Recherche 'ka...' : 2103 mots trouvés
Page 28 : de karalou (1351) à kardellet (1400) :- karaloùkaraloù
plur. enfant. Pommes de terre.
●(1879) ERNsup 157. kàralou, ar c'haralou, pommes de terre, Pléhédel, Quimp[er]-Guéz[ennec] ; kalalou, Trév[érec] (un peu enfantin), corrupt[ion] de douar àlou, comme l'allem[and] kartoffel de Erdapfel ? Cf. kareou = doareou ?
- karamel
- karamellennkaramellenn
f. karamelled (ornithologie) Puffin.
●(1977) PBDZ 655. (Douarnenez) karamellenn, karamelled, tr. «puffin.» ●1014. bankeier karamelled war an dour, tr. «des voliers de puffins posés sur l'eau.»
- karañkarañ
v. intr. (cuisine) Brûler, attacher.
●(1895) GMB 110. pet[it] Trég[uier] karañ se brûler en s'attachant à la casserole (en parlant, d'un ragoût, etc.).
●(1931) VALL 85b. Brûler, en parl. du lait, de la bouillie, d'un ragoût, tr. «kara(ñ) T[régor].» ●(1942) VALLsup 25b. karet : plus fort que dantet.
- karantedkaranted
voir karantez
- KarantegKaranteg
n. de l. Carantec.
(1) Karanteg.
●(1850) PENgwerin4 96. Tevit, Annaïk, na voelit ket / Me ho kasso c’hoas da Karantec. / Me a vel ac’halen gweret Karantek / Hag a remerk eni eur belek. ●(1865) FHB 10/80a. An autrou F. Kergrist, mear Carantec, a scrif deomp al lizer-ma. ●(1878) EKG II 252. Eun dervez, Per a ioa eat, gand he jao, da gerc'hat eur c'harrad bezin digaset d'ezhan da Dreiz-ar-Gordenn gand eur vak a Garantek. ●(1889) CDB 185. Nemed eunn dortez vihan deuz a vourk Karantek.
●(1923) FHAB C'houevrer 2/55. evel am eus gwelet etouez paperou koz kastel Keromnes, e Carantec. ●(1995) LMBR 16. E Karanteg, e penn-kentañ ar c’hantved.
(2) Nom de famille.
●(1970) NFBT 30 N° 227. Carantec.
(3) [Toponymie locale]
●(1923) FHAB C'houevrer 2/55. evel am eus gwelet etouez paperou koz kastel Keromnes, e Carantec. ●(1995) LMBR 17. Ar re gozh a gonte e oa ur varrikennad aour kuzhet en douar e-kichen chapel Kerc’hallig. (...) An Enez Louet ha Kastell an Tarv : skeudenn douristel Karanteg. ●18. Er XVvet kantved e oa pemzek kastell bennak e Karanteg. Kemomnez (lire : Keromnez), Kerozal, ar Froud. ●19. traezhenn ar C’helenn.
- karantegezhkarantegezh
f. Amabilité habituelle.
●(1931) VALL 21b. Amabilité, tr. «karantegez (état habituel) f.»
- karantekkarantek
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Affectionné.
●(1732) GReg 16a. Avec affection, tr. «èn ur fæçzoun carantec.» ●Affectionné, qui a de l'affection, tr. «Carantecq.» ●Il est fort affectionné pour nous, tr. «Carantecq eo terrup èn hon andred.»
(2) Cordial.
●(1732) GReg 211b. Cordial, sincere, qui parle franchement, & du fond du cœur, tr. «carantecq.»
II. Adv. Affectueusement.
●(1867) BUE 131. Krozal karantek a eure ann Eskop d'ehan. ●135. lezel ann dud da boket karantek da dreid ha da daouarn ann hini maro.
- karantelezhkarantelezh
f.
(1) Amabilité.
●(1732) GReg 30b. Amabilité, qualité qui rend une personne aimable, tr. «Carantélez.»
(2) Affection.
