "ar bloa(z) kantek" (l'année du cent) leur apporte toutes sortes de calamités.
- kantenerkantener
m. –ion Centurion.
●(1633) Nom 289a. Centurio, qui centum numero prœrat militibus : Centenier : Cantenier, vnan en deus gallout voar cant den armet.
●(1732) GReg 144a. Centenier, tr. «Candener. p. candenéryen. candenyer. p. candenyeryen.» ●J. C. guerit la fille du Centenier, tr. «Hon salver a réntas ar yec'hed da verc'h ar c'handener.»
●(1857) AVImaheu 124. Er hantenær hag er ré e oé guet hou é hoarn Jesus. ●(1869) HTC 178. Servicher ar c'hantener (…) Eur c'hantener roumen, da lavaret eo, eun offiser hag a ioa e pen eur gompagnunez a gant soudard. ●(1880) SAB 139. Un ofisser pe ganteneur, unan mestr var gant soudard. ●(1889) ISV 204. ar c'hantdener Demetrius. ●207. Ar c'hantdener a zigasaz an eil cosa euz an tri merzer.
●(1907) AVKA 91. Neuze e laras d'ar c'hantener. ●(1911) BUAZperrot 285. Eur c'hantener var varc'h a zigor an hent.
- kantennkantenn
f. –où
(1) Cercle en bois du crible.
●(1732) GReg 234b. Le fond d'un crible, tr. «Cantenn. p. cantennou.» ●(1744) L'Arm 85a. Bois de crible, tr. «Candeenn.. neu.»
(2) Tresse.
●(1849) LLB 216. Pé d'hober tokeu plouz e drès ou handeneu.
●(1942) DHKN 267. ur ganden danùé én dro d'é ben.
(3) Tranche d'une pièce de monnaie.
●(1910) MAKE 93. A bep sort peziou (…) unan a zo konchet e ganten.
(4) Paroi, bord intérieur d'un récipient circulaire.
●(1910) MAKE 26. ar jidhouarn, eun tammig yod c'hoaz en he strad ha krestenn ouz he c'hantennou. ●93. eur gastel, toaz ouz he c'hantennou.
(5) Disque.
●(1931) VALL 223a. Disque, tr. «kantenn f. pl. ou.»
- kantennat
- kantenner
- kantennerezh
- kantenniñkantenniñ
v. intr.
(1) Aller vite, filer.
●(1944) GWAL 165/312. (Ar Gelveneg) Kantenniñ : mont dillo, redek buan, – «kantenni a ra war e varc'h-houarn», «avel vat a zo hag ar vag a gantenn».
(2) Fuir, filer.
●(1944) GWAL 165/312. (Ar Gelveneg) Kantenniñ : a-wechoù e talv : tec'hout, – «kantenn 'ta ! emeur o tont da gerc'hat ac'hanout !» ; «emaon o redek war e lerc'h, met kantennet eo !»
- kanterkanter
voir kantier
- kantier / kanter
- kantifarennkantifarenn
f. –où
(1) =
●(1868) SBI I 18. Ter gentifarinn (?) / Diou rodenn ar vilinn, tr. «Trois gentifarinn (?) / Les deux roues du moulin.»
(2) Racontar.
●(1915) LILH 5 a Gerzu. Ne gredet ket kantifarenneu er merhed diar en Alloc[ation]. Deli int ha reit e veint. ●(1935) DIHU 288/286. kantifaren-neu (s. f.), sorbien pé istoér nen dé ket haval doh er uirioné. ●(1941) DIHU 358/241. kantifaren-neu, tr. «(s. f.) conte à dormir debout.»
- kantikkantik
m. –où (religion) Cantique.
I.
●(1687) MArtin 1. Ur Cantic so spirituel. ●(1732) GReg 134a. Cantique, chant spirituel, tr. «Canticq. p. canticqou.»
II.
(1) Kontañ kantikoù : raconter des cracs.
●(1930) FHAB Gwengolo 334 (L) Y.-V. Perrot. O ! te ! te ! te ! eur marc'h dall d'eun aotrou ? emaout o konta kantikou; An dra-ze ne c'hell ket beza gwir.
(2) Kanañ kantikoù : perdre son temps.
●(1942) VALLsup 165. Perdre son temps, tr. F. Vallée «kanañ kantikou T[régor].»
- kantikerkantiker
m. –ion
(1) Dirigeant d'un chœur.
●(1870) FHB 289/219b. Beza voant var bidir renk, ar mestr cantiker e penn.
(2) Auteur de cantiques.
●(1930) KANNgwital 335/466. an Ao. Guillou, kantiker bras an naontekvet kantved. ●(1948) KROB 5/11. ober gwelloc'h eget ar gantikerien en e raok.
- kantilhkantilh
coll. (phycologie) Algues Bifurcaria rotunda. cf. skantilh
●(1960) GOGO 203. (Kerlouan, Brignogan) le kãntiḻ (Kantilh), Bifurcaria tuberculata. ●(1980) PLNN 5/43. (Kerlouan) Ar c'hantilh. Ar re-se neuse a zo etre ar pioka haga... Kantilh ha pioka. War ar memes roc'h e vez kavet kantilh ha pioka.
- kantin .1
- kantin .2kantin .2
m. Cantine.
●(1923) FHAB C'hwevrer 46. ar ganolierien a gemere ar pez o devoa ezomm er c'hantin a oa demdost eno.
- kantinakantina
m. Cantine.
●(1732) GReg 771a. Quentine, bûvette pour les soldats, tr. «Cantina.» ●Aller boire à la quentine, tr. «Mont da eva d'ar c'hantina.»
- kantinerkantiner
m. –ion Cantinier.
●(1732) GReg 771a. Celui qui tient la quentine, tr. «Cantinèr. ar c'hantinèr. p. cantinéryen.»
- kantinerez / kantinierez
- kantinierezkantinierez
voir kantinerez
- kantite
- kantkement / kant kement allkantkement / kant kement all
m. Centuple.
●(1732) GReg 144b. Centuple, tr. «cant qement all.» ●Dieu vous donne le centuple en ce monde, & la vie éternelle en l'autre, tr. «digand doue e reqetañ dec'h cant qement all var an doüar, hac ar barados goude ho maro.»
●(1931) VALL 105a. Centuple, tr. «kant-kement, kant-kemend-all.»
- kantkementiñ
- kantmildifiañkantmildifiañ
v. tr. d. Défier cent mille fois.
●(1732) GReg 256a. Je t'en defi, non pas une fois, mais cent fois, tr. «Me ez cantefy. me az cantdify. me az cantmil dify, sél.»