Recherche 'd...' : 9629 mots trouvés
Page 33 : de devezhiour (1601) à dezrevell-dizrevellin-2 (1650) :- devezhiourdevezhiour
voir devezhier
- devezhourdevezhour
voir devezhier
- devezhourezdevezhourez
voir devezhierez
- deveziñ / devezañdeveziñ / devezañ
v. intr. (élevage) Amouiller.
●(1927) GERI.Ern 97. devezi L[éon] v. n., tr. «Etre sur le point de vêler, ce qu'on reconnaît à ce que les pis de la vache s'allongent ; V[annetais] devéein id.» ●(1941) SAV 22/27. (Pleiben ha tro-war-dro) Devei, verb. Dont da gaout eun deve bras. Sk : Prest eo ar vuoc'h da hala, emañ-hi o tevei.
- devidigezh
- deviñdeviñ
v.
I. V. tr. d.
(1) Brûler.
●(1464) Cms (d’après GMB 441). deauiff. ●(1499) Ca 55b. Deuiff vide in tan.
●(1659) SCger 17b. brusler, tr. «deui.»
●(1878) EKG II 132. devi eur c'houlaouen dirazoc'h.
●(1909) KTLR 222. e lakeaz gori ar fourn ha teuler ar Rouanez ebarz da zevi.
►absol.
●(1872) GAM 51. da freuza, da zevi, da laerez ha da vuntri.
●(1910) MBJL 12. evit laerez, devi ha lac'han.
(2) absol. Être très chaud.
●(1918) LZBt Mae 7. Dewi 're an heol.
(4) sens fig. [au passif] Attrapper, prendre, tromper.
●(1908) KMAF 36. D'ar votadeg diweza, Fistoulik, ez oun bet devet gantan. ●(1958) BRUD 5/67. Devet on ganeoh, ma zud. Eun dro-gamm am-eus c'hoariet, gwir eo. Med ne oa ken nemed eun taôl farserez, c'hwi 'oar. ●(1984) ECDR 119. Gwilhou a veze devet bep tro gant Lan.
II. V. intr.
(1) Être en train de brûler.
●(1909) NOAR 37. n'o doa ken aon nemet e tevje o zi. ●38. va holl feadra o tevi. ●(1909) KTLR 177. An douar ive var behini e valeemp a zeve.
(2) par ext. Causer une douleur qui donne une sensation de brûlure.
●(1915) HBPR 198. eur bern c'huibu hag a beg, hag a zeo.
(3) Brûler (de chaleur).
●(1860) BAL 75. crouma gant ar riou, devi gant an domder.
III. V. pron. réfl. En em zeviñ : se brûler.
●(1909) KTLR 177. aoun e'm boa d'en em zevi.
IV.
(1) Deviñ ar gantol dre an daou benn : voir kantol.
(2) Deviñ e c'hlaou a-raok mont da varichal : voir glaou.
(3) Deviñ gouloù : voir gouloù.
- devizañ
- devod
- devodezdevodez
f. –ed
(1) Femme dévote.
●(1633) Nom 282a. Virgo vestalis, vel sacra : vne Beguine, vne Nonnain : vr Beguines, deuodes, Leanes.
●(1867) BUE 13. Ann devodez Azou he vamm. ●(1869) SAG 21. edoare an devodezed.
●(1904) DBFV 44b. devodez, f. pl. ed, tr. «dévote.» ●(1911) BUAZperrot 344. eun devodez var he meno.
(2) Bigote.
●(1962) EGRH I 53. devodez f. -ed, tr. « bigote. »
- devoemdevoem
v. intr. (agriculture) Charruer avant de fumer un champ.
●(1904) DBFV 45a. devoém, v. n. ouvrir la terre avec la charrue, avant de fumer un champ ; se dit surtout en bas van[netais], ailleurs c'est sohellat (Bul[éon]) (Voir divoemmein).
- devor .1
- devor .2devor .2
s. = (?).
●(1867) FHB 115/85b. Erfin, skuiz gant ann devor anezhan, e plegaz hag e sinaz ar skrid guerz.