●(1839) BSI 123. Coustet pe gousto d'ho c'harantelez, lacqeat o deus o sonch d'en hem guitaat. ●124. crêfoc'h eguet ar garantélez naturel a ellent da gaout an eil evit e guilé.
- karantenez
- karantez .1karantez .1
f. –où, –ioù
I. F.
(1) Amour.
●(1499) Ca 32a. Carantez. g. amour. ●(c.1500) Cb 12b. g. amiablement. b. dre quarantez. ●58b. [delectation] g. delectation charnelle. b. delectation charnel. Idem hec illecebrositas / tis. bri. carantez charnel. ●(1505) Vc 7. Mammen beff, tan ac carantez, tr. «Source vive, feu et amour.» ●(1530) Pm 279. Start hac ardant en carantez, tr. «Ferme et ardent d'amour.» ●(1612) Cnf 23b. eguit deceu graguez ha merchet, pé eguit caffet ho carantez ha dimiziff dezo. ●(1621) Mc 64. vn dard a charantez. ●82. carantez ardant.
●(1659) SCger 135b. carentez, tr. «amitié, charité.» ●(c.1680) NG 864. Nen des truhé na caranté. ●1916-1917. Ha nen doué quet dré caranté / E bocas de Croiour er bet. ●(1732) GReg 34a. Amour, tr. «Carantez. van[netois] Carante.» ●Avoir de l'amour pour quelqu'un, tr. «Cahout carantez evit ur re.» ●L'amour de Dieu pour nous, tr. «Carantez Doüe evidoump.» ●L'amour des hommes pour Dieu, tr. «carantez ê qêver Doüe.» ●(1744) L'Arm 19a. Attache, affection, tr. «Caranté. f.»
●(1838) OVD 222. dré garanté doh-t-ou. ●(1861) JEI 181. santimanteu a hrat-vad hag a garanté. ●222. Aman èl m'en dé é natur er garanté a hrat-vad. ●(1867) BBZ III 421. Hag unan all en deuz hadet / Em liorz bleun ar garanted, tr. «un autre a semé dans mon courtil la fleur d'amour.» ●(1868) KTB.ms 14 p 250. diviza euz ho c'haranteo. ●(18--) SBI I 244. Breman p'omp arru braz hon daou, / A so savet caranteou, tr. «Maintenant que nous sommes devenus grands tous deux, / Il est né des tendresses (entre nous).»
●(1907) PERS 15. An diou garantez-se ne maint morse an eil heb eben.
(2) Un dornad karantez : une poignée de main.
●(1895) FOV 254. Un dornad karanté, un taul tok, tr. «une poignée de main...»
●(1910) DIHU 61/111. Un dornad karanté Poteù. Ur brér oh.
(3) A garantez : d'amour, adoré.
●(1839) BESquil 453. me zad a garanté. ●(1841) IDH 291. é falle d'eign bout interret étal mem bugalé a garanté. ●(1856) GRD 376. me moès a garanté, é mèn é ma me fautr. ●378. Allas ! me hroaidur a garanté.
●(1921) BUFA 66. O Léon, mem Brér a garanté.
►enfant. Aelig a garantez : petit ange d'amour.
●(1976) LIMO 18 septembre. D'er ré bihan-bihan, e vè lared : élig a garanté.
(4) Kaout karantez ouzh ub. : avoir, éprouver de l'amour pour qqn.
●(17--) TE 156. n'ou dès quêt ur guir garanté doh-t'ai.
●(1841) IDH 49. péré en dès ur garanté rai dinér en eil doh eguilé !
(5) sens fig. Taol-kurun ar garantez : coup de foudre en amour.
●(1935) BREI 432/4b. tôl-kurun ar garante, «en galleg, le coup de foudre».
(6) Amitié.
●(1732) GReg 33b. Amitié, affection, tr. «carantez. p. carantezyou.»
(7) Dre garantez : amiablement.
●(c.1500) Cb 12b. g. amiablement. b. dre quarantez. ●35a. g. amiablement. b. dre quarantez.
(8) Charité.
●(c.1500) Cb 35b. Carantez. g. charite.
●(1659) SCger 22b. charité, tr. «carentez.» ●(1732) GReg 153a. Charité, vertu Théologale, tr. «Carantez.» ●La charité consiste à aimer Dieu de tout son cœur, & à aimer son prochain comme soi-même, tr. «Ar vertuz a garantez hon oblich da garet Doüe a greiz hon c'haloun, hac hon neçzan evel hon-unan.»
II. (botanique)
(1) Louzaouenn-ar-garantez : bardane.
●(1934) BRUS 263. La bardane, tr. «lezeuen er garanté.»
(2) Capitule de la bardane.
●(1732) GReg 80b. Fruit de Bardane, tr. «carantez.»
●(1879) BLE 63. Bardane mineure (…) Les capitules portent en breton les noms de Spék et de Karantez.
(3) Fruit du grateron gaillet.
●(1931) VALL 342b. le fruit du grateron, tr. «karantez f.»
III.
(1) Fritañ laouenn ar garantez war billig kraz ar baourentez : voir laou.
(2) Fritañ laouenn ar baourentez war billig ar garantez : voir laou.
- karantez .2karantez .2
f. ou m. Personne aimée.
●(c.1350) Io ms latin 14355 f°399r°. Mar hamguorant va karantit da vout in / nos ohecostit uamgaret. nep pret. etc. tr. « Si me garantit mon amour d'être la nuit à son côté, femme aimée, à tout instant, etc »
●(c.1680) NG 216. Conzet doheint me caranté.
●(1821) GON 72b. Karantez est encore un subst. commun, servant à désigner un amant, une amante, un amoureux, une maîtresse. Va c'harantez eo, c'est mon amant, cest mon amante. ●(1854) GBI II 94. Krog en he dorn he c'harante, tr. «Son amoureux la tient par la main.» ●(1869) KTB.ms 15 p 211. Piou eo da garantez ive. ●(1870) MBR 18. Rankout e oe'ta d'ar prins iaouank mont dioc'h he garantez. ●(1895) GMB 96. Karañte est masc. en pet[it] Trég[uier] au sens d'amant : eur c'harañte d'ei.
●(1900) ANDP 12. ar plac'h yaouank hag he c'harante. ●(1902) PIGO I 13. war an hent-man eman o chom ma c'harante. ●(1908) PIGO II 43. eun amourous o vont da zaludi e garante.
- karantez-an-unan
- karantez-vro
- karantezennkarantezenn
f. (botanique) Fruit du grateron gaillet.
●(1931) VALL 342b. le fruit du grateron, tr. «karantezenn f.»
- karantezuskarantezus
adj.
I. Attr./Épith.
(1) Aimable, affectueux.
●(1499) Ca 32a. Carantezus. g. amable.
●(1710) IN I 432. gant un aoulagat carantezus.
●(1889) ISV 273. Nag hen a ioa carantezus va mam, an hini zo eat gant Doue !
●(1906-1907) EVENnot 20. (Priel) Eur bugel karanteüs e hennez, tr. «aimant, qui s’attache.» ●(1942) DHKN 62. Nag eurus e oent er merhed-sé hag e gavè paotred iouank digras ha hep si, de laret dehè komzeu ker braù ha ker karantéus.
(2) Charitable.
●(1659) SCger 22b. charitable, tr. «carentezus oc'h.» ●135b. carentezus, tr. «charitable.» ●(1727) HB 593. C'hui so mad ha carantezus. ●(1732) GReg 153a. Charitable, qui est prompt à assister son prochain, tr. «Carantezus ê qêver e hentez.» ●522b. Incharitable, tr. «Digar. nep ne deo qet carantezus ê qêver e hentez. didrugaresus. criz.» ●(1792) CAg 61. Crechenion carantéus.
●(1849) LLB 147. O tad karantéus e chom é lein en né. ●(1869) KTB.ms 14 p 129. aluzon ann dud karantezuz. ●(1877) EKG I 107. An dud vad ha karantezuz-se. ●(1878) BAY 19. Karañtéus, tr. «Plein de charité.» ●(1878) EKG II 73. eur Rouanez ker mad ha ker karantezuz.