- devorañdevorañ
v. tr. d. Dévorer.
●(1499) Ca 59b. Deuoraff. g. deuorer. ●(1650) Nlou 569. An tan glaou en effaou à dezraouo, / Han douar sor hac an mor à deuoro, / Dan Ifern à bern en em cerno, / He perzet du à remuo, tr. «Le feu de braise commencera aux cieux, / et il dévorera la terre desséchée et la mer ; / il s'enroulera en tas dans l'enfer, / dont il ébranlera les portes noires.»
●(1741) RO 1443. deuoret gant ur leon deuorant. ●(1792) CAg 112. En-nanne ha séhed em devore. ●(1792) HS 146-147. deu ourss ag ur hoèt, hac e zivorass deu ha deu-uigent à nehai.
●(1832) JAC.ms 3. na goessé d'ar blaisi bean o devoret, tr. «(GMB 112) de peur que les loups ne les aient dévorés.» ●(1854) PSA II 102. en tigr ne zivor quet en tigr.
- devorant
- devosiondevosion
f. –où
(1) Dévotion.
●(1530) Pm 35. Han re ayoae en deuotion, tr. «Et ceux qui étaient en religion.» ●(1576) Cath p. 25. euel maz edoay ouz he pydi a deuotion vras, tr. «comme il était à la prier, avec grande dévotion.» ●(1625) Bel 215. en memoer dan Itron Maria, pe da quehelaff hiny, oz bezoff particulier deuotion.
●(c.1680) NG 1976. dre guir devotion. ●(1790) MG 308. me rescond a zevri en en dès Cecil me laqueit de vout amiét d'en devotion.
●(c.1802-1825) APS 5. guet peh attantion ha sourci en hum aquitter ér Parrésieu ag en devotion-zé. ●(1838) OVD 275. hag e gresque en alertis ag en devotion. ●(1868) FHB 201/355b. da zigas enn drô ann devotion goz eûz ar Rozera perpetuel. ●(1877) BSA 260. eun devosion vras da zantes Anna.
●(1905) IMJK 145. én arben ag en devosion.●(1907) BSPD I 9. Hum akoursamb a vremen d'el laret get devosion.
(2) Action dévote.
●(1787) BI 128. hemb rabat nitra ag é zevotioneu.
●(1877) BSA 261. an devosionou-se a grouadur. ●(1894) BUZmornik 402. boaza a reaz he fried da gemeret perz enn he devosionou.
- devotdevot
adj. (religion)
I. Attr./Épith.
A. (en plt de qqn)
(1) Dévot.
●(1530) Pm 258. Ha bez creff deuot dre dotryn, tr. «Et sois fort et dévot par doctrine.» ●(1650) Nlou 29. tut deuot, tr. «gens dévots.»
●(1904) DBFV 44b. devot, adj., tr. «dévot, pieux.» ●(1911) SKRS II 213. eur plac'h devot.
(2) Bezañ devot da : être dévot à.
●(1889) ISV 148. evel ma voa devot da Sant Joseph.
B. (en plt de qqc.)
(1) Où on pratique la dévotion.
●(1869) FHB 216/52a. o vont da bardona d'eul lec'h devod benâg.
(2) De dévotion.
●(c.1680) NG 126. Canam ur can devot.
●(1894) BUZmornik 693. lenn levriou devot.
II. Adv. Dévotement.
●(1860) BAL 54. o selaou devod an ofern. ●(1869) FHB 216/53a. a ra devod tro ar chapel war he zaoulin noaz.
●(1911) SKRS II 212. ma klevimp devotoc'h an oferen en amzer da zont.
- devotaat
- devotamant
- devotius
- devoutdevout
v. Avoir.
●(1767) ISpour 13. hac ë zeliamp henn devout grateit ni-memb.
●(1857) GUG 28. Ou dout e hrant ou zri er memb divinité.
►[présent]
P1
●(1906) BOBL 13 octobre 108/1c. eur bochadik mad a gamaladed a memp ive. ●(1910) BOBL 15 janvier 264/2b. na m'eump ket a hentchou mad.