●(1922) EOVD 294. Nag amiaplet é bout frontal, karantéus.
(3) Bezañ karantezus ouzh ub. =
●(1728) Resurrection 2570. Aso caranteus ous ehol vugalle.
●(1880) SAB 222. oc'h euz c'hoant e veen carantezuz ouz ar Verc'hez.
II. Adv. Avec amour, amabilité, affectueusement.
●(1880) SAB 171. difazia carantezuz ar re a ve fazied. ●231. Jesus a rebechas deza carantezuz an discredi-ze.
- karantezusaatkarantezusaat
v. intr. Devenir plus charitable.
●(1869) EGB 159. karantéusaad a ra oc'h hé dud, tr. «il devient plus charitable envers les siens.»
- karantezusamantkarantezusamant
adj. Amoureusement.
●(c.1718) CHal.ms i. amoureusement, tr. «dré, guet caranté, caranteüsemant.»
- Karantoer
- karaouan
- karapl
- karasenn
- karasennetkarasennet
adj. Crotté de boue.
●(1941) FHAB Meurzh/Ebrel 35. (Skrignag) Karasennet = priet ; «karasennet eo leur an ti !»
- karastellkarastell
voir kanastell
- karavanenn
- karavellkaravell
f. –où
I.
(1) Civière à porter le fumier, le goémon.
●(1732) GReg 741a. Portoir à fumier, tr. «Caravell. p. caravellou.» ●Les portoirs sont rompus, tr. «Torret eo ar c'haravellou.»
●(1876) TDE.BF 322b. Karavell, s. f. T[régor], tr. «Brancard, civière.»
●(1931) VALL 125b. Civière, tr. «karavell f. pl. ou.»
(2) Berceau suspendu dans un lit clos.
●(1931) VALL 64a. petit berceau suspendu au fond du lit-clos, tr. «karavell f.»
(3) fam. Lit.
●(1870) MBR 90. Iann eat d'he lala, ne oe ket rankout luskella he garavell. ●(1876) TDE.BF 322b. Karavell, s. f. J'ai trouvé ce mot avec la signification assez singulière de lit d'un domestique de grand seigneur.
(4) Sacoche placée sur les côtés du cheval.
●(1931) VALL 447a. mannequin qu'on met sur les côtés du cheval, tr. «karavell f.» ●527a. panier que l'on met des deux côtés du cheval, tr. «karavell L[éon] pl. ou.»
(5) (marine) Caravelle.
●(1633) Nom 150a. Dromas, dromum : vne carauelle : vr quarauèl.
II. [au plur.] sens fig.
(1) (Les) quatre membres, les quatre fers.
●(1869) FHB 246/294a. he varc'h zo bet ruillet d'an douar he garavellou en ear. ●(1877) FHB (3e série) 19/156b. var greiz he gein, he garavellou er vant.
●(1919) MVRO 6/1d. pa weli anezan astennet e garavellou gantan en e gaoued. ●(1927) FHAB Meurzh 58. e c'harvellou gantan er vann, maro mik.
(2) Jambes.
●(1908) FHAB Gwengolo 266. evit ma savin va c'haravellou. ●(1910) FHAB Here 311. ne c'hellas ket unan hebken chacha e gravellou (sic) gantan eus al leac'h-se. ●(1920) MVRO 30/1e. dirounna ranki da garavellou hiviziken. ●(1931) VALL 404b. Jambes, en termes d'argot, tr. «karavellou L[éon].» ●(1935) CDFi 2 novembre. Alle ! Rouzegan, astenn da garavellou ha laka ear en da gillorou !
(3) Mont war e garavelloù : marcher à quatre pattes.
●(1732) GReg 602a. Marcher à tâtons, ou à chatons, tr. «moñnet var e caravellou.»
(4) Sachañ e garavelloù : se sauver.
●(1910) FHAB Here 308. Soudarded Breiz – ar re anezo o doa gellet chacha ganto o c'hravelou – a gemeras neuze da benn-arme eur brezellour eus gouenn ar Romaned, brudet bras dre e izign, e lealded hag e nerz-kalon, hag a read Ambroaz anezan. ●311. Ne c'hellas ket eur zaoz, ne c'hellas ket unan hebken chacha e gravellou gantan eus al lec'h-se.
- karavelladkaravellad
f. –où Sacoche pleine (sur le côté d'un cheval).
●(1931) VALL 447a. le contenu [du mannequin qu'on met sur les côtés du cheval], tr. «karavellad f.»
- karavellañkaravellañ
v. tr. d. Transporter sur une civière.
●(1915) KZVr 112 - 25/04/15. karavella bezin, tr. «le porter avec des brancards et à dos de cheval. Milin.» ●(1931) VALL 125b. porter sur la civière, tr. «karavella (du goémon) bezin.» ●(1947) YNVL 15. Ha c'hwi a gav kaer an dra-se, c'hwi, bezañ karavellet d'ar vered war ur c'hravazh, e-giz un dramm bezhin war an aod ?
- karavellerkaraveller
m. –ion Homme qui porte sur une civière.
●(1931) VALL 125b. celui qui porte sur la civière, tr. «karavell(a)er.»
- karavenn
- karbac'h
- karbennkarbenn
s. (charcuterie) = (?) cf. kambon (?).
●(1982) PBLS 151. (Langoned) karbenn, tr. «morceau de poitrine de porc salée.»
- karbon
- karbonadezkarbonadez
s. (cuisine) Carbonade.
●(1633) Nom 60b. Caro tosta : brasée, charbonnée, charbonade : carbounades, quic rostet aovr (lire : voar) an glaou.
- karbouklkarboukl
s. Escarboucle.
●(c.1500) Cb 93a. [glouenn] Jtem carbo est lapis preciosus. g. escharboucle. b. carboucl.
- karbur
- karc'harkarc'har
m. –ioù
(1) Prison.
●(1575) M 1712. Da pep ez rot hep mar, é carchar separet, tr. «A chacun on donna, sans aucun doute, son cachot séparé.»
●(1732) GReg 755b. Prison, tr. «ãls. carc'har.»
●(1931) VALL 593a. Prison, tr. «karc'har (gallois et anc[ien] en bret.) m.»
(2) Converseaux de moulin.
●(1732) GReg 643a. Les carcans qui entourent les meules, tr. «Carc'haryou. ar c'harc'haryou.»
●(1876) TDE.BF 323a. Karc'hariou, s. pl. m., tr. «Cercles en fer des meules de moulin.» ●(1890) MOA 186b. Converseau, Partie d'un moulin, tr. «karkaillou, m. pl.»
●(1909) BROU 211. (Eusa) Kálc'har, tr. «Caisson cylindrique qui renferme la meule supérieure d'un moulin.»
- karc'hariañkarc'hariañ
v. tr. d. Emprisonner.
●(1931) VALL 240b. Écrouer, tr. «kac'haria (anc[ien]).» ●252a-b. Emprisonner, tr. «kac'haria.»
- karc'haridigezh
- karc'harourkarc'harour
m. Prisonnier.
●(1963) LLMM 99/269. gant he divrec'h en kroaz war boull he c'halon, e-giz ur c'harc'harour.
- karched
- karchedad
- karchediñkarchediñ
v. Mettre en caisse.
●((1962) EGRH I 26. karchediñ v., tr. « mettre en caisse. »
- kardkard
m. –où
I. (mesure) Quarte.
●(1499) Ca 17b. [barill] g. petit barill vide in cart. ●32b. Cart. g. quarte. l. carta / te. ●168a. Quart in quart vide.
●(1732) GReg 768b. Quarte, mesure contenant deux pintes, tr. «Cart. p. cartou.»
II. temp.
(1) Ha kard : et quart.
●(1931) VALL 360a. Heure et quart, tr. «ha kard.» ●608a. (10 heures) un quart, tr. «ha kard.»