►[futur]
P1
●(1862) BSH 18. Ny a momp ar victoar.
►[imparfait]
S3m en doa, en devoa
●(1857) HTB 51. evit ar pez en difoa he laket en ker braz risk.
►[impératif]
P1 bor bezet / hor bet
●(1710) IN I 126. hac hor bet en he andret calon guir vugale.
P2 ho pezet / ho pet
●(1710) IN I 126. ho pet ur garantez.
- devridevri
adv.
(1) Tout à fait.
●(14--) N 632. Diouz gloutoni deffri maz vizi cuit, tr. «Sois tout à fait exempt de gloutonnerie.» ●(1575) M 2055-2056. Ha dre se pan leaff, ez caffaff am haual, / Try abec tenn enhy, so deffry special, tr. «Et c'est pourquoi, comme je le jure, je trouve, me semble-t-il, / Trois raisons graves en lui qui sont tout à fait spéciales.» ●(1650) Nlou 408. Hon bise ny, deury remission, tr. «que nous eussions véritablement rémission.»
(2) Sérieusement.
●(1530) Pm 263. Pep dez creny deffry ryal / So eteyg mechant, tr. «Chaque jour, l'avarice, sérieusement, en réalité, / Est un vice mauvais.» ●(1575) M 1247-1248. An Trede peheny, deffry pan studiaff, / Ara douigaff noman, an Barnn man ha poanyaff, tr. «La troisème chose qui, quand j'étudie sérieusement, / Fait craindre maintenant ce jugement, et souffrir.»
●(c.1680) NG 1720-1724. Ha cals a ré, deuri, / Guet jotadeu ha crachë, / Ha houeh en pep quis / Er con vil er pillas.
(3) Certes.
●(14--) N 270. Setu deompni defri liffrinj, tr. «voilà que nous avons là, certes, maints levriers.»
(4) Très bien.
●(14--) N 205. Me goar defri ez eu (hy) sapient, tr. «Je sais pertinemment qu'elle est sage.»
(5) Dre zevri : pour de bon.
●(1766) MM (Brestad 17) 1230. daoust pe dre farz, pe dre zevri.
●(1875) FHB 519/395a. guech dre fars guech dre zrevi.
(5) Etre fars ha devri =
●(18--) SAQ II 4. Lod a lavar etre fars ha drevi.
(6) Pe a-fars pe a-zevri =
●(1877) FHB (3e série) 4/31a. ne c'houient ket pe a fars pe a zevri edon.
(7) A-zevri : voir a-zevri
- devus
- dewilchañ
- dez .1dez .1
interj. =
●(1970) BHAF 30. Dêz ! Evid kelou ze 'vat ! ●42. Dêz ! Ar hleñvejou ne grogont ket war Vari 'n Anglez... ●58. «Dêz ! emezi, kelou ar hoz traou poultrenneg-ze !» ●160. «Dêz ! Din da weled, aze n'ez eus mann, red eo din beza nay, emichañs ez eo savet gwin koz ma zonton d'am fenn. ●201. A-wechou ne ree ma zurzunelled nemed kana, med deveziou all, e veze peadra da sodi gante... Dêz ! Setu toud ar pez am eus da lavared war al liboudennou-ze. ●217. Kredit ac'hanon, n'ho pefe ket traoù gwall vrao da glevet... Dêz !... Leiz ho kovou ho-peus bet, emezi o sevel ? ●252. Estroh eviti a soñjas ne dee ket ar skolaer hepken da Gerlez evid selaou Herve o komz eus e winiz hag e avalou-douar... Dêz ! Me 'oar ? ●330. med dêz ! e wreg a zo ur pez gloruz ! ●332. Dêz ! Petra ez in-me d'ober eno, ma hoz klufan ! ●346. Dêz ! Mil mallez ma Doue, seurt nemed koz sehier goullo. ●(1971) BAHE 68/8. Dez ! ma zamm krennard, re vihan int ha leun a zour-Sañwon…
- dez .2dez .2
voir deiz
- dezastum .1
- dezastum .2
- dezert .1
- dezert .2
- dezertañdezertañ
voir dizertiñ
- dezerzh .1
- dezerzh .2dezerzh .2
m. –ioù, –où Désert.
●(1499) Ca 58b. Deserz. g. desert. ●(1530) J p. 129a. E gres Moyses en deserz, tr. «par Moïse, au désert.» ●(1621) Mc 111. euel maz chomas hon saluer biniguet en deserz daouuguent dez ha daouuguent nos. ●(1633) Nom 232b. Solitudo, eremus, secessus : desert : desertz. ●(1650) Nlou 7. Da iun en vn desers (lire : deserz), ha da bezaff merzer, tr. «pour jeuner dans un désert et pour être martyr.»
●(1710) IN I 23. cals anezo, pa edont en deserz, a gueuze dan oignoun ha d'ar c'hic. ●(1732) GReg 274b. Desert, solitude, tr. «Deserz. p. deserzyou.» ●796a. Les Israëlites étans dans le Desert, regretoient les oignons, & les chairs d'Egypte, tr. «Cals a Israëlided pa edont èn Deserz, a gueuzyé d'an oignon, &c.»
●(1838) OVD 273. én dondæt ag en deserheu. ●(1861) BSJ 309. é creis ou foresteu hag ou deserheu. ●(1872) ROU 81a. Désert, tr. «Dezerz, m.» ●(1896) HIS 35. En Israélited ne oé ket kriù er biùañs geté én dezerh.
●(1904) DBFV 45a. dezerh, m. pl., eu, tr. «désert.» ●(1913) THJE 22. en Ermited ag en dezerh. ●(1921) GRSA 244. Maget é bet Israeliz, én dezerh, get mann.
- dezev / dezodezev / dezo
m. –ioù
(1) But, dessein.
●(1732) GReg 126a. But, fin, dessein, tr. «déso.» ●126b. Il n'a d'autre but que d'éviter le travail, tr. «Ne'n deus qen déso nemed da déc'het diouc'h al labour.» ●277a. J'avois dessein d'aller à Quimper, tr. «Déso am boa da vônet da Guemper.»
●(1927) GERI.Ern 98. dezo m. pl. iou, tr. «Résolution, dessein.»
(2) E dezev da : à dessein de.
●(1732) GReg 277a. A dessein de voir ma famille, tr. «ê dezo da vellet va c'herend.»
(3) Bezañ e dezev d'ober udb. : être résolu à faire qqc.
●(1732) GReg 812b. Je suis dans la resolution de le faire, tr. «Ez ma oun ê deso d'e ober.»
(4) Kemer an dezev da : prendre la résolution de.
●(1868) FHB 201/355b. kemer a rejont an dezo da zigas enn drô ann devotion goz eûz ar Rozera perpetuel.
(5) Avis.
●(14--) Jer.ms 115. Lau custum am deseu euhy, tr. «C'est une mauvaise coutume, à mon avis.» ●(1530) Pm 240. Spes am deseu her dre beuhe, tr. «Clairement, à ce que je pense, tant qu'il vivrait.»
(6) Hep dezev : sans faute.
●(1575) M 1778. Da barnn re maru ha beu, hep deceu ezeu preux, tr. «Pour juger morts et vivants, sans faute, il est qualifié.» ●3519-3523. Maz goufe den pan edy plen en ploe, / Euel maz eo hep deseo pez eo Doue : / Na quen diuoe pebez ez voe crouet. /A gouzaff garu mil maru neubeut aruez / Arahe an tra se certen bez, tr. «Si l'homme savait, quand il est encore sur terre, / Comment c'est, sans erreur, qu'est Dieu, / Et aussi bien ce qu'il fut créé, / De souffrir durement mille mort, peu de cas / Il ferait, certes, de ceci sois certain.»
- dezevoutdezevout
v. tr. d. Penser.