(2) Nemet kard : moint le quart.
●(1889) ISV 106. Creisdeiz nemet kart eo.
●(1907) PERS 224. da eun heur nemed kart. ●(1931) VALL 360a. Heure moins un quart, tr. «nemet kard.» ●608a. (10 heures) moins un quart, tr. «nemet kard.»
III. (marine)
(1) Quart de veille.
●(1889) ISV 23. Pa voue scoet ar c'hart araog anternoz, e savas tousmac'h e kement combot a ioa el lestr.
(2) Bezañ er c'hard : être de quart.
●(c.1825/30) AJC 183. eun nosves a voan er hard, tr. «Une nuit que j'étais de quart.» ●329. er hard a voan, tr. «J'étais de quart.»
(3) Kemer ar c'hard : prendre le quart.
●(1905) RNDL 66. Ha pen da de gemér er hart de hanter-noz, tr. «Et quand à minuit il vient prendre le quart.»
IV. (pêche) Micher ar c'hard du : surnom de la pêche au maquereau de ligne.
●(1979) VSDZ 69. (Douarnenez) Met micher ar c'hart-du 'giz vez lavaret, gant al linenn a vie amañ, touch d'an Enez amañ. Micher ar c'hart-du, ar brilli gant al linenn, tr. (p. 233) «Mais pour le kart-du, comme on dit, à la ligne, c'était ici, tout près de l'île de Sein. Le kart-du, c'était le nom pour la pêche du maquereau à la ligne.»
- kard-arat
- kardadkardad
voir kartad
- kardellkardell
m. (agriculture)
(1) Action de fumer la terre.
●(1974) LIMO 14 décembre. Erh dé Nedeleg / E dal ur hardel d'en ed.
(2) Fumier, fumure.
●(1849) LLB 355. Taulet ar en erwi en doa el ur hardel. ●(1849) LLB 370. teil ha kardel mat. ●405. kardel aral. ●923-924. Ur park aret lies (…) / dizeret a lezeu ha drueit t'er hardel.
●(1908) DIHU 34/60. er man losket get er rad e zou ur hardel mat aveit en doar. ●(1934) BRUS 277. De la fumure, tr. «kardel, m.»
(3) fam. Toull kardell : anus.
●(1914) DIHU 105/39. cherret ur maen aveit stankein toul kardel unan ag er hezeg.
- kardellat / kardelliñkardellat / kardelliñ
v.
I. V. tr. d. (agriculture)
(1) Fumer (une terre).
●(c.1718) CHal.ms ii. fumer la terre, tr. «teilat, teilecat, cardelat en doüar teilein.» ●(1732) GReg 442b. Mettre le fumier par petits monceaux de distance en distance. sur le champ, tr. «Van[netois] Cardelat. pr. cardelet.» ●(1744) L'Arm 167b. Fumer une terre, tr. «Cardeellein.. ellatt.. llét.» ●(1790) MG 61. hum grevein e rér é labourad en doar, doh er hardèllad, doh en hadein.
●(1849) LLB 1310. ged teil ag é greu, peb plai, ou hardelat.
●(1901) LZBg 59 blezad-2l lodenn 126. En teil, aveit kardellat en doar. ●(1917) LILH 3 a Eost. Deit é er rid korv en dro d'ein hiniù ha ne dehan ket monet de gardellat er flagen lous e zo diragomp ama. ●(1934) BRUS 62. Engraisser (la terre), tr. «kardellat.» ●(1939) RIBA 158. kardellat me haoleg geton.
(2) =
●(1975) YABA 08.11. Leich e oè e kardellad teil tuem.
II. V. intr. Vomir.
●(1939) RIBA 79. Mèuein e hrè ha kardellat e hrè, kerklous pé guel eget korvadour erbet.
- kardellerezhkardellerezh
m.
(1) Action de fumer la terre.
(2) local. =
●(1929) DIHU 217/301. ur jao d'hobér me arereh ha me hardellereh.
- kardellet