●(14--) Jer.ms 26. Evel maz guerzat Doe / Dyvoe hon guyr croeur / Am desseu a pleuyn / Evyt tregont dyner, tr. «Comme on vendit Dieu, certes notre vrai créateur, / A ce que je pense, je le garantie, pour trente deniers.» ●(1499) Ca 58b. Deseuout. g. cuyder / estimer. ●Deseuout. g. cuyder. ●(c.1500) Cb 60a. Deseuout. g. cuyder / estimer. ●(1530) Pm 242. Meur a vnan so souzanet / Maz deseuont na maruhent quet, tr. «Beaucoup sont dans l'erreur, / S'ils pensent qu'ils ne mourront pas.»
- dezhommdezhomm
m. Besoin. cf. ezhomm
●(1979) BRUDn 27/26. Pegur vid dougen ar bannier vraz veze dezomm tri baotr solud hag o-deze poan derhenn ’nei pa hwehe an avel re greñv.
- deziderañ
- dezignetdezignet
adj. Désigné.
●(1633) Nom 281b. Episcopus designatus : Coadiuteur : Coadiutor, Escop designet.
- dezirdezir
m. –ioù, –où Désir.
●(1499) Ca 59a. Desir. g. idem. ●(1612) Cnf 52a. Hac ez eo ret explicaff hac exprimaff, hac eo so bet an desir. ●(1621) Mc 40. gand vn desir da vezaff sicouret.
●(1710) IN I 42. dre zesirou ha dre songesonou. ●329. un desir bras da gaout un habit nevez. ●(1790) MG 26. hun desirieu. ●(17--) TE 53. de goutantein hé dezirieu infam.
●(1846) DGG 225. An dezirou lubric.
●(1904) DBFV 45a. dezir, m. pl. ieu, tr. «désir.»
- dezirañ / deziriñ / deziroutdezirañ / deziriñ / dezirout
v. tr. d.
(1) Désirer.
●(1499) Ca 58b. Desiraff. idem quod desideraff. ●(1557) B I 413. Maz eu lacaet (…) / En un lech clos (…) / Creff ha diguir em desir da miret, tr. «où on la garde (…) en un lieu clos (…) car j'ai voulu qu'on la retienne fortement et durement.» ●(1576) Gk I 212. Ves ma costez mé a desirhé an leur-man euel maz edy, ez vé laquaet en golou, hep ober nep mention ves ma hanu. ●(1612) Cnf 9a. en em caff buanecquet, ha subitamant ez desir da caffout vengeancc à nezaff. ●52a. desirout quemeret madou an nessaff. ●(1621) Mc 67. Petra eo à desiraff me ?
●(1659) SCger 31b. conuoiter, tr. «desirout.» ●(c.1680) NG 512-513. ou desirign / Aysement er bet-man. ●1298. Ou tesiring madeu.
●(1846) DGG 225. An dezirou lubric : ne zezirot quet, eme Zoue, pried ho nessa.
●(1904) DBFV 45a. desirein, v. a., tr. «désirer.»
(2) Souhaiter.
●(1856) VNA 148. Je vous souhaite le bonjour, tr. «Deuéh mad d'oh e zesiran.»
- dezirapl
- deziriñdeziriñ
voir dezirañ
- deziroutdezirout
voir dezirañ
- dezodezo
voir dezev
- dezolasiondezolasion
f. Désolation.
●(1783) BV 21/527-528. o doue ma buguel pes desolation / a leques breman da antren em hallon.
- dezornañdezornañ
v. tr. d. = (?) Transmettre (?).
●(1943) FHAB Genver/C'hwevrer 237. ar rummadou tud o deus dezournet an eil d'egile an tenzoriouigou se.
- dezougendezougen
v. tr. d.
(1) Apporter.
●(897) MSvbr IV f° 78b, main A (DGVB 231a, DVBR 496). is amal it duducer memor porté sur « quas et proximo secuturas » tr. « c’est ainsi que le souvenir est apporté ».
●(1499) Ca 67b. Dizoen. g. apporter. ●(c.1500) Cb 69b. [doen] gal. emporter. bri. didoen. ●(1557) B I 74. Dizouguet mein oar hou queniou (lire : queinou), tr. «Apportez sur votre dos des pierres.» ●78. Dizouguet affo oar hoz pen / Mein ha raz guen, tr. «Apportez vite sur votre tête des pierres ou de la chaux blanche.»
●(1659) SCger 143a. diouguen, tr. «raporter.» ●145a. dizouguen, tr. «raporter». ●(1732) GReg 45b. Apporter, d'un lieu dans un autre, tr. «dizouguen. pr. dizouguet.» ●Apporter des fardeaux, tr. «Dizouguen beac'hyou.»
(2) Transporter.
●(1732) GReg 935a. Transporter, porter ailleurs, tr. «dizouguen. pr. dizouguet.»
●(1866) FHB 71/155b. Ne oa ket mui evit beza dizoughet. ●(1867) FHB 121/130b. Dizouguet e voue d'he c'hambr. ●(18--) SAQ I 294. var dachen ar brezel evit dizougen an dud mac'hagnet.
(3) Déporter.
●(1866) FHB 78/203b. ann dud harluet pe dizoughet e Cayenn.
- dezougerezhdezougerezh
m. Transport.
●(1732) GReg 935a. Transport, action de porter d'un lieu à un autre, tr. «dizouguérez.»
- dezouget
- dezrevell .1dezrevell .1
f. Récit, compte rendu.
●(1927) GERI.Ern 98. dezrevell f., tr. «Récit (circonstancié ou poétique).»
- dezrevell / dizrevelliñ .2dezrevell / dizrevelliñ .2
v. tr. d.
(1) Raconter, narrer.
●(1499) Ca 59b. Dezreuell. g. raconter.
●(1659) SCger 100b. Raconter, tr. «daneuel, dizreuel.» ●145a. Dizreuel, tr. «raconter.» ●(1732) GReg 203a. Conter, faire une narration, tr. «Disrevel. pr. disrevelet. ●253a.Decrire, faire une description, par le pinceau, la plume, le discours, tr. «disrevel. pr. disrevelet.» ●776b. Raconter, tr. «disnevel. pr. disnevelet. dizrevel.»
●(1910) MBJL 99-100. Setu troet en brezoneg eur werzenn bet skrivet en galleg gant unan eus barzed ar C'hanada ha bet dizrevellet d'imp gant an otro Bruchesi ! ●(1935) BREI 431/1c. he mouez a grenas en eur desrevel ar pennad-se d'he mamm-goz.
(2) Imiter.
●(1803) MQG 9. gout a rê difrès pe direval / An dud hac al loëned. ●(1831) MAI 8. o tont da distrevel miraclo Moyses.
●(1908) PIGO II 38. An tôn hag ar zôn a zeblantas d'in ken paour, ken distum, ken am oe mez o sonjal am oa gallet biken disrenvel anê. ●(1910) MBJL 33. dizrevel Luther ha Kalvin. ●(1912) BUAZpermoal 714. oc'h ober ôteriou bihan hag o tesrevel lidou an Iliz. ●(1914) DFBP 236a. parodier, tr. «Dizrenvell.» ●(1920) FHAB C'hwevrer 242. mes da betra desrevel koz kôjou ? ●Desrevel, répéter ce que l'on a entendu. ●(1912) BUAZpermoal 254. o tesrevel ar brezegerien en deveze klevet. ●(1935) BREI 425/2a. desrevel an oferenn ; kana soniou hudur.
(3) Décrire.
●(1732) GReg 253a. Decrire, faire une description, par le pinceau, la plume, le discours, tr. «disrevel. pr. disrevelet.»
(4) Révéler.
●(1659) SCger 37a. deceler, tr. «disreueli.» ●(1732) GReg 248b. Deceler, decouvrir une chose cachée, tr. «disreveli. pr. disrevelet.» ●819b. Reveler, tr. «Disrevel. pr. disrevelet.»
(5) Répéter.
●(1908) BOBL 17 octobre 199/1a. N'euz great nemed dizrenvel eur gaoz bet klevet gantan heb en em zougen gwarant deuz he gwirionez.